Экологияның қалыптасуы және дамуы

1. Экология туралы түсінік.
2. Экология қалыптасуының және дамуының қысқаша тарихы.
3. Экология бөлімдері.
4. Ю. Либихтын минимум заны
Экология тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен қарым-қатынасын зерттейтін биология ғылымының саласы. «Экология» (гр. oikos – үй, тұрақ, мекен; logos — ғылым) терминін ғылымға алғаш 1866 ж. неміс ғалымы Эрнест Геккель енгізді.
Экологиялық зерттеу обьектісіне биологиялық макрожүйелер (популяция, биоценоз, экожүйе) және олардың кеңістіктегі динамикалық өзгерістері жатады.
Экология ғылымының мақсаты – биосфера шегінде әлемдік жағдайларды бақылай отырып, ондағы тіршіліктің тұрақтылығын сақтау, адам–қоғам–биосфера арасындағы қарым-қатынастарды үйлестіре отырып, табиғат ресурстарын тиімді пайдалануды нооэкологиялық тұрғыдан негіздеу.
Экология ғылымының негізгі міндеті — популяция, биоценоз және экожүйені динамикалық зерттеу, экологиялық үрдістердің заңдылықтарын ашу, индустриализация және урбанизация жағдайындағы ғаламшар проблемаларын зерттеу.
        
        Жоспары:
1. Экология туралы түсінік.
2. Экология қалыптасуының және дамуының қысқаша тарихы.
3. Экология бөлімдері.
4. Ю. ... ... ... тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен қарым-қатынасын зерттейтін биология ғылымының саласы. (гр. oikos - үй, ... ... logos -- ... ... ... алғаш 1866 ж. неміс ғалымы Эрнест Геккель енгізді.
Экологиялық зерттеу обьектісіне биологиялық макрожүйелер ... ... ... және ... ... ... өзгерістері жатады.
Экология ғылымының мақсаты - биосфера шегінде әлемдік жағдайларды бақылай отырып, ондағы тіршіліктің ... ... адам - ... - биосфера арасындағы қарым-қатынастарды үйлестіре отырып, табиғат ресурстарын тиімді пайдалануды нооэкологиялық тұрғыдан негіздеу.
Экология ғылымының негізгі міндеті -- ... ... және ... ... ... экологиялық үрдістердің заңдылықтарын ашу, индустриализация және урбанизация жағдайындағы ғаламшар ... ... ... ... ... бір ... тобы және әр түрлі тобы белгілі бір жерде қоныстанып, өмір сүреді, сол ортада табиғатпен және өзара байланыстар жасайды. ... ... ... ... , жануарлар , өсімдіктер басқа да тірі организмдер өмір ... ... жылы мен суық , ас пен ... , ... ... мен ... ... орта тірі және өлі табиғаттан құралған , өзара тығыз ... бар ... ... Табиғатта болатын барлық құбылыстар мен өзгерістер осында өтеді.
Қоршаған ортаның күрделі проблемаларын ... ... ... ... жасайтын ғылым саласын экология дейміз.
Ол гректің "oicos"-"үй, мекен, жай" деген мағынаны білдіреді. Экология бір ... өмір ... ... ... олардың басқа организмдермен және қоршаған ортамен ара қатынастарын анықтап, жиынтық қорытынды жасайтын ғылым. Сондықтан қоршаған ортаны сақтаудың ғылыми ... ... ... . Ең ... ... ... 1858 жылы ... Генрих Девид Торо.
Экология терминін ғылымға бірінші болып енгізген 1866 ж. ... ... ... ... аса ... ... ғалымы Эрнест Геккель. Э.Геккель экологияға мынандай анықтама берді . Экология табиғаттың экономикасын білу, сонымен ... тірі ... осы ... ... ... және органикалық емес заттардың ара қатынасын, өсімдіктер мен жануарлардың , ... ... мен ... ... ... ... даму ... өте ерте кезеңді қамтиды. Организмдердің ортамен байланыстары және олардың қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... кездеседі . Өсімдіктер туралы осындай жоспарда Эмпедокл және ... ... ... , ал жануарлар туралы - Аристотель (Ivғ.б.э.д) жазған.
Экология ғылымының дамуына А. Гумбольдтің, Ч. Дарвиннің, К.Рулье, ... және ... ... ... ... қосты.
А.Гумбольдтың (1769-1859) еңбектері өз уақыты үшін өте елеулі болды. Ол өз бетімен жеке Солтүстік және Оңтүстік Американы , ... ... ... , ... Каспий жағалауларын зерттеді. Сөйтіп ол өсімдіктер географиясын қалыптастырды, жер бетіндегі өсімдіктер дүниесінің таралу заңдылығы ... ... ... ... және ... ... зерттеуде экологиялық бағыттың негізін салды.
XIX ғ. ортасында Ресейде К.Ф.Рульенің еңбектері биологиялық ғылымдағы ... ... ... ... әсер ... Оның ... зоологиядағы экология бөлімін қалыптастырды.
XIXғ. соңында Дарвиннің ілімі арқасында экология организмдердің ... ... ... ... . ... ... ... , экология -бұл табиғаттағы барлық күрделі өзара байланыстар мен өзара қатынастарды зерттейтін ғылым, тіршілік үшін күрес жағдайы ... ... ... ... экология дамуында жаңа кезең басталды, экология дамуында жаңа ... ... ол ... ... ... зерттеулердің күрт өсуімен сипатталады. Үнемі әртүрлі экологиялық проблемалар бойынша ақпараттар саны өседі. Мысалы, қоршаған ортаның өзгеруі туралы , ... ... ... және т.б. ... саны ... ... ... экология адамзат мүддесін ескере отырып, биосфераның бетбұрасын ғылыми түрде негіздеуге ... ... ... ... ... ... ол ... оңтайлы пайдалануға, табиғи ресурстарды қалпына келтіруге, қорғауға және молайтуға бағытталған.
Сонымен экология пәнінің арнайы мақсаты мен міндеттері бар.
Экология ғылымының ең басты ... - ... ... ... ... ... ... ондағы тіршіліктің тұрақтылығын немесе тепе-теңдігін сақтау.
Экология ғылымының негізгі міндеттері:
- организмдердің бір-бірімен қарым-қатынастары мен қоршаған ... ... ... ... ... оларды тиімді пайдалану және қорғаудың ғылыми-теориялық негіздерін жасау;
- ... ... ... ... ... ... ... биосфера шегіндегі географиялық заңдылықтардың тұрақтылығын сақтауды қамтамасыздандыру;
- биосферадағы тіршілікті қалыпты сақтауды ғаламдық ноосфералық деңгейге көтеру;
- көпшілікке үздіксіз экологиялық ... мен ... беру және ... ... ... қалыптастыру;
- экологиялық қауіпсіздікті сақтау.
2.Экологияның ғылым ретінде анықтамасы, оның қалыптасуының қысқаша тарихы.
Экология ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл гректің екі сөзінен құралған: "oikos" - үй, мекен , ... және "logos"- ... ... , ... ... ... және ол сонда тұратын барлық ағзаларды және өмір үшін қажетті сол барлық болып жатқан функционалдық процестерін ... ... ... , ... - ... мен ... ... ортаның арасындағы байланыстар туралы ғылым.
Жеке ғылым ретінде экология шамамен 1900ж. қалыптасты. ... ... ... 1858ж. ... ... Торо қолданған.
терминін 1868ж. неміс ғалымы, медик, ботаник, зоолог , морфолог Эрнест Геккель бірінші болып ұсынған.
Э. Геккель экологияға ... ... ... ... Дарвин бойынша: .
Ф. Клементс (АҚШ) 1920 ж. Экологияны қауымдастық туралы ғылым деп ... ... ... 1937 ж. ... ... социологиясы мен экономикасына қатысты, табиғи тарих ретіндегі ғылым деп анықтады.
Х. Б. Одум (АҚШ) 1959ж. Экологияны ... ... мен ... ... деп атады.
3. Экология бөлімдері.
Экология 3 негізгі бағытты зерттейді.
1.Аутэкология - особьтар экологиясы.
Аутэкология бір түрдің ... ... ... ортамен өзара қарым- қатынасын зерттейді. Басқаша айтқанда , осы организмге қоршаған орта факторларының әсерін және ... осы ... ... ... ... орта ... :
а.) Абиотикалық факторлар- өлі табиғаттың әсері (климат, t0-ра , ылғалдылық , жарық және т.б.
б.) Биотикалық факторлар - тірі ... ... ... факторлар - адамның әртүрлі іс-әрекеті нәтижесінің әсерлері.
2. Демэкология - популяциялық экология.
Популяция дегеніміз белгілі ареал ... ұзақ ... етіп , ... ... алатын бір түр особьтарының жиынтығы.
Демэкология популяцияның қалыптасу жағдайәларын , ... мен ... ... Ол популяция санының өзгеруін, бұл құбылыстың себептерін зерттейді.
3. Синэкология - қауымдастық экологиясы.
Қауымдастық ... ... ... ... , әртүрлі түрлерден құралған, тірі организмдер жиынтығы.
Синэкология ... ... ... , ... және қоршаған ортамен өзара қарым-қатынасын зерттейді. Синэкология экожүйелердің ... ... ... сондықтан оны биогеноценологиялық экология деп те атайды.
4. Либихтын ... ... ... ... Либих 1840ж ашты Минимум заңы.Кез келген организм топтарының өмір сүруі белгілі бір комплексті ... ... ... ... ... ... ... заттарды қажет етеді ал осы қоректік заттардың бірі ... ... онда ... ... ... өсімдіктерге тәжірибе жасап өсімдіктің өсуі топырақтағы жетіспейтін ең аз микроэлементтің мөлшеріне байланысты болатынын дәлелдеген. Бұл элементтің орнын басқа элементтермен ... ... ... ... Нәтижесінде өсімдіктің өсіп-дамуын олар ең аз мөлшерде қажет ететін микроэлементтер анықтайтыны ... ... ... деп ... ... ... оның экологиялық мұқтаждығының ішіндегі ең осал буынына тәуелді болатындығын айтты.Одан шығатын қорытынды,экологиялық факторлар жиынтығына төзімділік шегіне ең жақын ... ... әсер ... ... болып саналады
1913ж В.Шелфорд лимиттік әсерлердің минимум заңына сай заңын ,яғни ... шек ... ... ... ... зыңы деп ... ... тілінен аударғанда tolerantia-шыдау,төзу ).
Экологиялық факторлар оптималды жағдайдан ... ... ... төмендеуінің жоғарғы шегі, организмнің тіршілігін сақтау ұстамдығы,төзімділігі деп ... ... ... тән ... шегі болады.Кез-келген жағдайдың толеренттық шекке жақындауы немесе одан ... ... ... немесе лимиттік(шектеуші )факторлар деп аталады.Төзімділік шегінен шығып кетсе, ... ... ... ... үшін ... және ... ... қауіпті,органимзде өзгерістер жүріп,оның тіршілігін жояға дейін алып барады,оны летальді жағдай деп ... ... ... жетпеу үшін организмге әсер ететін заттың белгілі бір шекті концентрациясы белгіленеді Толеранттық шек болатын факторлардың ... өте ... жылы ... ... ... ... оның ... қажеттіліктерінің тізбегіндегі ең әлсіз звеносымен анықталатынын дәлелдеді. Ол ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігін анықтауда қоректік заттарға ... ... ... ... ... ... Ю. Либих бидайдың өнімділігі оған көп мөлшерде қажет (СО2 Н2О және т.б.) жеткілікті мөлшерде бар қоректік заттарға емес, оған аз ... ... және ... ... ... ... бор) ... тәуелді екенін анықтайды.
Қазір Либих ережесі шектеуші факторлар заңы немесе Либихтің минимум заңы деп аталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... төзімділік шегіне ең жақын фактор күшті әсер етеді.
Экологиялық фактордың тек жетіспеуі (минимум) ғана емес, оның артық мөлшері де ... ... әсер ете ... биологияның саласы ретінде ХІХ ғ. ортасында пайда ... жеке ... ... ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басында қалыптасты.
Жаратылыс туралы көптеген мәліметтер антика дәуірінің ғалымдары Гераклитттің, Гипократтың, Аристотельдің еңбектерінде ... ... ... деп аталатын еңбегінде өзі білетін 500-ден астам ... ... ... талдау жасайды.
Аристотель шәкірті Т.Эрезийский қазіргі Жерорта теңізінің жағалауындағы өсімдіктерге ... және ауа ... ... ... ғ. аяғы мен XVI ғ. басы Ұлы ... ... ... деп аталады. 1492 ж. итальян теңіз жүзушісі Христофор Колумб Американы ашты. 1498 ж. ... ... до ... ... айналып, теңіз жолымен Индияға жетті. Ал 1519-1521 жж. Фернан Магеллан бастаған испандықтар тұңғыш рет жер ... ... ... Бұл саяхаттар жер туралы білімнің кеңеюіне септігін тигізді.
XVІІІ ғ. соңы мен XІX ғ. басында ... ... ... саны арта түсті. 1807 ж. Гумболдь Орталық және Оңтүстік ... ... ... ... ... ... жарыққа шығарды. Онда ғалым өсімдіктердің өсуі мен өркен жаюы ауа-райы жағдайына, температураға байланысты екенін ашып көрсетті.
Жоспары:
1. Популяциялық экология туралы жалпы ... ... ... мен ... ... статистикалық және динамикалық сипаттамалары.
Кіріспе
ұғымы лат. populus - халық деген мағынаны білдіреді. Бұл терминді алғаш рет дат ... ... ... ... ... ... ұғымдардың бірі, ал популяцияны генетикалық, эволюциялық және экологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары ерекше бағытқа - популяциялық биологияға бірігеді. Популяциялық экология ... ... осы ... бір ... ... ... популяцияға жататын азғалар бір-біріне қоршаған ортаның факторлары немесе басқа да бірге тіршілік ететін түрлерден кем әсер ... ... ... ... ... ... ... Алайда популяцияда көбіне бәсекелестік және мутуалистік (бір-біріне ... ... ... ... Популяциядағы өзіндік түруші қарым қатынастары - бұл ... ... ... байланыстар; әртүрлі жынысқа жататын особьтар арасындағы және ата-аналары мен ұрпақтары арасындағы байланыстар.
Экологиялық жүйелердің, сонымен қатар популяцияның негізгі қасиеті - олар ... ... ... ... Бұл жүйенің өнімділігіне, биологиялық алуан түрлілігіне, құрылымдық - ... ... әсер ... Тірі ... ... ... популяциялық деңгей ерекше орын алады.
Бір жағынан популяция тіршіліктің әртүрлі деңгейінде: ... ... ... ... ... ... ... бірлігі болып табылады. Екінші жағынан популяция әртүрлі деңгейдегі таксондардың Филогенетикалық байланысын: ағза-популяция-түр-тұыстұқымдас-отряд-класс-патшалық көрсететін генетикалық- эволюциялық қатарына кіретін ... ... ... ... ... ... ... жалпы мағлұмат.
Егер экожүйе биосфераның элементтері болса, популяция ... жеке ... ... ... белгілі ареалда ұзақ мекендейтін, өзара еркін будандаса алатын, информация бере алатын, бір түрге жататын особьтар тобы.
Популяция деңгейінде негізгі адаптациялар, табиғи ... және ... ... жүреді. Популяцияның көп түрлілігі, оның ортаны меңгеру, икемделу қабілеттілігін арттырады, тіршілік үшін күресу мүмкіншілігін арттырады.
Әртүрлі түрлердің популяциясы үшін особьтар санының азаю шегі ... кіші ... ... ... саны көп ... ... Жыныстық сипаты бойынша;
2) Жас ерекшелік-әр-түрлі жастағы особьтар қатынасы бойынша;
3) Территориялық таралуы бойынша;
4) Этологиялық сипаты ... ... ... мен ... түрлері:
Қалыпты популяцияда - барлық жастағылар тең болуы қажет. Егер популяцияда кәрі особьтар көп болса, онда олар көбеюі функциясын ... ... ... ... ... өліп бара жатқан популяция деп аталады. Популяцияда жас особьтар көп ... ... ... ... деп аталады. Популяцияның өмір жастары қорқыныш туғызбайды, бірақ особьтардың саны өте көп болып кетуі ... ... ... ... ... байланыстар қалыптаспаған.
Популяцияның басқа да классификациясы бар. Популяцияны көбею түріне, өмір сүру ұзақтығына, генетикалық дәрежесіне байланысты да жіктейді. ... ... ... және ... арасындағы қарым-қатынас дәрежесіне байланысты элементарлы, экологиялық, географиялық деп ... ... ... ... ... ... қарапайым топтары. Панмиксия - популяция ішінде немесе ... да бір ... ... ... ... ... ... Панмиксия терминін 1885 жылы Вейсман енгізген.
Экологиялық популяция - кеңістіктегі біріккен элементарлы популяциялардың жиынтығы.
Географиялық популяция кеңістіктегі біріккен экологиялық популяциялардың ... ... болу және ... түр ... процестері жүру қабілетіне байланысты перманентті-тұрақты, және темпоральды-уақытша деп ... ... - ... ... бойынша салыстырмалы түрде тұрақты, ұзақ уақыт бойы шексіз ұзақ уақыт бойы өздігінен қалыптасуға қабілетті эволюцияның ... ... ... кеңістікте өмір сүруі тұрақсыз, өздігінен ұзақ уақыт қалыптасуға қабілетсіз популяция. Ол ... ... ... популяцияға айналады немесе мүлде жойылып кетеді.
Көбею тәсіліне ... ... ... ... клональды-панмиктикалық деп бөледі.
Панмиктикалық популяция- жыныстық жолмен көбейетін особьтардан ... ... - тек қана ... ... көбею қасиеті тәне особьтардан тұрады.
Клональды-панмиктикалық популяция-жыныстық және ... ... ... ... ... ... ... Популяцияның статистикалық және динамикалық сипаттамалары.
Популяцияның маңызды қасиетінің біріне оның ... ... Ол ... ... ... ... ... туғызады. Соған байланысты популяцияның адаптациялық механиздері пайда болады.
Әр-бір популяцияға биотикалық потенциял тән-ұрпақты көп қалдыру. Әдетте, ... ... ... ... болса, соғұрлым ағзалардың ұйымдасу деңгейі төмен болады. Мысалы, ашытқы саңырау құлақ .
Популяция динамикасының екі түрі ... ... ... ... байланысты биотикалық факторларға тәуелді. Бұл жағдайда особьтар санының өсуі түрі J-түрі тәрізді қисықпен жүреді: Мұндай өсу түрі экспоненциалдық деп ... Бұл ... ... тән. Ол ең ... , ... ... төмендеуіне байланысты.
Популяциядағы особьтардың өсу санын биотикалық факторлар реттеп отарады. Оны популяцияның реттеуші факторы деп ... ... ... ... ... емес түрі-особьтар саны жоғарғы өлім-жітіммен сипатталады.
Бұл жағдайда особьтар санының өсуі S-тәрізді ... ... ... ... ... деп ... Логистикалық өсу қисығына обиотикалық факторлар әсер етеді( ауа-райы құбылыстары, тамақтың бар-жоқтығы әр-түрлі ... т. б.). ... ... ... уақытша шексіз өсуіне, сондай-ақ 0-ге дейін төмендеуіне қамтамасыз етіп отырады. ... ... ... ... деп атайды.
Популяция саны
Бұл берілген территориядағы немесе берілген көлемдегі особьтардың жалпысаны, яғни ... ... ... ... ... ... кейбір кеңістіктік бірліктегі өзен жағалауындағы, теңіз акваториясындағы, судағы, аймақтағы және т.б. ареалдардағы ағаштар немесе жануарлар саны.
Кейбір жануарлардың санын әртүрлі ... ... ... ... ... вертолетпен. Гидробионттардың санын тормен аулауды (балықтар), микроскоптық организмдер ... ... үшін ... ... ыдыстарды қолданады.
Адам популяциясының санын мемлекеттің бүкіл халқын санақ жүргізу жолымен анықтайды. Халықтың санын және ... ... ... және ... мәні зор.
Популяция тығыздығы ... ... оны ... ... ... ... көлем бірлігіндегі санымен анықталады. Мысалы 1 га жерде 150 қайың немесе 1 мсудағы 0,5 г циклоп - осы ... ... ... сипаттайды.
Популяция тығыздығы аудан немесе көлем бірлігіне келетін особьтер саны, ... ... ... бір ... ... ... адам саны немесе гидробионттар үшін бір литр ... ... ... ... ... ... тығыздығының мысалдары: 1 гектар ормандағы 500 ағаш, 1 кубометр судағы 5 млн дана хлорелла, 1 га су ... ... ... 200 кг ... тығыздығы аудандағы немесе көлемдегі особьтердің біркелкі емес таралуын есептемей анықтайды, яғни аудан бірлігіндегі халықтың, ағаштың, жануардың немесе көлем ... ... ... ... ... табамыз.
Популяцияның тығыздығын реттейтін факторлар- тығыздыққа тәуелді және тәуелсіз болып бөлінеді. Тәуелділері тығыздықтың ... ... ... ал ... оның өзгеруніе байланыссыз тұрақты болып қалады. Алғашқысы - бұл биотикалық, ал екіншілері - абиотикалық факторлар болып саналады. Тығыздығына тәуелсіз факторлардың ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Мысалы, Солтүстік Кавказ су қоймаларында диатомды балдырлар санының көбеюінің екі үдеме шыңы байқалады. Көктемде және ... ал ... ... ... ... байланыстылық әсер етеді, жазда қарқынды дамитын жасыл және көк ... ... тірі ... ... үшін бәсекелестік күрес.
Популяциядағы өлім тығыздыққа тәуелді болуы мүмкін. Бұл құбылыс өсімдіктердің тұқымдарымен болады, тығыздыққа тәуелділіктен туатын өлім-жітім өскіндер ... ... ... ... реттеулермен қатар тағы да особьтердің сапасының өзгеруін тудыратын популяциялар сандарының мөлшеріне әсер ететін өзіндік реттелуде кездеседі.
Қорытынды
Сонымен ... ... ... ... немесе бір қалыпты болуы биотикалық потенциал мен орта ... ара ... ... Түр ... ... өзгеруі -- оның биотикалық потенциалы мен қоршаған орта жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... түраралық және түріші қарым-қатынастары деңгейінде қарастыруға болады. Гомеостаздың тұраралық механизміне жыртқыш-жемтік, иесі- паразит, ... ... ... ... популяция іші гомеостазының негізінде жатыр. Ол қатты және жұмсақ формада болуы мүмкін. ... ... ... ... алып ... ... ... қауымдастықтарында өскін кезінде 1 га жерде ағашты өсімдіктердің бірнеше жүз мың особы кездеседі. Қылқан жапырақты ағапггардың саны 100-120 ... ... ... ... саны 50-70 ... соң 1 га ... әдетте 1000 особьтан, көбіне бірнеше жүзден аспайды. Көпшілігі ... ... ... ... ... күресі каннибализм (өзі сияқтыларды жеу) арқылы көрініс ... ... ... ... ... ... ... личинкаларына, алабұға, шортан балықтарына тән.
Тығыз популяцияларда сандық мөлшердің реттелуінің басты механизмі стресс-реакция болып табылады. Егер популяция ға күшті тітіргендіргіш әсер ... ... оған ... ... ... Табиғатта стресстіц көптеген түрлері бар:антропикалық, жүйкелік-психологиялық, шуыл әсері және т.б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық мектептердің қалыптасуы. Осы күнгі экологияның негізгі бөлімдері. Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер10 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы.Осы күнгі экологияының негізгі бөлімдері.Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер13 бет
Экологияның даму тарихы және оның қалыптасуына атсалысқан көрнекті ғалымдар118 бет
Экологияның қалыптасуы мен дамуы10 бет
Әлеуметтік экологияның қалыптасуы21 бет
Қазіргі заманауи жағдайдағы жастардың экологиялық мәдениет деңгейін зерттеу53 бет
Алматы қаласын қалыптастырудағы географиялық және экологиялық мәселелер3і29 бет
Алматы қаласының агломерациясын қалыптастырудың экологиялық ерекшеліктері35 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Биология мен экологияны оқытуда оқушыларда дүниетанымдық көзқарас қалыптастыру23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь