Несиелік тәуекелдер

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3 I. НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЖІКТЕЛІНУІ
1.1 Несиелік тәуекелдердің пайда болу коздері мен себептері ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Несиелік тәуекелдерді есептеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15 1.3 Несиелік тәуекелді басқарудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... 16
II. НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ
2.1 «Қазкоммерцбанк» АҚ.ның қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ...22 2.2 Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін талдау ... ... ... ... ... ... .26
2.3 Несиелік тәуекелді төмендету жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33 ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Тақырыптың өзектілігі. Тәуекел адам іс-әрекетінің кез-келген саласында көрініс табатын объективті оқиға болып табылады. Ол кәсіпкерліктің барлық саласында кездесетін көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел жағымсыз оқиғаның болуымен сипатталады. Яғни, тәуекелге ұшырау барысында кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді. Кез келген кәсіпкерлік іс тәуекелмен байланысты, әсіресе банктер үшін тәуекелді басқарудың маңызы жоғары болып келеді. Өйткені, банктер нарықтағы конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын сегмент. Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда. Ол операциялардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып келеді. Осы шешімдерді өз мойнына алу банк ісінің негізі болып табылады. Тәуекелдер міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер тарапынан тәуекелдерді басқарудың саясаты қалыптастырылады.
1. Г.С. Сейткасымов «Банковское дело»- Алматы: Экономика, 1998г
2. Н.Рамазанов – Банковский сектор Казахстана. Кредитный бум и его издержки.
3. Банковское дело /под. ред В.И.Колесникова, Л.П. Кроливецкой.- М.:Финансы и статистика, 1996
4.Вальравен К.Д. Управление рисками в коммерческом банке – Вашингтон Институт экон. Развития Мирового банка, 1997
5. Хандурев А.А. Управление рисками банков // Деньги и кредит, 1997, №6 6.С.Б. Мақыш «Коммерциялық банктердің операциясы».- Алматы-2002ж 7.Панова Г.С. «Кредитная политика комбанка» .-М.-1997 8.Тлеукулова Г. Организация взаимодействия головного банка с филиалами при управлении кредитными рисками //Финансы и Кредит № 4-2005г 9. Поляк «Финансовый менеджмент» 10 .Питер С. Роуз «Банковский менеджмент »М.-1997г 11.Овчаров А.О. Организация управления рисками в комбанке // Банковское дело ,1998 , №1
        
        МАЗМҰНЫ КІРІСПЕ..................................................................................................................3 I. НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ... ... ... ... болу коздері мен себептері........................5 
1.2 Несиелік тәуекелдерді есептеу ... 1.3 ... ... ... ... ...
II. ... ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ
2.1 АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау...................22 2.2 Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін талдау.........................26
2.3 Несиелік тәуекелді төмендету ... 33 ... ... ... өзектілігі. Тәуекел адам іс-әрекетінің кез-келген саласында көрініс ... ... ... болып табылады. Ол кәсіпкерліктің барлық саласында кездесетін көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел ... ... ... сипатталады. Яғни, тәуекелге ұшырау барысында кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді. Кез келген ... іс ... ... әсіресе банктер үшін тәуекелді басқарудың маңызы жоғары болып келеді. Өйткені, банктер нарықтағы конъюнктуралық өзгерістерді ... ... ... ... ... банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда. Ол операциялардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып ... Осы ... өз ... алу банк ... ... ... табылады. Тәуекелдер міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер ... ... ... ... ... ... жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік қызметтер ... ... ... емес, өйткені банктің кез-келген операциясы тәуекелмен байланысты болып келеді. Банк ісінің тарихында тәуекелдерді дұрыс басқармауына ... ... ... ... ... көз ... ... Бұл жұмыстың мақсаты несиелік тәуекелдердің теориясына талдау жасай отырып, олардың түрлерін, ... ... ... мен ... сол ... ... Қазақстанның банктік жүйесінде колданылу мен баскарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді баскаруда шетелдік тәжірибе мен ... ... ... ... коммерциялық банктер үшін тәуекелді басқарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып ... ... ... объектісі-несиелік тәуекелдер және банктерде қолайсыз жағдай лардың пайда болу ықтималдығы болып табылады. Менің жұмысым екі тараудан тұрады:
1. ... ... ... ... және ... жіктелінуі;
2. Несиелік тәуекелді талдау әдістерін қарастырдым, және өзіме көптеген мәліметтер жинап, білімімді толықтырдым.
Менің жұмысымның негізгі мақсаты - несиелік ... ... ... ... ең ... құралдары мен әдістерін ұсыну болып табылады. Осы мақсатты орындауға байланысты келесідей мәселелер туындайды: - ... ... болу ... анықтау; - Қазақстан жағдайында тәуекелдерді басқару әдісін анықтау; - Шетелдегі банктердің тәуекелдерді басқаруына талдау жасау; - Отандық және ... ... ... басқару тәжіри- белерінің негізінде біздің экономикаға қолайлы басқару әдістерін анықтау. ... ... ... ... ... ... және несиелік тәуекелдің тиімділігінің пайдалы жолын айқындап ашу.
Зерттеу объектісі: ... және банк ... ... ... ... әдебиеттер.
I. НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЖІКТЕЛІНУІ
1.1 Несиелік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері
Тәуекелдің тұжырымдамасы ... ... ... ... ... біздің өміріміздің ажырамас бөлігі болып келеді. Тәуекел деп оқиғаның болу немесе болмау ... жүз ... ... ... алмауын айтамыз. Кез келген адам тәуекел деңгейін төмендетуге тырысады. ... ... ... болу ... тәуекелге ұшыраған адам шығын шегеді. Тәуекел деңгейін төмендету мақсатында біз екі немесе одан да көп ... бар ... ... ... таңдау құқығына ие болғымыз келеді. Тәуекел деңгейі мен табыстылық деңгейі өзара ... ... ... ... ... деңгейі неғұрлым жоғары болса, табыстылық деңгейі де соғұрлым жоғары болады. Керісінше тәуекел деңгейі төмен болса, ... та ... ... ... кез ... ... ... пен тәуекел деңгейлерінің арасынан ең тиімді немесе альтернативті арақатынасты таңдайды. Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, банк үшін тәуекелді ... ең ... ... бірі ... ... ... ... жөн. Өйткені кез келген банктің қалыптасу процесінен бастап бүкіл қызмет ету уақтысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей ... ... ... ... банктің болашақта банкроттыққа ұшырауы немесе ұшырамауы банктің тәуекелді басқаруымен байланысты.
Банк ісінде тәуекел деп банктің табысы мен капиталына кері әсер ... ... болу ... ... ... ... оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға мыналар жатады: табыстың төмендеуі, берілген несиелердің қайтарылмауына байланысты шығындардың ... ... ... ... ... ... тыс ... бойынша төлемдердің төленбеуі және тағы басқалары. Бірақ тәуекел деңгейі қаншалықты төмен болса, жоғары табыс алу ... да ... ... ... ... кез келген банк өзінің қаражаттарын табысы жоғары және тәуекел деңгейі төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады. ... ... ... үш ... атап ... болады. Алғашқы екі түрі объективті сипатта, яғни банктің іс-әрекеттеріне байланыссыз немесе тәуелсіз болады. Ал, үшінші түрі ... ... ... яғни банк ... ... ... келеді.
1. Нарықтық тәуекел деп әр түрлі активтер құнының өзгеруіне тәуелді қаржылық жағдайды ... Ол ... ... ... ... -- ... ... мөлшерлеменің өзгеруімен байланысты тәуекелдің түрі.
ә) Валюталық ... - ... ... ... ... тәуекелдің түрі.б)Инвестициялық тәуекел -- қор нарығындағы өзгерістермен байланысты тәуекелдің түрі.
2. Контрагент тәуекелі немесе несиелік тәуекел -- ... өз ... ... немесе берілген несиені қайтармауына байланысты тәуекелді айтамыз.
3. Басқару немесе менеджмент тәуекелі. Ол мыналардан тұрады:
а) ... ... -- ... ... ... ... ... айтамыз. Оларға мыналар жатады: банктің ұйымдастырушылық құрылымы, ... және ... ... ... ... ... ... мамандану деңгейі, банктің өз қызметін жедел және нақты орындау қабілеті.
ә) Стратегиялық тәуекел - банк ... ... ... ... ... қателермен байланысты тәуекелдің түрі. Олар: шешім қабылдау үшін ақпараттық базаның жеткіліксіздігі, қаржы нарығының математикалық модельдерінің сапасының төмен болуы, болжау және ... ... ... ...
Тәуекел деңгейіне әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп екіге бөлуге болады. ... ... ... ... жиі ... ... тәуекелдердің пайда Өтімділік тәуекелі активтерді тез арадаболуына себеп бола алады: ақшаға айналдыру немесе міндеттемелерді орындау үшін керек ... ... ... ... қабілетін жоғалтумен байланысты. Несиелік тәуекел қарызпроценттік ставканың ауытқуымен байланысты. Нарықтық немесеалушының өз міндеттемелерін орындамауымен байланысты. инвестициялық тәуекел бағалы ... ... ... құнсыздануымен. Саяси тәуекел мемлекеттегі саяси жағдайдың тұрақтылығымен байланысты. Валюталық тәуекел ... ... ... Операциондық тәуекел төлемдерді деңгейдегі ауытқуымен байланысты. Экономикалық тәуекел өндіріс салаларында жүргізу барысында немесе мәліметтерді электрондық өңдеу ... ... ... ... ... тәуекелі табиғи апаттармен немесе төтенше жағдайлармен байланысты пайда болатын тәуекелдің түрі.
Банк өзінің іс-әрекеттері нәтижесінде тәуекелдердің сан ... ... ... ... тәуекелдер пайда болу уақытысына, пайда болу жеріне, ішкі, сыртқы факторларға және тағы ... ... ... ... жіктеледі. Тәуекелдің барлық түрлері өзара байланысты болып табылады. Сондықтан тәуекелдің бір түрінің өзгеруі ... да ... ... ... ... ... Осы ... байланысты банк үшін әр тәуекелдің түрін талдау, оның басқа тәуекелдің түрлерімен байланысын анықтау қиынға соғады. ... ... ... ... жіктеу мақсатында тәуекелдерді мына элементтер бойынша топтаймыз:
1. коммерциялық банктің түрі немесе мамандану саласы;
2. ... ... ... болу ... ықпал ету аясы;
3. банк клиенттерінің құрамы;
4. тәуекелділікті есептеу әдістері;
5. банктік ... ... ... уақыт тұрғысынан үлестіру;
7. тәуекелді есепке алу сипаты;
8. ... ... ... мүмкіндігі.
Коммерциялық банктердің түрлері немесе мамандану саласы. ... ... ... ... ... ... байланысты үш түрін көрсетуте болады: маманданған, салалық және әмбебап. Маманданған банктердің қызметі белгілі бір қызметті көрсетумен байланысты болып ... Банк ... ... ... ... тән ... түрі жиі кездеседі. Мысалы, инновациялық банктер жаңа технологияларды несиелендірумен байланысты тәуекелдерге жиі кезігеді. Ал, ... ... ... барлық түрлері жиі кездесуі мүмкін.
Несиелік тәуекел - қарыз алушының банктен алынған ... ... ... ... оған ... ... өз уақытында қайтара алмауына байланысты банктердің зиян шегуін сипаттайды. Кез ... ... ... ... ... ... ...
Несиенің мөлшерін банк мекемесі қарыз алушымен бірлесе ... ... ... ... қажеттілігінің зерттеу негізінде шығындарды өндіріс көлемі мен өнімнің өнімділігін және де басқа да шығындарды ескере отырып есептейді.
Несиелік ... - ... ... көзі және ... ең ірі тобы болып табылады. Бірақ мұндай несиелік портфель біз үшін ... және ... ... нашарлануына байланысты пайда болатын ссудалық портфельдің проблемалары ысыраптардың басты ... ... ... ... басқару тәуекелдерінің азаюына және ссудалық операциялардың табыстылығының ... ... Банк ... ... банк қызметтерінің тиімділігін анықтаушы несиелік тәуекел болып ... ... ... ... жағдайға байланысты. Соның ішінде:
1) қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтылық шамасына байланысты;
2) ... ... ... ... тауарлы-материалды бағалылар қорына және олардың өтімділік дәрежесіне байланысты;
3) маржа деңгейіне;
4) несиелік ... ... және ... ... ... ... ...
5) банктің ресурстарының көлеміне.
Несиелерді авторизациялау - несиелік тәуекелдерді басқару мақсатында жүргізілетін анықтамалар және тексерулер ... ... ... ... - ... бойынша мәселе туындай қалған жағдайында қарыз алушының несиелік қабілеттілігің өзгерісін қадағалап отыруға байланысты шаралар жүйесі. Несиелік портфельді басқару - бұл банк ... ... ... ... ... ... ... айқындауды және олардың ең жоғарғы жететін деңгейін анықтауды ... ... ... ... қызметі болып табылады. Несиелік портфельді басқарудың алғышарттары:
1) ... ... ... ... ... үшін ... ішкі банктік лимитін белгілеу;
2) несиелік рейтингпен байланысты болатын жекелеген қарыз алушылардың тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелдерді талдау формасын жасау;
3) әр ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
5) жоғары тәуекел деңгейі бар салаларға қатысты несиелік саясатты қатаңдату. ... ... ... - ... ... ... бақылау жасауда тәуекелдерді төмендету және ұзақ мерзімді өміршеңдік қабілетті жақсарту үшін пайдаланылатын басты ... ... ... ... ... ... байланысты болады: 1) банктердің несиелік стратегиясының жиі өзгеруі немесе ұзақ мерзімді мақсаттардың болмауы;
2) банктердің жаңадан келген клиенттері арасында ... ... ...
3) банк ... ... бір ... немесе географиялық аймақтарды шоғырлануы;
4) клиенттерге берілген қамтамасыз етілмеген және сенімсіз несиелердің ...
5) ... ... ... жаңа ... емес ... шоғырлануы;
6) қысқа мерзім ішінде экономикалық негізделмеген жаңа ... ... ... ...
7) ... ретінде сенімсіз құндылықтары бар тауарларды алу.
Несиелік тәуекелдерді осы факторларға байланысты мынадай классификациялауға болады:
1. Классификацияның критерийлері тәуекел жәрежесіне байланысты.
а) ... ә) ...
2. ... ... ... тәуелділігі.
а) несиелік қызметке байланысты ә) несиелік қызметке байланысты емес
3. Несиелеудің салалық ...
а) ... ә) ... б) шаруашылық
4. Несиелеудің масштабы.
а) комплексті тәуекел ә) жекелеген тәуекел
5. Несиенің түріне байланысты.
а) субъектілер ... ... ә) ... бойынша тәуекел б) қамтамасыз етілу бойынша тәуекел
6. Несиенің құрылымы.
а) несиені берілу ... ... ә) ... ... ... тәуекел б) несиені қайтару кезінде тәуекел
7. Рұқсат етілу ... ...
а) ... ә) ... б) ... емес
Проблемалық несиелерге жататындар:
1) несиелік келісімшартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты кешіктірілмеген және ... ... ... ...
2) ... ... ... кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер бойынша сақтандыру компанияларының кепілхатты және кепілдеме ... банк ... ... ...
3) ... есептелген пайыздың несиелік келісімшартта көрсетілген күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер жатады. ... ... ... ...
1) қарыз алушының қызметін қайта құру;
2) несиені қайтару кестесін өзгерту;
3) пайыз ... ... ... ... операцияларды басқарғанда банк жауапкершілікті басқарманың кеңеске жеріндіреді. ... ... ... беру оны ... және де оның ... принциптерін жүзеге асырады. Несиелік саясат банктерде меморандум түрінде қалыптасады. Ең алдымен банктердің ортақ ... алға ... ... қатар меморандумда алға қойған мақсатқа жету үшін мыналар анықталады:
1) банк үшін қолайлы ссудалар;
2) банк үшін өте ... емес ...
3) ... қолайлы ортасы;
4) банк үшін қажет емес қарызгерлер;
5) банктің несиелік қызметі бойынша географиясы;
6) қызметкерлерге несие беру бойынша саясат;
7) ... ... ... ... ... ... шектеу;
8) несиелік тәуекелді басқару саясаты.
Қарызгердің бойынша төленушілікті азайтудың ... ең ... бұл - ... ... ... Клиенттің қаржылық жағдайын талдау бойынша әр түрлі әдістер бар. Осы әдістердің бірі ... Оған ...
1) ... ... ...
2) ... ... (Capacity);
3) капитал, мүлік (Capital);
4) қамтамасыз етуші (Collateral);
5) жалпы экономикалық жағдай (Conditions).
Қарызгердің мінез-құлқы - бұл оның ... ... ... ... жабу мүмкіндігі. Ең бірінші банк осы клиенттерінің өзінің ... ... ... ... және де ... ... ... бойынша төлеу мерзімін кешіктіру, оның іскерлік ортадағы статусы.
Банк осы қарызгердің психологиялық ... ... ... Ол үшін банк осы ... ... ... Оның ... іс-парақтарын қарастырады және де басқа банктермен, фирмалармен кеңес жүргізеді. Қарызгердің қаржылық мүмкіншілігі - бұл оның несиені жабу мүмкіншілігі, ол ... ... мен ... ... ... және осы ... пен шығыстың болашақта өзгеру перспективасын анықтауда байқалады.
Қарызгердің қарызды жабу үшін 3 көздері бар:
1) ағымдық кассалық түсімдер (Сash flow);
2) ... ...
3) ... ... сенімді көздері.
Банктер дәстүрлі түрде несиегердің категориясы бойынша олардың саудалары таза ағымдық түсімдерден жабылатын қарыз ... ... ... Таза ... кассалық түсімдер = Таза операциялық пайда + Амортизациялық аударымдар - Дебиторлық қарыздардың өсуі - Тауарлық-материалдық запастар (ТМЗ) + ... ... ... ... ... банк осы ережесіне сәйкес мына факторларға көңіл бөледі:
1) фирманың ... ...
2) оның ...
3) ... басқа статьяларынан қатынасына;
4) қарызгердің қамтамасыз етілу ...
5) оның ...
6) ... ... мен оның ... ...
Несиелік қызметкерлердің мақсаттарының бірі бұл - әрбір жағдайларға сәйкес ... сан ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетіне сәйкес шешім қабылданады. Тәуекел табыстылық пен осы дилемаға сәйкес нашар қаржылық ... бар ... ... үшін ... қарызгерлерден көп сомада төлейді Несиелеу процесін бірнеше кезеңдерге бөлуге болады. Бұл этаптар несиенің банк үшін сенімділігін және ... ... ... ... ... ... және клиентпен интервью жүргізу.
ІІ-этап. Клиенттердің несиелік қабілеттілігін анықтау және несиелік тәуекелді бағалау. ... ... ... ... және ... келісімшартқа отыру. ІV-этап. Несиенің орындау жағдайларын және де несие сомасын өтеу жағдайларын қадағалау. І-этап. Несиелік өтініш - ... ... алу ... ... несиенің көлемі, түрі және де мерзімі, қамтамасыз етілу мүлкі. Банк осы өтінішке керекті құжаттардың және қаржылық есептердің болуын сұрайды. Бұл ... ... ... бөлігі, оларды талдау келесі этаптарында жүзеге асырылады. Осы өтінішке ... мына ... ...
1. ... ... а) ... ә) пайда және зиян шегу шоттары б) соңғы 3 жыл ... ... - ... бір мерзімге жасалады және активтердің, міндеттемелердің, капиталының ... ... ... және зиян шегу ... ... - 1 ... қарастырылады. Ол табыс және шығыс бойынша толық мағлұмат береді. а) таза пайда және оның бөлінуі; ә) дивиденттердің төмендеуі; б) резервтерге ... ...
2. ... ... ... ... - компанияның балансының 2 күнге анықталуын сәйкестейді және де осы арқылы баланстың әр ... ... ... ... Бұл есеп ... фондтарының басталуының және кассалық түсімдердің дифицитін көрсетеді.
3. Ішкі қаржылық есептер - ... ... ... ... ... а) ... ... ә) ай бойынша және т.б.
4. Ішкі басқарушы есептер - балансты құрастыру өте көп уақытты ... ... ... банкке оперативті есептің мәліметтері қажет. Бұл мәліметтер осы ... ... ... ... ... ... Бұл ... а) инвестицияларға; ә) дебиторлық және кредиторлардың міндеттемесінің өзгеруіне; б) активтердің сатылуына; в) қорлардың көлеміне байланысты болады.
5. Қаржыландыру ... - бұл ... ... тұрады. Болашақтағы: а) сатылымдардың; ә) шығыстардың; б) өнімді өңдеу ысыраптардың; в) дебиторлық міндеттемерді; г) қорлардың айналымын ақша ... ... ... ... 2 түрі бар: 1) балансты бағалау 2) ... ... ... ... - баланстың шоттарын болжау, пайда және зиян шегу шарттарын ... ... ... Кассалық бюджет - ақшалай қаражаттардың түсуін және олардың ... ... а) апта ... ә) ай бойынша; б) квартал бойынша.
6. Салықтық декларациялар - бұл қосымша мағлұматтардың ең маңызды көзі. Бұл мәліметтерде ... ... жоқ ... ... ... Салықтық декларация қарыз алушының табысын және де оның ... ... ... ...
7. ... - ... несиелік өтініштер шартындағы бастаушы кәсіпорындарды қаржыландырумен байланысты. Яғни бұл ... ... ... болуы мүмкін емес. Сондықтан олар дәстүрлі түрде бизнес-жоспарда ұсынады. Бұл бизнес-жоспарда процентінің мақсаты, оны жүзеге асыру әдістері ... Бұл ... ... қамтуы қажет: а) өнімдер мен қызметтердің сипаттамасы; ә) салалық және нарықтық болжамдар; б) ... ... в) ... ... г) менеджмент жоспары; д) қаржылық жоспар.
1.2 Несиелік тәуекелді есептеу әдістері. Тәуекел деңгейін есептеу көрсеткіштері.
Есептегіш тәуекелдері банк ... ... ... ... ... ... келесі көрсеткіштермен есептелінеді: 1. Активтердің сапасының коэффициенті. К1 = ссуда бойынша шегерімдер / ссуда бойынша қарыздардың орта шамасы К2 = ... ... ... / ссуданың жалпы көлемі 2. Тәуекелге мөлшерленген маржа (RAM). RAM = таза ... ... - ... ... ... / ... (бұл ... 2,5% - 4% болуы қажет). 3. Таза пайыздық маржа (NIM). NIM = таза пайыздық табыс / активтер 4. ... ... ... (SIM). SIM = таза ... табыс + тағы басқа пайыз / активтер 5. Несиелік тәуекел пайызы Несиелік ... ... = ... несие сомасы / несиенің жалпы сомасы 6. Несиені диверсификациялау пайызы. Несиені диверсификациялау пайызы = 1 қарыз алушының ссудасының ... / ... ... ... сомасы
1.3 Несиелік тәуекелді басқарудың шетелдік тәжірибесі
Несиелер бойынша банктердің зиянға ұшырауының өсуіне біршама әсер ететін факторларға ... ... ... ... мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік берді. Дүние жүзілік банктің мәліметтеріне сәйкес, несиелер бойынша банктердің зиян ... ... ... 67% - ішкі факторлар, ал 33% - ы сыртқы факторлар үлесі кіреді. Несиелердің барлығы банктің зиян шегуіне әкелетін ... 5 - ... Ішкі ... 67% ... факторлар 33% Қамтамасыз етудің жетіспеушілігі 22% Компанияның банкроттығы 12% Несиеге деген өтінішті оқып үйрену барысында ... ... ... 21% ... ... қайтаруын талап ету 11% Алдын ала ескерту белгісіне кеш көңіл бөлуі және ... ... ... 18% Жұмыссыздық/Жанұя мәселелері 6% Қамтамасыз етілудің сапасының нашарлығы 5% Ұрлық/Алдау 4% ... ... ... зиян ... ... ... ... факторлар қатарында бірінші орында компаниялардың банкроттығының тұруы тегін емес. Банктің кез келген қарыз ... ... ... ... кешуі мүмкін. Сондықтан да қарыз алушының несилік қабілетін талдай отырып, банк қызметкерлері міндетті түрде оның қаржылық жағдайын толық ... ... ... ... ... ... басқарудағы жетіспеушілік, тиімді басқаратын ақпараттар жүйесінің болмауы, нарық жағдайларындағы өзгерістер мен ... ... ... өз ... ... тыс ... кетуі, яғни ресурстардың жоқтығына қарамастан компанияның жылдам кеңеюі, акционерлік капиталдың жетіспеушілігі және заемдық қаражаттардың ... ... ... ... қамтамасыз ету құнына, барлық несиелік құжаттардың дұрыстығына байланысты несиелрді мынадай ... ... ...
:: ең ... ... бар несиелер (жіктеуге жатпайтын несиелер);
:: ең жоғарғы тәуекелі бар несиелер;
:: шектеулі тәуекелі бар несиелер;
:: ережеден шығу барысында ... ... ... емес ...
Әр тәуекел кластарына өтелмеген тәуекелдер үшін, өтелмеген несиелердің өзіндік үлесі белгіленеді. Несиелік тәуекелді төмендетудің ең басты тәсіліне - ... ... ... таңдау жатады. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдауда және оның ... ... ... ... ... ... сенімділігін бағалауда көптеген әдістер қолданылуды.
Шетелдік банктердің тәжірибесінде қарыз алушының несиелік қабілетін жете бағалау несиелік тәуекелді төмендетуде ... шара ... ... ... ... ... бағалау жүйесінде ағылшынның клирингтік банктерінде кеңінен пайдаланып келетін әдістердің біріне PARSER ... CAMPARI ... ... ... PARSER: P - Person - ... қарыз алушу туралы ақпарат, оның беделі; A - Amount - сұрайтын несие сомасының негіздемесі; R - ... - ... ... мүмкіндігі; S - Security - қамтамасыз ету құралы; E - ... - ... ... R - Remuneration - несиені беру ... үшін ... ... ... CAMPARI: C - ... - қарыз алушының беделі; A - Ability - ... ... ... ... M - Means - ссудаға деген қажеттілігін талдау; P - Purpous - ... ... A - Amount - ... ... ... R - Repayment - несиені ... ... I - ... - ... тәуекелден сақтандыру әдісі.
Американдық банктер тәжірибесінде потенциалды қарыз алушыларды дұрыс таңдай білуде қолданылады:
:: character (қарыз алушының ...
:: capacity ... ...
:: cash ... ...
:: ... ... етуі);
:: conditions (жалпы экономикалық жағдай);
:: control (бақылау).
Қарыз алушының сипаты бұл оның беделін, жауапкершілік дәрежесін, қарызды өтеуге ... және ... ... ... алушының қаржылық жағдайы оның несие қайтару қабілетін сипаттайды. Ол оның ... мен ... және ... ... уақыттардағы өзгеру перспективаларын нақты талдау көмегімен анықталады.
Ақшалай қаражаты. Жалпы ... ... ... несиені қайтаруын үш көзі болады:
1. Нақты ақшалар тасқыны;
2. Активтерді сату;
3. Қаржыларды тарту.
Көрсетілген ... кез ... ... ... ... ... қалдық сомасын қамтамасыз ете алады. Бірақ та банктер несиені қайтарудың негізгі көзі ретінде нақты ақшалар тасқынын ... ... ... ... сату ... алушының баланстын нашарлатып жіберуі мүмкін деп санаса, ал қосымша қаражат тарту банктің кредитор ретіндегі позициясын бәсеңдетеді. Нақты ақшалардың жетіспеуі ... ... ... ... нашарлығын сипаттайтын басты көрсеткіш болып табылады. Нақты ақшалар тасқыны мынадай түрде анықталады: ... ... ... = Таза ... + ... + ... ... - Тауарлы - материалды ... қоры және ... ... Бұл ... ... - оның көмегімен несиелік қызметкер қарыз алушының менеджерлерінің біліктілігін және тәжірибесін, сол сияқты қарыз ... ... ... ... ... ... алады.17 Қамтамасыз етуі. Сондай - ақ банк қарыздың қамтамасыз етілуі яғни, оның жеткіліктілігіне, сапасына және қарыздың қайтарылмау ... оның ... ... мән ...
Экономикалық жағдай. Несиеге деген өтінішті қарау барысында банк жалпы шарт ... ... ... жағдай және оның банк жұмысына, сол сияқты қарыз алушының жағдайына тигізер ықпалын ... ... ... ... ... ... ... баға, және т.б. қарастырылады. Бақылау. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудағы соңғы факторға бақылау жатады. ... ... ... ... ... ... мынадай көрсеткіштер қолданылады: 1. Активтер сапасындағы коэффициенттер: а) К1 = Несие бойынша зияндар / Несие бойынша қарыздың ... ... б) К2 = ... бойынша зияндар / Несиелердің жалпы сомасы. Екі коэффициент те (К1 және К2) ... ... ... ... үшін пайдалынады. К1 - дің критериалды деңгейі Солтүстік Американың банктері үшін 0,5 - 1,0%, ал К2 - кі 0,7 - 1,5%. ... ... ... (үмітсіз қарыздар бар болса) К1 коэффициентінің деңгейі 1,5 - 2,0%. Солтүстік Америкада 1980 жылдардың басы мен ... ... ... ... ... ... байланысты ипотекалық несилер бойынша көптеп шығындауы кезеңінде К1 - дің мәні 1% - ке жуық ... ... ... ... ... банктерінде К1 шамамен 0,45 - 0,6 % - ті ... 1. ... ... Таза ... ... - ... бойынша зиян маржа = Активтер Тәуекелге шағылған маржа (RAM - risk adjusted margin), - бұл ... ... ... ... ... ... (GIM - gross interest nargin).
Халықаралық деңгейде танылған нормалар қатарында RAM ... ... де ... ... оны несиелік тәуекел деңгейін бағалауда кеңірек қолданады. Бұл жерде статистикалық мәліметтер, оның оңтайлы мәнінің 3 - 3,5% - ды ... ... Таза ... ... Таза ... ... (NII) (NIM) = Активтер Жалпы пайыздық Таза пайыздық табыс - ... да ... ... (GIM) = ... 2. Проблемалық несиелер / Несилердің жалпы сомасы. 3. Бір ... ... ... ... / ... ... ... Халықаралық банктік тәжірибеде банктердің бір қарыз алушыға келетін несиенің сомасы банктің меншікті капиталының 25% - нан аспауы тиіс. Бұл ... ... ... мөлшерін білдіреді. 4. Банкпен тығыз байланысты қарыз алушыларға банктің құрылтай-шыларын, директорларын акционерлерін және ... ... ... ... ... алу барысындағы жеңілдіктерді пайдаланатын басқадай қарыз алушылар жатады. Несиелерді сапасына қарай ... және ... ... бар. ... ... деп сол ... тиісті несиелік тәуекелдің дәрежесі айтылады. Несие сапасының ... ... ... ... ... кері ... ... сапасы қаншалықты жоғары болса, соғұрлым оның қайтарылуын күмәнсіз, және ... ... ... Бұл ... несиелік тәуекелдің көрсеткіштерінен несие сапасының немесе банктік несиелік портфелінің көрсеткіштерінің айырмашылығы - бұл банктің берген несиелер бойынша анықталған ... ... ... ... ... ... ... портфель құрылымын және несиенің әр категориясы (соның ішінде, тұтыну, ипотекалық және басқа) бойынша проблемалық, мерзімі өткен, үмітсіз несиелерді біле ... банк ... ... ... ... төмендетуге бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға мүмкіндікке қол ... Кез ... ... ... ... ... берген несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарысдылық дәрежесіне тікелей байланысты.
Несиенің уақтылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне ... ... да ... ... ... ... ... уақтылы айналысып отыруға тиіс. Несиелік тәуекел - қарыз алушының банктен ... ... ... ... немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына байланысты банктің зиын ... ... ... ... ... ... ... элементтеріне жататындар:
:: Несиелік қызметті ұйымдастыру;
:: Лиметтер белгілеу;
:: Несиелік ұсынысты бағалау және қарыз алушының ... ... ...
:: ... тәуекел деңгейіне байланысты несиелерге рейтинг қою және белгіленген лимиттермен салыстыру;
:: Несиелер бойынша мүмкін болар ... ... ала ... ... ... анықтау;
:: Несиелік шешімдерді қабылдау барысында құзыретті бөлу - ... ...
:: ... ...
:: ... портфельді басқару;
:: Проблемалық несиелерді қалпына келтіру.
II. НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ
2.1 АҚ-ның қаржылық жағдайын ... ... 1990 жылы ... "Қазкоммерцбанк" АҚ қазіргі уақытта активі, несие қоржыны және пайда мөлшері бойынша ірі жәке меншік қаржы институты болып табылады. Қазкоммерцбанк ... ... ... ... 1990 жылы 12 ... ... ... банкінен басталады. Қазақстан мемлекеті тәуелсіздік алғаннан кейін, банк "Қазкоммерцбанк" ААҚ болып қайта тіркеледі және банктік операциялар жүргізуге ҚР ... ... 1991 ... 21қарашадағы :-/48 лицензиясын алды. Бұл күн Қазкоммерцбанктің ресми туылған күні болып есептеледі. 1993 ... 15 ... ... өзінің ұлттық валютасына ауысты. Айналымда 150,6 миллиард рубль сомасында 1961-1992 жылдардың рубльдің стандарт үлгілері алып ... ... ... ... кейін, экономиканы қолма-қол ақшамен қамтамасыз ету мәселесі күн тәртібінен алып ... ... ... ... Көбі ... ақша ... қалай қамтамасыз етілетініне байланысты болады. Ал Қазкоммерцбанк 1994 жылдың сәуірінде ... жеке даму ... мен өсіп ... жеке кәсіпкерлік мұқтаждықтарына жауап бере отырып, "Астана Холдинг" коммерциялық банкімен бірігіп, жаңа ... ... Осы ... бастап Қазкоммерцбанк, бүгінде 22 бөлімше, 51 кассалық - есеп айырысу орталығы мен 12 дербес қызмет көрсету ... ... ... филиалдық торабы елдің негізгі іскерлік және тұрғындар орталығына қатысуда. Осы жылдан бастап банк ... банк пен ... ... ... ... қаржылық институттар - Бүкіәлемдік банк. Еуропа жаңғырту және даму банкі, Ислам даму банкі, Kreditanstalt fur wiederaufbau және Азия даму ... ... және ... ... бір ... арнайы бағдарламаларға қатысты. 1995 жылы ел экономикасы дамуының негізгі оң нәтижесі эконмикалық құлдырау қарқынының бәсеңдеп, инфляция деңгейінің едәуір ... ... Сол жылы ... ҚР ... ... кеңесшісі ретінде, экономикалық және ресми мәні бар процестер бойынша саласының жекелеген кәсіпорындарын қайта құрылымдау және жекешелендіру сияқты ... ... ... ... жылы ... ... ретінде Қазақстанның даму жылдары ішінде бірінші рет ЖІӨ-нің артуы байқалды, инфляция қаржыны мен теңгенің ... ... ... ... төмендеді. Қазақстанның 1996 жылы шілдеде ХВҚ келісімінің 8 бабы бойынша ... ... ... ... ... бұл ... операциялар бойынша теңгенің айырбастауын ресми бекітті және шектеулерді жоқ көп ... ... ... көшуге мүмкіндік берді. Республиканың 1997 қаржылық жылы РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ... СВОП - операциялық практикаға енгізумен белгілі болды. Бұл жыл ҚКБ үшін Credit commerciale de France атты ... ... ... атап ... Оның ... Қазкоммерцбанк ЕЖДБ қаржыландыратын және қарқынды институционалдық дамуды көздеген ... ... ... асырады. 1991 жылдың маңызды жетістігі - Қазақстанның бүкіл қаржылық секторы үшін ҚКБ - ның "Hernes" ... ... ... сақтандыру компаниясының қарізгері ретінде республика Үкіметін мойындаған болатын.Осы жылы ҚКБ өзінің ... ... ... ... 1998 жыл ... қаржы нарықтарынан дағдарыстық құбылыстардың шиеленісуімен және Қазақстанның экспорттық тауарлары конъюнк-турасының нашарлауымен белгілі. Бұл жыл ҚКБ ... ... жыл ... ... банк ... ... эмитенттер арасынан бірінші банктер енді посткеңестік кеңістіктегі өзінің көшбасшылығының нық келе жатты. 2001 жылы ҚР ... ... ... ... қоры ... барлық міндеттемесін - 390,5 млн. доллар - мерзімінен бұрын толық өтеді. Бұл әлемдік сенсация және елдің банктік жүйесі үшін ... сәт ... ... 2002 жылы ... елде ... ... ... институттан - 7 жылға DEG неміс банкінен тікелей - үкімет кепілдігінсіз ұзақ мерзімді несие алды. Елге ... ... яғни ... де, ... банктердің де рейтингісі арта түсті. 2003 жылы Қазақстан экономикасы үшін қолайлы жыл болады.
Қаржылық аяда алдыңғы екі жылдың оң үрдістері ... ... ... мен теңгенің құнсыздану қарқыны төмендеді, алтын валюта резервтері ... ... ... ... және ... ... ... банктердің жоғары несие белсенділігі мен несие бойынша мөлшерлемелерді төмендетуі ... ... ТМД ... ішінде бірінші болып қаржылық Moody' s Investors Services агенттігіне инвестициялық рейтингін алды. Айырбастау бағамын деваливациялау нәтижесінде, теңге 1999-2003 жылдар ... 64,66% -дан ... ... төмендеді, алтын валюта резервтері 1.6 есе өсті. Осы жылы Қазкоммерцбанк шетелдік, яғни көршілес нарыққа шыгып, ... 74% ... ... ... нәтижесінде ол Қазкоммерцбанк Қырғызстан деп арасындағы өзгертті. 2004 жылдан теңге бағамы мұнайға әлемдік бағаның аруына байланысты нығая бастады. ... ... ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастықты дамытып, бизнесті бірлесе жүргізу позициясы тұрғысынан тартымды бола бастады. 2005 жылы банктік сектор айналым ала бастады: жыл ... ... ... ... ... 347 миллиард доллардан асып түсті. Банктік сектор бұрынғыдан да ... ... ... ... Осы жолда Қазкоммерцбанк тағы бір маңызды қадам жасады, оның қолдауы мен 2008 жылы маусымында "Құс жолы" қайырымдылық қоры ... ... жыл ... ... енді бір ... ... ... жетеді. 2006 жылы Қазақстан қаржы нарығындағы жағдай, сонымен бірге айырбастау бағамының динамикасы бойынша да бірқалыптылау болады. 2008 жылы ел ... ... ... ... ... мен ... ... байқалды.
Ұлттық банк төлем карточкалары нарығын дамытуға ерекше көңіл аударды. Қазкоммерцбанкке келетін болсақ, 2008 жыл банк тарихындағы тамаша ... бірі ... ҚКБ ... ... өзінің көшбасшылығын нығайтты. The Banker журналы құрастырылған бірінші деңгейдегі меншік ... ... ... ... 1000 ірі банкі тізімінде Қазкоммерцбанк 2008 жылғы 718 орыннан 626-шы орынға көтерілді.
2007 жылғы 1 желтоқсандағы қаржылық есеп-қисаптың халықаралық ... ... ... банк ... 2,4 ... ... теңесті. Ал осы көлемнің 60%-ын қарыз "қоржыны"алады. 2007 жылы банк 20,563 ... ... ... пайда тапты. Бұл бір акцияға есептегенде 51,71 теңгені құрайды. Ал банктің меншік капиталы 2007 жылы 87,4 млрд.теңгеге ... ... ... ... ... ... ... теңге мен шетел валютасында несие беру болып табылады. Банк сонымен бірге клиенттердің ... және ... ... ... сияқты төлемдерін, сондай-ақ бөлшек сауда банкингі сияқты ағымдағы шоттарына қызмет ... ... ... кең спектірін ұсынады.
2.2 Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін талдау
Несиелік тәуекелді ... Банк үшін ... ... ... ... зор ... ... Несиелік тәуекел - негізгі қарызды және берілген қарыз бойынша ... ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекелдің бірдей дәрежеде клиентке және банкке қатысы бар. Ол мынадай ... ... ... ... ... белсенділіктің төмендеуі, сұраныс деңгейінің төмендеуі, келеңсіз жағдайлар және тағы да басқа факторлар. Банктердің несиелік тәуекелі негізінен екі ... ... ... ... және контрпартнер тәуекелі. Несиелік тәуекел несиені уақытылы емес немесе ішінара қайтаруға байланысты ... ал ... ... ... ... жағдайының нашарлауымен немесе банкроттыққа ұшырауымен байланысты туындайды.
Несиелік тәуекел немесе негізгі соманың қайтарылмау тәуекелі ... ... ... түсіндіріледі: өндірістің құлдырауы, өнімге деген сұраныстың төмендеуі және жеке ... ... ... ... Банктегі несиелік Ұзақ мерзімдітәуекелдің деңгейі келесідей факторларға байланысты: приоритеттердің болмауы немесе банктің несиелік саясатының жиі өзгеріп ... ... ... ... ... ... Жағымсыз конъюнктуралықнесиенің үлкен бөлігін орналастыруы; өзгерістермен сипатталатын географиялық аймақтар мен салалардағы банк ... ... ... күмәндіклиенттерінің көп шоғырлануы; несиелер, қаржылық жағдайы нашар клиенттерге берілген несиелердің үлес
Нарықтың жаңа сегменттеріндегі банксалмағының көп болуы; ... ... Әр банк ... несиелік саясатын жеке құрастырады. Сондықтан да, әр ... ... ... ... ... ... мен ... проценттерді өтеу ерекшеліктері бар. Банктің несиелік саясаты үш бөліктен тұрады: ... ... ... ... ала ... несиелеу процесінде қарыз алушының қаржылық жағдайын анықтау, несиенің қайтарылу процесі. Потенциалды қарыз алушыны алдын ала ... ... ... ... ...
:: ... ... әрекет қабілеттілігін тексеру. Әрекет кабілеттілігі мемлекеттік тіркеу құжаттарымен тексеріледі.
:: ... ... ... ... яғни ... ... ... және несие берушілермен кем дегенде бір жылдың ішіндегі қарым-қатынасын тексеру. Ол қаржылық есеп және банктің қауіпсіздік ... ... ... ...
:: ... ... ... көлемі. Дамыған мемлекеттерде қарыз алушы жоспарланған инвестициялық ... өз ... ... ... ... ... банк ... жобаға қатыспайды. Көбінесе, меншікті қаражаттар мен тартылған қаражаттардың ара қатынасы 70% / 30%-ға тең. :: ... ... ... ... ... ... ... банк қарыз алушының конъюнктурасын толығымен анықтау керек, яғни несие алушының өндіретін тауарына нарықтағы сұраныс пен ұсыныс ...
:: ... ... ... ... ... қаржылық коэффиценттері анықталады және кепілдік объектісі бағаланады. Банк әрқашан кепілдіктің сапасын, өтімділігін, оның нарықтық бағасының несие көлеміне қатынасын ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің тиімділігін периодты тексерумен сипатталады, яғни осыны тексеру арқылы банк ... ... ... ... ... ... ағымдағы төлем қабілеттілігіне талдау жүргізу үшін келесідей акпараттар керек:
а) Жылдық, тоқсандық және айлық қаржылық есептері;
ә) Тауарлы ... ... ... және ... ... құрылымдары немесе үлес салмағы;
б) Қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне талдау жасау;
в) Қарыздың толығымен ... ... ... алушының ақша қозғалысын талдау. Үшінші кезеңде қарыз алушы несиені өтейді. ... ... ... ... ... ... бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып келеді.
Несиелік тәуекелді басқарудың тәжірибеде ең көп тараған тәсілдеріне мыналарды жатқызуға ...
:: ... ... ... ... ... ... талдау арқылы қарыз алушыға байланысты тәуекелдерді бағалау. Осы үшін коммерциялық банктерде тәуекелдің деңгейін талдау ... ... және ... ... ... ...
:: Қарыз алушының жеке басының ерекшеліктерін ескере отырып тәуекелдерді бағалау;
:: Қарыздың нақты сомасы мен қайтарылу мерзімін анықтау;
:: Нарықтық ... ... Ұзақ ... ... кезінде банк қарыз алушының конъюнктурасын толығымен анықтау керек, яғни несие алушының өндіретін тауарына нарықтағы ... пен ... ...
:: Міндетті түрде қарыз алушының негізгі қаржылық коэффиценттері анықталады және кепілдік объектісі бағаланады. Банк әрқашан кепілдіктің сапасын, өтімділігін, оның ... ... ... көлеміне қатынасын реттеп отырады.
Несиелік процесс кезінде қарыз алушының несие қабілеттілігі мен ... ... ... ала ... өте маңызды болып келеді. Бұл процессті тәжірибеде алты әдіспен зерттеуге болады. Олар:
1. ... ... ...
2. ... өтеу ... ...
3. ... талдау;
4. менеджмент деңгейін талдау;
5. қаржылық тұрақтылығын талдау: коэффиценттерді талдау және ақша қозғалысын талдау;
6. кепілдіктің жеткіліктік дәрежесін талдау. ... ... ... ... ... ... мыналар табылады - күтілген шығындар және күтілмеген шығындар. ... ... ... күтілген шығындар құралған резервтердің негізінде орнын толтырады, ал күтілмеген шығындар банктің меншікті қаражаттарының есебінен орнын толтырады.
Несиелік тәуекел ... жеке бір ... ... күтілетін шығындардың сомасы мына формуламен есептеледі: ЕL = СЕ*РD*SL , мұндағы ЕL - күтілген шығындар; СЕ - ... ... ... РD - ... ... SL - ... ... шығындардың көлемі. Несие беруге байланысты күтілмеген шығындар сомасы: UEL = CE * SL UEL -- ... ... СЕ -- ... ... ... SL - дефолт болган жағдайдағы шығындар; Әлемдік тәжірибеде несиелік ... ... екі ... ... бар. Олар жеке және бір-бірімен қолданылуы мүмкін: - несиелік инспекторлар мен сараптаушылардың субъективті қорытындысы; - автоматтандырылған скоринг жүйесі. ... ... ... ... ... ... ... Осы модельдер арқылы банк бұрынғы клиенттерге талдау жүргізудің негізінде потенциалды клиенттердің ... ... ... ... ... ықтималдығын есептейді. Коммерциялық банктік несиелік тәуекелін есептеу келесідей түрде көрінеді: К3=Кр* (R1+R2+...+Rn)*Е:Ксал Мұндағы, К3 - ... жеке ... ... ... Кр - ... ... ... нарықтағы дәрежесін, өндіріс потенциалының деңгейін, еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілуін, акционерлерінің құрамын, басқарушының ұйымдастырушылық қабілетін ... ... мен жеке ... ... ... кезеңде алынған несиесінің деңгейін және тағы басқа көрсеткіштерін көрсететін коэффициент; R1,... Rn - осы несиелік операциямен байланысты ... ... Ксал - ... ... ... ... ... Е - банктің осы клиент үшін ішкі ... ... ... ...
2.3 Несиелік тәуекеді төмендету жолдары
Несиелік тәуекелді төмендетудің ең басты тәсіліне - потенциалды ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдауда және оның алған қарызды банкке уақытылы қайтаруына байланысты сенімділігін бағалауда ... ... ... Шетелдік банктердің тәжірибесінде қарыз алушының несиелік қабілетін жете бағалау несиелік тәуекелді төмендетуде басты шара ... ... ... ... кандидатты бағалау жүйесінде ағылшынның клирингтік банктерінде кеңінен пайдаланып ... ... ... PARSER ... CAMPARI ... ... ... PARSER: P - Person - ... ... ... ... ақпарат, оның беделі; A - Amount - сұрайтын несие сомасының негіздемесі; R - ... - ... ... ... S - Security - қамтамасыз ету құралы; E - ... - ... ... R - ... - несиені беру тәуекелі үшін банктің ... ... CAMPARI: C - ... - ... алушының беделі; A - Ability - қарыз алушының бизнесін бағалау; M - Means - ... ... ... ... P - Purpous - несиенің ... A - Amount - ... ... ... R - ... - ... қайтару мүмкіндігі; I - Insurance - несиелік ... ... ... ... ... тәжірибесінде потенциалды қарыз алушыларды дұрыс таңдай білуде қолданылады: :: character (қарыз алушының сипаты); :: capacity ... ... :: cash ... ... :: ... ... ... :: conditions (жалпы экономикалық жағдай); :: control (бақылау). Қарыз ... ... бұл оның ... ... дәрежесін, қарызды өтеуге дайындығын және қалуын білдіреді. Қарыз алушының қаржылық жағдайы оның несие қайтару қабілетін сипаттайды. Ол оның ... мен ... және ... ... ... ... перспективаларын нақты талдау көмегімен анықталады. Ақшалай қаражаты. Жалпы қарыз алушының ... ... ... үш көзі ... 1. ... ақшалар тасқыны; 2. Активтерді сату; 3. Қаржыларды тарту. Көрсетілген көздердің кез келген несиені қайтаруға арналған қаражаттың қалдық ... ... ете ... Бірақ та банктер несиені қайтарудың негізгі көзі ... ... ... ... ... ... ... активтерді сату қарыз алушының баланстын нашарлатып жіберуі мүмкін деп санаса, ал қосымша қаражат тарту ... ... ... ... ... ... ақшалардың жетіспеуі қарыз алушының қаржылық жағдайының нашарлығын сипаттайтын басты ... ... ... ... ... ... ... түрде анықталады:
Нақты ақшалар тасқыны = Таза пайда + Амортизация + Кредиторлық қарыз - ... - ... ... қоры және ... ... Бұл ... ... - оның көмегімен несиелік қызметкер қарыз алушының ... ... және ... сол ... қарыз алушының жұмыс жасайтын нарығының жағдайын анықтай алады.17 Қамтамасыз етуі. Сондай - ақ банк қарыздың қамтамасыз ... ... оның ... ... және ... қайтарылмау жағдайында оның өтімділік дәрежесіне мән береді. Экономикалық жағдай. Несиеге деген өтінішті қарау барысында банк ... шарт ... ... ... ... және оның банк ... сол сияқты қарыз алушының жағдайына тигізер ықпалын сипаттайтын экономикалық коньюктуралық жағдай, бәсекелестерінің болуы, ... ... және т.б. ... ... Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудағы соңғы факторға бақылау жатады. Әлемдік банктік ... ... ... 1. ... ... ... а) К1 = ... бойынша зияндар / Несие бойынша қарыздың орташа сомасы. б) К2 = Несие бойынша зияндар / Несиелердің жалпы сомасы. Екі коэффициент те (К1 және К2) ... ... ... ... үшін ... К1 - дің критериалды деңгейі Солтүстік Американың ... үшін 0,5 - 1,0%, ал К2 - кі 0,7 - 1,5%. ... ... ... ... ... бар болса) К1 коэффициентінің деңгейі 1,5 - 2,0%. ... ... 1980 ... басы мен ... ... ... несилеу сферасындағы дағдарысқа байланысты ипотекалық несилер бойынша көптеп шығындауы кезеңінде К1 - дің мәні 1% - ке жуық ... Ал ... ... ... ... К1 ... 0,45 - 0,6 % - ті ... 1. Тәуекелге, шағылған Таза пайыздық табыс - ... ... зиян ... = ... ... шағылған маржа (RAM - risk adjusted margin), - бұл несиелік тәуекелге шағылған жалпы пайыздық маржа (GIM - gross interest nargin). ... ... ... ... қатарында RAM көрсеткіші болмағанмен де шетелдік банктер оны несиелік тәуекел деңгейін бағалауда кеңірек қолданады. Бұл ... ... ... оның оңтайлы мәнінің 3 - 3,5% - ды құрайтынын күәландырады. Таза пайыздық маржа Таза пайыздық табыс (NII) (NIM) = ... ... ... Таза ... табыс - Басқа да табыстар маржа (GIM) = Активтер 2. Проблемалық несиелер / ... ... ... 3. Бір ... ... ... несие / Банктің меншікті капиталы. Халықаралық банктік тәжірибеде банктердің бір қарыз алушыға келетін несиенің сомасы ... ... ... 25% - нан ... ... Бұл ... ... үлкен мөлшерін білдіреді. 4. Банкпен тығыз байланысты қарыз алушыларға ... ... ... ... ... және ... ... байланыста болып, несие алу барысындағы жеңілдіктерді пайдаланатын ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктері үшін категориясының мәні мен мазмұны артуда. Қазақстан өз тәуелділігін ... ... ... ... таңға дейін көптеген коммерциялық банктер тәуекелді дұрыс басқармау нәтижесінде банкроттыққа ұшырады. Осыған орай, қазіргі кезде тәуекелді ... мен ... ... әдістері мен тәсілдері қалыптасқан. Әр банк өзінің қызмет ету саласына байланысты өзіне тән тәуекелдің түрлерін, оларды бағалаудың оптималды әдістерінің ... ... Банк үшін ... ... ... және оларды бағалау қиынға соғады. Осы мәселені шешу үшін банк алдын ала болашақта пайда болуы мүмкін барлық тәуекелдердің түрін және ... ... беру ... ... ... Егер де ... жеткіліксіз дәрежеде анықталып талданса. нәтижесінде банктің банкроттыққа ұшырау мүмкіндігі артады. ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың маңызы өте зор. Банк үшін тәуекелді басқару ең маңызды мәселелердің бірі болып келеді. Өйткені кез-келген ... ... ... ... бүкіл қызмет ету уақтысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей байланысты болып келеді. Сондықтан банктің ... ... ... ... ұшырамауы банктің тәуекелді басқаруымен байланысты. Банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді мына элементтер бойынша топтаймыз: 1. ... ... түрі мен ... ... ... ... пайда болу немесе ыкпал ету аясы; 3.банк ... ... ... ... ... 5.банктік тәуекелдің деңгейі; 6.тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру; 7.тәуекелді ... алу ... ... ... басқару мүмкіндігі. Қорыта келгенде, банк ісінде тәуекел деп банктің табысы мен капиталына кері әсер ететін оқиғалардың болу ... ... ... ... оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға мыналар жатады: табыстың төмендеуі, ... ... ... ... ... ... болуы, базалық ресурстардың азаюы, баланстан тыс операциялар бойынша төлемдердің төленбеуі және тағы басқалары. ... ... ... ... ... ... ... табыс алу ықтималдығы да соншалықты төмен болады. Сондықтан кез-келген банк өзінің қаражаттарын ... ... және ... ... ... ... жұмсауға тырысады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Г.С. Сейткасымов - Алматы: Экономика, 1998г
2. Н.Рамазанов - Банковский сектор Казахстана. Кредитный бум и его ...
3. ... дело /под. ред ... Л.П. ... ... и статистика, 1996
4.Вальравен К.Д. Управление рисками в коммерческом банке - Вашингтон Институт экон. Развития Мирового ... 1997
5. ... А.А. ... рисками банков // Деньги и кредит, 1997, №6 6.С.Б. Мақыш .- Алматы-2002ж 7.Панова Г.С. .-М.-1997 8.Тлеукулова Г. Организация ... ... ... с филиалами при управлении кредитными рисками //Финансы и Кредит № 4-2005г 9. ... 10 ... С. Роуз ... ... А.О. ... ... рисками в комбанке // Банковское дело ,1998 , №1

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет
Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерін басқару85 бет
Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру78 бет
Несиелік тәуекелдерді басқару есебі31 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру62 бет
Банктік тәуекелдер27 бет
Банктік тәуекелдер түрлері және оларды басқару30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь