Молекулалық генетика

Кіріспе

1.Молекулалық генетика негіздері
2.Жалпы генетика негіздері
3.Адам популяциясы

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Генетиканың биология ғылымының жеке бір саласы ретінде қалыптасуына ХІХ ғасырдың екінші жартысында ашылған ірі ғылыми жаңалықтар себепші болды. 1965 жылы чех ғалымы Г.Мендельдің “Өсімдік будандарымен жүргізілген тәжірибелер” деген еңбегі жарық көрді. Ол тәжірибелері арқылы тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтарын қалыптастырады. Сөйтіп, Мендель генетиканың негізін қалады. Бірақ оның еңбегі 1865 жылдан бастап 35 жыл бойы көпшілік биологтарға, соның ішінде Ч.Дарвинге де белгісіз күйде қалды.Г.Мендель ашқан тұқым қуалау заңдылықтары тек 1900 жылы ғана өзінің тиісті бағасын алды. Себебі үш елдің ғалымдары: голландиялық Г. де Фриз, неміс ғалымы К.Корренс және австриялық генетик Э.Чермак-Зейзенегг әр түрлі объектілермен тәжірибелер жүргізіп, нәтижесінде Мендель заңдылықтарының дұрыстығын дәлелдеді. Көп кешікпей бұл заңдылықтардың жануарларға да тән екендігі анықталды.
1. Қазақстан энциклопедиясы, VII-том
2. Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-9274
3. Қазақ энциклопедиясы
4. Б.К. Бегімқұлов «Генетика» Алматы 2000 ж. 156-159 б.
        
        Қызылорда Медициналық колледжі
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Реферат
Тақырыбы:
Орындаған:
Тексерген:
Тобы: 11
Курс: 1
Қызылорда 2015ж.
Жоспар
Кіріспе
1.Молекулалық ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Генетиканың биология ғылымының жеке бір саласы ретінде қалыптасуына ХІХ ғасырдың екінші жартысында ашылған ірі ... ... ... ... 1965 жылы чех ... ... ... будандарымен жүргізілген тәжірибелер" деген еңбегі жарық көрді. Ол тәжірибелері арқылы тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтарын қалыптастырады. Сөйтіп, Мендель генетиканың негізін қалады. ... оның ... 1865 ... ... 35 жыл бойы ... ... ... ішінде Ч.Дарвинге де белгісіз күйде қалды.Г.Мендель ашқан тұқым қуалау заңдылықтары тек 1900 жылы ғана ... ... ... алды. Себебі үш елдің ғалымдары: голландиялық Г. де Фриз, неміс ғалымы К.Корренс және австриялық генетик Э.Чермак-Зейзенегг әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеді. Көп кешікпей бұл заңдылықтардың жануарларға да тән екендігі анықталды. 1909 жылы ағылшын биологы У.Бэтсон өсімдіктер мен жануарлардың әрқайсысының 100 ... ... ... ... ... заңдарына сәйкес жүретіндігін дәлелдейтін ғылыми деректерді жариялады. Сөйтіп, Мендель ілімі ғылымнан берік орын алды.1909 жылы дат оқымыстысы Вильгельм Йоханнсен биологияда аса ... ... ... ген ... "genos" -- шығу ... ... және фенотип деген ұғымдарды қалыптастырды. Генетика тарихының бұл кезеңінде ағзалардың жекелеген белгілерінің ұрпақтан-ұрпаққа берілуіне жауапты тұқым ... ... ... -- ген туралы ұғым қалыптасып, Мендель ілімінің әрі ... ... ... ... ... ... -- ... тірі ағзаларға тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы. Ағзалардың тұқым ... мен ... ... ... генетика деп атайды (грекше "genetіkos" -- шығу тегіне тән). Бұл атауды 1906 жылы ... ... ... ... ... пен ... заңдылықтарын ашып, оларды қоғамды дамыту үшін пайдаланудың жолдарын шешуде генетика ғылымы зор үлес ... ... ... ... ... салаларының арасында маңызды орын алады. Жер бетіндегі тірі материяның дамуы олардың үздіксіз ұрпақ алмастыруымен қатар ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Сол арқылы белгілі бір биологиялық түрге тән белгілер мен ... ... ... ... ... ... ұрпақтар белгілі дәрежеде өзінің ата-анасына ұқсас болып туады. Мұны тұқым ... ... ... ... ... ... мен қасиеттері өзгермей біршама тұрақты түрде берілетіндіктен, ұрпағы ата-аналарына ұқсас болып келеді. Бірақ олардың ... ... ... ... Бір ата-анадан тарайтын ұрпақтың бір-бірінен қандай да бір белгісі жөнінен айырмашылығы болады.Организмнің тұқым қуалаушылық қасиеті сыртқы орта ... ... ... ... ... Оны -- өзгергіштік дейді. Көбею барысында организмнің ... бір ... ... ... қатар, екінші біреуі өзгеріске ұшырайды. Осыған байланысты олар жаңарып, түрлене түседі.Тұқым қуалаушылық пен ... -- ... ... ... бір жағынан бір-біріне қарама-қарсы, өзара тығыз байланысты процестер.
Тұқым қуалаушылық туралы алғашқы түсініктер ежелгі дәуірде -- ... ... ... және ... ... ... ... жұмыртқа клеткасы мен сперма организмнің барлық бөліктерінің қатысуымен қалыптасады және ата-ананың ... ... ... тікелей беріледі деп есептеді. Ал Аристотельдің көзқарасы бойынша белгі қасиеттердің ... ... ... ... Яғни ... ... ... дененің барлық бөліктерінен келіп түспейді, керісінше, оның әр түрлі бөлшектерін құрастыруға арналған ... ... ... ... ... Ч.Дарвиннің пангенезис теориясы маңызды орын алады. Бұл теория бойынша өсімдіктер мен жануарлардың барлық клеткалары өзінен ұсақ бөлшектер -- ... ... ... Олар ... ... ... де сол арқылы белгілер мен қасиеттер ұрпаққа беріледі. Геммулалар кейде "мүлгіген жағдайдаң болып, бірнеше ұрпақтан ... ... ... ... ... ... арғы ата-ана тектерінің белгі-қасиеттері қайталана алады деп есептелінген.ХІХ ғасырдың 80-жылдарында "пангенезис" теориясын А.Вейсман өткір сынға алды. А.Вейсман ... ... ... болжам ұсынды. Бұл болжамында тек жыныс клеткаларында кездесетін, тұқым қуалайтын ... ... ... Дәл сол ... (1901 жыл) ... ... ... Х. Де Фриздің организмнің тұқым қуалайтын қасиеттерінің өзгеретіндігін көрсететін мутация теориясының ұсынылуы генетика ғылымының дамуында ерекше орын алады.Генетика тарихындағы ... бір ... ... ... әрі ... ... және оның ... мектебінің тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын ашуымен тығыз байланысты. Т.Морган және оның ... ... ... -- ... тәжірибе жасаудың нәтижесінде тұқым қуалаушылықтың көптеген заңдылықтарын ашты.Тұқым қуалайтын өзгергіштік туралы ілімді дамытуда орыс ғалымы Н.И.Вавилов зор үлес қосты. Ол 1920 жылы ... ... ... ұқсас (гомологиялық) қатарлары заңын қалыптастырды. Бұл заң ... ... ... мен ... ... ... қуалайтын өзгерістердің ұқсас болып келетіндігін дәлелдейді. Ғылымға енгізілген жаңалықтың бірі -- 1927 жылы орыс ... ... мен ... ... ... ... ... саңырауқұлақтарда мутация тудыра алатындығын дәлелдеуі еді. Ген теориясын дамытуда орыс биологтары А.С.Серебровский мен ... ... және ... ... үлкен маңызы болды. Сол сияқты популяциялық генетика мен ... ... ... ... орыс ... С.С.Четвериковтың алатын орны ерекше. Генетиканың даму тарихы үш кезеңге ... Оның ... ... 1865 -- 1953 ... аралығын, яғни классикалық генетика дәуірін қамтиды.
Генетика тарихындағы үшінші кезең 1953 жылдан басталады. Ол -- химия, физика, математика, кибернетика ... ... ... ... әдістері мен электрондық микроскоп, рентгенқұрылымдық анализ, т.б. қолданудың нәтижесінде молекулалық ... ... ... жылы американдық микробиолог әрі генетик О.Эври тұқым қуалаушылықтың ... ... -- ДНҚ ... ... 1953 жылы ... ... әрі ... Дж. Уотсон мен ағылшын биофизигі Ф.Крик ДНҚ молекуласының молекулалық құрылымының ... ... ... ... ... ... ... пен өзгергіштік туралы ілімнің барлық салаларында зерттеу жұмыстары молекулалық деңгейде жүргізілетіндігімен ерекшеленеді. Мысалы, генді ... тыс ... ... дене клеткаларын будандастыру, генетикалық материалдың алмасуы (рекомбинация), геннің қайта қалпына келуі (репарация), ... ... ... ... инженерия сияқты проблемаларды зерттеу кеңінен таралып отыр.Генетика мен селекцияның дамуына Қазақстан ғалымдарының да қосқан үлесі ерекше. ... ... ... ... ... т.б. мәселелерді қамтитын генетикалық зерттеулер жүргізілуде. Дәнді және техникалық ... ... және ... ... ... ... ... көксағыздың, жүгері мен қант қызылшасының жоғары өнімді будандары мен сорттарын алуда К.Мыңбаев, А.Ғаббасов, Ғ.Бияшев, ... және т.б. ... зор. ... мен ... ... ... дамуына айтарлықтай үлес қосты. Н.С.Бутарин, Ә.Е.Есенжолов, А.Ы.Жандеркин алшақ будандастыру әдісімен қойдың архар-меринос тұқымын алды. М.А.Ермеков, Ә.Е.Еламанов, В.А.Бальмонт, т.б. ... ... ... ... ... және Қостанай жылқысын, т.б. асыл тұқымдарды шығарды.
Қазақстанда тұңғыш рет М.А.Айтхожиннің басқаруымен молекулалық биология және ген инженериясы саласында ... ... ... ғылымға айтарлықтай жаңалықтар қосылды.Соңғы жылдары елімізде генетиканың аса ... ... ... ... экологиялық генетика және радиациялық генетика бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Молекулалық генетика - организмдердің өзгергіштік және тұқым қуалау қасиеттерінің ... ... ... ... ... XX ... 40 - 50-жылдарында генетикалық мәселелерді шешуде физика мен химия ғылымдарының жетістіктерін пайдаланудың нәтижесінде пайда болды.Молекулалық генетиканың ең негізгі ... - ... ... ... ... (1953), организмнің тұқым қуалау ақпаратының қолдануы мен оны жазылу әдісін ... ... ... ... зерттеу болып табылады:
* Молекулалық биология,
* Медициналық генетика.
Молекулалық биология - тіршілік құбылыстарының молекулалық негіздері туралы ғылым; генетика, биохимия және ... ... ... байланысты. Медицина (вирусология, иммунология, онкология, т.б.), а. ш. (жануарлар мен өсімдіктердің тұқым қуалау қасиеттерін белгілі ... ... ... ... және ... (гендік инженерия, клеткалық инженерия) салаларының теориялық негізі. Негізгі мақсаты - биологиялық ірі молекулалар (ақуыздар, ... ... ... ... деңгейде зерттеу. 1953 жылы ағылшын ғалымы Ф.Крик және АҚШ биологы Дж. Уотсон ДНҚ-ныңмакромолекуласының құрылымының кеңістіктік ... ... - ... ... ... өз ... жеке ... болып қалыптасуына негіз болды. Қазақстанда молекулалық биология саласындағы ғылыми зерттеулер XX ғасырдың 50-жылдарының аяғында Қазақстан Ғылым ... ... ... басталды. Академик М.Айтхожинның басшылығымен рибосомалардың құрылымы зерттеліп, соның нәтижесінде рибосомалар мен рибонуклеопротеидтердің(мысалы, ... ... ... айырмашылықтар бар екені анықталды. Бұл жаңалық - жануарлар клеткасының цитоплазмасында информосома ... ... ... РНҚ (аРНҚ) бар екенін көрсетті. Молекулалық биология саласындағы зерттеулер, әсіресе, Қазақстан Ғылым Академиясының молекулалық биология және ... ... ... кейін (1983) дами түсті. Өсімдік клеткасындағы информосомалар, яғни, бос ... ... және ... ақуыздардың (РНҚ-ны қоса) және төменгі молекулалы РНҚ-ның физика-химиялық қасиеттері зерттеліп, олардың ... ... мен ... ... ... ... мен ... реттеуге қатысатыны анықталды. Соның нәтижесінде функционалды белсенді әркелкі (гетерогалды) будан рибосомалары құрастырылды. Бұрын белгісіз болып келген өсімдік клеткаларындағы (қалыпты және ... ... зат ... ... ... бөліктеріндегі (азотты, көмір сулы, фенолды) ферментті кешендердің реттелу механизмі ашылды. Бұл ... және ... ... ... шаруашылық белгілерін қалыптастыру бағытының ғылыми негізін салуға мүмкіндік берді. Азот ... ... ... ... - ... (никотинамидадениндинуклеотидфосфат-глютаматдегидрогенез) активациялаудың жаңа жолы анықталды. Қазақстан өсімдіктерінен жасалынған биологиялық активті заттардың биотехнологиясы жетілдірілді. Қазір республикада молекулалық биология саласы ... ... ... ... және оның ... клетканың маңызды полимерлері белок пен нуклеин қышқылының құрылымы мен қызметі, өсімдіктердің гендік инженериясы, молекулалық иммунология мәселелері зерттелуде.
Медициналық ... -- ... ... ... ... ... ... анықтау және емдеу туралы ғылым, генетиканың бір саласы. Медициналық ... ... ... ... ... ... жаңалықтардың тигізетін әсері зор. Осы заманның молекулалық ... ... ... ... -- ... қуалаушылықтың молекулалық негізін анықтап, оның механизмін зерттеу.
Бұл -- жасуша тіршілігін және тірі жүйедегі организмдердің барлық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... қуалайтын 1 мыңнан аса ауру түрлері бар, соның 400-ден астамы бір ғана ген мутациясының себебінен болады. Жаңа ... ... орта ... ... кемтарлық олардың генетикалық материалына тікелей байланысты. Гендік терапия ауру адамның соматикалық немесе ... ... ... ... клеткасындағы кемістікті түзетумен байланыстырыла жүргізіледі. Бірақ мұндай емдеудің ... -- ... ... механизмімен тығыз байланысты, яғни ген қажетті жасушаға дұрыс жеткізіліп, организмнің жұмыс істеу қабілеті жақсарып, оған ешқандай ... ... ... ... ... ... ... қуалайтын ауруларға бейім адамдарды, жұқпалы, тағыда басқа ауруларды емдеуде жиі қолданылады. Мысалы, меланома, гемофилия, ... ... ... ... ... ... ет дистрофиясы, атеросклероз. Болашақта молекулалық генетиканың жетістіктерін тек тұқым қуалайтын ауруларды ғана емес, қатерлі ісік және созылмалы вирустық инфекция ауруларын ... ... ... ... ... осы күні меланоманы емдеуде лимфоцитті пайдаланады, себебі, зақымданған органға лимфоцит енгізу -- жақсы нәтиже ... ... ... ... саласындағы зерттеулер 20 ғасырдың басынан басталады. Қазір медициналық генетикамен Ана мен баланың денсаулығын қорғайтын ғылыми-зерттеу орталығы, ҚазҰМУ, Ақмола, Семей, Қарағанды, ... ... ... ... Жалпы генетика және цитология, Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институттары, тағыда басқа мекемелер шұғылданады.
2.Жалпы генетика негіздері
Генетика ... ... ... ... ... ... ... ұқсас белгілері мен қасиеттерін қайталап отыруы тұқым қуалау деп аталады. Ағзалардың туыстығы ... ... ... ... мен ... ... Демек, көбею тұқым қуалаушылықпен байланысты. Көп жағдайда ... ... мен ... ... ... ... қайталанып отырады: балалары ата-аналарына ұқсас болады. Дегенмен, олардың арасында ... ... ... ... Бір ... тараған балалардың арасында әйтеуір бір белгілері жағынан ... ... ... ... ... -- ағзалардың өзгермейтін қасиеттерін жай қайталап, кешіру емес, ол ... ... ... ... көбеюі кезінде бір белгілердің сақталуымен қатар, басқа біреулері өзгеріп, жаңа белгілер пайда ... ... ... пен өзгергіштік әр уақытта бір-бірімен қатарласып жүреді де, ағзалардың көбею процесінде қайшылықты жөне тығыз байланысты ... ... ... ... Демек, көбею, тұқым қуалаушылықпен ғана емес, ағзалардың өзгергіштігімен де байланысты. Өсімдіктер мен жануарлардың тұқым қуалаушылық және ... ... ... адам ... ... ... Адам баласы көп ғасырлар бойы тірі табиғаттың бұл ерекше құбылыстарын ... ... ... туралы болжамдардың дамуына әсерін тигізді. Оларда жекеленген дұрыс бақылаулар, көптеген ойдан шығарылған ... мен ... ... ... ... талап-тілектері, мәдени өсімдіктер мен үй жануарларын жақсарту ... ... ... ... ... ... мен өзгергіштік құбылыстарын зерттеу қажеттігін анықтады. Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік тірі табиғаттың аса маңызды қасиеттері ретінде, олардың үздіксіз бірлігінде ғана ... ... ... дегеніміз -- бұл тірі ағзаларда пайда болған өзгерістер мен жаңа ... ... ... ... ... ... Осы қасиет арқылы үрпаңтардың сабақтастығы мен тұқымдастығы қамтамасыз етіледі: мысықтан ... ... және ... жаңа ... ... ... ... кез келген түрден, соның ішінде мысық түңымдастардан да ... бар. ... ... ... ... ... ретінде, өзіне ұқсастарды қайталап жасаумен тығыз байланысты және көбею процесі арқылы іске асады. Алайда бұл кезде ұрпақтары мен ... ... ... сәйкес келмейтіні толың байңалады. Бұл сәйкессіздік, жаңа түзілістердің пайда болуымен байланысты. Олардың ішінде келесі ұрпақтарда ... ... ... ... ... қуалайтын, ал келесі ұрпақтарында бекіп қалмайтындары тұқым қуаламайтындар деп аталады. Өзгергіштік -- ағзалардың көбею кезінде ескі белгілерден ... жаңа ... ие болу ... ... ... ... ... деп аталады. Егер жеке варианттар арасында болмашы ауытқулар байқалса, мұндай өзгергіштікті үздіксіз (флюктуациялық) немесе сандық ... деп ... ... ... ... (формалармен) байланыспаған айқын ауытқулар кезінде үзілмелі, альтернативті ... ... ... ... ата-аналарымен ұқсастығы ұрықтанған аналық жұмыртқадан (зиготада) ағзаның жеке дамуының әр түрлі кезеңдерінде оның ... ... мен ... ... ... ... болуына байланысты. Бұл ақпарат хабар, ағзаның құрылысы мен дамуының жоспары болып табылады және тұқым қуалау деп ... Ол ... және ... ұрпаққа сақталып, беріліп жөне онтогенез барысында іске асырылуға қабілетті. Тұқым қуалау ... ... ... -- ... екі ... ... ... нуклеотидтер жұбы -- рекон, мутон ... сайт деп ... ... ... ... ең ... мәнде өлшем бірлігі -триплет -- (РНҚ жіпшесіндегі кодон) ДНҚ-ның бір тізбегіндегі бір-бірімен белгілі ретпен байланысқан үш нуклеотидтің жиыны ... ... -- жеке бір ... ... ... ... қуалау аңпарат хабарының функционалдық бірлігі (ең кішкене бөлігі). Осы анықтамаға сәйкес ген, генетикалық локус және цистрон терминдері ... ... ... (бір ... ... ... ақпаратын құрайтын гендер жиынтығын генотип деп атайды). Бір аллельдердің басқалармен ауысуы немесе олардың санының өзгеруі генотиптің өзгеруіне ... ... ... ... іске ... ... ... фенотип дамиды. Фенотип деп -- ағзаның дамуы барысында, нақтылы орта жағдайларында, жүзеге асқан ... мен ... ... айтады. Генотиптің өзгеруінен болған фенотиптік белгілер мен қасиеттердің ... ... ... деп ... ал орта ... ... болған өзгерістерді модификациялық өзгергіштік деп атайды. Жеке даму барысында генотип біртіндеп іске асады. Сонымен фенотип генотипке, особьтың ... және ... ... қалыптасқан сыртқы ортаға байланысты. Фенотиптің дамуы генотипке байланысты болады. Ағзаларға әсер ету сипаты жағынан ... орта ... ... және мутагендік деп екі топқа бөлінеді. Модификациялық факторлар генотиптік өзгерістер тудырмайды. Ортаның модификациялық жағдайлары, гендердің іске асуы ... ... оньщ ... күші ... туралы пікір дамытады. Егер, тиісті жағдайлар болмағандықтан, (шектелгендіктен) онтогенезде, ген іске ... онда ... ... ... Егер ... ... ... фенотипте іске асқан болса, онда геннің экспрессияланғаны немесе іске ... деп ... ... ... бір ... ... ... Мәселен, көлеңкеде барлық өсімдіктер ірі жапырақтар түзеді, жиі егілген өсімдіктер сирек түптенеді, мол қоректендіруден жануарлар май жинайды және т.б. сол ... ... ... болады. Модификацияның әдетте бейімдеушілік сипаты болады. Көлеңке жағдайында ірі жапырақтар өсімдіктердің фотосинтезге қажетті күн сәулесін көбірек ұстауын қамтамасыз ... ... ... қоректік зат пен жарық жетіспейтін, жиі егілген егістікте өсімдіктің бұтақтануы аз болады, бірақ толық ... ... ... береді. Жабайы жануарлар қоректік зат мол кезде май жинайды, бұл табиғи жағдайда болып тұратын ұзақ ... ... ... ... ... ... береді. Модификациялық бейімделушілік сипаты әр уақытта айқын байқала ... оны ... ... ... ... ... ... Мәселен, күздік бидайлар, астық тұқымдастар, күзде салқын ашық ауа райына жасуша шырынында қант жинайды, бұл өсімдіктердің аязға төзімділігін ... Егер ағза ... ... дамуында әдеттегіден тыс жағдайлардың әсеріне ұшыраса, онда бейімделушілік сипаты жоқ модификациялар пайда болады. Мәселен, картоп ... ... ... айырсақ, онда картоп түйіні өседі, олар табиги жағдайда көбею қызметін ойдағыдай атқара алмайды. Агзалардың жеке ... ... ... ... сыртқы орта жағдайларына бейімделуін онтогенездік адаптация деп атайды. Адаптация -- термині, ... ал ... -- ... ... ... жасушадан бастап табиғи өлуіне дейінгі жеке дамуы дегенді білдіреді.
Онтогенездік адаптация модификациялық өзгерістің генотипте ... ... ... бидай сабагының толықтығы, оны зиянкестерден қорғайтын белгі. Зиянкестер жұмыртқаларын қуыс ... ... әуес ... ... ... ... ген ... дақылының сирек егістігінде, қалың егістікке қарағанда, бұл белгіні айқын көрсетеді. Сондықтан мұндай модификация сипатын бейімделуші деп атайды. ... ... ... ... жоқ ... ... кез ... жағдайда сабағы қуыс болады да, сирек егістікте зиянкестерден көбірек зақымдалады.
Егер модификация генотипте айқындалмаған болса, онда онтогенездік адаптацияның мүмкіндіктері шектеледі, ... ... ... ... бола ... ... алма ағашы жапырағының көлемі жарықтың күшіне (интенсивтігіне) байланысты, алайда жарық қаншама күшті болғанмен алмада, самит ағашындай өте ... ... ... болмайды. Нақтылы ағзаның барлық белгілері мен қасиеттері қоршаған орта жағдайларының әсерімен өзгеруі мүмкін және ... де, ... ... ... байланысты және реакция нормасы ұғымымен белгіленетін белгілі бір шеңберде болады.
Модификациялың өзгеріс генотипке байланысты емес және оның ... ... ... ... алады және өзгереді де, бірақ мұның барлығы, генотипі әр түрлі ... ... ... ... ... трансдукцияның, трансформацияның, трансгенозистің, транспозондар мен басқа да рекомбинация ... ... ... іске ... Тірі ағзалардың генотипін мутагендік факторлардың, генотипі әр түрлі ата-аналарды будандастырудың және басқа рекомбинация (қайта комбинациялау, қайта ... ... ... өзгерту генотиптік озгергіштік деп анықталады. Оның кездейсоқтық ... бар: егер ... ... пайда болса, оларды гомологиялыцрекомбинациялар, ал мутагендердің әсерінен болса, ... деп ... ... жаңа гендер мен аллельдер түзілмейді, бірақ олардың жаңа комбинациялары пайда ... ... ... ... ата-анасынан бір-біріне ұқсас гендер жиынын алады. Модификациялық өзгеріс генотипте алдын ала жоспарланып қойылғандықтан және оның өзгеруіне байланысты болмағандықтан, олар ағзалардың ... ... -- ... материал бола алмайды. Керісінше, модификация арқылы іске асатын ағзалардың онтогенездік адаптациясы филогенездің нәтижесі ... ... ... мен ... жаңа ... ... ... да, филогенез үшін маңызды рөл атқарады. Сонымен генетика тұқым қуалаушылық пен тұқым ... ... ... үш ... ... ... ... процесіндегі гендердің әрекеті, гендердің материалдық құрылымы және ... ... ... мен атқаратын қызметі.
Жалпы генетика және цитология институты - 1995 жылдың 7 сәуірінде Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің №430 ... ... ... ... генетиканың және цитологияның өзекті мәселелеріне іргелі ғылыми-зерттеулер жүргізу және осы мамандықтар бойынша жоғарыбілімді мамандар даярлау мақсатында құрылды. ҚР ... және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорнының шаруашылық жүргізу құқығындағы Жалпы генетика және цитология институты еншілес ... ... ҚР ... 2006 ... 21 наурыздағы №195 қаулысына сәйкес қайта құрылды.
Құрылымы
Жалпы генетика және цитология институтының құрамына 5 ғылыми лабораториялар кіреді:
1.Молекулалық генетика лабораториясы
2.Экспериментальды мутагенез ... ... ... ... және цитогенетикасы лабораториясы
5.Орман дақылдары генетикасы және репродукциясы лабораториясы
Жалпы генетика және цитология институты Қазақстан Республикасында клеткалық биология және генетика саласында жоспарлы ... ... ... ... ... мекеме болып табылады. Институтта қазіргі заманғы генетиканың негізгі ... бірі - эу- және ... ... мутациялық өзгерістерінің механизмдері және заңдылықтарына ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Қазірге дейін Институт қабырғасында бірнеше ғылыми-зерттеу ... және ... іске ... осы ... мынадай маңызды нәтижелер алынды: Қазақстанда алғаш рет жаңа ғылыми бағыт, эукариоттардағы генетикалық тұрақсыздық мәселесі ... ... ... ... ... ... ... Республикасы бойынша Институтқа қарасты молекулалық генетика лабораториясында ғана дрозофила шыбынының ... ... ... ... ... коллекция негізінде молекулалы-генетикалық ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде және жоғары оқу орындарында оқу жүйелерінде кеңінен қолданылуда. Дрозофила шыбынының онковирустармен индукцияланған ісікті мутантты ... ... ... ұқсас) және стресске ұшыраған тәжірибелік егеуқұйрықтар негізінде клеткалардың бағдарланған өлімі (апоп
Басым бағыттары
Институт қызметінің басым бағыттары: ұйымдасу деңгейі әр ... ... ... геномын құрылымдық-функционалдық талдау; прокариотты және эукариотты организмдердегі мутация процесінің механизмдері мен ... ... ко- және ... ... ... табиғи генотоксиканттардың әсері салдарларына талдау жасау; белгілерді генетик. және цитогенетикалық талдаудың ... ... ... және жетілдіру; онтогенездің цитогенетикалық және молекулалық-генетикалық негіздері және ... ... ... алғаш рет эукариоттардағы генетик. тұрақсыздық мәселесі - генетика саласының классик. объектісі дрозофила (Drоsophіla) шыбынында қарастырылатын жаңа ... ... ... ... ... лабораториясында дрозофила шыбынының бірегей коллекциясы құрылып, осы коллекцияның негізінде молекула-генетикалық ғылыми-зерттеу ... ... және ... оқу ... кеңінен қолданылады. Институт жалпы генетиканың үш ірі тарауы бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Олар мутагенез, даму ... және ... ... ... уақытта институтта мутагенез бөлімі жұмыс істейді, оның құрамына мутагенез және генетик. мониторинг лабораториялары енеді. Бөлім мутациялық процесс пен оның вирустарда, ... мен ... ... ... ... зерттеу мәселелерімен айналысады. Химия және физика мутагендердің әсерін салыстырмалы талдау ... ... ... мен ... ... ... ... бағытталған тәжірибелік зерттеулер жүргізілді. Институтта экологиялық бағыт ... ... де - ... және өндіріс химикаттарының зардаптарын тартқан адамдардың перифериялық қан үлгілері, ДНК молекуласы мен ... ... ... жатқан лимфоциттерін қолдана отырып адам организміне антропогендік факторлардың әсерлерін гендік, хромосомалық және ... ... ... ... ... ... Drоsophіla melanogaster-ге және адам клеткаларына генетикалық әсерін салыстырмалы талдау әдісін қолданып, тұмау вирусының мутагендік потенциалы зерттелді. Мутагенез бөлімі алған аса ... ... ... ... және химиялық факторлардың жоғары дозалары әсерінен қорғау ... ... және ... аспектілерін шешу мүмкіндіктеріне жол ашты. Оның біздің экологиялық жағдайы нашар аймақтар үшін мәні зор. Ұлыбритания, Финляндия және АҚШ-тың ғалымдарымен ... ... ... ... ... мән-маңызы өте зор ғыл. жаңалық ашты: радиацияға ұшыраған адамдардың немерелері (3-ұрпақ) ата-аналарынан берілетін тәуелді емес ... ал ... ... ... ... ... ортаның радиац. ластануына тікелей байланысты болатындығы анықталды. Генетикалық мониторинг және молекулалық генетика лабораториялары радиациялық пен өндірістік ... ... ... жеке ... және ... ... ... организмдердің генетик. тұрақсыздығы мәселелерін зерттеумен айналысады. Фитогенетика және цитогенетика лабораториясында зерттеулер 2 ... ... ... ... ... ... бақылау механизмімен байланысты;
2) мутагенді белсенділігі жоғары аймақтарда пайда болатын хромосомалық бұзылулар спектрлерін талдаумен байланысты Қазақстанның ... ... ... ... ... Жануарлар генетикасы және цитогенетикасы лабораториясында а. ш. ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізіледі. Институт ұйымдасқаннан бастап тұмау вирусы бойынша жоспарлы түрде зерттеу жұмыстары жүргізіліп келеді. Мысалы, 2009 жылы көктем айында Мексикада ... ... ... ... ... ... A/HINI тұмауымен күресу, оның вирусына қарсы вакцина жасап шығару әрі оған байланысты т.б. мәселелер бойынша ҚР Білім және ғыл. ... ... ... ин-т ұжымының осы мәселе жөніндегі бағдарламасының жобасы дұрыс әрі тиімді деп танылып, конкурс ... ... ... ... осы A/HINI ... пәрменді түрде жан-жақты зерттеу жұмысы жүргізілді. Ин-т ... ... жүзі ... ... аса ... қарсы өз вакцинасын жасап шығару технологиясын меңгерудің нәтижесінде әлемдегі АҚШ, Ұлыбритания, ... ... ... кейінгі алтыншы ел болды. Биол. қауіпсіздік проблемалары ғыл.-зерт. ин-тының ғалымдары 2009 ж. 7 ... ... ... NIBRG-121х р рекомбинаттық штаммы негізінде А/H1N1 тұмауына ... ... ... ... деп ... ... ... тұсаукесерін өткізді. Орман дақылдары генетикасы және репродукциясы ... ... ... ... ... әрі ... белгілерін жүйелі түрде зерттеу жұмыстарымен айналысады. Биотехнологияның ... ... ... жапырақты орман ағаштарын (тікенді шырша, Шренк шыршасы, Қырым қарағайы, Шығыс биотасы, қарапайым қарағай, т.б.) жылдам өсіру технологиясы жасалды. 1995 ... бері ... 11 ғыл. ... ... ... 1-еуі ... ... және 2 филос. докт. (РhD) дәрежесін алу үшін ғыл. дисс. қорғады. Институтта 62 адам (2009) жұмыс істейді, оның ішінде 6 ... ... 2 ҚР ... ғылым академиясының акад., 11 ғылыми кандидаттары, 2 филосов доктор (РhD) бар. Институттың жас мамандары АҚШ, Франция, ... ... ... және ... ... ... ... тағылымдамадан өтті. Институт қызметкерлері күшімен осы кезге дейін отандық және шет ел ғылыми баспаларында 600-ден астам ғылыми мақалалар, 4 монография ... ... 1-еуі ... ... 2 ... және ... оқу ... арналған 5 оқуәдістемелік құралдары жарық көрді, сондай-ақ 7 авторлық ... ... 2003 жылы 26 - 27 ... ... ұлттық ун-тімен бірлесіп Генетика және селекция саласының ... және ... ... ... ... ғылыми конференция өткізілді.
3. Адам популяциясы
Популяция (лат. populus -- ... ... ... -- ... бір кеңістікте генетикалық жүйе түзетін, бір түрге жататын және көбею арқылы өзін-өзі жаңғыртып отыратын азғалар тобы.
Осы топтың популяция болып есептелуі ... ... ... ... және ... өзгеріп тұратын сыртқы орта жағдайында өзінің саны мен құрылымын сақтауға қабілетті болуы; сол түрдің өзге топтарынан қандай да бір табиғи ... ... ... бір ... ... ... құрамына кіріп, олардағы зат алмасу, энергия тасымалдау процестеріне қатысуы тиіс. Әр популяция өзіне ғана тән статиктикалық сипаттамалары (саны, тығыздығы, ареалы, ... жас ... ... ... және ... сипаттамалары (саны мен тығыздығының уақытқа қатысты өзгеруі) бойынша ерекшеленеді. ... ... ... ... ... бір сәттегі күйін көрсетіп, өлшеу, санау арқылы қысқа мерзімде анықталады. Популяцияның динамикалық ... ... ұзақ ... (бір ... ... қажет етеді. Популяция санының динамикасы белгілі бір уақыт аралығындағы тірі ... ... ... мен ... ... ара салмағы бойынша анықталады. Сондай-ақ, популяция санының өзгеруіне иммиграция және эмиграция процестері де әсер ... ... саны ... біртіндеп тежелуі логистикалық теңдеу арқылы өрнектеледі. Әдетте, жануарлар мен өсімдіктер популяциясының саны ... ... ... олар ... күрт ... ... ... тоқалтіс тышқандар, леммингтер, т.б.). Кейбір жануарлардың (шегіртке,бөкендер, т.б.) ... ... ... ... өсуі ... ... ... әкеледі. Жануарлар популяцияларының саны мен тығыздығы күрделі мінез-құлықтық (аумағын белгілеу, қору, көші-қон), физиологиялық ... ... ... ... стресс) және популяцияның генетикалық құрылымының өзгеруі арқылы реттеліп отырады.
Топтық бірігу ретіндегі ... ... ғана тән ... ... әрбір жеке дарақтардың өзіне тән қасиеттерге де ие. Топтық ерекшеліктер дегеніміз - бұл ... ... ... Оған ... ... жалпы есебі (сан) - бөлінген аумақтағы дарақтардың жалпы саны;
2) тығыздық - популяция мекендеген кеңістіктің ауданына немесе ... ... ... ... саны;
3) өсімталдық - көбею нәтижесінде уақыт бірлігінде пайда болған жаңа ... ... ... - ... ... бір ... ... популяциясында өлгендердің мөлшерін көрсететін көрсеткіш;
5) популяция өсімі - туу мен өлім-жітім арасындағы айырма; ... ... да, ... да болуы мүмкін;
6) өсу қарқыны - уақыт бірлігіндегі орташа өсім;
7) жыныстық құрам -- берілген популяциядағы еркек және әйел ... ... ... жас ... - бұл дарақтарды жасы бойынша бөліп тарату.[2]
Популяция терминін 1903 ж. Дания биологы В.Иогансен (1857 -- 1927) ... ... ... ... ... ... зерттейтін ғалымдар популяцияны микроэволюциялық процестің ең шағын бірлігі ретінде қарастырса, ал ... ... түр ... ... мен өнімділік тұрғысынан зерттейді. Популяцияны зерттеудегі микроэволюциялық, генетикалық, экологиялық бағыттарды біріктіретін биологияның жаңа саласы -- популяциялық биология қалыптасты. ... кету ... ... ... ... қалу, зиянды түрлердің санын тежеу, экожүйе құрамына жаңа түрлерді енгізуде (интродукция) популяцияны ... ... ... туралы түсінік әрбір түр белгілі бір аумақта - ареалда тіршілік етеді. Көбіне ареалдың әр жерінде орналасқан ... ... ... ... да алмай, шағылыса да алмай бөлектеніп өмір сүреді. Бұл топтардың саны түрдің санына, тарихи (филогенетикалық) жасына, ареалдың ... және ... да ... ... ... - тіршілік циклдары, морфологиялық белгілері ұқсас, генефондары ортақ ... ... ... лат. populus - ... ... мағынаны білдіреді. Бұл терминді алғаш рет дат генетигі В.Л.Иогансен қолданды.
ұғымы биологияда негізгі ұғымдардың ... ал ... ... эволюциялық және экологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары ерекше бағытқа - популяциялық биологияға бірігеді. Популяциялық экология немесе демэкология осы бағыттың бір ... ... ... ... жататын азғалар бір-біріне қоршаған ортаның факторлары немесе басқа да ... ... ... ... кем әсер ... Популяцияда тұраралық қарым-қатынастың барлық формалары кездеседі. Алайда популяцияда көбіне бәсекелестік және ... ... ... ... ... ... ... өзіндік түруші қарым қатынастары - бұл ұрпақ әкелуге ... ... ... ... ... особьтар арасындағы және ата-аналары мен ұрпақтары арасындағы байланыстар.
Экологиялық жүйелердің, сонымен қатар популяцияның негізгі қасиеті - олар үнемі өзгерісте, қозғалыста болады. Бұл ... ... ... ... ... ... - ... ерекшелігіне әсер етеді. Тірі материяның ұйымдасу жүйесінде ... ... ... орын ... ... ... тіршіліктің әртүрлі деңгейінде: ағза-популяция-биоценоз-биогеоценоз-биосфера Функционалдық-экологиялық қатарына кіретін биоценотикалық қарым-қатынастың элементарлық бірлігі болып табылады. Екінші жағынан ... ... ... ... Филогенетикалық байланысын: ағза-популяция-түр-тұыстұқымдас-отряд-класс-патшалық көрсететін генетикалық- эволюциялық қатарына кіретін эволюциялық процестің элементарлық бірлігі.
Түрдің популяциялық құрылымы әрбір түр ... бер ... ... тіршілік ете отырып сол территорияда популяциялар жүйесі ... ... Түр ... еткен ареал неғұрлым күрделі, бөлшектенген болса популяциялар арасындағы алшақтық та соғұрлым жоғары болады. Алайда түрдің популяциялық құрылымын оның биологиялық ... - ... ... ... табиғи кедергілерді, тосқауылдарды жеңе білуі және т.б. анықтайды. Егер түр ... ... ... ... ... ... жатса мұндай түр аз ғана ірі-ірі популяциялардан тұратын түр болып сипатталады. Көшіп-қону ... ... ... солтүстік бұғылары, Африка саванналарындағы тұяқты жануарлар ерекшеленеді. Олар маусымдық көшіп-қону ... ... ... ... ... ... Мұндай түрге жататын популяциялардың шекаралары әдетте, үлкен географиялық тосқауыл, бөгеттер - үлкен өзендер, тау жоталары т.б. ... ... ... ... ... ... ... ландшафттың мозайкалығын білдіретін көптеген майда популяциялар құрылады. Мозайкалық - қауымдастықтың кеңістікте көлденең таралуы. Өсімдіктер мен аз және баяу ... ... ... саны ... ... ... ... болады. Мысалы, мұндай түрлердің таулы аудандарда жазық жерлермен салыстырганда территория бойынша бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... тіршілік етуі ортаның әртүрлілігіне емес, ағзаның мінез-құлқына да байланысты. Мысалы, аюлар өздері тіршілік етіп жатқан жерге бауыр басып қалатындықтан ол ... ... ... ... ... ареалда бір-бірінен кейбір қасиеттері бойынша өзгешеліктері бар көптеген майда топтар болып тіршілік етеді.
Көршілес популяциялардың бір-бірінен алшақ өмір сүру ерекшеліктері ... Кей ... олар ... ... ... жерлермен бір-бірінен оқшауланса, кейде тіршілікке қолайлы ортада (шөлді жердегі өзен аңғарлары мен оазистерде) бір ... ... ... ... ... популяциялардың ішінде шекаралары жақсы байқалатын және керісінше, анық байқалмайтын ареалда тіршілік ... ... да ... ... Көпшілікке белгілі, астық тұқымдастардың зиянкесі тасбақалы қандала жұмыртқаны жарып шыққан сон 2,5-3 айдан кейін дәнді алқаптардан ондаған, ... ... ... тау ... ... ... қоныс аудару басталады. Ол жерде олар келесі көктемге ... ... ... жапырақтар арасында қыстап шығады. Ұшу ұзақтығы особьтардың қоңдылығына байланысты. Нәтижесінде қыстап шығатын бір жерде әртүрлі жерлерден ұшып келетін қандалалар ... ... Ал ... ұшу ... ... ... байланысты болады. Осыған байланысты үлкен кеңістікте особьтардың үнемі қозғалуы және бір-бірімен араласуы болып ... да ... ... ... бола ... ... түр ... популяциялар әртүрлі көлемдегі топтар ретінде кездесуі мүмкін.
Популяциялар арасында жекелеген особьтардың алмасуы ұдайы немесе ара-тұра болып жатады. Қарғалардың маусымдық ... ... жас ... бір ... ... жерінде сол жердегі басқа особьтармен жұп түзіп ... ... ... ... ... бір ... ... арасындағы байланыстар басқаша нәтижелерге алып келеді. Мысалы, белгілі бір ... ұзақ ... бойы әсер етуі ... физиологиялық жағдайының, ұрпақ шығаруының, өмір сүру ұзақтығының өзгеруіне байланысты болуы мүмкін. Осы түрге жататын популяциялар арасындағы қарым-қатынастар олардың топтық ... - ... ... ... өлуі мен ... өсу қарқындылығьшың өзгеруіне алып келеді. Популяциялар арасындағы байланыстар оларды бүтін бір түр ... ... ... ... Популяциялар арасындағы ұзақ және толық оқшаулану әдетте жаңа түрлердің пайда болуына алып келеді.
Кейбір популяциялар арасындағы өзгешеліктер әртүрлі деңгейде ... Ол ... ... тек топтық сипатына ғана емес, жеке особьтарының мінез-құлық, морфологиялық және Физиологиялық ерекшеліктеріне де қатысты болуы мүмкін. ... ... ... ақ ... бір-бірімен түсі, дене мөлшері, ас қорыту жүйесінің құрылысы ... ... ... ... Ямал ... ақ ... аш ... ұзындығы Орал тауының орманды далаларындағы өкілдеріне қарағанда 2 есе ұзын. Бұл қоректену ерекшеліктеріне, ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары неғұрлым көп және особьтар арасындағы алмасу нашар болса, соғұрлым ... ... ... көп ... ... және ... түріне байланысты популяциялар: панмиктикалық (айқас ұрықтану), клонды және клонды-панмиктикалық (мысалы, шіркейлерде партеногенетикалық ұрпақ жынысгы ұрпақпен алмасады) болып бөлінеді.
Пайдаланған әдебиеттер
* ... ... ... ... ... білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - ... ... 2009. ISBN ... ... ... Б.К. ... ... 2000 ж. 156-159 б.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қартаюдың молекулалық-генетикалық механизмдері12 бет
Қартаюдың молекулалық-генетикалық механизмдері. Қартаю процессі.9 бет
Адам – әлемнен де күрделі6 бет
Адамның гендік аурулары51 бет
Аллергологиядағы молекулалық зерттеу әдісі6 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Гендік инженерия6 бет
Глаукомамен ауыратын науқастардың миоцилин геніндегі G367R, Q368X және G399V мутацияларын анықтау61 бет
Глаукомамен ауыратын науқастардың миоцилин геніндегі мутацияларды зерттеу58 бет
Малдардың эмбриондарын трансплантациялау11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь