Нарықтық экономикадағы меншік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

ІМЕНШІК . ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1Меншік.экономикалық категория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2Меншіктің түрлері және олардың экономикалық қызметтері ... ... ... ... ... ... 9
1.3Меншіктің экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

ІІМЕНШІК ФОРМАЛАРЫНЫҢ ӘР АЛУАНДЫҒЫ . НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ НЕГІЗІ, ФОРМАЛАРЫ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... 15
2.1Нарықтық экономикадағы меншік формаларының түрлері ... ... ... ... ... ... 15
2.2Мемлекет иелігінен алудың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.3Жекешелендіру мәні, қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

ІІІ КӘСІПКЕРЛІК.РЫНОКТЫҚ ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА МЕНШІКТІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМЫТУ ӘДІСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Менің курстық жұмысымның тақырыбы –нарықтық экономикадағы меншік.Курстық жұмысымның мақсаты: меншікті қоғамның бүкіл экономикалық жүйесін, саяси-әлеуметтік дамуын қарастыру.
Курстық жұмыс мақсатына сәйкес, оның алдына мынадай тапсырмалар қойылады:
- меншік экономикалық категория ретінде;
- меншік түрлері, олардың қызметі;
- меншік формалары мен заңдылықтары.
Меншік – күрделі де көпқырлы құрылым. Ол экономикалық жүйенің негізі болып табылады.
Меншікті қарастырудың екі тәсілдемесін ажырату керек:
Бірінші тәсілдеме меншікті нақты экономикалық категория ретінде қарастырады. Меншік деген адамдар арасындағы өндіріс құралдары мен өндіріс нәтижелерін иемдену тұрғысындағы қатынастар.
Екінші тәсілдеме меншікті қоғамның бүкіл экономикалық жүйесін сараптау арқылы сипаттайды.
1. Ашимбаев Т.А. «Экономика Казахстана на пути к рынку».- Алматы, 2005 г.
2. Борисов Е.Ф.,Волков Ф.М. «Основы экономической теории».-М.,2003
3. Введение в рыночную экономику / Под ред. А.Я.Лившица-М., 2004 г.
4. Гайнулин Ф.Р. «Введение в экономическую теорию».-Алматы, 2006 г.
5. Ким П.Г., Капекова Г.А. «Экономическая теория: Учебное пособие».-Алматы,2001 г.
6. Тонкопий М.С. «Экология и экономика природопользования: Учебник».-Алматы: ЭкономикС, 2003 г.-592 с.
7. «Жаңа кезең–экономикалық теориясы».Оқулық Сахариев С.С.,Сахариева А.С.,Алматы , 2004 ж.
8. Общая экономическая теория (политэкономия): Учебник /Под ред.В.И.Видяпина, Г.П.Журавлевой.-М.,1995 , гл.27
9. Экономика: Учебник/Под ред. А.С. Булатова-М.,1995, гл.12
10. Аубакиров Я.А. , Нарибаев Н.К., Шеденов У.К., «Экономикалық ілімдер тарихы». Оқу құралы.-Алматы, 2003
11. Аукен В., Жуламанов Р. Специальный курс лекций по макроэкономике. Алматы, ИРК-АОУ, 1996 ж.
12. Байжомартов У.С. и др. Основы экономической теории. Учебно-методические рекомендации.Актюбинск, 1995
13. Блауч М. Экономическая мысль в ретроспективе. М.,2002
14. Войтов А.Г. Экномика. Общий курс-М.:Маркетинг, 2001
15. Долан Э.Дж.,Линдсей Д.Э. Рынок: микроэкономическая модель СПб.,2002
16. Закон РК «О государственной поддержке малого предпринимательства»/Вечерний Алматы от 27.06.1997
17. Кабдиев Д.К. Развитие экономической мысли вКазахстане-Алматы : Казахстан 1978
18. Кажамкулов Т.Саяси экономия негіздері (оқулық) Алматы: Қайнар, 2001
19. Курс экономической теории /Под ред.М.Н. Чепурина , Киров, 2000
20. Леонтьев В.Экономическое эссе. М.:2003
21. Оэкономика. Учебник под ред. Е.Б.Яковлевой М:2002
22. Общая экономическая теория. Политэкономия /Под ред. В.И.Видяпина, Г.М.Журавлевой М., 2000
23. Осипова Г.М. Инвестиции в человеческий капитал: Алматы: Гуманитарный университет им. Д.А.Кунаева , 2003
24. Фишер С., Дорнбуш Р, Шмалензи Р. Экономика .М.,2004
25. Экономическая теория на пороге ХХІ века.М.,2004
26. Экономика и статистика, №3-4,1999
27. Хейне П. Экономический образ мышления М., 2002
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ........................................................................................................................3
І МЕНШІК - ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ...................................6
1.1 Меншік - экономикалық категория.....................................................................6
1.2 Меншіктің ... және ... ... ... Меншіктің экономикалық мазмұны..................................................................12
ІІ МЕНШІК ФОРМАЛАРЫНЫҢ ӘР АЛУАНДЫҒЫ - ... ... ... ... ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ........................15
2.1 Нарықтық экономикадағы меншік формаларының түрлері........................15
2.2 Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА МЕНШІКТІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМЫТУ ӘДІСІ.........................................
ҚОРЫТЫНДЫ...........................................................................................................28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ........................................................31 ... ... ... ... - ... экономикадағы меншік. Курстық жұмысымның мақсаты: меншікті қоғамның бүкіл экономикалық жүйесін, саяси-әлеуметтік дамуын қарастыру. ... ... ... сәйкес, оның алдына мынадай тапсырмалар қойылады:
- меншік экономикалық категория ретінде;
- меншік ... ... ... ... мен ... ... - ... де көпқырлы құрылым. Ол экономикалық жүйенің негізі ... ... ... ... екі ... ажырату керек: Бірінші тәсілдеме меншікті нақты экономикалық категория ретінде қарастырады. Меншік деген адамдар арасындағы өндіріс құралдары мен өндіріс ... ... ... ... ... ... ... қоғамның бүкіл экономикалық жүйесін сараптау арқылы сипаттайды.
Меншік теориясына сүбелі үлесті батыстың қазіргі экономикалық ... ... ... экономистері -- Рональд Коуз (1915 ж.) және ... ... (1914 ж.) ... Бұл ... ... ... Г. Демесц, Д. Нарт, Р. Познер және басқаларды еңбектерінде өзінің жалғасын тапты. Осы ғалымдардың тұжырымдамасына сәйкес, ресурс өзінен-өзі ... бола ... тек ... ... ... ... ... құқық -- міне осы меншіктің мазмұнын құрайды.
Меншік ... жеке ... ... ... топ, өндірістік ұжым, халық, басқару органдары бола алады. Меншік ... ... ... мүлік, ақша, құнды қағаздар, ақпарат, интеллект, жұмыс күші болып табылады.
Меншік ... ... ... болады: олар алғашқы қауымдастық, сенімділік, мемлекеттік ұжым, халықаралық, жеке меншік. Осындай иемденушілік: ... ... ... ... акционерлік болады. Олардың қатарында: кооперативтік біріккен, жеке ... ... ... ... ... ... ... экономика жүйесінде, жеке және басқа меншікте қоғамдық жиынтық өнім қалыптасады. Осы ... өнім ең ... ... белгілі бір мерзім кезеңінде өндірілген материалдық игіліктер қосындысы және жеке капиталдардың өзара уласқан және байланысты сомасы. ... ... ... белгілі бір уақыт мерзімде еңбекпен жасалған жаңа құн.
Бұл курстық жұмысымның өзектілігі: меншік - экономикалық категориясы ретінде; меншіктің ... және ... ... ... ... ... мазмұны; нарықтық экономикадағы меншік формаларының түрлері; мемлекет иелігінен алудың мәні; жекешелендіру мәні, қызметі.
Тұтастай ... ... ... ... нарық экономикасына көшу кезеңінде анық көріне бастады. ... ... ... ... меншік қатынастарын қайта құру қажеттігін көрсетті. Ол мемлекет қарамағынан алу және жекешелендіру жолымен ...
... ... қатынасымен шектелмейді. Ол түсінігінен әлдеқайда кең. ... ... ... алу өндірісті басым мемлекеттік-директивтік ... ... ... негізінде реттеуге көшуді білдіреді.
Меншік - бұл адамдардың белгілі бір ... ... ие ... ... Меншіктің экономикалық мәні өндіріс, айырбас, бөлу және тұтыну қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... басты мәнін анықтаушы иемдену болып табылады. Иемдену ... ... ... немесе заңды әдістермен меншіктегі объектіні субъектімен басқа субъектіден ... ... ... ... ... зерттей отырып, еңбек жолымен, өндіріс кезінде жүзеге асатын акт ретінде және ... ... ... болады.
Меншіктің субъектісі - меншік объектісіне ие болу құқығы бар және ... бар, ... ... ... ... ... - табиғат заттары, заттықтар, энергия, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... Субъектісі мен объектісі арасындағы байланыс бір уақытта ... ... және ... ... ... ие болу, пайдалану, нұсқау беру және ... ... ... ... формасы - ол меншік субъектісі белгісі бойынша ... яғни ... ... әр ... субъект табиғатымен бірігуі критерий (өлшемдері). Бұл курстық ... ... ... ... ... ... ... қарастырамын.
І ... - ... ... ... ... ... ... меншік дегеніміз не? Оның мәнін жалпы алғанда кез келген ересек адамның түсінуі де, түсіндіруі де ... ... бұл ... ... ... ... ... етумен байланысты беріліп жүр. Мысалы, т. б. Әрине меншіктің бұдан да басқа анықтамасы болғаны ... ... ... ... ... Пьер Жозеф Прудоның (1809 -- 1865 ж.ж.) меншік -- ұрлау деген ... ... ... ... ... ... ... бір ақиқаттың бары анық. Олай дейтініміз осы түсініктемелердің қай-қайсысында да бірінші кезекте адамның затқа қатынасы (материалдық игіліктерге) сипатталады. Шын ... дәл ... ма ... ... ... ... , не материалға қатынасы ма? Бұған үзілді-кесілді бір жақты жауап беру ... ... еді. Олай ... ... ... әдісінің кеңінен орын алатыны белгілі. Міне осы әдісті меншіктің мәнін, мазмұнын толық түсіну үшін қолданып ... Адам аяғы ... ... ... бір өзі емір ... деп ... Ол табиғаттың жемісін, атап айтқанда, банан жеп, өзеннен балық ұстап, пальма жапырақтарынан киім киіп тіршілік етеді. Ал Робинзон өзі-өзіне осының бәрі ... ... деп айта алар ма еді? Өзін ... ... ... ... бәрі де ... деген түсінік оның миына да кіріп шықпас еді. Қоршаған, көзге көрінгеннің бәрі де менікі деп айту ... ең ... тағы бір адам ... ... Олай ... ... ... қорытынды шығаруға болар еді: меншік -- адамның затқа жай ... ғана ... ... осы затпен байланысты адамдар арасындағы қатынас. Меншік, әдетте (әрдайым емес) затпен байланысты, алайда күнделікті тұрмыстағы түсінігіміздей жай зат емес, осы ... ... ... ... ... ... ... қайта құру кезеңіне дейінгі экономикалық әдебиеттерде меншік категориясының мәнін, оның адамдар ... ... ... тек К. ... ... ... берік орнағаны белгілі. Сөз жоқ, К. Маркс меншіктің әлеуметтік-экономикалық мән-мазмұнын ашуда ... үлес ... ... ... ... ... келтірілген П. Ж. Прудонның меншік туралы түсініктемесі де оның адамдар арасындағы қатынас екенін сипаттап тұрған жоқ па? Өйткені бір ... ... бір ... ... алатыны белгілі. Олай болса бұл арада қатынас туралы әңгіме болып отыр. Ал қазіргі батыстық экономикалық пікірлерге көңіл ... ... ... П. ... ... әйгілі кітабында меншіктенудің қайшылықты мәселелеріне арналған XIII тарауында, меншікті адамдар арасындағы қатынас деп жазған.Мұнда П. ... 1991 жылы ... мика ... ... ... ... американдық экономист -- Рональд Коуздың (1910 жылы ... ... және ... ... ... арналған терең де, ерекше идеяларын негізге ала отырып, меншік адамдардың затқа жай ... ғана ... ... ... ... деп ... экономикалық мазмұнын заттың, материалдық игіліктің біреудің иелігіндегі деген түсінік ... ... ... ... біз айтамыз: . Міне, осы әңгіме меншіктің экономикалық мазмұнын түсіндіре ала ма? ... ... ... ... түсіндіріледі? Жер бетінде адам өз бетімен жұмыс істей ме? Әлде сол жерде басқа бір адамды жұмыс істеуге ... ете ме? ... ... не натуралды жалдау орын ала ма? Мүмкін өз жерін ипотекалық банкке салып, содан тиісінше ... ... ... ... ... меншіктің экономикалық мән-мазмұнын бір сөзбен айтып түсіндіру қиын екен.
Меншіктің экономикалық мазмұнын сол қоғамның ... ... ... ... ... ... ашып түсіндіру мүмкін. Бұл қатынастар өндіріс, айырбас бөлу және тұтыну қатынастарын қамтиды. Меншіктің экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтарымен қосылу әдісі де аса маңызды. Меншіктің әр қилы тарихи типтерін осы әдіс ... ... ... ... ... ... жасағанда):
- бір адамның екінші адамға күш көрсету жолымен қосылуы, құл иеленушілік және көпшілік жағдайда феодалдық меншік типі;
- жұмыс ... ... алу, сату ... қосылуы, меншіктің капиталистік (буржуазиялық) типі.
Формациялық тұрғыдан қарау қосылудың басқа түрлерін классификациялау мүмкіндігін бермейді. Тікелей өндірушілерді ... күш ... ... ... ... ... азиялық өндіріс әдісіне тән жағдайды сипаттайды (азиялық өндіріс әдісі түсінігін ғылыми айналымға К. Маркс енгізген), сонымен ... , ... ... ... ... ... типтері. Формациялық тұрғыдан меншік түрлерін түсіндіргенде өндірушілердің өндіріс құрал-жабдықтарымен қосылуы ешкімнің көмегінсіз, сыртқы күш көрсету жолынсыз (жай тауар ... -- ... ... т. б.) орын алады деп түсіндіру де қисынсыз. Тағы да бір басып айтатын жағдай, меншікті экономикалық категория ... ... оның ... ашу ... ... ... ... жүйесі арқылы мүмкін болады. К. Маркстің мына бір пікірімен келіспеске болмас (жерге меншіктің пайда болуы мен мазмұнын сипаттағанда): .
Меншікті заңдылық ... ... ... да ... (ол туралы келесі параграфта толығырақ әңгімеленеді). Меншік заң категориясы ретінде құқық ... ... ... ... иемдену, пайдалану қатынасын керсетеді. Алайда мүліктік қатынас өндірістік қатынастарды құқықтар нормасы ғана емес, мораль нормалары, ... ... ... жай ... ... т. б. ... да көрсетеді. Адамдардың бір-бірінің мүлігін ұрламауы тек бір жауапкершілігінен қорыққандықтан емес, сонымен қатар ол оның ... өмір ... ... ... ... ... ... де болуы ықтимал.
Жеке және қоғамдық меншік мәселелері өткір ... ... ... ... ... ғылыми пікірлер К. Маркстің еңбектерін мұқият қарауды ұсынады. Өйткені жеке меншік мәселесіне К. ... ... ... үкім шығарылып бағаланғаны да баршаға мәлім. Дегенмен, шындыққа жүгінетін болсақ, К. Маркс бұл ... көп ... көп ... пікірлер айтқанын ескерген абзал.
Алғашқы қауымдық меншік орнына келген жеке меншікті К. Маркс прогрессивті құбылыс ретінде бағалады. Бұл ... ... ... ... ... ... табиғи-тарихи процесс еді. Жеке меншік тауар өндірушілердің экономикалық жағынан оқшауланып кеңінен дамуына жол ашқан бірден-бір түрі. Олай ... жеке ... ... ... ... оқшаулану (қоғамдық еңбек бөлінісін алғанда) тауарлы, рыноктық шаруашылықтың қалыптасуы мен дамуының қажетті шарты. ... жеке дара ... ... ... ... ... ... өзі осы жеке дара оқшауланудың басты тетігі. Ол қауымдық сатыны керек етпейді, оны ыдыратады. (К. Маркс). Алғашқы ... ... ... ... ... ... туралы айта келе К. Маркс, бұл қоғамда деп жазды (К. ... жеке ... ... адам ... жеке ... ... мен ... қауымдық жабайылық сипатынан ерекше бөлініп шығуына үлкен ықпал жасады. Солай бола ... да, мен жеке ... ... ... ... ... бүкіл қайшылықтары мен қарама-қарсылықтары пролетариаттың қанауда болуы, қайыршылануы, оның тұрмыс жағдайының абсолютті және салыстырмалы нашарлануының барлық салдарын осы жеке ... ... ... ... ... ұраннан баска, К. Маркстің мына бір ... де еске ... яғни жеке ... жою ... революция және пролетариат диктатурасының үстемдігін орнату жолымен ... ... ... ... жолы жеке меншіктің жойылуына әкеліп тірейді. К. Маркстің акционерлік ... ... ... ... аударатын болсақ, ол мұны капиталистік өндіріс әдісі шеңберінде капитализмнің ... деп ... жеке ... ... жоққа шығармайтыны да белгілі (әсіресе капитализмнің қалыптасу кезеңінде). Дегенмен қанаушылық мәселесіне тәптіштеп талдау жасамай-ақ, оның ... ... ... ... ... тұрғыдан қарау қажеттігі де жоқ емес. Олай дейтініміз ... ... тек жеке ... ғана ... деу ... сенімсіз. Бұрынғы КСРО-ның бүкілхалықтық меншік кезеңіне халықтың мемлекет тарапынан қанауға ұшырағанын ашып айтпасқа ... Оған мына бір ... өзі ... бола алады. 80-жылдардың орта шенінде жалақының ұлттық табыстағы үлесі КСРО-да -- 35 процент, ал ... ... -- 65 ... ... Жеке меншіктің өзі әр қилы формаларда болады: жеке, өз басының еңбегіне негізделген жеке меншік; жалдамалы еңбекке негізделген капиталистік жеке меншік; ... ... жеке ... ... ... акционерлік кәсіпорындар).
Мемлекеттік меншік мәселесі өз алдына талдауды қажет етеді. Кеңестік дәуірдегі саяси экономияда меншіктің бұл түрі жеке меншікке жатпағаны ... ... Шын ... сол ... ... ... ... меншік деген К. Маркс пікірін ешқашан ескерген емес. Ал ... өзі ... ... ... ... балама түсінікке қарағанда ақиқатқа анағұрлым жақын екені де көрініп тұрған жоқ ... ... ... жеке ... бүкіл әлеуметтік зілдің, әділетсіздіктің зардабы деп қарағаны белгілі. Солай дей отырып, коммунизм мен социализм бір жағынан, жеке меншікке ... ... ... ... ... тұрғыдан бір-біріне қарама-қарсы, сиыспайды деп қорытындылады. Рынокты және жеке меншікті түп-тамырымен жою кезеңінде практикалық мәселе ... күн ... ... одан ... ... жылдар бойы да дәл солай болғанын тарих дәлелдеп отыр ... ... ... ... ... Жеке ... жұмысшының, қызметкердің еркін еңбек етуіне өзіндік құқы барын растайды, оған кепілдік береді. Жалданып еңбек етудің ... ... ... және ... ... анайы, экономикалық, физикалық тұрғыдан еңбекке зорлық-зомбылықты жоққа шығарды. Жеке меншік өзіне тән жекешелену, ... ... ... ұмтылумен оны ыдыратады деген түсініктің берік орын алып келгені де белгілі (марксизм-ленинизм классиктері осылайша ... ... ... ... жеке меншік иесі рынокта өз тауарларын рыноктық байланыстарға сүйене отырып өткізеді, жеке ... ... ... ... қажеттіліктерді үлкен тиімділікпен қанағаттандыру мүмкіншілігін туғызады. Әрине, жеке меншік жер бетінде тек молшылық, әділет ... деп айту да ... ... ... оның орын алмағанынан ұтылмасақ ұтпағанымыз да нағыз шындық. Жалпы жеке меншік адамзат баласынын дамуында жеткен ірі жеңістерінің бірі ... ... ... түсінігіне көңіл аударалық. Бұл категорияның өзі ойдан шығарылған, оны екі жақты практикалық және теориялық тұрғыдан дәлелдеу қиын емес ... ... ... оның қисынсыз екені мынадан-ақ көрініп түр: қоғамдық меншікті мойындаған, ұран етіп ұстаган, барлық елдерде XX ғасыр бойы ... ... ... әбден танытты (тапшылық, ашаршылық, бүкіл өндірістік ресурстарды тиімді пайдалана алмауы. Ал әлеуметтік-саяси тұрғыдан қоғамдық ... ... ... ... ... ... әкімшілдік-әміршілдік жүйемен тығыз байланысты. Теориялық тұрғыдан қоғамдық меншік логикалық ... ... ... ... ... ... ең алдымен өз мәнінде жеке меншік болып табылады. Неліктен дейтін болсақ, ол үшін ... ... ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі, шаруашылық өмірінің жекешеленуі, жалпы экономиканың қалыптасуы орын алмаған кезеңді еске түсірелік. Экономиканың өзі айырбас, рынок орын ... ... ... даму ... ол тек жеке ... ... мүмкін болады. Алғашқы қауымдық меншік өндірістік шаруашылық іс-қимыл арқылы табиғаттан алып ... ... ... ... ... адамның жеке дара басының және экономиканың қалыптасуы тек жеке меншік институтымен тікелей ... ... ... жеке ... пен ... қалыптасуынан да көруге болады. Меншікті жекешелендірудің мәніне жан-жақты талдауды Ф.Хайектің ... ... ... адам болуы (жануар емес) полугамиядан моногамиялық некелесуге, ерекше жеке ... ... де ... Олай ... ... ... пен әйелдің жеке дара өмір сүруі. Әрине отбасының үш және төрт адамнан да кұралады () ... 1000 ... ... бұл ... емес ... болғаны, жеке дара жыныстық қатынас сезімі емес, керісінше отбасының жоқтығын, сол сияқты қоғамдық меншіктің де меншік атаулының да ... ... ... ... ... әрдайым жеке меншік болып табылады. Ол , емес, , деген ұғымды береді.
Кооперативтік, акционерлік, мемлекеттік меншік қалай болғаны? Бұлар ... ... ... ... ... ... де, ... қоғамның да және мемлекеттің де меншігі қоғамның бір ... ... ... ... ... ... ... беру керек. Өйткені мемлекеттік меншік қоғамдық меншіктің баламасы емес, сол сияқты ... те ... ... ... ұғымды бермейді, оның тек бір бөлігі болып табылады. Оның үстіне чиновниктердің ... ... ... өз ... бар, ол ... ... ... ұштаса, үндесе бермейді. Мемлекеттің салыстырмалы жеке дара болуын Ф. Энгельс жайдан-жай ... ... К. ... те ... ... мемлекеттік меншікті бюрократияның деп айтуы да жай ... ... ... ... меншік қалай даму алады? Қалайша бүкіл қоғам қоғамдық меншік объектілеріне иелік етіп, оны пайдаланады? Бұл да өте қиын ... ... ... ... ... ... арқылы ма? Халық сайлаған өкілдер қоғамның бір бөлігі ғана емес пе, олай болса олардың өзіндік, жеке ... ... ... ... ... (заң ... ... болмаса одан тысқары) ал қоғамдық мүдцені түсіну, ескеру мәселесіне ол қайшы келмейді.
Негізінде К. ... және ... ... ... да ... XVIII -- XIX ғғ. ... ... ұйымдастырып, шаруашылық ісін саналы жоспарлаған болашақ коммуна (фаланстерлер, бірқатар діни қауымдар, жекелеген кооперативтер) тәжірибелерін ... ... ... Сөз жоқ, 100-150 адам ... бұл мүмкін де шығар. Ал Маркс бұл тәжірибені қоғамдық меншіктің ... ... ... ... ... да ... ғылыми коммунизмнің негізін қалаушы өз жұмыстарында қоғамдық меншікті экономикалық тұрғыдан одан әрі дамытудың нақты пікірін жазбаған. Бұл жайдан жай емес, ... оны ... ... ... іс ... ... ... мүмкін де емес.
Қоғамдық меншікте, жерді национализациялау негізінде үлкен артықшылыққа, тиімділікке жетуге болады деген сөздер ойдан құрастырылған жалаң пікір. Шындығында да К. ... ... жер ... ... ... сандық үлгілері жерге жеке капиталистік меншікті жою тиімділік әкеледі деп пайымдауы логикаға сиятын сияқты. Алайда іс жүзінде ... ... ... ... национализациялау бірде-бір елде өз нәтижесін берген емес. Одан ауыл шаруашылығы да ұтыс алған жоқ.
Теориялық талас-пікірлерде саяси ... ... ... акционерлік, кооперативтік меншік қоғамдық меншікке деген қозғалысты сипаттайды деп, сирек те болса айтып жүр. Осы ұжым мүшелігін бүкіл қоғам қабылдайды ... қате ... орын ... ... ол ... сай келмейді, өйткені ұжымдық кәсіпорындардың аясы кеңігенмен, тиімділіктің белгілі бір шегі бар. Міне осы шекарадан өтетін болса, меншік ... ... ... ... ... ал ол ... ... бір бөлігі, бір топ адамдар ғана.
Әрине жеке меншік ... ... ... ... бір ... ... ... артықшылығы мен кемшіліктері туралы басқа тарауда әңгімеленеді) байланысты XX ғасыр аяғына таяғанда ... ... ... ... ... ... немесе қоғамдық меншікке негізделген коммунизмді қиялдау орынсыз болар. Қоғамдық меншік арқылы болашаққа ұран тастау, бұл қаңыраған үңгірге қайтып оралуға шақырумен ... Жеке ... ... шығарып, оны қоғамдық меншікпен алмастыру, меншік атаулының болмағаны. Белгілі ... ... ... ... ... ең ... ... әрине, басқаларын ескермегенде. Міне осы бір пікірді дамыта отырып, жеке меншік -- меншіктің ең нашар ... ... ... деп те ... болар еді.
1.2 Меншіктің түрлері және олардың экономикалық қызметтері
Меншік қатынастары мынандай қызметтерді қамтиды:
* иелену ( затты ... ... ... ... ... ... ( заттан өзіне пайдалы қасиеттерді табу);
* бөлу ( заттың құқықтық тағдырын анықтау - сату, айырбастау,сыйға тарту т.б.).
Меншіктің ... ... оның ... ... ... пайыз, дивиденд алып келу арқылы жүзеге асады.
Адамзат қоғамның даму тарихында меншіктің тайпалық немесе қауымдас-тық түрлері ... Ерте ... ... ... ... жеке ... және мемлекеттік (қауымдық меншік иелері) меншік түрлері қалыптаса бастады. Олардың ... ... жеке және ... ... түрлері көбірек дами түсті. Мемлекеттік меншік өзінің ... ... ... ... ... ... оның ... басқа меншік түрлерінің жалпы құрлымында 88,6% құрады. Алайда, нарықтық экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік меншіктің үлесі 5%-дан 30%- ға ... ... және ... ... ... мемлекеттік меншік басқа меншік түрлерімен салыстырғанда тиімді болу мүмкін. Ол оның атқаратын қызметімен: жалпы қоғамның ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде адамға бағытталған ең жоғарғы тиімділікке қол жеткізу арқылы сабақтастырылады.
Экономикада бұл меншік түрінің басымдау болу нақты ... ... ... яғни ... ... ... ... алып келді.
Ол экономика үшін аса қауіпті еді: мемлекеттік өндірушінің тұтынушыға үстемдігі ... ... ... ... ... жою ... асты және ... пайда болды. Қанағаттандырылмайтын сұраным қалыптасты.
Осыдан мынадай тұжырым ... ... ... ... ... жою ... оның монополиялық үстемдігін жою туралы әңгіме болып отыр.
Нарыққа өту және ТМД елдерінде, оның ішінде ... ... ... ... мемлекетсіздендіру мен жекешелендіру процесінің басталуы - ... ... ... қысқартуға, оның монополиялық үстемдігін жоюға бағытталған. Сондай-ақ, қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру үшін бәсекелестік ортаны құрып, оны тұрғындардың ... ... ... ... ... ... ... 30-40% шеңберінде бекітіледі.
Жеке меншіктің дамуы ХХ ғасырдың екінші жартысының ортасына дейін жүзеге асты. Ғылыми ... ... ... ... ... ... жартысында жедел түрде акционерлік меншік қалыптаса бастады. Акционерлік немесе корпоративтік меншік, басқаша айтар болсақ, ... ... ... ... ... ... теория мектебі ... ... ... ... емес ... ... кәсіпорынды түсінген. Қазіргі уақытта жеке меншік жекеленген (еңбектік және еңбектік емес) ғана ... ... ... ... ... және ... ... меншік иесі ұжымдарын біріктіретін болады.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында төмендегідей меншіктің экономикалық түрлері қалыптасты:
Меншіктің ... ...
1.3 ... ... ... ... немесе меншік бойынша қатынастар өндіріс әдістерінің ішіндегі өндірістік қатынастардың негізі. Ол өндірістің жеке және ... ... ... әдісі мен бөлу, айырбастау, тұтыну қатынастарын анықтайды. Қоғамдық қатынастар ... ... ... келесідей анықтайды:
Меншік - қоғамдық қатынас жүйесінің ... ... ... ... жағдайына байланысты анықтайды.
Меншік өз формасын екі ... ... ... және революциялық. Меншіктің барлық формалары өзара байланысты және ... ... ... тарихи дамудың нәтижесі болып табылады.
Меншік - белгілі бір материалдық игілікті ... алу үшін ... ... қатынас. Меншіктің экономикалық мазмұны өндірістік қатынастар жиынтығы, яғни ... ... ... және ... арқылы көрсетіледі. Меншіктің құқықтық мазмұны меншік иесінің табыс пен ... ... ... ... ... экономикалық мазмұны мынадай түсініктер арқылы сипатталады:
а) екі жұп ... ... ... ... иемдеу-жатсыну;
ә) жекелену-қоғамдану сияқты жұп категориялардың өзара байланысы;
б) ... жеке және ... ... ... ... ... үлестіру тәсілі;
г) субъектілік-объектілік талдау
1. Ең ... ... ... ... екі ... ... ... алуға болады. Бір жағынан, қандай да бір ... ... топ, ... ... ... мен қызмет нәтижелерін иемденуінің механизмі мен нысаны, ал ... ... ... ... ... ... және тұтас қоғамнан шеттетудің сәйкес формалары.
Иемдену деген қандай да бір ... ... осы ... тұтас қоғам өміріндегі атқаратын қызметтеріне сәйкес, субъектінің өзінің өмір ... ... ... білдіреді.
2. Оқшауландыру деген әрбір тауар өндіруші белгілі бір ... ... ... ... ... ... неғұрлым терең болса, оқшауланған тауар ... ... ... ... те ... ... Жеке ... тауар өндірушілердің айырбастауы арқылы ... ... ... ... ... ... сипатының дамуын білдіреді.
Бір жағынан, ... ... ... және ... ... жеке меншіктің салдарынан кәсіпорындар жеке тауар өндірушілер ретінде оқшауланған. Екінші жағынан, ... ... ... ... ... бәрі ... қоғамдық ұдайы өндіріс процесіне тартылған. Оқшауланған тауар өндірушілер арасындағы ... ... ... - ақша ... арқылы жүретін тауар ... ... ...
3. Меншік қатынастарының ауқымды негізін өндіріс факторларын біріктіру тәсілі ... екі ... ... жүр: ... және сатылы.
Өндіріс құралдарын материалдық игіліктерді тікелей өндірушілермен өндіріс процесінде, айналым саласын ... өтіп ... ... ... ... қосылу тәсілдері сипаттайды. Бұл жағдайда, бір адам бейнесінде екі қызмет ... ... - ... ... ... ... және материалдық игіліктерді тікелей өндіруші қызметі. Кейде басқа нұсқалары да болуы ... бұл ... екі ... ... түрлі субъектілерге бекітіледі; бірінде - өндіріс құралдарын меншіктеуші қызметі, бірінде - ... күші ... Бұл ... ... ... құралдарынан шеттетілген. Өндіріс факторлары бірігуі үшін, өндіріс құралдарын ... ... ... ... ... ... қажет. Сондықтан да, өндіріс саласында жүзеге асатын заттық және жеке факторлардың бірігуі ... ... ... ... Сондықтан да, өндіріс саласында жүзеге асатын заттық және жеке факторлардың бірігуі жұмыс ... ... алу ... кейін, яғни тауар-ақша қатынастары арқылы жүреді. Өндіріс факторлары бірігуінің бұл нұсқасы ... деп ...
4. ... ... ... ... меншіктеушілер мүддесі үшін жүзеге асырылады.
5. Меншік субъектілері: жеке ... ... ... топ, ... ... ... басқару органдары бола алады. Меншік объектілері: ... ... ... ... ... қағаздар, ақпарат, интеллект, жұмыс күші болып табылады. Қоғам өмірінде меншікке байланысты қатынастар әрқашан маңызды рөль атқарған. ... бір ... жеке ... ретінде адамның иеленуінен шыққан. Ол қоғамдық негізгі бастауларға жатады. Сондықтан кез келген ... ... ... ... шығарады.
Меншік құқықтық мағынасында мүліктік қатынастарды білдіреді. ... ... ... ... ... мүлік тән.
Экономикалық мағынасында меншік бүкіл шаруашылық процесін қамтып, ... ... мен ... өндіру, бөлу, айырбастау мен тұтыну қатынастарын білдіреді.
Меншік - бұл зат емес, заттарға байланысты туындайтын ... ... ... ... ... ... ... байланысты құқығы көрінеді. Тұлға ретінде мемлекет, ұжым, жеке тұлға болуы мүмкін. Негізгі ... жер, ... ... және ... ... ... және т.б. ... айтсақ, меншік - бұл адамдар арасындағы өндіріс факторлары мен ... ... ... ... ... ... ... - әрбір қоғамдық ... ... ... ... табылады. пен түсініктерін теңестіруге болмайды. Меншік - анағұрлым абстрактілі, ал иемдену нақты ... ... - бұл ... ... ... ... ... дамуының әр түрлі кезеңдерінде затты иелену, яғни иемдену әдістері өзгеріп отырған. ... ең ... ... ... ... ... игіліктерді өндіруді үйренбестен бұрын пайда болды. Осылайша, адамзат қоғамының әу ... ... ... ... ... ... иеленді. Әрі қарай, өндірістің пайда болуы мен дамуына орай иемдену ... тек ... ... ... сондай-ақ адамдар өндірген өнімдер жатады.
Иемдену әрдайым белгілі бір тұлғаның мүддесіне қарай жүзеге асады. Егер, өндіріс жеке ... ... орай ... ... жеке меншік айқын көрінеді. Егер, өндіріс топ мүддесіне қарай жүргізілсе, онда мәселе ... Егер ... ... ... ... ... қоғамдық иелену орын алады.
Меншік пен иемденудің ішкі заңдары бар. Олар ... ... - өз ... ... ... ... ... оған сәйкес иемдену заңы: еңбек-бастапқы иемдену әдісі. Бұл заңдар жай тауарлы өндіріске дейінгі кезеңдерге тән.
Еңбектің жеке ... ... ... ... ... меншік заңының екіншісіне - бөтен біреудің еңбегінің өнімін меншіктеу заңына ауысуының ... ... Оған ... ... ... иемдену заңы сәйкес келеді.
Айналыс - бастапқы иелену түрі мен әдіс бірлігі. Осы ... ... ... ... ... ... етеді.
Осылайша, бірінші меншік заңы мен бірінші иемдену заңы жеке еңбекпен өндірілген өнімді жекелей иеленуге байланысты. Екінші меншік заңы мен ... ... заңы ... ... және осы ... ... айырбас арқылы, яғни айналыс сферасы арқылы иемденумен байланысты.
Меншік қатынастарында шешуші рольді ... ... ... ... Ол жұмыс күшінің өндіріс құралдарымен ... ... ... ... Осы ... ... мен ... қарай экономикалық кезеңдер бөлінеді.
Меншік қатынастары меншік нысандарын ... ... және ... ... ... өндіріс құралдарына меншік иесінің өзі өндіру қызметімен ... ... Ол ... ... ... заттарын иеленуіне белгілі бір жағдайларда мүмкіндік берсін. Сонда меншік иесі мен ... ... ... ... ... ... Кәсіпкер басқа біреудің меншігін иелену, пайдалану мен керегіне жарату заңды құқығына ие болады. Мұндай ... ... ... ... беру - ... иесі ... ... пайдаланулары үшін басқа адамдарға белгілі бір ақыға беру шартын келтіруге болады. ... ... ... түріне бөтен біреудің еңбегі есебінен баю тән. Өндіріс құралдарының негізгі бөлігі аз ғана адамдар қолында ... ... , бұл ... ... ... бұл ... ... білдіреді. Осы кезде мүліктік теңсіздік пен қоғамның ... ... ... ... түрі ... ... кезінде мүлік қатысушылардың ақшалай және басқа да жарналарының есебінен құралады.
ұғымы әрбір экономикалық жүйенің ... ... ... - бұл өндіріс құрал-жабдығын иелену қатынасы және материалдық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау мен тұтыну процесі. Айталық тіл бір ғана ... ... ... ... ... ондай жағдайда адам ешкіммен сөйлесе алмайды. Меншікте дәл солай: ешкіммен қатынаспайтын адамның меншігі - ... ... ... мазмұнын жояды. Меншіктің кешенді құқығы төмендегідей он бір бөлімнен құралады:
1.Иелену құқығы, яғни ... ... ... (күш ... ... ... ... яғни игіліктің пайдалы қасиетін өзі үшін ... ... ... яғни ... қолдануды және қашан қамтамасыз етуді шешу құқығы.
4. Табысқа деген құқық, яғни ... ... ... ие болу құқығы.
5.Егеменділік құқығы, яғни бейтараптандыру, тұтыну, игілікті жою ... ... ... ... яғни игілікті қанаудан және сыртқы ортаның ... ... ... ... беру ... ... мерзімсіздік құқығы.
9.Сыртқы ортаға зиян келтіретін әдістерді қолдануға қарсылық жасау құқығы.
10.Жауапкершілікке жазалау түрін ... ... яғни ... ... ... жазалау мүмкіндігі.
11.Қалдықты сипат құқығы, яғни бұзылған құқық шараларын ... ... ... ету ... өмір сүру ... ... мазмұнына жүргізілген қысқаша талдау мынаны байқатады: меншік - бұл адамдар арасындағы материалдық және ... ... ... бөлу ... және ... ... ... әлеуметтік-экономикалық қатынастар.
МЕНШІК ФОРМАЛАРЫНЫҢ ӘР АЛУАНДЫҒЫ - ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... экономикадағы меншік формаларының түрлері
Меншік формасы - ол ... ... ... ... ... яғни ... объектісінің әр түрлілігі субъект табиғатымен бірігуі критерий (өлшемдері). Меншік формаларының ... ... ... ... ... ... ... үлесті біріккен;
* жеке және т.б.
Бұл меншік ... ... ... екі ... ... ... ... және жеке. Мемлекеттік меншік - меншік типі, мемлекеттік секторда орналасқан кәсіпорын, ... ... және ... ... ... арқылы мемлекет меншігін басқару. Мемлекеттік меншік екі формада болады. 1. Мемлекеттік. 2. Муниципалдық. ... ... ... және ... меншік түрлерімен салыстырғанда өте ерекше болып табылады. − ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ал, латынның сөзі құқығын білдіреді. Әдетте муниципалдық ... ... ... ... және ... құрылымдары басқару жатады. Қазақстан Республикасында осындай мүліктер коммуналды ... деп ... Әр ... эканомикалық жүйе шеңберінде меншіктің басқа түрінің басым болуы, оның басқа түрінің ... ... ... қазіргі түрінің болуын жоққа шығармайды. Меншіктің барлық түрінің араласуы мен өзара іс-әрекеті, экономикаға және ... ... ... оң әсер ... ... ... тұтас шаруашылық процесін қамтиды да, тауарлар мен қызметтерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну қатынастарына ... ... ... иемденумен байланысты адамдар арасындағы объективті қатынастар жүйесі.
Меншік иемденуге қарағанда абстрактілі түсінік ... ... ... затқа иелік етудің қоғамдық нақты тәсілі.
Меншік пен иемденудің өзіндік ішкі ... бар, олар ... ... өз ... ... ... ету (қарапайым тауар өндірісіне тән), екіншісі бөтен адамның еңбегінің өніміне иелік ету (капиталистік ... ... тән). ... ... ... түрлері жалпы және жеке. Бастапқыда жалпы меншік орын алып, ортақ еңбек ету, нәтижесін ортақ иеменуге мүмкіндік берген. Кейінннен жеке меншік ... ... да, ... бөлінді: еңбектік және еңбектік емес. Еңбектік жеке меншік иелері қолөнершілер, шаруалар, т.б. өз еңбегімен өмір сүретіндер (фермерлер, жеке еңбекпен қамтылғандар). ... ... ... ... ... адам ... есебінен баю тән. Мүліктік теңсіздікке әкеліп қоғам поляризациясы туындауы мүмкін. ... бір ... түрі ... ол ... ... онда ... ақшалай жарнасы немесе басқадай үлесі негізінде құрылған.
Мемлекеттік меншік дегеніміз, меншік ... ... және ... ... мемлекеттік билік органдары қабылдайтын қатынастар жүйесі. Мемлекеттік меншік - бұл меншік нысандарын мемлекеттік ... ... ... мен іске ... ... ... қатынастар жүйесін білдіреді. Мемлекеттік меншік бүкіл халық шаруашылық деңгейінде, аймақ, облыс, аудан, ... ауыл ... ... меншік дегеніміз, өндіріс құралдары мен өндіріс нәтижелеріне иелік ететін коллектив болатын жағдай. Ұжымдық меншік - бұл ... ... ... ... мен ... ортақ иемденіп, пайдаланып және іске жарататын экономикалық қатынастар жүйесі. Қазақстан ... ... ... ... меншік түрлеріне кооперативтік, акционерлік, қоғамдық ұйымдар және т.б. меншіктер формалары жатады.
Иеленуге байланысты экономикалық қатынастар қозғалмалы. Бұл меншік формаларының бірінен-біріне өте ... ... Бұл ... әр ... ... ... асырылады. Солардың ішіндегі ең маңыздыларын қарастырайық.
Ұлттандыру - жеке ... ... ... (жер, ... ... ... ... иелігіне өту процесі. Ұлттандыру - бұл шаруашылықтың ... ... жеке ... ... ... көшірілуі. Ұлттандыру кімнің мүддесін көздеп және қандай тарихи кезеңде жүргізілуіне байланысты әр ... ... және ... ... ие ... ... қарама-қарсы процесс жекешелендіру болып табылады.
Жекешелендіру - мемлекеттік немесе муниципалды меншік объектілерін тегін немесе ақылы жеке меншікке ... ... ... деп ... кең мағыналы процестің бір бөлігі.
Денационализация - ұлттандырылған мүліктерді бұрынғы иелеріне қайтаруды білдіреді. Қазірігі ... бұл ... ... елдері - Эстония, Латвия, Литвада кеңінен іске асырылуда.
Реприватизация - бұл жеке меншік иелерінен бастапқы ... ... ... кәсіпорындар, жер, банктер, акциялар және т.б. сияқты мемлекеттік меншікті жеке меншікке қайтару. ... ... ... билігін шектеу сияқты анағұрлым ірі процесстің бір бөлігі болып табылады.
Мемлекет иелігінен алу, оның билігін шектеу - бұл ... ... ... реттеуден басым түрде нарықтық механизмдер негізінде реттеуге көшу.
Мемлекет иелігінен ... ... ... ... ... жеке меншік пайдасына қарай өзгереді және қоғамдық құрылым қысқарады. Екіншіден, мемлекеттің экономикалық ролі мен қызметі ... ... ... ... ... ... және ... процесстерді директивалар арқылы емес, өмірдің экономикалық жағдайларын өзгерту арқылы реттейді, міндетті мемлекеттік тапсырыстардың ... ... ... ... ... мемлекет ресурстарды бөліп-тарату функцияларын жүзеге асыру міндетінен босайды; біртіндеп сыртқы экономикалық қызметке мемлекеттік монополия ... ... - ол ... ... басқа тұлғалардың тәуелсіз меншігіне билік ету және иеленуіндегі ... ... Жеке ... үй ... ... және ... емес жеке кәсіпорындар, жеке мүлікті немесе жеке ... ... ... кез ... ... жатқызуға болады. Жеке меншіктің өзі әр түрлі нысанды ... ... ... жеке ... ... ... меншік), бөлек жеке адамға немесе ... - ... жеке ... ... ... ... құқығы жинақталғанда;
Жалдамалы еңбекті қолдануға байланысты, капиталистік жеке ... ... мен ... өкім ... бар, жеке меншіктің ұжымдық нысаны.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өту кезеңінде ... ... ... ... жоқ. ... экономиканың құрылуы Қазақстандағы меншік қатынастарын өзгертті. Ол жекешелендіру және мемлекетсіздендіру ... ... ... ... - ... ... ... басқару қызметтерінің толығымен шаруашылық субъектісіне берілуі.
Жекешелендіру - ... және жеке ... ... меншікті мемлекеттен сатып алуы, сонымен қатар мемлекеттік кәсіпорын және ұйымдарды ... ... ... ... ... сатып алу.
Мемлекетсіздендіру және жекешелендірудің негізгі бағыттары:
* жеке жобалар бойынша ірі және ... ... ... ... орта кәсіпорындарды жалпы жекешелендіру;
* шағын жекешелендіру, шағын сауда кәсіпорындарын, ... ... ... және ... ... ... ... конкурстар арқылы сату.
Жекешелендіру әдістері:
* мемлекеттік және муниципалды кәсіпорындардың акционерлік ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттен кәсіпорындарды сатып алу.
Меншік - тарихи категория. Нақты бір өндіріс ... тән ... ... ... сәйкес, айрықша қасиеттеріне ие меншіктің тарихи типтері ... жүр. ... ... ... ... ... сатыларындағы қандай да бір меншік типінің шеңберінде ... ... ... бар ... түрлі иемдену нысандарын немесе меншік нысандарын ажыратады. Оларға:
* жеке иемдену ... ... ... формалары;
* қоғамдық иемдену нысандары жатады.
Қандай да бір тип аясында қандай бір түрлер болуы ... ... ... ... капиталистік болып бөлінеді.
2. Ұжымдық меншік:
А) серіктестіктер;
Ә)кооперативтік;
Б) акционерлік;
3. Қоғамдық меншік;
А) жалпы мемлекеттік;
Ә) муниципалдық болып ... ... ... ... ... және түрлерінің мәнін ажыратуға құрылады. Бұнда меншік ... ... ... ұйымдастырудың қандай да бір нысандарының негізі болып табылады. ... ... ... ... бар. Бір жағынан, экономика құрылымы меншік құрылымына әсер етеді, оның түрлерінің ... ... ... Екінші жағынан, шаруашылық жүргізу нысандары меншік объектілерін пайдаланумен, сондай-ақ ... ... даму ... ... Меншіктің бір түрінің немесе нысанының ... ... ... ... ... ... ... ал бұл бәсекенің негізі болып табылады. 2.2 ... ... ... мәні
Өтпелі экономика жағдайында меншік қатынастары түрлі өзгерістерге ұшырайды. Бұл өзгерістер ... ... алу және ... ... байланысты.
Мемлекет иелігінен алу - мемлекеттік меншікті өзгертуге байланысты мемлекеттік ... ... тыс ... ... бағытталған шаралар жиынтығы.
Мемлекет мелігінен алу монополизмді ... ... пен ... ... ... ... мына ... бойынша жүреді:
Иемдену процесін мемлекет қарамағынан алу;
Шаруашылық жүргізудің сан ... ... ... ұйымдық құрылымдарды қалыптастыру.
Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру тығыз байланысты.
түсінігі ... ... ... Ол ... ... кең. ... мемлекет қарамағынан алу өндірісті басым мемлекеттік-директивтік реттеуден нарықтық ... ... ... ... ... Мемлекет қарамағынан алу кезіндегі мемлекеттің қызметі мен экономикалық рөлі өзгереді:
Мемлекет тікелей шаруашылық ... ... ... осы ... ... ... ... тетіктер мен экономикалық ойындар ережесін құрады.
Мемлекеттік жоспарлау ... ... ... ... болады.
Мемлекеттік баға қою тауарлар мен қызмет көрсетулерге нарық талабы ... ... баға ... орын ... Қазақстан заңдарында мемлекет қарамағынан ауылшаруашылық басқару мен ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерге берумен мемлекеттік кәсіпорындарды мемлекет иелігіне алып қайта құру анықталады.
Мемлекет ... алу мен ... ... ... және ... ... ... жеке жоба бойынша жекешелендіру;
Орташа кәсіпорындарды ... ... мен ... ... ... ... кіші жекешедендіру, сауданың шағын кәсіпорындары, коммуналдық шаруашылықтар, тұрмыстық ... ... ...
2.3 ... ... ... - ... мемлекет иелігінен алудың бағыттарының бірі, оның мәні - меншікті жеке және ... ... жеке ... ... ... және муниципалдық кәсіпорындарды жекешелендіру:
* Азаматтар мен акционерлік қоғамдардың мемлекеттен және жергілікті ... ... ... және ... ... ... ... шығарылатын бөлімшелерін;
* Кәсіпорындардың материалдық және материалдық емес активтерін;
* Акционерлік қоғамдардың ... ... ... пен жергілікті билік органдарының үлестерін (пай, ... ... ... ... ... ... үлестерін (пай, акциялар) меншікке алуын білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде мемлекеттік меншік пен оның ... жеке ... ... және ... ... берудің 22 түрлі тәсілі бар.
Жекешелендіру процесі - ұзаққа ... ... ... ол 10 жыл, ал ... ... 10-15 жыл бойы ...
Қазақстан Республикасындағы 10 жылдағы мемлекет иелігінен алу және ... ... төрт ... ... ... ... ... әрқайсысының өз мақсаттары бар. Бұл процестердің басы ... ... ... ... орнығу кезеңіне тұспа-тұс келеді.
І кезең ... ... ... ... Бұл ... ... процесінің негізгі бағыты - мемлекеттік ... ... ... ... ... өту үшін ... жасау мақсатында кең ауқымда реформалау болады. Ол кәсіпорындарды олардың еңбек ұжымдарының ... ... ... ... ... ... беру және сауда мен қызмет көрсету объектілерін ... ... ... ... үй ... сату ... жүргізілді.
ІІ кезең 1993-1995 жылдарды қамтиды. Бұл ... ... ... ... 1993 ... 5 ... Жарлығымен бекітілген сәйкес жүзеге асырылады.
Жекешелендірудің екінші кезеңінің негізгі мақсаты - ... ... ... ... мүлікті өндіріс объектілері мен басқа да мемлекетке тиесілі материалдық және материалдық емес ... ... және ... өткізіп беру жолымен қайтаруды процесіндегі ... ... ... негізінде орталықтанған жоспарлы экономикадан ... ... ... ... жағдай жасау болып еді.
Жекешелендірудің екінші кезеңінің бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ол ... сауда кәсіпорындарының, коммуналдық шаруашылықтардың, тұрмыстық ... ... ... мен ... арқылы жүзеге асырылады;
Жұмысшылар саны 200-ден 5000-ға дейін жететін ... ... оның ... ... ... ... ... және бірегей мүлік кешендерін (жұмысшылар саны 5000-нан ... ... жеке ... ... жекешелендіру;
.
Жекешелендірудің ІІІ кезеңі 1996-1998 жылдар аралығын қамтыды және Қазақстан Республикасы үкіметінің 1996 ... 2 ... №246 ... ... ... ... асырылады.
Үшінші кезең Бағдарламасының басты ... ... ... аяқтау жолымен Қазақстан Республикасының экономикасында жеке меншік секторлардың басымдылығына қол ... және оны ... ... еді.
Үшінші кезең мемлекеттік меншіктің тек ақшалай қаражатқа жекешелендірілуін ... және ... ... көздейді:
* Мүліктік кешен ретінде мемлекеттік кәсіпорын;
* Жекешелендірілуі ... ... ... ... мүліктік кешен ретіндегі кәсіпорынның ... және ... емес ... мен ... бірліктерін;
* Кәсіпорын мүлкін, мемлекеттік кәсіпорынды жойған жағдайда, тек аукционда ғана;
* Шаруашылық ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттің акциялар пакеті мен үлестерін сенімдік басқаруға беруді:
* ... ... ... және ... ... ... және тау-кешен кешеніндегі;
* Көлік-коммуникация кешеніндегі;
* Агроөнеркәсіп кешеніндегі;
* Әлеуметтік саладағы секторлық бағдарламаларды.
IV кезең 1999-2000 ... ... ... және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 1 ... № 683 ... ... ... ... ... кезең Бағдарламасының басты мақсаты - жекешелендіру мен мемлекеттік ... ... ... ... жетілдіру; есепке алуды жақсарту, басқарудың тиімділігін ... және ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету еді.
Бағдарламаға сәйкес:
* мемлекеттік акцияларды иемдену және ... ... ... ... мен ... ... ... ретінде анықталып, мемлекет оларда үлес ... ... ... ... ... және ... деп бөлу ... бұл жергілікті бюджеттер табыстарын жоғарылатуды және аймақтардың міндеттерінен шыға ... ... ... ... саясат жүргізуді көздейді. 90 жылдары ... ... ... мен оның ... ... 34,5 мыңнан астам мемлекеттік меншік объектілерін, соның ішінде 1991-1992 жылдары 6,2 мың ... ... және ... ... ... 28 ... ... 1993-2000 жылдары ұлттық валюта енгізілгеннен кейін жекешелендірілді. Алғашқы ... ... 4144 ... ... ... ... ... 215,4 млрд.теңге, соның ішіндеакционерлік, қоғамдар акцияларын сатудан - ... ... ... ... ... ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА МЕНШІКТІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМЫТУ ӘДІСІ
Меншікке экономикалық және заңдық категория ретінде ғылыми түрғыдан талдау жасау кәсіпкерлікті ... ... ... ... екендігін дәлелдеп отыр. Жалпы кәсіпкерліктің тарихы талай ғасырларды қамтиды, дегенмен қазіргі түсініктің орын алуы ... ... және даму ... сай ... ... экономияда түсінігі XVIII ғасырда пайда болды да, деген түсінікпен қатар орын алды. Мысалы, А. Смит кәсіпкерді ... ... ... ... ... табу ... экономикалық тәуекелге бас үрған меншік иесі деп сипаттады. Ол ендірісті өзі үйымдастырады, онын нәтижесіне иелік етеді. Алайда, ... иесі мен ... ... несиенің пайда болуымен байланысты өзгереді. Кез келген коммерциялық банк айналысқа жіберген бүкіл капиталға иелік ете алмайды. ... ... ... тек ... ... ... фонд) ғана таралады, ал оның көлемі салыстырмалы алганда шағын, әрі шектеулі.
Несиенің дамуымен байланысты капитал иесінің қызмет ... ... ... орын ... ол өз ... кәсіпкерлікке ірі қозғалыс берді. Сондықтан XVIII ғасырдың аяғы XIX ғасырдың басында өмір ... ... ... ... Ж.Б.Сэй кәсіпкерлікті А.Смитпен салыстырғанда кеңінен сипаттады. Кәсіпкерлікке шаруашылык тиімділігін ... ету ... ... ... ... ... агент ретінде анықтама берді. К.Маркс те меншік иесі мен ... ... ... ... ... жоқ, ... ... меншік иесінің қызметі ретінде қарастырды.
Кәсіпкерліктің меншік иесінен ажырасуы акционерлік қоғамда анық ... ... ... ... ... жагдайында меншік заңды факт ретінде езінің бөлу қызметінен айрылады. Өндірістегі екімет меншіктен үйымдастыруга ауысады, сөйтіп меншік ... рөл ... ... Дәстүрлі меншік түсінігімен қатынасты нақты физикалық заттар орнына, акционер қағаз ... ... ... ... Акция иесі кәсіпорындарға шартты бақылау ғана жасай алады.
Корпорация қызметінде жауапкершілік ... ... ... ... ... ... және ... атқарушы капитал болып бөлінеді де, ал меншікке нақты бақылау жасайтын менеджерлер жалған меншік иесі ... ... ... ... дамуы және үлттық байлықтың жеке меншік формасынан корпорациялар меншігінің формасына ... ... ... ... бөлініп қалады. Батыстың экономика гылымы мен социология саласындағы көптеген өкілдері мұндай қүбылыс арқылы ... ... ... кезекке ығыстырып, өндіріс пен өндірген өнімдерді белуге бақылауды бірінші кезекке шығарды.
30-жылдардың езінде американдық ғалымдар ... мен ... ... ... орнату мүмкіндігінің бірнеше түрлерін ұсынды:
* Толық меншік ... ... ... ... акциялар бір адамның немесе азын аулақ топтың қолында болғанда жүргізілетін бақылау. Мұндай компанияда меншік пен басқару бір ... қол ... ... ... ... ... бақылау. Мұндай жағдайда шығарылған акцияларға меншік үлесі 51 ... ... ... ірі ... бұл ... кездесетін жағдай.
* Бірлесіп бағыну тетігі арқылы бақылау. Кепшілік акцияларга бір корпорация иелік ету пирамида ... ... да, ез ... ... ... ... ... пакетіне ие болу, соңғысына да бақылау жасау ... ... ... ... ... рет ... ... Акцияның өз бөлігіне бакылау. Бакылаудың бүл түрін жеке адам немесе ... топ ... ... ... ... ... процентіне иелік етеді.
* Басқару тарапынан бақылау. Ол жеке бір адамның меншігі көзге ілінгісіз жағдайда орын ... ... ... ... меншіктегі үлесі аз болса да қысым көрсете алатын күшке айналады.
А.Берли мен М.Минз өз қорытындыларында ... ... ... ... ... ... ... байлыққа бақылау жасаумен пара-пар, корпоративті дамудың логикалық нәтижесі болып табылады. Сонымен ... пен ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудын шарттары туралы сүрақ туындайды.
Біріншіден, кәсіпкерліктің қажетті шарты мен белгісі, субъектінің белгілі бір ... ... мен қүқы ... ... Ол ... ... багытын таңдау, өндірістік багдарламаны анықтау, қаржыландыру көзін таңдау, өнімдерді өткізу, оларга бага белгілеу, пайдага өз ... ... т. б. ... ... ... ... ... экономикалық жагынан окшауланган субъектісі болуы керек.
Екіншіден, кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге, одан туындайтын нәтижелерге тәуекелділікті қажет ... ... ... ... ... ... ... ол кәсіпкерлік болмаганы, жәй тапсырма бойынша жарлық ету болғаны. Тәуекелдік тура шешім туралы ерекше айту ... ... ... ... айналысушылардың басым кепшілігі кепілді табыс пен жегары жалакыга есеп ... ... ... және ... ... тек ... табыс пен жалақыдан тұрмайтыны, оның көлеңкелі жақтары да аз емес екендігі белгілі. ... да ... ауыз екі ... ... тас ... тас ... бас ... деген де бар.
Үшіншіден, кәсіпкерлік қызметтің белгілі коммерциялық табысқа жетуге, пайда табуға ... ... ... өзі ... ... рыноктық қүрылымын орнатумен байланысты. Әлемдік тәжірибеде көрсеткендей, ... ... ... оның ... ... жеткіліксіз, оған сай әлеуметтік-экономикалық шарт қалануы қажет. Олай дейтініміз рынок пен кәсіпкерлік кенеттен пайда болып тез ... ... де ... Олар ... ... ... ... жолымен іске қосылмайды. Өйткені ақшасыз, тауарсыз, капиталсыз, ең басты реттеуші -- құн ... ... күші ... олар дами ... шарты жоғарыда атап еткендерден туындайды. Еркін кәсіпкерлік меншіктің әр қилы формада, түрде, типте болуын қалайды, олай болса ... де ... Өз ... ... ... ... ... ол өндірістік қызмет көрсету ісінін дамуының нәтижесі. Қазіргі әлемде дәрежесі мен сипаты ... әр қилы ... ... ... қабысуын байқауга болады. Қогамдық, жалпы мемлекеттік мақсатқа пайдаланатын өндіргіш күштер бар, сонымен қатар үжымдық, топтық және жеке дара ... ... ... ... де бар. ... ... меншік пен кәсіпкерліктің әр қилы формалары даму алады. Осының негізінде аралас типтегі рыноктық ... ... көп ... ... ... ... орын ... Кәсіпкерлік қызметтің ерекше бір түрі гана емес. Бүл тағы да бір белгілі стиль және тәртіптің типі, жинақтап айтқанда ... ... ... тыс ... ... кең келемді тәуекелге бел байлау, іскерлік. Белгілі Австриялық экономист И. Шумпетер айтқандай, ... ... бір түрі ... ... түрған ақыл-ой, түла бойы қасиет. .
Қазіргі экономикалық әдебиеттерде де кәсіпкерлікті шаруашылық искусствосы, экономикалық және үйымдық творчество, ... ... ... ... ... бас үру ... ... т. б. мүның бәрі пайда әкелу. Мүның езі ... әрі ... ... езі . Оның ... әңгіме тауарлы және бәсекелі шаруашылықгың тууымен байланысты ендірісті ... және ... ... болып отыр. Мүнда жеке бастың бейімділігі, қабілеті, батылдығы маңызды рөл атқарады. Бүған қосарымыз Қазақстан Республикасының кәсіпкерлікке жол ашқан, оның қүқы мен ... ... ... қабылдаған заң актілерінің бірі болды. Мүнда кәсіпкерлік азаматтар мен ... жеке дара ... ... ол ... алу ... кездейді, тәуекелділік керсетеді, езгерістерге деген жауапкершілігі бар деп анықтама берілген.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, мен өз курстық жұмысымды аяқтай келе, ... ... ... ... - бұл ... ... иелену қатынасы және материалдық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау мен тұтыну процесі. Меншік - ... бір ... ... ... алу үшін ... ... қатынас. Меншіктің экономикалық мазмұны өндірістік қатынастар жиынтығы, яғни өндіру, бөлу, айырбастау және ... ... ... ... ... мазмұны меншік иесінің табыс пен қауіпсіздікті иелену, пайдалану, басқару құқығы.
Меншік ... - ол ... ... ... ... сипатталатын, яғни меншік объектісінің әр түрлілігі субъект табиғатымен бірігуі ... ... ... ... ... ... ... Жалпыхалықтық;
* Мемлекеттік;
* Коллективтік (ұжымдық);
* Үлесті біріккен;
* Жеке және т.б.
Бұл меншік түрлерінің ... ... екі ... ... болады: мемлекеттік және жеке. Мемлекеттік меншік, меншік ... ... ... ... ... ... ... және жергілікті басқару органдары арқылы мемлекет меншігін басқару. Мемлекеттік меншік екі ... ... ... және ... ... - ол ... ... басқа тұлғалардың тәуелсіз меншігіне билік ету және иеленуіндегі меншік ... Жеке ... үй ... ... және ... емес жеке ... жеке мүлікті немесе жеке қаржы сақталымын ... кез ... ... ... болады.
Жекешелендіру әдістері:
1.Мемлекеттік және муниципалды кәсіпорындардың акционерлік қоғамдарға айналуы.
2. ... ... ... Конкурс бойынша мемлекеттен кәсіпорындарды сатып алу.
Мемлекет иелігінен алу - ... ... ... ... ... ... ... тыс ролін жоюға ... ... ... ... ... алу ... ... бәсекелестік пен кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған.
Ол мына ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық жүргізудің сан түрлі нысандарын жасау;
3) Жаңа ... ... ...
Мемлекет иелігінен алу мен ... ... ... ... ... ... шектелмейді. Ол түсінігінен әлдеқайда кең. Экономиканы мемлекет қарамағынан алу өндірісті ... ... ... ... ... негізінде реттеуге көшуді білдіреді.
Жекешелендіру - ... ... ... ... ... ... оның мәні - меншікті жеке және заңды тұлғалардың жеке ... ... ... және муниципалдық кәсіпорындарды жекешелендіру:
* Азаматтар мен акционерлік ... ... және ... билік органдарынан;
* Кәсіпорындарды және олардың кәсіпорындар ретінде бөліп шығарылатын ... ... ... және ... емес активтерін;
* Акционерлік қоғамдардың (серіктестіктердің) капиталындағы мемлекет пен жергілікті ... ... ... (пай, ... ... ... ... кәсіпорындар капиталындағы үлестерін (пай, акциялар) меншікке ... ... ... - бұл ... заңды және жеке тұлғалардың мемлекеттік меншіктегі объектіні ... ... ... алу мен жекешелендірудің негізгі бағыттары:
Ірі және сирек мүлікті кешендерді жеке жоба ... ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асатын кіші жекешедендіру, сауданың шағын ... ... ... ... ... ... мекемелері.
Сонымен, нарық экономикасының қалыптасуы Қазақстанда меншік қатынастарын қайта құру ... ... Ол ... ... алу және жекешелендіру жолымен жүргізіледі.
Мен үшін бұл курстық жұмысты еңбектеніп жазудың көп тәжірибелік маңызы зор ... ... мен осы ... сай ... ... экономика саласындағы көптеген журналдарды қарастырдым, өзімнің білімімді ... ... ... ТІЗІМІ
* Ашимбаев Т.А. .- Алматы, 2005 г.
* Борисов Е.Ф.,Волков Ф.М. ...
* ... в ... ... / Под ред. ... 2004 г.
* Гайнулин Ф.Р. .-Алматы, 2006 г.
* Ким П.Г., Капекова Г.А. .-Алматы,2001 г.
* Тонкопий М.С. .-Алматы: ЭкономикС, 2003 г.-592 ... ... ... ... ... , 2004 ... Общая экономическая теория (политэкономия): Учебник /Под ред.В.И.Видяпина, Г.П.Журавлевой.-М.,1995 , гл.27
* Экономика: Учебник/Под ред. А.С. Булатова-М.,1995, гл.12
* Аубакиров Я.А. , ... Н.К., ... У.К., . Оқу ... ... ... В., ... Р. Специальный курс лекций по макроэкономике. Алматы, ИРК-АОУ, 1996 ж.
* Байжомартов У.С. и др. ... ... ... ... рекомендации.Актюбинск, 1995
* Блауч М. Экономическая мысль в ретроспективе. ... ... А.Г. ... ... ... 2001
* Долан Э.Дж.,Линдсей Д.Э. Рынок: микроэкономическая модель СПб.,2002
* Закон РК /Вечерний Алматы от 27.06.1997
* Кабдиев Д.К. Развитие экономической ... ... : ... 1978
* ... ... экономия негіздері (оқулық) Алматы: Қайнар, 2001
* Курс экономической ... /Под ... ... , ... 2000
* Леонтьев В.Экономическое эссе. М.:2003
* Оэкономика. Учебник под ред. Е.Б.Яковлевой М:2002
* Общая экономическая теория. Политэкономия /Под ред. В.И.Видяпина, ... М., ... ... Г.М. Инвестиции в человеческий капитал: Алматы: Гуманитарный университет им. ... , ... ... С., Дорнбуш Р, Шмалензи Р. Экономика .М.,2004
* Экономическая теория на пороге ХХІ века.М.,2004
* Экономика и статистика, №3-4,1999
* ... П. ... ... ... М., 2002

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншік формаларының әр алуандығы – нарықтың экономикалық негізі, формалары және әдістері20 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
Авторлық меншік және оның құқықтық белгілері67 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары мен түрлері9 бет
Активтер, міндеттемелер және меншікті капитал22 бет
Банктің меншікті капиталы28 бет
Банктің меншікті капиталы туралы13 бет
Банктің меншікті капиталы,оның құрылымы және қалыптасуы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь