Вирустар мен олардың эволюциясы

І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1.Вирустар: турлері, топтары, пішіндері.
2. Вирустардың негізгі ерекшеліктері.
3. Вирусология: даму тарихы, маңызы.
4. Ауру қоздыратын вирустар.
5. Вирустарды зерттеу әдістері.
6. Бактериофагтар.

ІІІ Қорытынды
Дүниежүзілік микробиология тарихында орыс ғалымы Д. И. Ивановскийдің алатын орны ерекше. Ол XІX ғасырдың соңында темекі теңбілі ауруын зерттеп, ол аурудың қоздырғыштары бактериялардан да ұсақ тіршілік иесі екенін тапқан. Д. И. Ивановский ауруға шалдыққан жапырақты жуып, ол жуындыны бактерияларды сүзетін сүзгіден өткізгенде одан өтіп кеткен. Осы сұйықтықты темекіге жұқтырғанда, оның жапырағы қайтадан сарғайып, ауруға ұшыраған. Зақымданған темекі жапырағын үлкейткіш құралдармен тексергенде кристалдар байқалған. Кейіннен 1935 жылы америкалық ғалым У. Стенли бұл кристалдардың темекі теңбілі вирустарының шоғырланған жиынтығы екенін тапты.
        
        Вирустар мен олардың эволюциясы 
Жоспары
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1.Вирустар: ... ... ... ... негізгі ерекшеліктері.
3. Вирусология: даму тарихы, маңызы.
4. Ауру ... ... ... ... ...
6. ...
ІІІ Қорытынды
Кіріспе
Дүниежүзілік микробиология тарихында орыс ... Д. И. ... ... орны ... Ол XІX ... соңында темекі теңбілі ауруын зерттеп, ол аурудың қоздырғыштары бактериялардан да ұсақ тіршілік иесі екенін тапқан. Д. И. ... ... ... ... ... ол жуындыны бактерияларды сүзетін сүзгіден өткізгенде одан өтіп ... Осы ... ... ... оның ... қайтадан сарғайып, ауруға ұшыраған. Зақымданған темекі жапырағын үлкейткіш ... ... ... ... ... 1935 жылы ... ... У. Стенли бұл кристалдардың темекі теңбілі вирустарының шоғырланған жиынтығы екенін ... ... ... ... Д. И. ... ... өте ұсақ ... иесінің вирустар екендігі дәлелденді.
Вирус (лат. vīrus - ) - тірі организмдердің ішіндегі жасушасыз тіршілік ... Олар ... ... ... ... ... құралған нуклеопротеидтерден, сондай-ақ ферментті нәруызбен қапталған қабықшадан - ... ... Бұл ... ... ... ... ... сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларынан корғайды. Кейбір вирустардың құрамында нуклеин қышқылдарынан басқа көмірсулар, май текті заттар, биотин (Н ... және мыс ... ... ... тек тірі ... ... ... бейімделген. Электрондық микроскоппен 300 мың есе үлкейтіп қарағанда, оның пішіні таяқша тәрізді, жіп ... ... іші қуыс ... ... ... ... Вирустар тірі организмдердің барлығын уландырады.
Вирустардың құрылысы мен іс-әрекетін темекі теңбілі ауруын мысалға алып қарастырайық. Темекі теңбілі ... ... ... хлоропластарды зақымдайды. Осының салдарынан жапырақ тақтасы бүрісіп, шиыршықтанады. Сонымен қатар тостағанша, күлте жапырақшалары да өзгереді. Темекі теңбілі вирусымен зақымдалған ... 9-11 ... ... ... бастайды. У. Стенлидің дәлелдеуі бойынша, темекі жапырағында вирус бөлшектері алты қырлы кристалл пішінді шоғыр түзеді.
Вирус ұғымы 1899 жылы ғылымға ... рет ... ... ... ... ... 1935 жылы ... вирусолог Уэнделл Стэнли вирусты кристалл күйінде бөліп алды. Осы кристалдарды сау темекі өсімдігіне енгізгенде, ол теңбіл ауруымен ... ... 1898 ж. ... ... ... ... сиыр аусылының қоздырғышы аусыл вирусын, ал 1911 жылы америкалық ғалым Фрэнсис Роус тауық ... ... ... ... ... ... жылы ... жануарларда ауру тудыратын вирустардың бес жүздей, ал өсімдіктерде үш жүздей түрі белгілі. Кейбір қатерлі ісік ... ... ... адам мен ... ... микрофлорасы қалыптасады. Вирустардың пішіні әр түрлі (мысалы, таяқша, иілгіш ... ... ... көп ... ... басқа). Вирустың клеткадан тыс (вириондар) және клетка ішінде тіршілік ететін ... бар. ... ... шартты түрде жай және күрделі болып бөлінеді. Жай ... - ... ... мен ... ... (капсид) тұрады; бұларға таяқша, жіп және сфералық формалары жатады. Күрделі вирустар - нуклеин қышқылы мен ... ... ... ... көмірсу және ферменттерден тұрады. Вириондардың мөлшері 15 - 350 нм (кейбір жіптәрізді вирустардың ұзындығы 2000 нм-ге жетеді); негізінен ... тек ... ... ... ... болады. Вирус тек бір типті нуклеин қышқылынан (ДНҚ немесе РНҚ) тұрады. ДНҚ-да вирустардың молекулалық саны 106 - ... ал ... ... - 106 - 15Һ106 болады. Вирустардың көптеген жылдар бойы тіршілік ортасында әрекетсіз жата беру қабілеті бар. Олар ... ... ... ... ... ... ішінде көбейіп, өзіне тән қасиеттерін көрсете алады. Адам мен жануарларда жиі кездесетін вирусты көпшілігі 60С0-та ... ... ... ауру ... ... ... Ал темекі теңбілінің вирусы 10 минут бойы 90 С-қа дейін, сары ауру вирусы отыз минут бойы 80 С-қа ... ... ғана ... ... ... ... ... мен химиялық заттарға (қышқыл, сілті) төзімді келеді. Тотықтырғыш заттар вирустың ... ... ал ... тотықсыздандырғыш заттар олардың тіршілігіне қолайлы келеді. Мысалы, полиомиелит вирусы ... 0,5%, ... ... ... ... ... ... береді. Ал тотықтырғыштарда, мысалы, сутек асқын тотығы немесе марганецқышқыл калий (1%) ... олар ... тез ... ... ... ... жануарлар вирустары; бактериялар вирустары -- деп үш ... ... ... Осы вирустардың бәрін бір категорияға жинап, "Урга" әлемі деп атауға болады. Себебі ... ... ... орны ... ... вирустар организмдер емес, тіршіліктің ерекше бір түрі және олар жер бетіндегі органикалық дүниенің эволюция ... ... ... бес сатыға бөлінеді:
* клеткаға ену;
* клеткада вирус нуклеин қышқылының құрылуын қамтамасыз ететін ферменттердің түзілуі;
* вирус құрылым ... ...
* одан ... түзілуі;
* ересек вирустың клеткадан шығуы.
Вирустардың негізгі ерекшеліктері.
Вирустардың табиғаты ерекше. Оларда әрі тірі жануар дүниесінің қасиеттері бар, яғни ... ... және ... ... тағы бар. Ал ... бірге вирустарда тірі жандар дүниесінде жоқ қасиеттер де кездеседі: вирустардың кристалл ретінде болуы, кебеюінің ерекшеліктері (дисьюнктивті ... ... ... бір ... ғана ... ... ... қоректенбейді, қозғалмайды, тыныс алмайды, ештеңе бөлмейді. Осының бәрі вирустардың өлі және тірі дүние ... ... ... ... тірі дүниеге жатқызуға 1915-1917 жылдардағы бактериофагтың -- ... ... ... әсер етті ... ... ... ... пен канадалық микробиолог Д'Эррель).Демек бактерия клеткасының ішінде тіршілік ететін тірі арамтамақ бар екені дәлелденді. Содан соң да көптеген деректер белгілі ... ... ... ... ... ауруының бар екені, бактерияны құртатын бактериофаттың ашылуы, адам және жануарлар дүниесіндегі жұқпалы аурулардың қоздырушылары -- ... ... ... ... Вирустың қүрамында тек бір нуклеин қышқылы ғана бар: РНҚ (рибонуклеин қышқылы) немесе ДНҚ ... ... ... да ... ... ... немесе ДНҚ-лы бар вирустар болып бөлінеді. Ең негізгісі РНҚ-лы бар вирустардың барлық генетикалық ақпараты осы РНҚ-да. Мұндай жағдай биологияда ... де ... ... тек ... ... ғана ... ететін арамтамақтар, демек тек клетка ішінде ғана көбейеді.
3. Вирустардың көбею ерекшеліктерін "дисьюнктивтік" түрге жатқызады. ... ... ... ... ... бөліну, бүршіктену, спора арқылы көбейсе, вирустардың өсіп-өнуі одан да ерекше. Вирустар клетка ішінде болады да жоғалып кетеді. Себебі вирус бөлшектерін, ... не ... ... ... ... ... ... алмаймыз, клетка ішінде белок пен нуклеин қышқылына бөлініп кетеді. Ал болашақ ... ... ... әр ... ... ... нуклеин қышқылы -- ядрода, цитоплазмада, белоктары -- ... ... ... ... ... ... вирустардың өсіп-жетілуі бұдан көп ерекше. Олар уақыт және кеңістікте бірнеше сатыға бөлінеді. Себебі олардың, көбеюі де бірнеше ... ...
4. ... ... ... ... -- ... жоқ. Демек вирустар өздері белок құрай алмайды.
5. Вирустар -- генетикалық ... ... ... ... ... (ЕПА, ЕПС) өспейді. Себебі оларда ассимиляция, диссимиляция, тыныс алу деген жоқ, қоректенбейді, ... ... ... көбеюі үшін тек қана тірі клетка керек, тек клетканың ішінде ғана, клетка ... ... қана ... ... ... ... ... (РНҚ не ДНҚ) клетка геномына әсер етіп белгілі бір байланысқа түседі. Осылайша клетка бірге жұмыс істейтін күйге түседі, ... рак ... ... ... ... ... өлуі де ... себебі торша геномы зақымдалады, сондықтан торшалық РНҚ-лы құралмай, вирус геномы рибосомға еніп, оны жеңіп шығуы мүмкін.Осындай зақымға ұшыраған клеткаларда вирустар ... ... ... ... ... генетикалық аппаратына "өз дегенін" істетіп көндіреді.6. Вирустардың ендігі бір ерекшелігі ол өте ... Олар ... ... 1 нм -- ... ... бір бөлігі 1/1000000000 м. Демек 1 метрде - 1 000 000 000 нм, ал 1 мм - 1 000 000 нм, 1 мкм - 1 000 нм, ... ең ірі ... ... ауруы вирусының мөлшері жөнінен бактерияға жақындайды. Үлкендігі 250 -- 350 нм. Ең кіші ... ... ... аусыл ауруын қоздыратын вирус) 20 -- 30 нм. Осындай өте ұсақ ... тек ... ... ғана ... ... Себебі ондай микроскоп 200000 -- 500000, не 1 -- 2 млн рет үлкейтіп көрсетеді. Вирустардың ... ұсақ ... ... ... зерттеу үшін сүзгіден өткізу тәсілдері қолданылады. Сондықтан да уақытында " Сүзгіден ... ... ... ұғым ... ... ... кезде "Вирус" деген ұғым ғана қолданылады.7. Вирустардың тағы бір ерекшелігі -- олар ... ... де ... ... ... тек өлі ... ғана ... (минералдарда). Темекі жапырақтарының ауруын қоздыратын вирусты кристалл түріндегі вирусты американдық ғалым -- биохимик, вирусолог Уэнделл Стенли алған еді. Оған сол ... үшін ... ... ... 1955 жылы ... ... сал ... вирусының кристалл түрі алынды. Вирустардың кристалл түрін жай микроскоппен де ... ... Бір ... ... ... вирус болады. Кристалдар оншақты жыл бойы сақталуы мүмкін. ... кез ... ... ... ... ... көбейіп кетуі де мүмкін.8. Вирустардың кейбір түрлері торша ішінде "денешіктер", "қосылыстар" ретінде кездесуі мүмкін және олар ... ... өсіп ... ... ғана ... Мысалы: құтырық жұқтыратын вирус -- цитоплазмада, аденовируста -- ядро да ... ... тағы бір айта ... ... ... бар -- ол тек ... органдар клеткаларында және клетка ішіндегі органеллаларда өніп-өседі. Демек, вирустар клетка ішіндегі ядрода, ядрошықтар мен рибосомдарда, митохондриялар да кездеседі.
Вирустардың пайда болу ... ... жай, ... ... ... қарауға болмайды. Вирустар -- клеткаға дейін пайда болған нәрселер. Оларды организм ретінде де қарауға болмайды. Себебі организм дегеніміз (А. ... ... ... -- өзімен-өзі байланысып жатқан кейбір ерекше құрамдар мен қозғалыстар. Мысалы, ит -- ... ... ... ... -- секіреді, құрылдайды, тірі. Олардың денесі өзара байланысқан құрама қозғалыстардан ... Бұл -- ... Бір ... ... ... (амебалар) -- организмге жатады, ал торша ішіндегі органеллалар (хромосомдар, митохондриялар) организмге жатпайды. Себебі олар өздігінше тіршілік ете ... ... ... ... ... ... Өйткені, олар өздігінен тіршілік етпейді, олардың өсіп-өнуіне торша керек. Сонда вирустарды қайда жатқызуға болады: жануарлар әлеміне ме ... ... ... ме? ... ... болуы жөнінде бірнеше болжам бар.
1. Қайта (кері) айналу теориясы, демек эволюцияның кері өзгеруі, өте жетілген түрден жай, қарапайым ... ... Бұл ... бойынша бактериядан, бір клеткалы организмнен шыққан содан клетка ішінде тіршілік етуге бейімделіп, бірте-бірте формасы мен қасиеттерін жоғалтып, бір ғана ... ... ... Дегенмен бұл теория вирустардың нәсілдік генетикалық материалының көптігін, ... ... ... ... ... Басқа бір болжау -- вирустардың клеткалы дүние пайда болғанға дейінгі ... ... ... ... ... ... бертін келе -- күрделі организмдер пайда болған. Бұл болжам да алдыңғы болжам сияқты әлгіндей ... ... бере ... ... ... -- вирустар клетка ішіндегі денелерден шыққан. Бұл ... ... ... ... деп ... ... клеткада 3 түрлі генетикалық (нәсілдік) заттар бар. Олар:
1) хромосомдағы ДНҚ,
2) бактериялық плазмидтік ДНҚ,
3) ... ... ... бойынша вирустар плазмидтен пайда болған. Вирустардың торшаның нәсілдік элементтершен шығуы мүмкін. Себебі, табиғат ... ДНҚ мен ... ... ... ... ... кейін клеткаларда олардың ең керекті түрін екі жіптен тұратын ДНҚ мен бір ... ... ... ғана ... ... керек. Демек, осының арқасында мынандай болжам пайда болған әртүрлі вирустар түрлі мерзімдерде клетканың әр түрлі ... ... ... ... ... ... салдарынан ғана бесаспап нәсілдік код вирустарға да, бүкіл жанды дүниеге де тән және олар жердің органикалық дүниесінен шыққан.
Ең шынайы және ... ... ... вирустың "қашқын" нуклеин қышқылынан пайда болуы, яғни нуклеин қышқылының өзi шыққан клеткадан тәуелсiз репликациялануға қабiлеттенуi, бiрақ мұндай ДНҚ осы немесе ... ... ... ... ... Сол ... ... клеткалық организмдерден шыққан болу керек, және оларды клеткалық организмдердiң ата-тегi деп қарастыруға болмайды.
Вирусология тарихы.
Вирустар жөніндегі ілім -- ... ... XIX ... ... ... орыс ... Д. И. ... темекінің теңбілі ауруын зерттеп, ол аурудың микробтардан да ұсақ тірі дүние әсерінен болатындығы жөнінде пікір ... ... ... ... ... ... ... үш кезеңге бөлуге болады.
І-кезең -- ... ... ... 1892 ... дейін.
П-кезең -- вирусология ғылымының 1892 жылдан 1950 жылға ... ... ... ... -- 1950 ... басталады. Бұл кезеңде вирусологияда электрондық микроскоп, клеткаларды өсіру, ультрацентрифуга, рентген -- құрылымдық анализ, т.б ... ... ... ... ... өте ерте кезден бері белгілі болган. Мысалы, шешек ауруы ертедеп Қытай, Унді елдерінде белгілі болған. Бұдан 3000 жыл бұрын өмір ... ... ... ... ауруының іздері байқалған.1763 жылы Солтүстік Америкадағы Истхем ... ... ... ... ауырған 1331 адамнан тек төртеуі ғана тірі қалған.Шешек ауруынан құтылу жолдарын іздеп, адамдар әр түрлі құдайларға сиынған.Африканың кейбір аудандарында ... ... ... әлі де ... Құтырық ауруын қоздыратын вирус біздің дәуірден 2300 жыл бұрын кездескен, ал біздің дәуірдің 100 жылы Корнелий Цельс бұл ... өз ... ... шыққанын байқаған. Айтарлықтай бір қызықты жағдай, адам ... өте ... ... ... туралы ұғымның жоқ кезінің өзінде де осындай жұқпалы ... ... ... ... негіздерін қарастырған. Мысалы, Қытайда, Қиыр Шығыста, Түркияда сау кісілерді шешектің жеңіл түрімен ауыртқан. Сонда олар ... ... ... Бұл үшін ... ... ... ... іріңдеп тұрған жарасынан ірін алып, сау кісінің мұрнына (танауына) жаққан немесе денесінің жарақаттанған терісіне тигізген. Тек XVIII ғасырдың ... ғана ... ... ... дәрігері шешек ауруынан сақтандырудың бірден-бір жолын тапты. Ол кісінің көптен бері байқауы бойынша, сиыр сауатын сауыншылар сиыр шешегімен ... қара ... ... ... да ... 1796 жылдың 14 маусым күні 8 жасар сау ... ... Сара ... деген сауыншының қолындағы шешек жарасының іріңін еккен. Сара Селми сиыр шешегімен ауырып жүр еді. Осы ... ... бала ... ... аман ... Сол ... бастап вакциндеу (егу) деген ұғым пайда болды. Ол латыннын ... -- сиыр ... ... ... Бакциндеу -- егу, ал вакцина -- егетін зат.
XIX ... ... Луи ... (1823 -- 1895) ... ... құтырықк ауруының вакцинасын алды. Л. Пастер тері өңдеушінің баласы болған. Өзі 25 жасында Париждегі мектептің физика және ... ... ... бір ... соң ... ... ... ассистенті болып істеген. Ол 27 жасында профессор атағын алды. Пастердің данышпандығын дәлелдейтін бір жағдай -- ол өзі ... ... ... сол ... ... ... ... ауру коздыратын агентті әлсірету жағдайын ойластырған. Осындай әлсіреген қоздырушы ауру туғызбай, ол ауруға ... ... ... И. ... жұмыстарынан кейін ауру жүқтыратын қоздырушыларды бактерия сүзгісінен өткізудің арқасында көптеген вирустар бар екені ... ... 1898 жылы ... ... Леффлер және Пауль Фрош ғалымдары малды көп шығынға ұшырататын аусыл коздырушысының вирус екенін дәлелдеді. ... ... ... ... ... вирустары белгілі болды.
1902 ж. -- ірі қараның оба ... ... және ... және ... ... вирусы табылды (Венгрия ғальшыАуески).
1903 ж. -- ... ... ... ... ... пен ... ж. -- жылқы иифекциялық анемия деп аталатын жұқпалы аурудың вирусы (француз ғадыадары Карре мен Валле).
1905 ж. -- ит ... ... ... ... ... ж. -- ... вирусы.
1909 ж. -- балалардың полиомиелит вирусы, сары безгек вирусы (жапондык бактериолог Хидейо Ногучи).
1911 ж. -- ... ... ... ісік ... вирусы (Раус).1915 -- 1917 жж. -- бактериофагтар (Туорт және Д Эррель) т. б. ... ... XX ... ... ... 3 ... ... белгілі болды. Олар бактерия, өсімдіктер және жануарлар ауруының вирустары еді. Содан кейінгі жылдар тап бүгінге дейін ... ... ете ... ... ... ... ... Бұл кезең вирустардың өсіп-өнуін зерттеп, олардың клетка ішінде өсуін, клеткадан калай бөлініп шығуын, санын есептеуді және ... ... ... ... қолға алған жылдар еді. Сондай-ақ америкаңдық ғалым У. Стенлидің 1935 жылы темекі ауруының вирусын кристалл ... алуы ... ... ... 1941 жылы ... ... Херст ғемаглютинация феноменін ашты (вирустың әсерінен қан түйіршігінің бірігуі), осы жағдай вирус пен клетка арасындағы ... ... ... ... ... мен ... арасындағы реакция).1952 ж. -- ... мен Чейз ... ... кышқылының бактерия клеткасына ауру жұқтыратынын ашты.
1953 ж. -- ... мен Крик ... ... екі ... ... ... ж. -- ... Шрамм және Френкель вирустар белоктарының құрылысы олардың нуклеин қышқылына байланысты екенін дәлелдеді.1961 ж. -- ... ... ... болу жолдарын, бляшка алу тәсілдерін ашты.Содан бері жыл сайын вирустардың жаңа түрлері ашылып келеді. ... ... ... ... ... ... ... Л. А. Зилвбер, М. П. Чумаков, Е. Н. ... А. К. ... В. Д. ... және т. б. ... ... зор. Олар кене арқылы жұғатын энцефалит ауруының вирусын тауып, ол аурудың жұғу ... ... ... табу ... ... және ... ... айқындады. Ал М. П. Чумаков пен А. А. Смородинцев американдық ғалымдармен біріге отырып балалардың ... (сал) ... ... ... ... ... ... вирусология ғылымы саласындағы зерттеулер коп институттарда қолға алынған. Бұған Ивановский атындағы вирусология институтын, полиомиелит және энцефалитгі зерттейтін вирусология ... Н. Ф. ... ... ... және ... ... молекуларлық биология институтын, бұрынғы бүкіл одақтық тұмау ауруын зерттеу институты, Москвадағы вирустар препаратын ... ... ... ... ... академиясының микробиология және вирусология институтын, Одессадағы И. И. ... ... ... және ... ... ... ... республикамызда казақтың микро-биология, эпидемиология және жұқпалы аурулары ғылыми-зерттеу институтын, Ғылым Академиясының ... және ... ... ... ... молекуларлық биологияның, биохимияның, биофизиканың, генетиканың өсіп-жетілуіне сәйкес бір кездегі микробиологиялық бөлгі болып ... ... жеке ... ... бөлінеді.Вирусологияның маңызы.Вирустар қоздыратың өімдіктер, жануарлар және адамдар ауруының көбеюіне байланысты вирусология ғылымынын маңызы өте зор. ... ... ... ... ... ... шешілгенмен, ішінде вирус тарататын ішек аурулары, респираторлы аурулары әлі көп.Бұл аурулар әсіресе жас мал ... жиі ... Ол ... қоздырушысын табуда қиын. Себебі клиникасы бірдей ауруды бірнеше вирустар қоздыруы да ... ... ... жағдайларда, малдын жұқпалы ауруы онша білінбей өтеді немесе бір ғана вирус әрбір ауырған малды әр түрлі күйге ... ... ... ... ... ... және ... жұқпалы ауруларының вирустары әр түрлі деп вирусология ғылымын медицина және малдәрігерлігі вирусологиясына бөліп келдік. Ал ... ... ... ... жоқ ... ... ... Себебі кейбір қоздырушылар адамдардан жануарларға және керісінше жұғады. Мысал ... ... ... ... ауруын айтсақ осы күнде аденовирус жұқтыратын ауру ірі қарада да, шошқада да, қой мен құста да бар екені ... ... ... ... ... алайық. Онымен тек адамдар ғана ауырады деп келгенбіз. ... ... ... ... да, ... да ... ... болды. Құстардың тек құс тұмауының вирусын емес, адам тұмауының вирустарын да ... ... ... ... ... көзі табиғатта.Соңғы кезде жұқпалы аурулар тарататын жаңа бір топ агенттер ашылды -- приондар. Олардың малдәрігерлігіне көп катынасы бар. Бұл ... ... ... ... ... көп ... ... (малдың 100 пайызы қырылып қалуы мүмкін). Ірі қарада кездесетін кеуекті энцефалопатия, ... -- ... ... ... ... Бұл індеттерден сақтандыру үшін ауырғаны не күдіктенген малдың бәрін өлтіріп қана құтылу мүмкін. Осындай ауруларға қойдың висна ... ... да ... ... ... осыған сәйкес -- Крейцвельд -- Якоб, жанұялық фатальдық ұйқы ... ... т. б. ... ... көпке дейін сақталуының да себебі бар. Ондай кезде адам ауру екенін білмейді, тек нәжісі мен ... ... ... таратады. Соның бір түрі -- адамдарда кездесетін жел шешек ... ... да ... жөн. ... ... ... ... жондіктер мен кемірушілер тарататын вирустар да кебейіп ... ... ... ... ... кездесетін безгек ауруын, Денге ауруын, жапон энцефалиттерін айтуға болады.
Вирусология ғылымының маңызы аса қатерлі ісік ... -- ... ... үшін де зор. 1911 жылы ... ... П. Раус тауықтардың аса қатерлі ісік ауруының саркома вирус арқылы жұғатынын дәлелдеді. Содан кейін оның жерлесі Р. Шоуп ... ... ... (фиброма) қоздырушысы вирус екенін анықтады. Қатерлі ісік тудыратын вирустар тышқандарда да, бақаларда да, мысықтарда да бар екені ... ... ... және ірі ... жиі кездесетін аса қатерлі қан ауруының (лейкоз) қоздырушысы да вирус ... ... ... ... ... биология, генетика, гендік инженерия ғылымдары үшін маңызы өте зор. Себебі көрсетілген ғылымдардағы зерттеулерде вирустарды негізгі модель етіп ... ... ... кышқылының нәсілдік функциясы -- нәсілдік (генетикалвіқ) кодты шешу және клеткадағы макромолекулалардың құралуын ... тек ... ... ... ... ... ... қолданудың теория және практика үшін де маңызы зор. Себебі нәсілдік қасиеттер зертханалық жағдайда зерттеген кезде ... ... ... ... арқылы кез келгең жерінен кесіп, керекті генді ғана алып, оны басқа организмнің нәсілдік нұсқасына еңгізуге болады. Мысалы: ... ... ... алып, Е. сол микробының клеткасына енгізсе, ондай микроб вирустың белогын шығарады. Осының арқасында қауіпсіз вакцина ... ... ... ... гендік инженерия арқылы алынған вакцина деп атайды.Вирусология ғылымының өсіп-жетілуі жаңа вирустар ашуға әсер ... ... саны ... ... ... вирус сақтайтын музейлер салына бастады. Мұндай музейлер ... де, шет ... де ... ... институтыпда 1965 жылы вирусология коллекциясы, 1959 жылы АҚШ-та Вашингтонда вируетар коллекциясы ашылды. ... ... -- ... микробиология институтында, Жапонияда, Англияда, Швейцарияда вирустардың халыкаралық каталогі бар.Қазіргі кезде вирусология жалпы және жеке болып бөлінеді. Жалпы вирусология вирустардың ... шығу ... ... ... химиялық құрамын, өсіп-жетілуін, нәсілдік қасиеттерін зерттейді және вирустардың клеткалармен өзара байланыстарын, вирусқа қарсы иммунитетті, вирус ауруларын зертханалық тәсілдер арқылы зерітеумен ... ... ... адам ... серігі десек қателеспесбіз. Өйткені олар адам туғаннан бастап оны қоршайды және онымен бірге ... ... ... ... біз елең ... ... ... жанассақ-ак болғаны ауырып қаламыз. Адам орга-низміне вирустар бірнеше жолдармен ... ... олар ... ... ... кейде насекомтаратқыштар -- маса немесе кенелер көмегімен келіп енеді.Тұмау. Тұмаумен ауырмаған адам жер ... ... ... Бүл ... өте ... ... Бүұл жөнінен кейбір мәліметті ерте дүние дәрігері -- Гиппократтың еңбектерінен де кездестіруге болады. Тұмау ... адам ... ... пен ... кем ... 1918 -- 1920 ... түмаумен 500 миллиондай адам ауырьш, оның 20 миллиондайы қаза тапқан, ал бүның өзі ірінші дүние жүзілік соғыста қаза ... ... ... көп. ... ... басталып, тез тарайды. Тұмаудың нағыз қоз-дырушысы'1933 жылы табылды. Осыған ... ... бір ... ғана ... ... делініп келді. Кейінірек ол микроб тұмау вирусының серігі екені анықталды. Қазір тұмау ... ... ... ... бар. ... оның бір тобына жақсы әсер ететін құрал, екіншілерін мүлде ... да. ... ... ... зақымдайтын энтеровирустар, бездерді кабындыратын аденовирустар бар.
Полиомиелит. Бұл да ертеден бері таралған ауру. Археологтар Египеттегі ... ... ... ... ... бар ... ... тапқан. Әриие, бүл аурудың қоздырғышын табуда оңайға соққан жоқ. Полиомиелит вирусы тұмау вирусынан әлде-қайда майда және оның шапшаң ... ... тез ... ... ... жылы тек Нью-Йоркте осы полиомиелиттен 2 мыңдай адам қаза тастты, 7 мыңдай адамның денесі жансызданып, пара-личке ұшырады. Бүл ауру, әсіресе ... ... көп ... Организмге қоздырғыш әдетте тағам арқылы таралады, ал кейде ол ауадан да келіп түседі. Одан соң ... нерв ... ... ... адам ... басқаратын нервтерді бүзып, жансыздандырады. Осының нәтижесінде адамның кейбір мүшелері жансызданады, омыртқалары қисайып бітеді және оны ... өте ... ... ... тым үқсас вирус 1948 жылы Коксаки каласында тұратын ауру балалардан табылды. Олар жазда және күзде байқалады. Қөбінесе осы ... ауру және сау ... ... лас ... және шыбындардан кездестіруге болады. Коксаки вирусының қоздыратын ауруы полиомиелитке тым ұқсас және одан өлім-жітім аздау ... ... ... ... шешекке қарсы вакцина егетіні баршаға аян. Бұлай егу адамдарды аса қауіпті шешек ауруынан аман сақтап қалудың ... ... ... ... егу ... ... ... түрде жүргізіледі. Бұл жөнінен 1919 жылы 10 ап-рельде В. И. Ленин қол койған документ бар. ... ... ... шешек азайып ақыр аяғында мүлде жойылды. Көптеген адамдар ... не ... ... білмейді де. Шешек ауруы ертеден бастап белгілі. Біздің дәуірімізден бірнеше ғасыр бүрын шешек Африка, Индия және ... ... ... XVI -- XVII ... ... ... ... адам ілуде біреу-ақ болды. Шешек ауруы бірқатар адам өмірін жойды да. Сол кездің өзінде Германияда шешектен 70 000 адам қырылды, ал ... өлім ... ... ... ... Тірі ... өзінде олардың беттерінде секпілі, яғни шешек дағы болды.Ал Америкада қатынас басталысымен шешек солай ауысты. Әрине бұнда да адам ... ... ... ... ... үш ... ... ш&шектен 150 миллиондай дам өлген. Шешекті қоздыратын Пашен денешіктері, олар бакте-риялық сүзгілерден тез өтіп те кетеді. ... ... ... ... сүзгіленуші вирустарға жатқызып жүр. Бұл вирус ауру адамның, әсіресе кеңсірігінде жиналады. Ауру адам жөтелгенде ол вирустар шашырап басқа сау ... ... ... ... ауру ... ісініп, іріңдейді де, ол жер ойылып жараға айналады. Кейде шешектен ауырған адамдар саңырау не-месе соқыр болып қалады. ... бұл ... ... 15 -- 30%-тейі мөлшері апат болады.Жәй шешектен басқа сиыр, қой, есек және қүс ... де ... ... адам үшін аса қауіпті емес. Шала-жансар шешек вирустарын адамға еккенде, аса тұрақты иммунитет пайда болады да, адам ... ... рет ... ... ... ... және ауыр ... Аусыл-м

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірістік жарақаттануды сараптау әдістері. Кәсіби аурулар себебтері. Өндіріс орындарын желдету әдістері. Желдетуді есептеу тәсілдері10 бет
Өсімдіктерді сауықтыру8 бет
Биологиядан ҰБТ-ға арналған шпаргалка491 бет
Клетканың негізгі мембраналық құрылымдары12 бет
Молекулалық биология40 бет
Тіршілік эволюциясы21 бет
Аспан әлеміндегі ең көп таралған объектілер - жұлдыздардың эволюциясы10 бет
Жалпы биология9 бет
Магнитті дауылдар және олардың биосфераға әсері3 бет
Өндірістің даму қарқыны және қоршаған ортаға түсетін салмақ4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь