Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
І.МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІМЕН ТАНЫСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ (ҚЫС ЖӘНЕ ЖАЗ МЕЗГІЛДЕРІ) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1.Табиғаттағы қысқы құбылыстар мен жазғы құбылыстар туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру барысында көріністерді қолдану арқылы ақыл . ойын және сенсорлық қабілетін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3.Мектеп жасына дейінгі әр жас топтарындағы балаларды қыс және жаз мезгілдерімен таныстырудың бағдарламалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... .
ІІ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚЫС ЖӘНЕ ЖАЗ МЕЗГІЛДЕРІМЕН ТАНЫСТЫРУДАҒЫ ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Балабақшада ересек топтардағы балаларды «Табиғатпен таныстыру» ұйымдастырылған оқу іс . әрекеті арқылы жыл мезгілдерімен таныстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру барысында жүргізілген серуен және экскурсия(қызықтыру)жұмыстары...
2.3 Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыруда қолданылатын дидактикалық ойындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Зерттеудің өзектілігі:Адам өмірі табиғат аясында өтетіндіктен, ол табиғаттың тылсым тынысын, ішкі сырын білуді ғасырлар бойы арман еткен. Тіпті айналадағы ортаның, табиғаттың сұлу да әсем көріністері жас нәрестені де қызықтыратыны, таңдандыратыны бекер ме? Баланың мұндай қызығушылығын байқап, жеткіншектің туған табиғат әлемінін саналуан сырларын ұғынуына, тереңдеп түсінуіне ерте заманнын өзінде-ақ ұлағатты тәлімгерлер зер сала көңіл бөлген.
Табиғат әлемі таңғажайып және керемет. Дегенмен, барлығы бұл сұлулықты, аспан, су, жапырақ түстерінің алуандығын көре білмейді. Табиғат балаға күнделікті әсер етеді. Бірақ балалар көп нәрсені байқай бермейді, үстірт қабылдайды. Табиғат сұлулығы рұхани қайырымдылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл атқарады, яғни, балаларды мейірімділікке, адамгершілікке, жақын адамдарға қамқор бола білуге көмектеседі. Балар үшін табиғат – бұл әр түрлі табиғат құбылыстарды танудың және сөздік қорын байыту көзі. Бұл – балалардың сөйлеу және ойлау қабілетінің дамуына ең қолайлы және пайдалы фактор. Табиғат баланың тұлғалық қалыптасуына зор ықпал етеді.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Ақтөбе кооперативтік колледжі
Мамандығы:0101000
Курстық ... : ... : ... ... ... ... жыл мезгілдерімен таныстыру (екі жыл мезгілін)
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................................................................
І.МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІМЕН ... ... ... (ҚЫС ЖӘНЕ ЖАЗ ... ... ... мен жазғы құбылыстар туралы жалпы түсінік...............................................................................................................
1.2.Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру барысында көріністерді қолдану арқылы ақыл - ойын және ... ... ... ... ... әр жас топтарындағы балаларды қыс және жаз мезгілдерімен ... ... ... ... ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚЫС ЖӘНЕ ЖАЗ МЕЗГІЛДЕРІМЕН ТАНЫСТЫРУДАҒЫ ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСТАР..................................................................................................
2.1 Балабақшада ересек топтардағы балаларды ... оқу іс - ... ... жыл ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру барысында жүргізілген серуен және экскурсия(қызықтыру)жұмыстары...
2.3 Мектеп жасына ... ... жыл ... таныстыруда қолданылатын дидактикалық ойындар..............................................................
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ .....................................................
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі:Адам өмірі табиғат ... ... ол ... ... тынысын, ішкі сырын білуді ғасырлар бойы арман еткен. Тіпті айналадағы ортаның, табиғаттың сұлу да әсем көріністері жас нәрестені де ... ... ... ме? ... мұндай қызығушылығын байқап, жеткіншектің туған табиғат әлемінін саналуан сырларын ұғынуына, тереңдеп түсінуіне ерте заманнын өзінде-ақ ... ... зер сала ... ... ... ... және керемет. Дегенмен, барлығы бұл сұлулықты, аспан, су, жапырақ түстерінің алуандығын көре білмейді. ... ... ... әсер ... ... ... көп ... байқай бермейді, үстірт қабылдайды. Табиғат сұлулығы рұхани қайырымдылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл атқарады, яғни, балаларды ... ... ... ... ... бола білуге көмектеседі. Балар үшін табиғат - бұл әр түрлі табиғат құбылыстарды ... және ... ... ... көзі. Бұл - балалардың сөйлеу және ойлау қабілетінің дамуына ең қолайлы және ... ... ... ... ... қалыптасуына зор ықпал етеді.
Қоршаған ақиқатты танудың методологиялық негіздері философ - ... ... ... ... ... ... танымның іс-әрекеттік қырын анықтады. В.Н.Филиппов интеллекттің білім ... ... ... қағидасын әзірледі. Танымдық іс-әрекет мәселесін зерттеуде үлестерін қосқан психолог-ғалымдар: Л.С. Выготский,А.М.Коршунов С. Л. Рубинштейн, С.М. Жақыпов, т.б.Л.С.Выготский ... бір ... ... ... ... қалыптастырды. А.М.Коршунов жүйкеде ақиқатты бейнелеу белсенділігі қағидасына назар аударды. С.Л.Рубинштейн адам жүйкесін дамытуға қызмет етуге шартталған ұстанымды негіздеді. С.М. Жақыпов, ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу барысында оларды сұлулықты көріп қана қоймай, сол сұлулық жолында еңбектене білуге үйретудің маңызы зор.
Зерттеудің мақсаты: мектеп жасына дейінгі балаларды жыл ... ... ... ... жұмысының міндеттері:
* мектеп жасына дейінгі балалардың тұла бойында дүниетанымдық қасиеттерінің пайда болу ерекшеліктерін анықтау;
* мектеп жасына дейінгі ... ... жыл ... ерекшеліктері, олардың ауы су ықпалын анықтау;
* мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру ... ... ... ... әдістері:философиялық, педагогикалық-психологиялық т.б. әдебиеттерді, нормативтік құжаттарды теориялық талдау; Теориялық зерттеу нәтижелерін жүйелеу, бағалау, зерттеу барысында жинақталған ... және ... ... ... мазмұндық жалпылау, салыстыру, модельдеу, ойша жобалауәдісі;Алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибені талдау.
Зерттеудің болжамы:Балалар ... ... ... өнегесі арқылы дүниені таниды, көруді, сезінуді, тыңдауды үйренеді. Тәрбиелеуші жақсы ... ... ... ... ... ... ... көбірек үйренеді.
Зерттеудің объектісі: Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстырудың ... ... ... ... ... екі бөлімнен, қорытынды мен қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І.МЕКТЕП ЖАСЫНА ... ... ЖЫЛ ... ТАНЫСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ (ҚЫС ЖӘНЕ ЖАЗ МЕЗГІЛДЕРІ)
1.1 Табиғаттағы қысқы құбылыстар мен жазғы құбылыстар туралы ... ... ... мен ... 22 ... ... басталған күні деп есептейді.Бұл - қысқы күн тоқырауының бір ... - қыс күн ... бір ... ... ... Солтүстік полюсі оған жарық пен жылуды өте аз жіберіп тұрған Күннен басқа кездегіге қарағанда,едәуір ... 21 ... ... ... қыстың басталуын су қоймалары қатып,тұрақты қар жамылғысы түзелген кезден бастап есептейді;оның аяқталуын жер ала кеуімдене бастаған кезде жатқызады,бұл ұзақтар ұшып ... ... ... болады.Қысты шартты түрде екі кезеңге бөледі.
Бірінші кезең - жайлы қыс - аяз бен қардың жаууы ... ... аяғы мен ... ... ... жылымықпен кезектесіп отыратындығымен сипатталады.
Екінші кезең - суық қыс - ... ... ... ... күн ... ... ... әлі де күн нашар қыздырып,өте суық аяздар болады. , , деп ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар.Қыстың басталуын білдіретін су қоймаларына мұз қатуы жер - ... бір ... ... тоғандарға,одан соң өзендер мен көлдерге мұз қатады.Жұқа мұз ... ... өте ... ... ... ... ... ағаштардың түскен жапырақтарын қарап көруге болады.
Қарашаның екінші ... ... жер ... ... ... қар ... әрі ... болады,өйткені ол арасындағы кеңістіктерге ауа толған мұз кристалдарынан тұрады.Қар тығыздалғанда ... ери ... ... аппақ түсі мен үлпектігінен айрылады.
Қар ұшқыны дегеніміз өте ... ... онда тез ... су буларынан түзілетін жеңіл кристалдар. Олар алты бұрышты жұлдыздарға ұқсайды және ... ... ... ... көлемі мен пішіні ауаның ылғалдылығы мен температурасына байланысты.
Ауаның едәуір жылы қабаттарында олар еріп, бір-біріне жабысып, қар үлпегін түзеді. ... жел ... қар ... ... сынып, жерге қар тозаңы түседі. Аласа бұлттар бүкіл аспанды торлап жататын кездегі ауаның ... ... ... мен ... аяз ... қар ... ұсақ ... түрінде түседі. Аспан ашық болып, қатты аяз тұрған кезде кристалдар кішкентай ине түрінде түседі.Күшті аяз кезінде табан астындағы ... ... ... - бұл ... ... қар сәулелерінің сынуы.
Ауа температурасы төмендеген кезде терезе шыныларының сыртқы бетінде әр ... ... ... ... Бұл - су ... тез ... мұз ... айналуы.
Қар ұшқыны, қырау, қылау, терезедегі мұз өрнектері - мұның бәрі ... ... ... ... ... ... ... ие болатын су булары.
Қар жауған кезде тұратын күшті жел ... ... ... ... тән ... бұрқасын туғызады. Алайда мұндай құбылыс қар жаумаған кезде де болады. Көп ретте, тіпті ... ашық ... ... да жел жер ... ... күшпен ұшырып, күртік қар, қар үйіндісін түзеді.
Ақпанның соңы мен наурыздың ... ерте ... ... ... ... шатырлар мен ағаштардан қар еріп, су тамшылай бастайды. Күн суытатын түнгі мезгілде мұз ... ... ... Қар ... нығыздалады, ол өзінің шаңқан реңінен айрылады. Егер осындай жылымықтан соң күн суытса, онда ... мұз ... - ... ... ортасында қар ери бастайды; алаңқайларда, оңтүстікке қарған қия беткейлерде ала кеуім тартқан жерлер көріне бастайды. Қыс аяқталып, көктем басталады.
Өсімдіктердің ... ... ... ... ... аса терең тыныштық күйде болады. Қар жылуды нашар ... ... ... ... ... қалатын қар қыстап шығатын өсімдіктерді үсіп кетуден сақтайды.
Жерде бір жылдық өсімдіктердің тұқымы жатады. Күздік ... қар ... ... қыс бойы көк ... ... Қара күзге дейін гүлдейтін кейбір өсімдіктердің (жұмыршақ, шегіргүл ) жапырақтары мен гүл ... қар ... ... да, көктемде гүлдей бастайды.
Көп жылдық шөптесін өсімдіктердің жер ... ... ... жояды, ал олардың жерде қалатын пиязшықтарын, түйнектері мен ... қар ... ... ... ... ағаштар мен бұталар жалаңаштанып сидиып тұрады. Бұл өсімдіктердің тіршілігі бүршіктерде сақталады. Тығыз қабыршақтар оларды суық пен ... ... ... ... мен ... сөл жүру ... ... тоқталған.
Күн сәулесінің барған сайын молаюы әсерінен қыстың екінші жартысында көптеген ағаштарда ерте ... ... ... олардың қоңырлау бояулы қабығы қызғылттау (талда, қайыңда, жөкеде) немесе күлгін - көк ... ... көше ... Бұл құбылыс поэзияда да жырланған, мысалы ол туралы В.А.Жуковский десе, А.А.Фет ... ... ... ... ағаштар мен бұталардың тыныштық күйі аяқталады; жылы орынға әкелінген бұтақтар бірнеше күннен соң жапырақ шығарады. Әсіресе терек, қайың, орман жаңғақ, ... ... тез ... ... ... ... ... қоршаған ауаға қарағанда едәуір жоғары болады, сондықтан олардың діңінің айналасындағы қар ери ... Қар ... оның ... ... су ... бастайтын жылымық кезде түбірлер мен бұталар маңынан олардың астында қыстайтын жәндіктер: қанатсыз масалар - хионеялар, ... ... қар ... шыға бастайды. Әсіресе - жұмсақ денелі қоңыздың барқыттай қара ... жиі ... ... мен қос ... Мұз ... су ... балықтар қыста мелшиіп қатып қалғандай болады, ал терең суларда бұрынғысынша жүзе береді. Бақалар тоғандағы қайраңға көміліп, ал құрбақалар ескі түбірдің ... ... ... ...
Қыстап қалған және өлкемізге қиыр солтүстіктен ұшып келген құстар ормандарда, парктерде, бақтарда мекендейді. Олардың бір тобы ағаштар мен ... ... және ... ... тобы - ағаш ... қуыстарынан тауып алатын жәндіктердің личинкаларымен қоректенеді.
Орманнан қыста тоқылдақтың қимылын бақылауға болады. Ол бұтақтардың ашасына немесе ағаш ... ... ... ... ... ... ... қояды. Бүрлерді , ішіндегі тұқымын алу үшін құс бүкіл қысқы күн ... ... ... ... олардың тоқылдатуынан жан - жаққа ұшатын тұқымдарды теріп жейтін ... ... сары ... ... ... ұсақ ... тобын жиі көруге болады. Өздерінің дабыл көтеретін үнімен олар тоқылдаққа төнген қауіпті сездіріп, көп ... ... ... болады.
Ормандағы шаған мен үйеңкіден, даладағы шоңайна мен түйетікеннен шыбжықтарды байқауға болады. Олар осы ... ... ... ... сары бауыр шымшықты көруге де болады. Оның шоқпар басынан олар қоңыздардың личинкасын теріп жейді.
Шырша ... ... ... ... ... ... аязды күндері биік шыршалардың тығыз бұтақтары астына олар ұя салып, балапан шығарады да, ... ... ... ... ... тұқымдармен азықтандырады.
Жапырақты ормандарда ағаштардың жәндіктерді тауып алатын сары бауыр шымшық, қайың және қандыағаштың ... ... ... ... мен ... ... ... түсті әдемі суықторғайлар кездеседі. Оларды әсіресе шетен мен ... жиі ... ... ... олар осы өсімдіктердің жемістерімен қоректенеді. Ақпанның аяғында бұл құстар солтүстікке қоныс аударады.
Қыста адам ... ... ... ... ... ұшып келіп, сыпырынды салынатын шұңқырлардан қорек іздейді. Олар парктер мен бақтардағы ағаштарда түнейді.
Көшелерде торғайлар көбейе бастайды. Суық ... олар жүні ... ... ... күндері өзара шоқысып, қарға .
Қыста, әсіресе көк ... ... сары ... ... сары торғай, чечетка, суықторғай, шыбжық секілді ұсақ құстар өзіне қорек таба ... ... ... пен суықтан қырылады. Қиын кездерде бұл құстарға жәрдемдесу, оларды қоректендіру керек. Парктер мен бақтардағы ағаштарға арнаулы жемшашар кішкентай ... ... ... ... орнатады; олардың үстіне нан үгінділерін, дән, арам шөптердің тұқымын, шетен, шәңгіш, арша ... ... ... қолайсыз ауа - райы жағдайларына аңдар ... ... ... ... аңдар организмінің барлық физиологиялық процестері төмендеп, олар ... ... ... ағаш ... ... ... жапырақтардан салынған төсеніште ұйықтайды. Қар жамылғысы орныққанға дейін - ақ май ... ... ... аю ... ... ... қыс бойы ... Бірақ бұл жағдай кірекейге ақпанның ортасында да өте ... 2 - 4 ... ... ... ... ... ... өткізетін аңдардың терісін қалың әрі ұзын жүн басады. Қар бетіне жаңа түскен іздерге қарай отырып, қандай ... ... ... ... ... Тышқандардың кішкентай іздерін және қоян табанының өзіне тән таңбаларын - ... ... екі және ... соң бірі ... екі ... байқау қиын емес. Кейде кішкентай және үлкен иттің ізіне өте ұқсайтын түлкі мен қасқырдың іздерін, бұланның тұяғы мен ... ... ... жаңғақтарын, жаңғақтарды тауып жеу үшін жерге түскен тиін табанының таңбасын кездестіруге болады.
Түлкі егістік пен ... ... қоян және ... ... Аш ... ... мен егістіктерді бүкіл отбасымен шарлап, кейде азық іздеп қыстақтарға да келеді. Бұландар көбінесе жапырақты ормандарда мекендейді, ... ... ... ... ... ... азық ... Тиіндер бүрлердің тұқымын аршып алып өзегін ғана қалдырады. Қатты аяздарда тиін көрінбейді: олар өз ұяларына кіріп алып ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру барысында көріністерді қолдану арқылы ақыл - ой ... ... ... дейінгі балалардың кейбіреулерінде эйдетикалық ес деп аталатын көру есінің ерекше түрі байқалады. өзінің айқындығы мен дәлдігі жағынан эйдетикалық естің бейнелеріне ... ... ... бір ... есіне түсірген бала соны көз алдына қайтадан көріп тұрғандай болады. Эйдетикалық ес - жас ... ... ... ... жаста осындай есі бар бала, кейінірек, мектепке оқыту кезеңінде, әдетте өзінің бұл қабілеттілігін жоғалтады.
Мектепке дейінгі жас - ... ... даму ... Ес - бала үшін ... ... мен ... ... қалдырады және сақтайды. Сондай-ақ мектепке дейінгі балалардың ойлау үрдісіне тоқталсақ, ойлау - тіл дамуы және ... ... ... ... ... ... сау психикасының ерекшелігі - танымдық белсенділігі. Ойлау - сыртқы дүние ... мен ... ... ... адам ... ... және жанама түрде сөз арқылы бейнеленуі. Ақыл-ой жағынан бала қаншалықты ... ... ол ... көп ... ... және оның сұрақтары соншалықты алуан түрлі болады. Бала заттың ... ғана ... оның ... ... да ойлайды. Бейнелі ойлау - 6 жасар бала ойлауының негізгі түрі. Әрине, ол жекелеген жағдайларға логикалық ойлауды да ... ... ... та бұл ... ... ... ... басымырақ болады. Мұның өзі осы жастағы балалардың естері еріксіз жақсы дамиды. Ерікті естері жаңа ғана қалыптасады. Сондықтан жақсы қабылдап алған ... ... ... ... ... Көру және есту ... ... нәрселердің мазмұнымен байланысты болады.
Мектепке түсу балалардың логикалық есін дамытуда үлкен роль атқарады. Оқушылардың есін ... де ... ... жас және дара ... ... отырып, жұмыс жүргізеді. Кіші мектеп жасындағы балаларды оқу тәсілін өз бетімен таңдап ала алмайтындықтан мұғалім үйге тапсырма бергенде, материалды ... оқу ... ... ... ескертуі керек. Бұл жөнінде оқулықтардың бәрінде мәтінді қалай оқу, тапсырманы қалай орындау керектігі айтылған. Бірақ ... ... ... ... ... түсе ... Мұғалім мұны қатты ескерген жөн. Мектепке дейінгі балалық шақта заттардың, құбылыстардың, ... ... ... мен ... бөлу мен ... ... ... күрделі де сан алуан міндеттерді баланың шешуіне тура келеді. Ойында, сурет ... ... , ... оқу және ... ... орындауда бала үйреніп алған іс-әрекеттерді жай ғана пайдаланып қана қоймайды, жаңа нәтижелер ала отырып олардың тұрақты түрін өзгертеді. Мектеп жасына ... ... ... ... мәселелерді түсіну үшін өзіндік эксперименттер жасауға кіріседі, құбылыстарды бақылайды, оларды талқыға салып, қорытындылар жасайды. Мектепке дейінгі балалық шақтың ... ... ... ... және ... байланыстар мен қатынастарды түсінуді, осы байланыстар мен қатынастар ... ... жаңа ... қолдана білуді талап етеді. Осы жастағы балалардың жылдың соңына дейін абстрактылы логикалық ... ... дами ... Бірақ тәжірибе түрінде, бала затты көрмей тұрса, берген сұраққа толық жауап бере алмайды. Бала ойлаудың барлық операцияларын жақсы ... ... ... ойлауын дамытуда мектептегі оқу-тәрбие процесі шешуші роль атқарады. Бала ойлауын дамыту үшін мұғалім тиісті жұмыстар жүргізіп отыруы тиіс. Ой ... ... ... ... етіп ... ұштасып жатады. Таным әрекетінің бірі - қабылдау. Тілдік мәліметтерді және жазылымдағы қатысымдық тұлғаларды ұғыну қабылдаудан басталады. Тілді меңгеру барысында тіл ... ... ... сезу ... ... ... сөйлемді қабылдауға үйренеді.
Бала қоршаған ортаны жақсы қабылдауға тиіс. Д.Б. ... ... кіші ... ... ... ... ... дамуына келсек, олардың оқу ісіндегі қабылдауы - формамен түстерді тану және ... ... ... ... ... ... құмыра салу үшін, олар форма, көлем жағынан әртүрлі болып келеді. Төменгі сыныптарда оқитын балалардаң ... ... ... ... Олар әлде де болса құбылыстарды тұтас зат күйінде жөндеп қабылдай алмайды. Мәселен, ол заттың ... ... ... көзге бірден көрінетін сыртқы белгілерін қабылдауға ұмтылады.
Мұндай қабылдауда белсенділік жағы аз болады. Үшінші ... ... ... ... ... ... азая ... Оқушы заттың негізгі белгілерін байқай алатын болады. Қабылдауда анализ бен синтез қатар жүреді. Бала әр ... ... ... ... келеді, оның мәніне ішкі,сыртқы құрылысына, жасалу принципіне зе сала бастайды. Қабылдау процесінің күрделене түсуі балаларда байқай алу қабілетінің көрінуімен ұштасады. ... ... ... ... ... ... оқушыларында да бар. Байқау - белсенді ... ... ... келе жатқандығының көрінісі.
Мектепке дейінгі бала тәрбиесімен айналысатын педагогтар мен ... ... ... ... қай ... ... ... шығып, серуендегенде, әртүрлі ойын ойнағанда осы ойланту әдісіне баса көңіл бөлуі қажет. Бала бойына ерекше әсер етіп ... ... ... өлі және тірі ... сан ... ... К.Д. Ушинский - баланы табиғатпен жастай таныстыра дамыту, оның өзіндік логикалық ... сөз ... ... ... әсері мол екенін көрсеткен. Логикалық ойдың, пікірдің дамуы баланың келешекте рухының жоғары ... ... ... ... ... айтуына және оны дәлелдеп беруге жетелейді. Сондай-ақ, кімде-кім баланың тіл қабілетін ... ... ең ... оның ой ... ... ... - деп көрсетеді. Онтегенездің бастапқы кезеңдерінде қарым-қатынас бала өмірінде аса маңызды ... ... Бала мен ... ... ... ... ... біреудің жай қасында емес, өзара әсерлесу нәтижесінде, ... баю мен ... ... ... ... ... берілетін басқаның тәжірибесін белсенді түрде ой елегінен өткізіп, өңдеп пайдаланады. ... ... Б. Спок ... ... ... және ... ... қарым-қатынас тиімді құра алуы, мектепке дейінгі кезеңде басқа балалармен ... ... ... ... ... Ол бала басқа балалармен қарым-қатынас барысында өз құқығын қорғауға т.б жатқызады. Қарым-қатынас ... адам ... ... және ... негізі ең алдымен адамның күнделікті тіршілік қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатымен ... ... ... ... дейінгі балалар әдетте ойынды, сурет салғанды жақсы көреді, ересектермен және өзі қатарлы балалармен лезде тіл табысып кетеді.
Мектепке дейінгі шақтың ... ... үш жылы ... ... ... ... зерттеушілердің үлкен зейінін аударуда. П. Бадалян деген. Дер кезінде тәрбие мен ... ... бала бес ... еш ... таза ... ... ... Сонымен мектепке дейінгі жас - ерте онтогенез кезеңіндегі ең ұзақ және күрделі психикалық даму көрінісі болып табылады. Мұның өзі ... ... ... ... ... және ол ... әдебиеттерде оқиғалардың әр алуандығылығы ретінде көрсетіледі. Жас баланың өмірді тануы, еңбекке қатынасы, психологиялық ерекшеліктері осы ойын үстінде ... Л.С. ... ... ойын мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының дамуына ықпал ететін жетекші, басты құбылыстың бірі деуге болады. Бала ойын ... ... ... ... қоршаған орта мен құбылыстардың ақиқат сырын ұғынып үйрене бастайды. Ойын кезіндегі баланың психологиялық ерекшелігі мынада: олар ... ... ... ... белсенділігі артады, ерік қасиеті, қиял елестері мен таным ... ... ... бәрі ... шығарымпаздық қабілеті мен дарынын ұштайды. Атақты психолог ғалымдары Л.С. Выготский, А.И. Леонтьев, А.С. Запорожец, Л.Д. Венгер, Д.Б. Эльконин, Е.И. ... Ю.К. ... И.Я. ... т.б. ... ... мектеп жасына дейінгі балалардың жеке басының қалыптасуына әсер ... ... ... ... ең ... ... белсенділіктің сапалығына назар аударады.
Алайда мектепке бару қарсаңында баланың психологиялық даму деңгейінде жекелей өзгешеліктер өсе ... Бұл ... ... көрінеді: балалар бір-бірінен ақыл-ой, адамгершілік және жекелей дамымен ажыратылады. Олай болатын болса, балаларға ... ... ... бiлiм беру ... ... ... ең негiзгi мiндетi болып табылады
1.3.Мектеп жасына дейінгі әр жас топтарындағы балаларды қыс және жаз мезгілдерімен ... ... ... тобы. Табиғаттағы қысқы құбылыстар туралы жалпы түсінік қалыптастыру: суық түсті, қар ... тұр, ... тон, жылы ... ... пима ... ... ... шаңғымен серуендеп, коньки тебеді, аққала жасайды. Қардың жаууын, құстардың әрекетін ... ... ... балалары тәрбиешінің - жәрдемімен құстар мен балықтарға жем беруі, пияз отырғызуы, бөлме өсімдіктеріне су құйып, ... ... ... ... ... бақылау. Күнделікті серуен кезінде балалар ауа райын бақылауды (күн шығып тұр, қар жауып тұр, күн жылы, суық ) одан әрі ... ... ... мен ойындары ауа райына тәуелді екеніне назар аударады.
Балалардың бойында ... ... ... үшін ... қар ... бірнеше бақылау жүргізу керек. Қылаулап түсіп жатқан қар ұшқынына балалардың назарын аударып, тәрбиеші былай дейді: >. Бақылауды қызықты етіп ... үшін ... ... ... ... оған ... қалай түсетінін, түсі қандай екенін сұрау керек.
Сәбилердің екінші тобының балалары әдетте тәрбиешінің ұсынысын қызу ... >, >, >, >, >, > ... ... көп ... ... ... мұндай сөздері мен қимылдарына ( олар секіріп, қарды қармайды ) қарап, олар қардың түсуін жіті қадағалайды және өз ... ... ... ... ... жасауға болады. Қардың суық екенін және жылудан оның ... сезу үшін ... оны ... ұстауы тиіс. Оларға мұны серуеннің соңында ғана рұқсат етуге болады.
Қармен ойнайтын ойындар. Қысқы жылы ... ... ... ... көзінше аққала жасайды, қардан әр түрлі құрылыс орнатады. Оған балалар көмектеседі: олар күрекпен қар күрейді, оны шананың үстіне қойылған ... ... да, ... ... Келесі жолы балалар құм қалыптарын алып, кішкене күректермен оларға қар салады да, одан ... ... ... ... балаларға көп қуаныш сыйлайды және сонымен бірге қардың қасиетін ( аппақ, суық, шашылады, бірігеді, қолда ... ) ... ... ... жәрдемін тигізеді.
Серуен кезінде құстарды бақылау. Учаскеде кездесетін құстарға назар аударып, оларға жем беру ісін ұйымдастыру керек. Торғайлар - ең көп ... ... ... ... ... олар ... ... жақындап келетін қара күз бен қыста бұл жерге күн сайын ұшып келуге және адамдардан ... оңай ... ... Ол үшін күнделікті белгілі бір сағатта қардан тазартылған және бетіне құм себілген алаңшаға, үстелшеге немесе төмен ілінген астаушаға жем (үгінділер, дән) ... қою ... ... дағдыланып, жемге ұшып келе бастағанда оларға бақылау жүргізу керек. Олардың нені аңғаруы ... ... ... ... ... ... жетекшілік етеді: >. Торғайлар ұшып кеткен соң балалардан: қимылды ойыны өткізіледі. Бұл ойында қасынан автокөлік өткен кезде жан - ... ... ... ... еліктеп, балалар белгілі бір дәрежеде бақылау нәтижесінде алған түсініктерін бейнелейді және оны ... ... ... ... Балалардың қысқы ауа - райының сипаты белгілері ( аяз, қар жаууы ), ағаштар, ормандағы құстар мен аңдардың тіршілігі ... ... ... және ... ... дағдыларын қалыптастыру және жанды нәрселерге ұқыптылықпен қарау сезімін тәрбиелеуді жалғастыра беру.
Өлі табиғаттағы құбылыстармен таныстыру. Күнделікті серуен кезінде ... ... ауа - ... ... ... ... ... суық, күн шығып тұр, қар жауып тұр, жел соғып тұр. Егер мұндай бақылаулар үнемі жүргізіліп отыратын болса, ... ... ... ауа - райы өзгерісіне және осыған байланысты қардың сапасының өзгеруін балалар өздері - ақ байқай бастайды. >, - ... ... ... ... кезде балаларға қара қоңыр қағаз қиындысын беріп, оған қар ұшқынын тосып ... оны ... ... ... олардың формасының суретін салуды ұсыну керек. Қарды биялайға және ... ... ... соңынан оның қайда тез еритінін және ол неліктен екенін қадағалау керек; неліктен > деп айтатынын білу; И. ... > ... ... оқып ... ... ауа - ... ... жаууын бақылауда қар үлпегінің көрінісіне ( күшті жел кезінде қар үлпегінің сәулелері ... қар ... ... болады, жылымық кезінде қар жапалақтап жауады, ол бір - біріне ... ... қар ... ... жаңа түскен қардың аппақтығына назар аудару керек.
Аспан ашық, аязды күні жарықтың түсуіне қарай ... ( күн ... ... ... қалай болатынына, күртік қардың түзілуіне, қар қозғалысының тәуелділігіне ( жаяу бұрқасын, қарлы боран ) назар аудару керек.
Балалардың мұздың қасиеттері туралы ( су ... ... ... мұз ... ... ... морт ... түсініктерін нығайта түсу үшін олардың өздерін қатыстыра отырып, боялған суды қатырады және ... ... ... түрлі - түсті мұз кесектерімен безендіреді.
Күнделікті серуенде балалар ... ... ... ... ... ... ... қардан құрылыстар жасайды. Балалар қарды шанамен тасып жеткізіп, таптап нығыздайды және домалату арқылы ... қар ... ... мен ... ... жасайды. Ойын кезінде қардың қасиеттеріне назар аударады. Мәселен, балалармен бірге қар ... ... одан ... ... ... ... >, - ... >, - деп жауап береді балалар. >, - дейді тәрбиеші.
Қыстыгүні балалармен бірге ауық - ауық ... бір ... ... ... ... ... шығуын, кешкі серуен кезінде - батуын, сондай - ақ ... ... ... ... ... аяз ... жұлдыздың жарқырап көрінуіне назар аударады.
Балалардың жүргізген бақылаулары мен жинақтаған жеке тәжірибелері ( балалар бақшасына қараңғыда келіп, үйлеріне ... ... ) ... ... күн қысқа, түн ұзақ болады деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
И. Суриковтың өлеңінен мынадай үзіндіні балаларға жаттатқан ... ... ... ... тағы нұры ... міне қыс ... демі үскірік.
Су қоймаларында мұз қатқан кезде мұзды көру және ... мұз ... ... ... ... ... ... үшін (балық аулайды, мұзды ояды, коньки тебеді ), тоғанға ( өзенге ) экскурсия өткізеді.
Су қоймасына экскурсия. ... ... ... ... ... рет ... тоғаннан не көргендері туралы шағын әңгіме өткізіп, олардың тоғанның қазір қандай болғанын көру үшін ... ... ... ... ... ... ... соң балаларға олардың бұл жерден не көретінін айтып беруді ұсыну керек. Мұзды қалай оятынын ... оның түсі мен ... ... ... ... ... астында су барын, онда балық тіршілік ететінін түсіндіру керек. Егер су қоймасын мұз ... онда ойық ... оны ... ... ... мұздың қатты, тегіс, тайғанақ екенін сезінуі үшін оларға мұз үстінде жүріп, сырғанап байқауға ... беру ... ... ... сұрақтар қою қажет: мұздың үстімен жүруге болатыны неліктен? Мұздың ... ... ... ... ... ... ... жақын маңда су қоймасы болмаса балаларды таяу жердегі мұз айдынына апарады немесе оны өз учаскесінде жасайды. Ол үшін балаларды ... ... аяз ... ... су ... мұз ... Мұз ... кезде балаларға оның үстімен жүруді және сырғанауды ұсынады. Балалардан: > - деп ... ... ... ... Өлі және тірі ... ... құбылыстардың сипатты белгілерін атап көрсету, олардың арасындағы көрінетін себеп тәуелділіктерін анықтау; қысты күзбен, жазбен ... ( күн мен ... ... ауа - ... ... көрінісі, құстар мен аңдардың мінез - қылығы ); балаларды өсімдіктер мен жануарлар тіршілігіндегі өзгерістердің күн жарығы мен жылуға ... ... ... ... ағаштарды қабығы және бұтағы, бөрікбасының пішіні бойынша айыруды, аяз, қар жаууы және жылымық кезіндегі ағаштардың көрінісін атап көрсетуді үйренеді.
Балаларда ... ... ... мен ... өз ... күту ... ... жалғастыра беру қажет.
Өлі табиғаттағы құбылыстармен таныстыру. Ауа - ... ... ... қар ... ... ... кеңейту үшін күнделікті серуен кезінде қысқа мерзімдік, бірақ ... ... ... ... керек. Күн өте қысқа болатын қыста балалармен бірге күннің шығуы мен батуын, айдың тууы мен ... ... ... ыңғайлы. Күні бойы белгілі бір орыннан күннің қозғалысын бақылауда тәрбиеші күн тоқырауының биіктігіне назар аударады.
Қар жаууы кезінде қардың ... ... ... ... ... болуымен байланыстыра отырып, түсіп келе жатқан қардың көрінісіне балалардың назарын аудару керек. Қар ұшқынын лупамен қарап, оның әрқайсысында неше сәуледен ... ... ... ... ... қар ... ... оның аяқ астында қалай сықырлайтынын тыңдайды. Тәрбиеші мұның тек аязды ауа - ... ... атап ... Бұл ... қатты қар ұшқынының бұзылуынан түзіледі. Мұндай күні балаларға ағаштардың сықырлауын тыңдату керек, сонда оларға > ... ... ... Бұл ... халық мақал - мәтелдерін, жұмбақтарды пайдаланған жақсы, ... >, , ... ... ... ... ... үй қабырғасына таяу тұрғызып бұрқасынды бақылауға болады. Оларға ... ... ... ... ... ... ... қарды ауаға көтеріп, шыр айналдыратынына, бір орыннан ... ... ... одан ... қар ... назар аудару керек. Бұрқасынды бақылау кезінде А.С.Пушкиннің өлеңінен үзінді оқып берген жақсы. , ... ... ... ... Шындықты қабылдаумен сәйкес келетін көркем сөзді қабылдау алынатын ... ... ... ... соң балалар жолды тазартады. ... жылы ... ... ... ... ... жасаумен айналысады. Нығыздалып қалған қардың бетіне тәрбиеші тор сызады, ал ... ... ... ... ... етіп ойып алады. Егер кірпіштерге су құятын болса, олардан берік құрылыстар жасауға болады. Құрылыстарды әшекейлеу үшін әр түрлі қалыптарда арнайы ... ... ... ... ... ... ойындар арқылы балалар судың мұзға айналғанын бақылап, мұздың қасиеттерін - тегіс, жылтыр екендігін ... ... ... мен ойындар нәтижесінде ие болған жеке тәжірибелері негізінде балалар қар мен судың қасиеттері арасындағы ... ... > ... ,- ... ... өлі ... ... жүргізілетін барлық бақылаулар балаларда зор қанағаттанарлық пен қуаныш сезімін туғызады, олардың табиғатқа деген ... мен ... ... ... ... ... ... көптеген юақылаулар жүргізуден кейін көркем әдебиеттер мен картиналарды пайдаланып, қыстың соңында әңгіме өткізу керек.
Жаздың басталуы мен ... ... ең ұзақ күні - ... күн ... - 21 - 22 ... ... ... деп есептейді.
Натуралистер бақтарда алма ағашы мен сирень гулдеп болып,шалғындықта қызыл гулді беде гүлдейтін,егістікте қара бидай масақтана бастайтын кезді ... ... ... алғашқы үсік түсетін кезді - аяқталуы дейді.
Өлі табиғаттағы құбылыстар. Маусымның басында үсікпен ұштасқан суық жие ... ... ... ... ... ... жылы болады.
Жаздың жайма - шуақ күндерінде әдемі бұлттарды жиі көруге болады. ... ... ... ... тез ... ... келеді. Жеп-жеңіл мөлдір бұлт біртіндеп ұлғая келе үлкен түйдек бұлтқа айналуы немесе кішірейе келе еріп кетуі ... ... ... ... ... ... ортасына дейін) - жылдың ең ыстық мезгілі. Мұндай аптап кезеңнің болуы жер бетінің күндіз қызуы оның ... ... ... ... ... Бұл ... ... бұршақ пен нөсерлі найзағай жиі болады. СССР-дің европалық бөлігінің орта алқабында басқа айлармен ... ... ... ең көп мөлшері түседі.
Тамыздың екінші жартысында топырақ салқындай бастайды. Күн әлі ысып ... да, түн суық ... ... ... ... кеми ... Күннкң суытуы алғашқы үсікьің түсуімен ұштасады, бұл жоғарыда атап көрметкеніміздей, жаздың аяқталуы және күздің ... деп ... ... ... ... ... ... шөптесін өсімдіктердің жаппай гүлдеуімен сипатталады. Шалғындақта күзге дейін гүлдейтін шалғындық қызыл гүлді беде гүлдей бастайды. Оның гүлі гүл ... - ... бас ... ... Қуыс ... түбінде тәтті шірне болады.
Бедеден кейінірек күлгін көк шашақ гүл шығарып, өзінің мұртшаларымен көршілес орналасқан шөптердің ... ... ... ... және ... күндіз тік тұратын, ал түнге қарай және ылғалды ауа ... гүл ... ... олар ... ... ... қалатын аумақты қоңыраубас гүлдей бастайды.
Маусымның екінші жартысында егістіктерде қара бидай, одан кейін - ... ... ... ... ... Бұл ... әр түрлі арам шөптер де: қара бидайда - кекіре, сұлыда - ... гүл ... ... ... ... оралып егінжай шырмауығы жарыққа қарай көтеріліп өседі. Егер маңдайында өсімдіктер болмаса, ол жер ... ... Оның ... ... ... ... иісі ... ол түнге қарай жіне жауын-шашын болардан бұрын жабылып қалады.
Жаздың бірінші кезеңінің соңына қарай егістік шетінен және жол ... ... ... ... ... Олардың аппақ, жұлдызшаға ұқсайтын гүлдері күндіз жабық болса, кешке қарай ашылып, жақсы иіс шығарады.
Шілденің ... ... ... бастайды, оның көгілдір гүлдері ашық күндері ғана түске дейін ашылады. Кульбаба мен шатырша гүлдің ... ... ... гүлдері шешек атады. Олардың гүл шоғыры бақбақтың гүл шоғыры ... ... гүл, тек ашық ... ғана ... Ақ дреманың үлпек түйеқарынның гүліне ұқсас, ... одан сәл ... ... пайда болады. Күндіз олар жабық болады, ал ... ... ... ... иіс шығарады.
Кешке қарай және жауын - шашын ... ... ... бір тобы ... ашса, екінші тобы басын төмен түсіріп, қалады. Бұл күн ... ... ауа ... мен ... ... ... ... арқасында тозаң құрғақ күйде болады. Гүлдердің ашылу мезгілі оларға жәндіктердің келер кезімен сай келеді. Сонымен, кейбір өсімдіктер > қызметін атқара ... ал ... күйі ... ... ... ... күші, ауа температурасы мен ылғалдылығы жапырақтардың күйіне әсер етеді. Мәселен, беде, сүмбіл бұршақ, бұршақ, түйежоңышқа және т.б. жапырақтары күндіз ашылып ... ... бір - ... қарай жиналып, булану бетін азайтады және өсімдіктің салқындауын ... және баяу ... ... ... жаз бойы ақ ... сары ... су сарғалдағы гүлдейді. Маусымның аяғында су : оның бетінде ... ... ... ... ... болады. Осы кезден қыркүйекке дейін элодея, уруть және жебе жапырақ гүлдеп тұрады.
Орманда маусымның алғашқы жартысында түнгі қоғажай, ... ... мен ... гүлдейді. Бұл кезде ағаштардың өсуі тоқталып, келесі жылы одан ... ... ... ... үлкейеді.
Шілденің ортасында ең жақсы балды өсімдіктердің бірі - жөке ағашы гүлдей бастайды.
Өсімдіктердің жеміс салуы. ... ... ... соң гүл түйіні үлкейе бастайды да, одан өсе келе реңі өзгеріп, пісетін жеміс түзіледі.
Маусымның екінші жартысында қой ... ... ... ... жемісіне қарағанда ерте піседі; шілденің басында қара жидек, ортасында - таңқурай, қызыл және қара қарақат, ... ерте ... ... піседі; тамызда - қызамықтың, шетеннің, орман жаңғақтың жемісі пайда ... ... ... ... түсе ... ... ... шөптесін өсімдіктердің жемісі пісіп, олар жан - жаққа тарала бастайды.
Түн суытып, ... ... ... ... ... қайыңда,одан соң басқа да ағаштарда жапырақтар сарғайып , алғашқы үсіктен кейін түсе ... ... ... ... ең алдымен сыроежкаларда түзіледі. Олардың жасыл, сары, ... ... ... ... - ... кеш ... ... дейін барлық жерден дерлік: қылқанды және жапырақты ормандардан, құрғақ және дымқыл топырақтардан ұшырасады. Қара бидай масақ байлайтын ... ... оны деп ... қайыңқұлақ өседі. Қарағай және орманында майқұлақ көрінсе, кейде қозықұйрық та ұшырасады. Шілденің алғашқы жартысында аралас орманда сары түлкішек топ - ... ... Жөке ... ... соң ... ... ... болады.
Шілденің соңы мен тамыз айы - ... ... ... ... ... ... пен қызыл саңырауқұлақ көбейеді, қатпаршақ, арыш, груздь ұшырасады. Тамыз айында түбірлердің маңында түбіртек өседі.
Саңырауқұлақтардың шығу ... мен ... ... ауа - ... байланысты. Жылы әрі ылғалды жаз олар үшін неғұрлым қолайлы мезгіл.
Көптеген саңырауқұлақтардың түбірі ағаштардың белгілі бір түрлерімен бітісіп өседі, ... ... ... ... ... ол жерден қандай саңырауқұлақтарды табуға болатынын анықтау қиын емес. Мәселен, қозықұйрық жарығы мол қайың шоқ тоғайында, шырша, ... және емен ... ... Жас көк ... ... ... саңырауқұлақ, қайыңдар арасында - қайыңқұлақ, груздь, аралас орманда - түлкішек жиі кездеседі.
Саңырауқұақтардың ең ... ... ... ... теру ... олардың түбірін қалдырып , сабағын кесу немесе сындыру керек.
Жәндіктер Өсімдіктер гүл ашқан кезде түкті ара,жабайы ара,шыбын,көбелектер мен қоңыздар ,бақтарға ... мен ... ... ... танертеңнен бастап тозаң мен тәтті сөл - шірнені іздеп,гулдерде быжынап жүреді.
Гулдің құрылысы мен оған келіп ... ... ... ... ... ... ... көбінесе түкті ара мен бал арасын түкті ара ғана қуыс ... ... ... ... жете ... бал аралары оған гүлге тісін батыру арқылы жетеді.Қоңыздар мен шыбындар өздерінің ысқа ет тұмсықшаларымен шірнені таяз орналасқан гүлдерден ғана ала ... ... ... гүлден - гүлге ұшып жүрген көбелектердің ішінде өте әдемілері бар:емен көбелек - ... ... ... ... ... ... - ... жиегінде ашық жолағы және бірқатар көгілдір дақтары бар барқыттай қоңыз қанатты көбелек , ... ... және ... ... ғана ... - ақ ... кішкентай бөлігін ,шыбын, қоңыз ,шағын жұлдызқұртты тастап бара ... да ... ... ... жәндіктерді жойып, олардан өсімдіктерді қорғайды,сондықтан құмырсқа илеуін қорғау керек.
Суға жақын арада инелектер ұшып жүреді:қамыс пен қияқ ... көк ... ... ұшады.Шөп арасынан көп қозғалмайтын шағын инеліктер кездеседі. Оның коромысло деп аталатын ең ірі түрі ... ... ... олар ... ... рет ... ауада сәл қалықтап тұрады да, ұшып келе жатқан ұсақ насекомдарды аулайды.
Балықтар, қосмекенділер және бауырымен жорғалаушылар. Маусымда ... және өзен ... ... шаша ... ... ... пен ... ол шілде де ғана аяқталады. Бұл кезде су қоймаларында шабақтар көп болады
Ылғалды алаңқайлардан щөп бақаларын кездестіруге болады. ... ... ... сұр ... құрбақа тастардың астыңғы жағына немесе ағаштардың тамыры арасындағы мүкке, сондай-ақ бақшаларға , ... ... ... ... күн ... соң немесе жаңбырдан кейін құрбақа мен бақа қорегін аулауға ... Бұл ... өте ... ... ... мен ... ... адамға бақшаның түсімін сақтауға көмектеседі.
Маусым айында сұр кесіртке құм ... ... ... жұмыртқ салады. Жаздың екінші жартысының басында өте ... және ... ... кесірткілер өсіп жетіледі. Шілдеде немесе тамызда тірі туатын кесірткенің ұрпақтары пайда болады
Ағаш түбірлерінен аяқсыз кесіртке-веретеницаны кездестіруге болады, оны ... ... ... деп ... ... шатастырады.
Шуақты, жылы күндері кесірткелер қыздырынуға шығады, ал шыжыған ыстық және қуаншылықты күндері жапырақтардың астына жасырынып, ағаш түбірлеріне кіреді де ... ... ... күйге енеді.
Құстар таңертен және кешке қарай сайрайды, күндіз өздеріне және балапандарына қорек іздеумен болады, олар балапандарын негізінен жәндіктермен және ... ... Осы ... құстар біздің ормандарымызға, бақтарымызға егістіктеріміз бен бақшаларымызға шабуыл жасайтын зиянкестермен күреске жәрдемдеседі.
Сары ... ... қара ... бір ... өздерінің салмағындай жәндіктер жейді. Үлкен сары бауыр шымшық балапандарына күніне 300 ден астам рет жем ... ... ... ... құстардың әрбір жұбы қырыққа жуық алма ағашын зиянкес жәндіктерден тазартады.
Қарлығаш жаз бойында миллионға ... ұсақ ... ... ... ... ... Теңбіл торғай күн сайын 350 дей шыбынды ұстап, адам денсаулығын сақтауға жәрдемдеседі. Көкек бір ... ... жуық ... құртты жейді. ... ... ... ... ... сары ... арамшөп өсімдіктердің тұқымын өте көп мөлшерде жояды, ал балапандарын жндіктермен азықтандырады. Торғайлар нан қоқымын, дәнді және ... ... ... ғана ... ... ... бір жүбы аптасына бірнеше мың жұлдызқұртты жояды.
Жапалақ, байғыз секілді жыртқыш құстар ... ... ... ... сақтайды. Әрбір тышқанның жаз бойында бір киллограмға дейін астық жейтін анықталған, ал бұл мезгілде ... ... жуық ... ... ... сауысқан және басқа да көптеген құстардың алғашқы шыққан балапандары үядан үшып шығысымен өздеріне қорек іздейді. ... ... ... табу қиын емес. Аяқтарының саусақтарымен ағаштың қабығына ілініп, құйрығын тірек етеді де, ол қабықты ... ... ұзын ... ... ... тоқылдатып, онда жасырынған жәндіктерді сыртқа қуып шығарады да, оларды аулап жейді.
Шілдеде құстар өздерінің жазғы сайрауын тоқтатады; көкекте өз атын ... ... ... ... ... ... өсіп жетілген балапандарымен бірге топ құрып, жайылымдарға ұшады. Олар шыбын және оқыра аулап, сиырлар жылқылардың маңайында жүреді. Жас және ... ... ... ... ... жүреді. Сұр қарлығаш, қарлығаш және шымшық онтүстікке ұшып кетеді.
Аңдар жаздың басында қасқырлар мен ... ... ... ұсақ ... және ... сондай-ақ кесірткелер мен бақалар мен азықтандырады; оларды тірі ... ... ... ... ... ... ... жүріп, жидек, саңырауқұлақ, шатырша гүлді өсімдіктердің тұқымдарын жейді.
Шілде де ... ... ... ... ... ... піседі де, бұл аңдар оларды сүйсіне жейді. Бұдан кейінірек олар егістіктерге шығып, сұлының пісіп келе жатқан ... ... ... ... шөп, жапырақ және мүк төселген шұңқырларда кірпінің аналығы көзі көрмейтін 5-6 кірпі туады. Кірпі баласының сары реңді денесін ақ ... ... ... - тікендердің бастамасы көмкеріп тұрады. Кірпі балалары тікенектері жетілген кезде ұясынан шығарады.
Шілдеде ... ... ... тез ... бұзауларымен бірге жүреді. Шілденің ыстық күндерінде жануарлар суға ... ... ... жәндіктерден құтылады.
Балаларды ауа райының өзгеруімен ыстық жел, бірте-бірье гүлдердің пайда болуымен таныстырып, ... ... ... және атай ... ... мен жемістерді ажырата және атай білуді; құстар мен жәндіктердің мінез-құлығын бақылауды; өз учаскесіндегі өсімдіктерді күтуді ... ... жаз ... ... ... ... ... құбылыстарды бақылау. Серуен кезінде тәрбиеші ауа райына (күн шығып тұр, ыстық, жаңбыр жауып тұр, жел) назар аударады. ... ... ... ... ... ... өткізеді. Бұл балалар бақшасының учаскесінде көптеген ойындар мен бақылау өткізуге мүмкіндік береді.
Балаларға құм салғыштар мен күрекшелерді ... ... соң, ... ойнайтын ойын ұйымдастырады. Құмды ауыстырып салу, оны кішкене күрекпен таптау арқылы ... ... ... ... тек қана дымқыл құмнан жасауға болатынын түсінеді.
Сумен ойнайтындар ойын өткізу үшін ... ... алып ... ... ... астау қояды. Мұнда балалар ұсақ тастарды жуады, қайық жібереді, суды қалыптарға құйып, оның қалай төгілетінін, суды ыдысқа құюға болатынын ... ... мен ... суару кезінде балалар су сепкіштен су тамшылары қалай ағатынын ... ... олар ... және қатты табиғи денелердің кейбір қасиеттерімен таысады.
Тірі табиғаттағы құбылыстарымен таныстыру. Балалардың өсімдіктер жөніндегі түсініктерін ... үшін ... жер ... ... ... жаз бойы бірнеше рет аралайды, гүлзарға, бақша мен баққа олардың назарын аударып, гүлдер мен ... ... ... өсімдіктердің өсуін көрсетеді. Мәселен, жаңадан гүл шыққанда тәрбиеші оны атайды да, балаларға мынадай сұрақ қояды: ... ... және ... өсімдіктер гүлдей бастағанда гүлзарды екінше рет аралайды.
Жер учаскесін аралауда ойыншықтарды (пүліш ... ... ... ... Бұл ... ойын элементін енгізіп, балалардың оған ынтасын арттырады.
Мектепке даярлық тобы.Ауа райына және өсімдіктер мен ... ... ... ... бақылау жүргізу. Балалардың түсініктерін анықтау және ... ... ... ,күзбен және көктеммен салыстыру,жылдың әр мезгілінің сипатты белгілерін жинақтап қорыту.
Айналадағы жануарлар туралы (сыртқы ... ... адам ... маңызы, мекен орны) түсінікті толықтыру. Адамдардың өсімдік өсіру және жануарларды күту жөніндегі ... ... ... ... ... тәрбиелеу. Өз учаскесінде жерді қопсыту, өсімдіктерді суару, үстеп қоректендіру, мәдени және жабайы өсетін өсімдіктер туралы ұғымдыанықтау.
Балаларды өлі ... ... ... ... күн ... ауа райын (бұлттылық, жел, жауын-шашын) бақылайды, найзағай болар алдындағы аспан көрінісіне ... ... ... Балалар найзағайдың жарқылын бақылауы, күн күркіреуінің шатырлаған дыбысқа ұласатын қашықтағы гуілін естуі, найзағайдың әрбір жарқылынан соң күн күркірейтінін, бұл құбылыстардан ... ... ... жауатынын анықтауы үшін оларды терезе алдына жинаған жақсы.
Бұл ... ... ... құбылыстарымен салыстыра отырып бақылау тәрбиешінің найзағайдың қара бұлттар арасында немесе қара бұлт пен ... ... ... ... ... ... ұшқыны екенін; күн күркіреуі- ұшқыннан шығатын сатырлаған күшті дыбыс екенін балаларға түсіндіруге мүмкіндік береді. Қауіпті жағдайға тап ... үшін ... ... ... ... ... ұстауы керектігін үйрету керек.
Балалар күн күркіреуінен кейін аспанның ашылатынын, ... ... ... ... мен ... күн ... түсетінін бақылайды, кемпірқосақты тамашалайды, оның түстерін атап, күн сәулесінде суды бүрку арқылы оны қолдан ... ... ... ... ... ... ... көшуін және олардың пішінінің өзгеруін бақылаған жақсы. Ашық аспандағы болмашы бұлтты байқап, балаларға оның қалай баяу жылжитынын, біртіндеп үлкейетінін және ... ... келе ... ... ... айналатынын немесе, керісінше, кішірейіп, кететінін қадағалауды ұсыну керек.
Су қоймасына барғанда судың түсіне және онда аспан мен бұлтардың ... ... ... аударады. Белгілі бір су қоймасына бірнеше рет (жылы, ашық, ... ауа ... ... ... ... және ... қозғалысы мен түсіндегі өзгерістерді белгілейді.
Тірі табиғаттағы құбылыстармен таныстыру. Балалардың насекомдар, гүлдер, пішен шабу жөніндегі түсініктерін толықтыру үшін ... ... ... ... керек. Бұл экскурсиялар кезінде әр түрлі мезгілде гүлдейтін өсімдіктерге ... ... ... отыратын түсін қадағалау қызықты болады. И.С.Соколов-Микитовтың қазақ тіліне ... ... ... оқып ... болады.
Балалардың өсімдіктердің белгілі бір ... ... ... ... ... үшін ... өсімдіктер бейнеленген карточкаларды таңдап алуды және оларды гүлдеу тәртібі бойынша жайып салуды ұсыну керек.
Балалар көбелектер мен ... ... ... ... ... айыра білу, бұл насекомдар қаншалықты қашықтықта қонып отырғанын байқай білуі тиіс. Мұндай бақылаулар келешекте биологияның негізгі заңы- организм мен ... ... ... жақсы түсінуге жәрдемдесетін фактілердің жинақталуына жәрдемдеседі.
Пішен шабу кезінде шөп машинасының жұмысын, ... ... және ... ... ісін ... ... Бригадирдің рұқсаты бойынша балалар пішен жинауға (кішкентай ... ... ... ... ... ... оны көлікке тасып жеткізу) қатыса алады.тынығу кезінде балалар жаңа ... ... ... ... ... ... Бұл кезде тәрбиеші деген өлеңді оқып береді. ... ... ... ... ... ... құстар балалардың орманда бақылайтын объектілері болып табылады.
Экскурсиялардың бірінде ағаштардың жапырағының түсі мен пішінінің алуан түрлігіне (бір түрлерінде олар ... ... ... басқаларында- қайыңдағы секілді төмен қарай, үшіншілерінде, мысалы, еменде жан-жағына жайылып ... ... ... аударады. Ағаштарды, бұтақтарды және жапырақтары бойынша айыра білуге жаттығу үшін ойынын өткізуге болады.
Кейде құс ... және ... ... ұшып шығуын көруге болады. Балаларды ұяларды қорғауға үйрету керек. ... ұша ... ... ... ... ... шөп ... жасырынып қалатын құстармен (бозторғай, бұлбұл) таныстырғанда балаларға оларды ұстауға және үйге ... ... ... ... Егер ... ... қарғаның немесе қараторғайдың ұясынан түскен балапан ұшырасса, оны табиғат мүйісіне орналастырып, күтуге, қолға үйретуге болады. ... ... ұшып ... ... жатқан құстар тобына назар аудару керек.
Егер балалар шуақты күні ... ... оның ... ... ... болады. Кесірткені ұстап, табиғат мүйісіне орналастыруға мүмкін ... онда оның ... түрі мен ... ... ... ...
Жаздың екінші жартысында құмырсқалардың өз ұясына чистотелдің немесе үкікөздің тұқымын, қылқанды қалай тасыйтынын бақылау керек, демалу кезінде ... ... ... ... әңгімелеп, Н.Павлованың деген ертегісін оқып берген жақсы.
Тоғанда мекендейтін тіршілік иелерін ... тірі ... ... ... ... ... ... үшін жаз бойы оған бірнеше экскурсия өткізеді. Тоған басында тәрбиеші ... ... су ... ... ... ... бәрі де көрінетіндей етіп отырғызады. Балалар бақаларды бақылап, олардың бақылауына құлақ түреді, ... ... екі ... ... шығатынын көреді, олардың насикомдарды қалай аулап, қалай жүзетінін қадағалайды.
Осыдан кейін тәрбиеші ішінде суы бар ... ... мен ... ... ... ... ... оларды анықтап қарайды. Табиғат мүйісіне керекті даналарын тәрбиеші банкалар мен ... ... ал ... ... мен ... бар суды ... құяды.
Ағынсыз судан аквариумды көгалдандыруға қажетті элодея мен урутты, ... мен ... ... үшін ең ... азық, қайранда тіршілік ететін маса личинкасын табуға болады. Су ... ... ... да ... көп болады. Балалармен бірге олардың ұшуын бақылау, бірнешеуін ұстап алып, анықтап қарау және көбелекпен ... ... ... личинкасын табу және табиғат мүйісіне орналастырып, оның қалайша ... ... ... ... ... ... күшті әсер етіп, балалардың жадында сақталады және оларға мектепте ... ... ... жәрдемдеседі.
ІІ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚЫС ЖӘНЕ ЖАЗ ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балаға(кыс,көктем) жыл мезгілдерімен таныстыру26 бет
Балалар дүние танымын қалыптастырудағы өлкетану жұмыстары8 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қарапайым математикамен таныстыру12 бет
«Таныстыру бюросы» мәліметтер қорын өңдеу15 бет
Балалар бақшасындағы балаларды табиғатпен таныстыру бағдарламасының мазмұны30 бет
Балалардың табиғатпен таныстыру туралы түсінік қалыптастыру және олардың маңызы33 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Ересек тобындағы мектепке дейінгі тәрбиедегі балаларды учаскедегі өсімдіктермен таныстыру25 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь