Тұрмыстық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағынды сулар

Кіріспе
І бөлім.Ағынды сулардың негізгі сипаттамалары
1.1 Тұрмыстық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағынды сулар
1.2 Тұрмыстық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағынды сулар құрамы, классификациясы
ІІ бөлім.Ағынды суларды тазалау жолдары
2.1Ағынды суларды тазарту мақсаты мен жалпы талаптары
2.2 Ағынды суларды тазарту әдістері
2.3 Ағынды суларды биотехнологиялық жолмен тазалау
2.3.1 Ағынды суларды биологиялық жолмен тазалау
2.3.2 Ағынды суларды тазалаудың биологиялық әдістері
2.3.3 Ластанған суларды тазалауға арналған биофильтрлер,олардың түрлері
ІІІ бөлім. Ағынды суларды аэробты жолмен тазалауда қолданылатын реакторлар
3.1 Ағынды суларды аэробты жолмен тазалау
3.2 Ағынды суларды аэробты жолмен тазалауда қолданылатын реакторлар
3.2.1 Гомогенді реакторлар
3.2.2 Қозғалмайтын биопленкасы бар реакторлар
3.2.3 Биофильтрледі пайдалану
3.2.4 Биологиялық тоғандар
Қорытынды
Пайдаланылған ақпарат көздері
Қоршаған ортаны қорғау туралы мәселе мәдениетті қоғам пайда болғаннан белгілі. Адамның өндірістік, ауыл шаруашылықтық және тұрмыстық әрекеті нәтижесінде қоршаған ортаның биологиялық, химиялық, сондай – ақ физикалық құрамы үнемі өзгеріске ұшырап отырады. Бұл өзгерістердің басым көпшілігі қоршаған орта үшін жағымсыз болып табылады. Қоршаған ортаны қорғауда және оның жағдайын бақылауда биотехнологияның тигізетін әсері алуан түрлі болады.
Су– Жер бетіндегі маңызды заттардың бірі. Саны жағынан тірі материяның еңкең тараған бейорганикалық құраушысы. Құрғақтағы биомасса ылғал мөлшеріне өте сезімтал келеді, себебі субиологиялық айналымға қатысады жəне тірі материя үшін сутек пен оттек көзіболып табылады.Су табиғатта үнемі айналымда болады– үнемі жұмсалады жəне оныңорны қайтадан толтырылады.
1. Х.Ә.Аубакиров,Биотехнология: Оқулық. Алматы:ЖШС РПБК «Дәуір», 2011.-368б.
2. Асонов А.М. Расчет сооружений очистки городских сточных вод.Учебное пособие. – Екатеринбург: Изд-во УрГУПС, 2009. – 68 с.
3. Керейбаева Г. Х., Лапшина И. З./ Табиғи және ағынды суларды тазарту техникасы ментехнологиясы. Пəннің оқу-əдістемелік кешені, Алматы. Қ.И.Сəтбаеватындағы ҚазҰТУ, 2012.
4. Комарова Л.Ф. Использование воды на предприятиях и очистка сточных вод в различных отраслях промышленности.Учебное пособие /– Барнаул: Изд-во АлтГТУ, 2010. – 174 с.
5. Б.К Заядан, Экологиялық биотехнология : Оқу құралы.Алматы : Издательство «Литер» , 2013.-314б.
6. http://kzbydocs.com
7. Б.К Заядан, Экологиялық биотехнология : Оқу құралы.Алматы : Издательство «Литер» , 2013.-314б.
8. Соколов М.П. Очистка сточных вод/Учебное пособие. — Набережные Челны: КамПИ, 2005. — 213 с.
9. Х.Ә.Аубакиров,Биотехнология: Оқулық. Алматы:ЖШС РПБК «Дәуір», 2011.-368б.
10. Б.К Заядан, Экологиялық биотехнология : Оқу құралы.Алматы : Издательство «Литер» , 2013.-314б.
11. Липунов И.Н. Очистка сточных вод в биологических реакторах с биопленкой и активным илом (расчет биофильтров и аэротенков)/Учебное пособие. Екатеринбург: УГЛТУ, 2015. – 110 с.
12. Штриплинг Л.О., Туренко Ф.П. Основы очистки сточных вод/Учеб.пособие. – Омск: Изд-во ОмГТУ, 2005. – 193 с.
13. http://kzbydocs.com
14. Х.Ә.Аубакиров,Биотехнология: Оқулық. Алматы:ЖШС РПБК «Дәуір», 2011.-368б.
15. Зиятдинов, Н.Н. Системный подход к повышению эффективности биологической очистки промышленных сточных вод / Зиятдинов, Н.Н. Казань, 2001, -39с.
        
        Кіріспе
Қоршаған ортаны қорғау туралы мәселе мәдениетті қоғам пайда болғаннан белгілі. Адамның өндірістік, ауыл шаруашылықтық және ... ... ... ... ортаның биологиялық, химиялық, сондай - ақ физикалық құрамы үнемі өзгеріске ұшырап отырады. Бұл өзгерістердің ... ... ... орта үшін жағымсыз болып табылады. Қоршаған ортаны қорғауда және оның жағдайын бақылауда биотехнологияның тигізетін әсері алуан ... ... ... - Жер бетіндегі маңызды заттардың бірі. Саны жағынан тірі материяның ең кең тараған бейорганикалық құраушысы. Құрғақтағы ... ... ... өте сезімтал келеді, себебі су биологиялық айналымға қатысады жəне тірі ... үшін ... пен ... көзі ... ... Су табиғатта үнемі айналымда болады - үнемі жұмсалады жəне оның орны ... ... Су ... сəйкес, Қазақстан Республикасының су қорларын өзендер, көлдер, мұздықтар, жер асты сулары жəне су қоймалары ... ... ... су ... ... есеппен жылына 100,5 км3құрайды, оның 56,5 км3 ... ... ... ал ... 44,0 км3 көршілес мемлекеттерден түседі. Шаруашылыққа қолданылатын су ресурстарының көлемі барлығы 46 км3 , себебі, судың ... ... ... ... ... транспорт жəне энергетикалық қажеттерге жұмсалады. Су ресурстары ... ... жер үсті ... ... территориясында біркелкі таралмағандығы, өзен ағыстарының жылдар жəне маусым бойынша өзгеріп тұруы ... ... ... əсерінен, сондай-ақ көршілес мемлекеттердің трансшекаралық өзендердің суларының негізгі көлемін қолдануынан, жер суаруға қайтымсыз ... жəне ... ... ... Сонымен қатар су сапасының төмендігі оны шаруашылық мақсаттарына пайдалануға мүмкіндік бермейді. Су ресурстарын қорғаудың тиімділігі жəне оны тиімді ... ... ету су ... ... ... байланысты. 2007 ж. Жаңа Су кодексі қабылданды. Бұл ... ... су ... ... жəне ... негізделген халықаралық принциптері қаланған.
Су ресурстарының ластануы жəне сарқылуы бүгінгі күннің өзекті мəселелерінің бірі ... ... ... ... əлемде су тапшылығы сезілуде. Су пайдалану мөлшерінің өсуіне сəйкес ластанған(ағынды) сулардың көлемі ұлғая түсуде. Ағынды ... ... ... оны ... ... ... ... мəселеге айналып отыр. Əсіресе өндірістік ағынды сулар ерекше ... ... ... Кез ... тіпті əбден жетілдірілген тазарту процестерінен кейін тұрақты ластаушы заттардың 10 - 20 пайызы тазармай ... ... ... қалаларда сода, күкірт қышқылы, азотты тыңайтқыштар, əр түрлі металдардың тұздары жəне басқа да ... ... көп. Ауыл ... ... ... тыңайтқыштар, пестицидтер көп жəне басқа да органикалық заттардың көптігінен зиян шегуде. Олар жауын, қар суларымен өзендерге, көлдерге жəне жер асты ... ... ... ... ауыл шаруашылығының жəне басқа да кəсіпорындардың ... су ... кері ... су ... ... өзгерістер жүруде.
Қазіргі кезде газ тəрізді жəне сұйық отын алу, металлургиялық кəсіпорындардың қалдық ағын суларынан металдарды бөлу, тұрмыстық жəне ... ... ... тазалау мен ластану деңгейін қадағалауға арналған арнайы жабық бөліктер (клеткалар) құру үшін, микроорганизмдердің тіршілік ету ... ... ... салалары дамуда.
І бөлім. Ағынды сулардың негізгі сипаттамалары
1.1 Тұрмыстық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағынды сулар
Ағынды су - өндірісте, тұрмыста ... ауыл ... ... сондай-ақ қандай да бір лас аймақ, оның ішінде елді мекен (өнеркәсіптік, ауыл шаруашылықтық, коммуналдық-тұрмыстық, нөсер, тағы басқа ағындылар) арқылы ... ... ... ... ... жүйе ... ... оның құрамында болатын органикалық және минералды қоспалар ерімейтін, коллоидті және ... ... ... ... ... заттектермен қатар олардың құрамында органикалық заттектер, бактериялар, ... ... ... ластаушылардың табиғаты мен концентрациясына ,олардың шығу көзіне ,құрамы мен ... ... ... ... ... үш ... ... өндірістік және атмосфералық бөледі.
Ағынды сулар шаруашылық-тұрмыстық ... ... ... ... (физиологиялық қоқыстармен) ластанған және шаруашылық (раковина, ванна, монша, кір жуатын жерлерден түсетін) ластанған болып ажыратылады.
Тұрмыстық ағынды ... ... ... қалдық қоқыстар, тамақ қалдықтары, кір жуғыш заттар жəне экскрименттермен ластанады. Олар суда суспензияланған, қатты жəне ұшқыш заттар ... ... ... жəне ... ... көп бөлігі целлюлазалық қосылыстар болып келеді. Ластағыш органикалық компоненттерге май қышқылы, көмірсутектер жəне ақуыздар жатады. Осы ... ... ... ... ... ... ағын суға жағымсыз иіс береді .Бұл сулардың микрофлорасы əртүрлі ... ... Оның ... ... ... жəне ішек ... ... облигатты жəне факультативті анаэробты түрлері, бактериялар, ашытқылар, саңырауқұлақтар жəне вирустар кіреді. Осы заттардың ыдырауы нəтижесінде түзілетін өнімдер де, ... ... суға ... жағымсыз иіс береді.
Тұрмыстық ағынды суларды ластайтын заттардың концентрациясының кең ... ... бірі - ... ... ... жəне оттегіне химиялық қажеттілік(ОХҚ) болып саналады.
Оттегіне биохимиялық ... ... - ... уақыт ішінде, 200С-тағы ағын судың өлшеулі көлемі сіңіретін еріген оттегі мөлшеріне тең.
Оттегіне химиялық қажеттілік(ОХҚ) - қышқылданған ыстық ... ... ... ... су ... 1 ... ... оттегінің мг санына тең.
Өндірістік ағынды сулардың құрамы технологиялық процестер мен қолданылатын материалдар түріне және шикізаттың химиялық ... ... ... ... ... ... және нормативті таза (тазалаудан өткізіп қайта пайдалануға жататын) болып ажыратылады.
Өндіріс суларын өңдеуде биоадсорбенттерді əртүрлі əдістермен - биофильтрант, қабықша(пленка), ... жəне т.б. ... тірі жəне өлі ... ... ... ... ... Бірақ биоадсорбцияның экономикалық құндылығы - биоаккумуляторлардың спецификалық активті қабілеттілігіне, ... ... көп ... ... жəне ... ... алу үдерісінің арзандығына негізделеді. Металдарды бисорбциялау əдісін металлургия өнеркəсібінің ... ... ... тазалау үшін тиімді қолдануға болады. Мұндай мақсатқа Citrobacters, Zoogleoa ramigera бактериялары мен жасушадан тыс, ... ... жəне олар су ... уран, кадьмий, кремний сияқты зиянды металдардан арылтуға мүмкіндік береді.
Атмосфералық ағынды сулар нөсер (жаңбыр) және қар суы ... ... ... ағын ... ... ... ... қауіп төндіреді. Әр түрлі мәліметтер бойынша ағын ... ... 42% ... және 58% ... ластағыштар болады. Белгілі өзен және басқа су қоймаларында судың өздігінен тазарылуы өтеді. Бірақ бұл ... өте баяу ... ... ... ... көп болмаған кезде өзендер өздері тазартылған. Қазіргі кезде су қоймалары ластанумен өздері күресе алмайды. Ағын суларды ... ... ... ... ... Бұнда басқа өндірісте сияқты шикізат (ағын сулар) және дайын өнім (тазартылған су) болады.
Суды сипаттау үшін ... ... ... ... жəне ... ... заттардың концентрациясын анықтау қолданылады. Өнеркəсіптік ағынды сулардың шығу тегін ... ... ... ... Сүт өндірісі өнеркəсібінен қалған қалдық ағынды суларында - көмірсулар, ақуыздар, майлар; сыра қайнатудан ... - ... ... ... ... өндірістерден - фенолдар, көмірсутегілер, күкірт қосылыстары,формальдегид, аммиак жəне цианид сияқты улы заттар ... ... ... ... ... су қоймаларын мекендеуші тірі ағзаларға зиян келтіреді,екіншіден, қалдықтарды өңдеудегі ... жəне ... ... ... ... қырылуына əкеледі.[1]
1.2 Тұрмыстық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағынды сулар құрамы, классификациясы
Тұрмыс немесе өндіріс мұқтаждарына пайдаланылып, ластанған, өздерінің бастапқы ... ... жəне ... қасиеттерін өзгерткен жəне елді мекеннің, өндірістің территориясынан шығаруды қажет ететін сулар - ағынды сулар деп аталады.
Тұрмыстық ... ... ас жəне ... ... моншалар мен кір жуатын жерлерден шыққан жəне т.б сулар жатады. Олар тұрғын үйлерден, қоғамдық ... жəне ... ... ... бөлмелерінен шығады. Ластаушы заттардың табиғатына байланысты олар фекальді, ... ... ... ... ... шаруашылық, əртүрлі шаруашылық қалдықтарымен ластанған болуы мүмкін.
Тұрмыстық ағынды сулардың органикалық ластануының негізгі бөлігін белокты ... ... ... жəне ... ... ... құрайды. Ластанудың бейорганикалық бөлігін ауыз суға тəн жəне адам организмінде алмасу процесі нəтижесінде түзілген тұздар ... Зат ... ... негізінен фосфаттар жəне мочевина гидролизінің өнімі - ... ... ... ... ... құрамындағы бейорганикалық қоспаларға суға жеміс-жидектерді жуу, бөлмелерді ... ... ... құм жəне саз ... ... бар ластану тұрмыстық ағынды сулардың барлық ластануының 58%-ін ... ... ... ... ... құрайды: əр түрлі, патогенді микроорганизмдер, гельминттердің жұмыртқалары. Бұл ластану су шығару жүйесіне ванналар мен ас ... ... ... шығарымдары арқылы түседі.
Тұрмыстық ағынды сулардың ерекшелігі - ... ... ... ... ... əр ... су ... жүйесіне ластаушы заттардың белгілі бір тұрақты мөлшері шығарылады(г/тəулік). Жалпы алғанда тұрмыстық ағынды сулардың ... ... ... үшін ... ... ... табылады, сондықтан шаруашылық-тұрмыстық ағынды суларды тазарту үшін, ... ... ... ... ... ... əр түрлі технологиялық процестерде, пайдалы қазбалар өндіргенде ... ... ... ... ... ағып ... ... қолдануға жарамайтын сулар жатады. Технологиялық процестерде қолданылған сулар əр түрлі химиялық ... ... ... ... жəне ... ... ... судай-ақ қондырғыларды салқындатқан кезде ластанады. Өндірістік ағынды сулар екі ... ... ... ... жəне ... ... ... Ластанған ағынды суларды əдетте төрт топқа бөледі: негізінен органикалық заттармен ластанған, негізінен минералды қоспалармен ластанған жəне олардың ... ... ... ... ... химиялық ластаушылар 5 топқа жіктеледі: 1) биологиялық тұрақсыз органикалық қосылыстар, 2) улылығы аз ... ... 3) ... ... 4) ... қосылыстар, 5) ерекше улылық қасиеттері бар заттар, ауыр металдар, биологиялық қатты ыдырамайтын органикалық жасанды қосылыстар.[3]
Ағынды сулардың құрамында ... жəне ... ... əр ... жиынтығы барлығын атап өткен жөн. Ағынды сулар ... ... ... ... ... жəне ... ... болатын күрделі системалар болып табылады.
Өндірістік ағынды сулардың құрамы алуан түрлі жəне өндірістің түріне, ... ... ... ... ... ... ... сулардың құрамы алуан түрлі болғандықтан, оларды тазарту үшін ... ... жəне ... əр түрлі əдістер қолданылады.
Жауын-шашын сулары - атмосфералық ... ... ... мұз жəне қар ... ... ... да ... Атмосфералық ағынды сулардың ерекшелігі оның үздіктілігінде жəне су шығыны мен су сапасы ... ... ... ... ... ... ... сулары сапасы жағынан атмосфералық ағынды суларға жақын, сондықтан осы сулармен бірге шығарылады.
Атмосфералық ағынды сулардың құрамында қала ... ... ... құм, саз, мұнай өнімдері көп. Өндірістік кəсіпорындардың территорияларынан ағып шыққан ағынды сулардың құрамында, сол өндіріске тəн ... ... ... ... ... деп бір канализацияға құйылған ағынды судың барлық үш түрінің немесе өндірістік жəне ... ... ... айтады.
Қалалық су тазарту станцияларында су механикалық, биологиялық тазартудан кезекпен өтеді жəне дизенфекцияланады. Бұл ... ... ... ... ету ... қалалық ағынды суларға арнайы талаптар қойылады. Бұл талаптардың ... ... ... ... су шығару жүйесіне қосылған ағынды суларды үнемі қадағалау ... ... ... деп ... ... ... ... арқылы қабылдауға жəне елді мекеннің территориясынан бөлек шығарып əкетуге, сондай-ақ утилизация жасау, су қоймасына төгу алдында ... ... ... ... ... ... ... өндірістік жəне атмосфералық сулар қалай шығарылатындығына қарай, канализация жүйелері үш түрге бөлінеді: ... ... жəне ... ... ... канализация түрінде ағынды сулардың барлық түрлері тазарту құрылыстарына немесе су ... бір ... ... арқылы шығарылады. Бөлек канализация түрінде ағынды сулардың əрбір түрі канализация ... ... ... ... ... жүйесінде жеке канализация жүйелерінің ағынды сулардың барлық түрін шығаруға арналған бірге су ... ... ... мүмкін.
Өндірістік кəсіпорындарда жалпы жəне бөлек канализация жүйелері қолданылады. Өндірістік ағынды ... ... ... ... ... ... жүйесіне локальды тазарту қондырғылары қосылады. Бұл ... ... ... ... ... жəне ... ... суларды канализация жүйесіне шығару алдында улылығы жоғары компоненттерден тазартуға арналған. Өндірістік ... ... ... ету ... ... қажетті мөлшерде, талап етілетін сапамен жəне қысыммен сумен жабдықтауға арналған құрылыстардың жиынтығынан тұрады. Өндірістік кəсіпорындардың су ... ... деп ... ... ... қабылдауға жəне өндіріс территориясынан шығаруға, сондай-ақ утилизация жасау мен су ... төгу ... ... жəне ... ... ... мен құрылыстардың кешенін айтады. Өндірістік сумен жабдықтау жүйелеріндегі сулар əдетте төрт ... ... I ... су - жылу ... ... ... жанастырмай сұйық заттарды салқындатуға жəне газ тəрізді заттарды конденсациялауға қолданылады; берілген технологиялық процестерді жүргізгенде су тек жылытылады жəне іс ... ... II ... су - əр ... ... заттарды(механикалық) жəне еріген қоспаларды сіңіретін орта ретінде қолданылады; су жылытылмайды (пайдалы қазбаларды байыту, гидротранспорт), бірақ механикалық жəне ... ... ... III ... су - екінші категориялы су сияқты қолданылады, бірақ жылытылады(скрубберлерде газдарды ұстау жəне тазалау, коксты сөндіру жəне ... IV ... су ... ... үшін жəне ... ретінде қолданылады(мысалы, табиғи қазбаларды флотациялық байыту кезінде, ... ... ... жəне ... ... ағынды сулардың мөлшерін өнеркəсіптің əр түрлі салалары үшін су тұтынудың жəне су шығарудың ... ... ... ... Шығарылатын судың жалпы мөлшері кəсіпорынның өнімділігіне де байланысты.
Су шығару жүйелерін ... ... ... ... білу ғана ... емес, сондай-ақ олардың тəулік бойына түсу режимін де білу ... ... ... бойындағы құрамын да есепке алу қажет. Өндірістік кəсіпорындардың сумен қамтамасыз ету жүйелерін жасағанда, су ... екі ... ... ... жəне ... Өндірістік кəсіпорындарда суды екінші схемамен берген дұрыс. Түзілген ағынды сулар су қоймасына немесе канализация жүйесіне төгілместен ... ... ... ... ... тиіс.
Соңғы кезде өндірістік кəсіпорындарды айналмалы сумен жабдықтау жүйесі кең таралды. Бұл ... ... ... көзі ... алыс ... ... қолдану ұсынылады. Сонымен қатар, көрсетілген схема сумен жабдықтау күшінің қуаты шектелген жағдайда, ағынды сулардың құрамында ... қиын улы ... ... ... ... ... мүмкін емес жағдайда жалғыз мүмкін схема болып табылады. ... ... ... ... ... ... айналмалы сумен жабдықтау жүйесінде ағынды сулардың90-95 пайызы қолданылады, ал қалған бөлігі тазартылған соң су ... ... ... ... жүйесінде қолданылатын су не жылынуы, не ластануы, сондай-ақ жылынуы да, ластануы да ... ... ... суды ... ... ... салқындатады немесе тазартады, немесе салқындатады жəне тазартады.
Кебір жағдайларда өндірістік ағынды суларды қалалық канализация ... ... ... ... сулармен араласады. Өндірістік жəне тұрмыстық ағынды сулардың алынған қоспасын бір тазарту құрылыстарында ... ... ... ... ... ... ... қойылады:
1) құрылыстардың жəне жүйенің жұмысын бұзбауы керек;
2) жүзгіндердің жəне қалқыма заттардың мөлшері 500 ... ... ... ... ... ... ластайтын немесе құбырда тұрып қалатын заттар болмау керек;
4) құбырдың материалдарына жəне канализация құрылысыны элементтеріне бұзу əсерін тигізбеу керек;
5) құрамында жанғыш ... жəне ... ... ... ... ... бар қоспалар түзетін еріген газ түріндегі заттар болмауы керек;
6) Құрамында биологиялық тазарту əдісіне немесе су қоймасына төгуге кедергі ... ... улы ... ... ... ... ... ескергенде);
7) Температурасы 40[0]С аспауы керек.
Егер өндірістік ағынды сулар жоғарыда көрсетілген талаптарға сай келмесе, оларды алдын ала салқындатады жəне тазартады. ... ... ... ағынды суларды дүркіндетіп төгуге, сондай-ақ құрамында радиоактивті, улы жəне бактериялық ластанған суларды төгуге болмайды. Осындай ағынды сулар ... ала ... ... ... құрамы тазартылуға түсетін ағынды сулардың сипаттамасына жəне ... ... ... ... ... ... ағынды суларды жəне тұнбаларды қолдану əдістеріне жəне тұрғылықты жағдайларға байланысты екендігін атап ... жөн. Су ... ... ... ағынды суларды тазартудың қажетті дəрежесін анықтағанда, жүзгіндердің мөлшеріне, ОБҚ ... ... ... ... ... ... ... шамасына, су қоймасының температурасына, зиянды заттардың шектелген рұқсат етілген концентрациясына, қышқылдар мен сілтілердің су қоймасына ... ... ... ... ... мөлшеріне жəне де басқа да көрсеткіштеріне байланысты есептейді.[4]
ІІ бөлім.Ағынды суларды тазалау жолдары
2.1 Ағынды суларды тазарту мақсаты мен ... ... ... ... тазалау жалпы микроорганизмдермен негізделеді. Қоршаған ортаны қорғау барысында ағын суларды тазалау әдістерінің ішінде биологиялық тазалау әдісі қазіргі таңда алдыңғы ... келе ... ... ... ... көп тоннажды технология болып табылады және өндірістік,қалалық ағын суларды тазалауға көп қолданылады.
Ағын суларды тазалау сол ағын сулардағы еріген ... ... ... бір ... ... жою ... жүргізіледі.Тазартылған ағын су құрамының ластану деңгейі төмен ... ... ... да жоғары болатынын білуге болады.Судың мөлшері мен сапасының нормативтері тексерілетін ағын сулардың мөлшері мөлшері мен табиғи су қоймалардағы ... ... ... ... және су қойма категориялары мен ластану құрамына байланысты анықталады.Дақылдық-тұрмыстық немесе ауыз су мақсатында өзен суларын қолдану барысында ... ... мен ... ... ... сәйкес келу керек.Тазартылған судың ластану дәрежесі табиғи су қоймалар деңгейлеріне байланысты анықталады.Тұрмыстық ауыз су мақсатында қолданылатын су қоймалар ... және ... ... ... ... су ... ... болады.Ауыл шаруашылық,соның ішінде балық шаруашылығында қолданылатын судың ... ... көп ... ... ... талаптар қойылады.Суды қолданушы объектілер-өндіріс орындары,тау кеңдері,гидроэнергетика,транспорт,балық шаруашылығы т.б. болып табылады.
Ағын сулар балық шаруашылығында балық ... ... ... кері ... тигізбеу керек.Егер де ағын сулар табиғи су ... ... ... ... ... ... ... белгілі нормативтер бекітілуі тиіс.[5]
2.2 Ағынды суларды тазарту әдістері
Ағынды суларды тазарту - ... ... ... - ақ патогенді микроорганизмдерді жоюға немесе ажыратуға ... ... ... Су ... өз - өзін табиғи жолмен тазарту барысында ағын сумен бірге түскен ... да ... ... ... Бұл процесс барысында заттар концентрациясы, құрылымы және құрамы уақыт пен кеңістік бойынша өзгеріске ұшырайды. Сондықтан су қоймаларда табиғи тазарту қондырмалардың ... зор. Ағын ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл схема тазартылған судың қанша мөлшері өндірісті сумен жабдықтауға және ... ... су ... ... есептеу үшін қолданылады. Ағын суларды тазартуда бірнеше қондырғы типтері ... ... ... ... ... ... (қалалық)
Локальды тазартқыш қондырғылар - технологиялық процестерден кейін тікелей ағын суларды тазалауға арналған. Ағын суларды локальды тазартқыш ... су ... ... ... ... тазартады. Мұндай қондырғыларда әдетте физико - химиялық тазарту әдісін (тұндыру, ректификация, ... ... ... ... оттық) қолданады.
Жалпы тазалау қондырғылары тазарту жұмыстарының ... ... ... ... ... ... (биологиялық)
* Үшіншілік (тазалауға дейінгі)
Аудандық қондырғылар негізінен ағынды суларды механикалық және биологиялық әдіспен тазартады.[6]
2.3 Ағынды суларды ... ... ... ... ... ... ... тазалау
Бактериялардың өздерінің тіршілігі үшін қорек ретінде ағынды судың құрамындағы əр ... ... жəне ... заттарды пайдалану қабілеттері, биологиялық тазарту əдісінің ... ... ... ... ... ... биомассаның орналасуына
байланысты əдетте үш топқа бөлінеді:
1) активті биомасса қозғалмайтын материалға бекітілген, ал ... су жұқа ... ... материалы арқылы қозғалады;
2) активті биомасса суда жүзгін түрінде болады(аэротенктер, окситенктер, циркуляциялық тотығу каналдары);
3) биомассаның орналасуының ... жəне ... ... ... ... ... ... ағынды сулармен үнемі қоректік заттар жəне ауаның оттегін беріп тұру ... ... ... ... ... ... ил ... биопленка түзеді.
Активті ил мен биопленка микроорганизмдердің бірлестігінен тұрады, негізгі бөлігін бактериялар құрайды, ... ... əр ... ... ... ... түрлері бар. Биопленка биофильтрдің толтырғышында өседі, ол ... 1,3 мм ... ... қабат. Биопленкада активті илге қарағанда, микроорганизмдер саны аз. Биофильтрлерде ағынды судың биопленкамен контактасы бірнеше ... ... ... ... Бұл ... ... ... органикалық заттардың сорбциясы жүреді, еріген органикалық қосылыстарды ... ... ... шығаруға мүмкіндік жоқ. Биофильтрлерде тазартылған сулардың сапасы қазіргі талаптарға сай келмейді. Ең кең таралған жəне тиімді əдіске ... илді ... ... ... ... ... жағдайы бойынша активті ил - ... ... ... ... ... ... жоғары биомассасын ұстап тұруға мүмкіндік беретін, активті ... ең ... ... - ... ... тұндырғыштарда тұндырған кезде жақсы тұнатын ұлпақ түзу қабылеті болып табылады. Биологиялық тазарту тазартылатын судың ... ... рН= 6,5 -7,5 ... ең ... ... ... түсетін еріген оттегінің мөлшері органикалық заттарды тотықтыруға жəне бактериялардың тыныс алуына жететіндей болуы қажет. Қолайлы ... ... үшін ил ... ... мөлшері 2 мг/литрден кем болмауы тиіс.
Соңғы кезде ағынды суларды бекітілген микрофлорасы бар ... ... ... ... ... ... ... микроорганизмдердің толықтырғыш материалдарға(əр түрлі қатты сорбенттерге) бекітілу ... ... ... ... мен аэротенктің жақсы жақтарын біріктіре отырып, тазартылған судың өте жоғары сапасын қамтамасыз ететіндей ... ... қоры ... бар ... ... алуға болады. Осындай құрылыстарға бекітілген микрофлорасы бар немесе саңылаулы беттерден, талшықты синтетикалық ... ... суға ... ... ... бар ... жатады.
Табиғи жағдайда су тоғандары мен топырақта биологиялық тазару өздігінен жүретіні белгілі.Алайда зиянды заттардың ... ... өтіп ... ... ... мен ... ... тазару бұзылады.Бөгде зиянды заттардың әсерінен қалыптасып қалған тепе-теңдік бұзылады,адам денсаулығына және оның шаруашылық қызметіне теріс әсер ететін ... ... ... улар мен ... ... - ауыр металлдардың тұздары,мышьяк,цианидтер,фенолдар,анилин,пестицидтер мен т.б., ферменттік ... ... ... ... және ... ... ... мен сілтілер,табиғи су тоғандарынд ортаның реакциясын өзгертеді және тірі жүйелерде тепе-теңдіктің бұзылуына алып келеді;
3)ББЗ соңғы кездері химиялық ... ... ... ... су ... ... көбік түзілу жиілейді.Бұл заттар өте қауіпті,өйткені микроорганизмдердің әсеріне ілінбейді және ыдырамайды;
4)еритін ... ... ... және ... ... ... ... бұл тобын микроорганизмдер субстрат ретінде пайдаланады және су тоғандарында еріген органикалық ... ... ... ... суда ... оттегінің шығындалуының артуына және анаэробты шірігенмикрофлораның дамуына әкеледі,нәтижесінде тіршіліктің басқа формалары жойылуы мүмкін.Мұндай жағдайда адам өміріне қауіпті микроорганизмдер ... ... ... ... ... бактериялар,нәтижесінде күкіртсутектің жағымсыз иісі пайда болады және т.б.;
5)ерімейтін органикалық қосылыстар-крахмал,целлюлоха,лигнин,басқа да жоғары молекулалы заттар,олар қалқыған күйде су тоғандарына түседі де ... ... ... ... және ... да ... ластағыштар.
Қондырғыларды және ағынды суларды тазалау әдістерін таңдау,ластану түріне байланысты.Қалқып жүрген қатты заттар електен бөлініп алынады,майлар мен ... ... ... ... ... ... ... бөлігіндегі тақтайшалары бар шұңқырларды жүргізуге болады,судың ағысына перпендикуляр бағытта.Мұндай шұңқырларда түбіне ауыр қатты заттар тұнбаға түседі.Олардың тұнбаға ... ... ... үшін шұңқырлардың көлемдері тұнбаға түсетін бөлшектердің көлемдерімен және су ағысының жылдамдығымен ... ... ... ... ... ... ... ету үшін резервті шұңқырларды жасау керек.
Судың рециркуляциясы кезінде немесе биологиялық үрдістерді уақытша баяулату үшін ағынды суларды кейде ... ... ... ... ... ... ... тазалау рН реттеу және коллоидты заттарды электролиттермен (өте жиі темір ... ... ... ... түсіру жолымен жүзеге асырады.Бұл әдістерді әдетте тазалаудың биологиялық әдістерімен араластырады.
Ластанған ағын сулардың ... ... ағын ... ... ... ... және ... сапасына арналған белгілі бір көрсеткіштер қолданылады.
Органолептикалық көрсеткіштер: түр,түс,иіс,түссіздену мен лайлығы.
Белгілі талаптарға сәйкес ... дәмі мен иісі суық және ... ... жылы ... үшін ... жүйе ... ... балл - иісі мен дәмі болмайды;
1 балл - дәм сезу мүшесі ... ... ... ... ... балл - ... көмегімен анықталады;
3 балл - жеңіл және тез анықталады;
4 балл - ... ... ... балл - ... ... ... ... ауыз су мақсатында пайдалану барысында гигиеналық талаптарға сәйкес ... иіс ... 2 ... аспауы керек.Иістің өзі ароматты,шіріген,топырақтық,күкіртті болып ерекшеленеді.Ішуге пайдаланылатын судың ешқандай жағымсыз иісі ... ... ... ... ... ... ... және күкірт бар органикалық қосылыстардың шіруінен пайда болады.Скда иістің шығуы су қоймаларында балдырлардың мекен етуіне байланысты болып ... ... ... ... ... ... ... лайланған болып бөлінеді.Лайдың сандық мөлшері турбидиметрлік әдіспен анықталады.Стандарттық суспензия ретінде коалин,формазин ерітінділері қолданылады.Судың түссіздігі судағы лайдың әртүрлі еріген бояғыш ... және ... ... ... ... ... ... минерализация,электротізбектілік және түстері. Соның ішінде жалпы минерилизация арқылы судың құрамындағы минералды заттардың мөлшерін анықтауға болады.
Электротізбектілік - судың кішкене мөлшердегі минералдануын ... ... ... немесе бихромат кобальтті градуста және судың бояғыш қарқындылығын анықтайды.Судың жоғары мөлшердегі түсінің болуы судың органолептикалық қасиеттерін төмендетеді және су ... кері ... ... ... ... ... жалпы тығыздығы кальций және магний иондарының концентрацияларының мөлшері болып табылады.Кальций -20,04мг-экв/л .,ал ... ... тең ... ... су 12 ... ге тең ... келеді.
Судағы темір және марганецтің мөлшері. Қалалық ағын суларда темірдің мөлшері 5-8мг/л аспау керек,ал марганецтің мөлшері 1 ... ... ... су ... суды ... ... ... ал марганецтің 0,1мг/л мөлшерінен аспаған жағдайда пайдалану керек.
Судың қышқылдығы(мг-экв/л)-реакцияға күшті қышқылдармен түсетін заттардың ... ... ... ... ... түсетін гидроксид иондардың саны судың жалпы қышқылдығын анықтайды.
Судың сілтілігі (мг-экв/л)-күшті қышқылдармен реакцияға түсетін органикалық заттардың санын анықтайды.Сілтілі ... ... ... және ... ... ... сулардың сілтілігі жоғары болған сайын олардың буферлік тығыздығы ... және ... ... үшін ең ... болып табылады.
Судың санитарлы-бактериологиялық сапасын білу екі негізгі көрсеткіштерге негізделген:микробтық саны мен E.coli бактериясының сандары.[7] ... ... ... ... ... әдістері
Ағынды суларды биологиялық тазарту əдісінде жүретін негізгі процесс - ... ... Бұл ... əр ... ... қарапайымдардан,балдырлардан, саңырауқұлақтардан жəне т.б. құралатын, өзара күрделі ... ... ... ... ... ... бірлестігі арқылы жүзеге асады. Бұл бірлестікте бактериялар басты роль атқарады.
Биологиялық тазарту əдістері ... жəне ... ... ... ... ... əдістеріне ағынды суларды топырақ арқылы тазарту əдістері жəне биологиялық тоғандарда тазарту жатады. Бұл əдістерде су ... ... ... ... жəне ... ... əсерлерінен тазарады. Жасанды су қоймалары болып табылатын биологиялық тоғандарда да табиғи процестер қолданылады. ... ... жəне ... ... ... бар. ... тоғандарда өңделген ағынды суларды арнайы тұндырғыштарда қосымша ... ... құм ... ... ... тазартудың жасанды əдістеріне, оларды арнайы ғимараттарда - аэротенктерде, ... жəне ... ... ... ... әдісі микроорганизмдердің ағынды сулардағы түрлі қосылыстарды өздерінің ... ... ... ... ... Бұл ... құндылығы оның ағын су құрамындағы органикалық және бейорганикалық кең ... ... ... ... ... бұл ... ойдағыдай жүруі үшін тазалау қондырғыларының құрылысына көп мөлшерде қаржы бөлу қажет. Тазарту ... ... ... ... ... қатаң сақтау және микроорганизмдердің ластанудың жоғары концентрациясына өте сезімтал келетінін ескеру қажет. Сондықтан биологиялық тазарту жүргізбестен бұрын, ағын ... ... ... Ағын ... ... ... тазарту процестерінің 2 әдісі бар:
* Аэробты - микроорганизмдер заттарды тотықтыру үшін оттегі пайдаланады.
* ... - ... бос ... ... ... де, ... - ақ ... электрондарының артық акцепторларымен баййланысқа түсе алады.
Бұл процестерде микроорганизмдер электрон акцепторы ретінде органикалық заттардың көмірсуын пайдаланады. Аэробты және ... ... ... ... ... әдетте бірінші түріне ерекше көңіл бөледі. Аэробты жүйелер өте сенімді,тұрақты жұмыс атқаратын, өте көп ... ... ... ... ... жүру ... ... Бірқатар артықшылығы бар:
* Активті түзілген тұнба массасы аэробты процесс кезінде түзілген массадан төмен.
* ... ... ... шығыны төмен.
* Қосымша энергия тасушы биогаз түзіледі.
Анаэробты тазалау процесі нашар зерттелген, процестің жүруі үшін үлкен көлемдегі қымбат тазалау қондырғылары ... ... ... ... әдісі - ағынды сулар құрамына кіретін әр ... ... ... ретінде микроорганизмдердің қолдану қабілетіне негізделген әдіс.
Биологиялық тазартудың негізгі міндеттері органикалық ... жою, ... ... және ағын ... ... табиғи суда оттегі шығынының алдын - алу үшін еріген, байланысқан азотты жою. Органикалық ластанулардың ыдырау үрдісінде түзілетін аммиак, ... ... ... ... және нитраттарға дейін тотығады. Кейін анаэробты жағдайда нитраттарға азотқа ... ... және ... сулардан жойылады.
Бұл әдістің артықшылығы:
-Органикалық және бейорганикалық заттарды жою ... мен өту ... ... ... ... ... ... экожүйесінде және ластаушының сүзілуі,байланысуы,аыстырылуы,трансформация,минирализация арқылы жүретін өзіндік тазалану процестері қолданылады.Қарапайым құрылғылар ... су ... ... ... ағын судың тазалануында қолданылады.
Жасанды биологиялық тазалау құрылғылары аэробты және анаэробты жүйелерді біріктіреді.Қолданылатын биоценоздардың сипатына қарай бұл құрылғыларды белсенді иілді,биопленкалы және ... ... ... болады.
Белсенді иілді аэробты биологиялық тазалаудың негізгі құрылғылары аэротенк болып табылады.Аэротенк әдетте аэротенк пен белсенді ил суспензиясынан шығатын,тазартылған ағын судың бөлінуі ... ... ... буда ... ... ... ... бір бөлігі жүйеден тазаланып,екінші бөлігі(қайта келетін,рециркуляцияланатын ил) аэротенкке оның өнімділігін жоғарылату және артық ил мөлшерін ... үшін ... ... илді биологиялық тазалау құрылғыларына,сонымен қатар, окситенк (ауа аэрациясымен,таза ... бар ... ... ... ... және ... биореакторлар (белсенді илді аэротенкте ұстап қалатын фильтр арқылы ағын суды аэротенктен тартып шығаратын),қышқылдайтын каналдар (ағын су ... мен ... ... ... ... аппараттар (шахта немесе су қысымын көтеретін колонналар), аэрокселераторлар (екіншілік тұндырғышпен бірлескен аэротенк) жатады.
Биопленкалы ... ... ... ... ... мен ... қабілетті клетка сыртындағы өніммен қапталған тиелетін материалдардың немесе тасымалдаушылардың бетінде жүреді.
Биопленкалы аэробты тазалау ... ... ... ... ... ... құрылғыларының 70%) қолданылады.
Белсенді илді және биопленкалы қондырғылар арасын аэротенктер мен ... ... ... биотенк,биосорберлер,өлшеуіш қабатты реакторлар алып жатады.
Анаэробты тазалау жүйесі жоғары концентрациялы ағындарды, жауын-шашынды, сонымен қатар тазалау ... ... лай ... ... ... ... үрдістер көбінесе анаэробы тоғандарда, септиктерде, метантенктерде, контактылы биореакторларды жүзеге асырылады.
Септитенктер - жабық типті көлденең тұндырғыштар, оның ... ... ... ... ... ... ... ыдырап шіру процесі жүреді.
Септитенктерге қарағанда метантенктерде араластыру, қыздыру , негізгі параметрлер(температура,шикізат құрамы,аппараттың жүктелу интенсивтілігі және т.б.) ... ... ... ... де ... қарағанда қарқынды жүреді. Бөлінген биогазды жинап, қажетке жаратады.
Контактылы аппараттарда тазалау ... ... ... илді ... ... ... ... араластыру арқылы реакторда жүреді. Жұмыс істеу принципі бойынша бұл жүйелер анаэробты жағдайда тазалайтын екіншілік ... ... ... болып келеді.
Өзге әдістермен салыстырғанда биологиялық тазалау эксплутациялық шығынның аздығымен,эксплутация қарапайымдылығымен, аз токсинді немесе токсинді емес екіншілік қалдықтар(ІІІ,ІV ... ... ... және ... ... бар ағын ... көптеп тазалауға мүмкіндік беретіндігімен сипатталады.
Биологиялық тазалаудың жетіспеушілігі тазалау қондырғыларына жоғары капиталды ... және ... орта ... аз ... ... ... ... концентрациясы ), тазалаудың органикалық заттардың биотұрақтылығы мен олардың белсенді ил биоценозына деген улылығымен сипатталады.[9]
2.3.3 Ластанған суларды тазалауға ... ... ... ... ... ... тазалау үшін қажет жабдықтар:
1.Пенопластты немесе пластмассалы саптама биофильтрлер
2.Биодискті фильтрлер
3.Биофильтраторлар
4.Биобарабанды биореакторлар
5.Толық тотығу әдісімен жұмыс істейтін аэрациялық қондырғылар
1.Пенопластты немесе пластмассалы саптама ... ... ... ... ... гравий,керамзит,ұсақталған тастарды қолданады.Ал пеношыныны қолдану технологиялық,конструктивті,эксплуатациялық жағынан басқа материалдарға қарағанда жақсы.Пеношыны-жылу изоляциялық құрылыс материалы.Ол механикалық беріктігімен,су,бу,газды өткізбеушілігімен,отқа төзімділігімен,қышқылдар мен ... ... ... ... ерекшеленеді.Пластмассалы саптамалар биофильтрлерді лайламайды,бұл ауаның оңай кіруіне себеп болады.Биофильтрлердің кемшілігі-бұл биопленкалары құрғауы,температураның тұрақсыздығы,саптамалардың лайлануы ... ... ... ... 1000 куб.м дейін ластанған суды шығындайды.Биодискті фильтрлерге саптама ретінде тығыздығы аз синтетикалық материалдардан жасалған перфорацияланған дисктерді пайдаланады.Бұл ... ... ... ... үнемі айналып тұрады,ал перфорацияның үстіңгі жағы биопленкамен жабылады.
Биодискті фильтрлер-көп секциялы қондырғы (3-6 ... және ... ... ... ... ... аммонийлы азотты азайту және нитрификация процестері үшінші және елесі секцияларда жүзеге асады.Азотты жою классикалық биофильтрлер мен аэротенктерге ... 40% ... ... ... азотты тұздар ( биогенді қосылыстар) кездеседі,сондықтан кейбір кезде алдын-ала тазалану қажет.
Биодискті фильтрлерлердің биологиялық пленкаларынан ... ... су ... тұндырғышқа өтеді. Екіншілік тұндырғыштар жұқа қабатты модульдермен жабдықталған.
3.Биофильтраторлар. Биофильтраторларды қолдану өте қолайлы және экономикалық жағынан ... ... суды аз ... (тәулігіне 2-600 куб.м.) шығындайтын түрі.Биофильтраторлар аэрациялық (сорбциялық) және түссіздендіру бөлімдерінен тұрады. Сорбциялық бөлімде пенопласттан немесе ұқсас материалдан жасалған ... ... ... ... ... ... жиілігі 10-15 айн/мин мотор-редуктормен айналады.
Биотехнологияны интенсификациялау үшін биофильтрлерде тізбекті аэрация қолданылады.Механикалық тазалаудан өткен ластанған су аэрациялық бөлімге түседі, ол ... ... ... ... ... қоспасы мен айналымдағы белсенді лайға түседі. Ол астыңғы жағынан ... ... ... ... ... арқылы биофильтрдің аэрациялық бөліміне шығарылады. Аэрациялық бөлімнен кейінгі қоспа немесе ластанған су ... ... ... ... ... үш ... бөлінген. Дегазациялық тұндырғыш бөлімінде аэрациялық бөлімнен шыққан кішкентай газ көпіршіктері ... ... ... ірі ... ... ... ... аэрациялық жүйеге қайтып келеді. Одан кейін қоспа тұндыру бөліміне түседі, ол жерде ... және ... ... ... ... ... Бұл бөлімде активті лайдың іріленген қалдықтары аэрация камерасына түседі. Осыдан кейін судың ... ... ... биореакторлар. Тазарту қондырғыларының биореакторы ретінде өткізгіш қабілеті тәулігіне 50-700 куб.м ... суды ... 5-6 ... ... ... ... ... ұсынылған. Оларда көптеген түпқоймалар болады. Әр түпқоймада талшықты сараптамаға ... ... ... ... ... ... ... микроорганизм биомассасының табиғи аэрациясы жүреді.
5.Толық тотығу әдісімен жұмыс істейтін аэрациялық қондырғылар. Аэробты жағдайда аэробты микроорганизмдер көмегімен тұнбадағы органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... ластаушылардың толық тотыққанға дейін аэрациясы жүретін аэротенктер:
1. Анаэробты стабилизаторлар
2. Ластанған суларды залалсыздандыру.
Залалсыздандырудың кең таралған түрі - ... ... ... ... ... станцияларында құрамында активті хлор бар ерітінділерінің дозасын дайындау типтері:
Бірінші типіне суды хлорлы ... ... ... ... ... хлорлау жатады.
Екінші типіне электролитті натрий гидрохлоридін дайындау үшін ... ... ... Ас ... ... ... хлорөнімдер алады.
Үшінші типіне суды тікелей электролиздеу арқылы залалсыздандыратын қондырғылар жатады. Бұл әдіс реагентсіз, яғни ... ... ... жатқан суда кездесетін хлоридтердің электролитикалық ыдырауы нәтижесінде түзіледі.
Микрофильтрлер мен жуылатын фильтрлер
Микрофильтрлер - торлы айналмалы барабандар, олар ... суға ... ... ... су ... ... ластанған ішкі беті барабанның үстіңгі жағынан жуылып ... ... ... - ... ... орнатылған торлы фильтрлейтін элементтер. Жұмыс істеу алдында фильтрге сүзілетін материалдың пульпасы енгізіледі. Осы материал суды ... аз ... ... ... ... ластанған суды жасанды материалда биологиялық тазарту жасайды. Биофильтрлерге суды жібере ... ... ... және екі ... тұндырғыштарда механикалық тазарту жүргізу керек. Судағы оттегінің пайдаланылуы биологиялық тазартудан кейін 250 мг/л аспау керек.
Кішкене тазарту станцияларында жалпақ ... ... ... ... Жалпақ биофильтрлердің поливинилхлорид, полиэтилен, полистирол және басқа қатты пластмассалы саптамалы блоктары пайдаланылады. Олар 6-30 ◦ С ... ... ... ... Биофильтрлер домалақ, тіктөртбұрышты, т.б. пішінді болады.
Тамшылы биофильтрлер қозғалмайтын биопленкалы аппараттардың кең қолданылатын түрі. Микроорганиз биомассасы ... ... ... ... түрінде өседі. Саптаманың негізгі ерекшеліктері - микроорганизм өсуіне қажет ауданның және ауа мен сұйықтың өтетін саңылаулардың үлкендігі. Үрдіс екі ... ... яғни ... тасты саптама қолданғанда аз күшпен және пластмассалы саптаманы зор күшпен жүргізіледі.
Ұсақталған тасты биофильтрлер 1,5-2,5 м тереңдікте домалақ немесе ... ... ... ... ... 40 м, ал ... ... ұзындығы 75м х ені 45м. Ұсақталған тасты биофильтрлердің негізгі жұмыс істеу режимі - бір рет қана ... ... ... ... ... ... ... рециркуляциясымен немесе ауыспалы қос фильтрлер режимінде жұмыс істейді. Мұндай типтің үрдістері ластанған суда қиын шығарылатын ластаушылардың мөлшері көп ... ( ет және сүт ... ... толық тазалау үшін қолдануға болады.
Ауыспалы қос фильтрлеу жүйесінде фильтрлеудің екі бағыты және екі ... ... ... ... ... 1-2 апта сайын өзгереді, сондықтан фильтрлердің жағдайлары қоректік заттардың мөлшеріне байланысты болады.
Тамшылы биофильтрлердегі түзілетін биопленка экологиялық жағынан белсенді лайға ... ... ... ... ... ... ... Ластануды бұзатын түрлері көміртегін тотықтыратын микроорганизмдермен бірге реактордың үстіңгі жағында, ал нитрифицирлеуші микроорганизмдер оттегі мен қоректік заттарға бәсекелестік аз реактордың ... ... ... Қарапайымдылар, коловраткалар және нематодтар бактериялармен қоректеніп және жоғары түрлеріне ( насекомдардың дернәсілдері ) қорек ретінде болады. Түрлік құрамының дисбалансы ... ... ... ... мүмкін.
Биологиялық фильтр - ағын суларды биологиялық тазалауға арналған ... ... ... ... ... ... өту принципінде жасалған немесе осы заттарды минерализациялаушы белсенді белсенді микробиологиялық қабықшамен қапталған фильтрлеуші материал арқылы өткізіледі, немесе ... ... ... ... аймақ арқылы өткізіледі.
Биологиялық фильтр - бетінде бетінде биологиялық қабық түзілетін және сол ... ағын су ... ... ... ағын ... ... қондырғысы. Ағын су мен ауа арасындағы температура айырмашылықтары атмосфералық ауаның жүктеме фильтр ... ... ... ... ... концентрациясының үздіксіз вентиляциясын қамтамасыз етеді. Биофильтрдің маңызды негізгі бөлімі - жүктеу материалы.Жүктеу материалының түріне байланысты барлық ... екі ... ... ... ... және ... Көлемді жүктемелі биологиялық фильтрлерде таулы жерден алынған берік шағыл, ұсақ жұмыр тас, күйінді, керамзит қолданылады, ал тегіс жүктемелі фильтрлерде - ... ... ... ... ... қолданылады.
Биофильтрдің өткізгіштік қасиеті биоқабықшаның бетті көлемімен және биоқабықшаға оттегінің ... өту ... ... Биоқабықшаның бетік көлемі неғұрлым кең болса және оған оттегінің өту мүмкіндігі оңай болса, соғұрлым биофильтрдің өткізу қабілеттілігі жоғары болады.
Биофильтрлер тұрмыстық-техникалық және ... ағын ... ... ... ... ... ... қалдық сулар мен өндірістік ағын суларды тазалау үшін ... ... ... ... 1,5 м ... ... биофильтрлерде аэрация процесі арқылы ағын сулар тазартылған. Осы ағын сулардың ластану концентрациясы 320-580 ... ал ... ағын ... 25 ... аспады. Тамшылы биофильтрлерде тотығу ықпалдығы тәулігіне 1 м3-қа 400-580 г ... ... ... 4 м ... ағын ... ... дәрежесі 250-25 мг/дм аралығында ауытқыды, ал тотығу ықпалдығы 1 м3 7-9 аралығында ... ... ... ... - ... лай (БЛ) немесе әрбір өндіріс орнында ағын су ... және ... ... байланысты өалыпты биоценозда түзілетін биоқабықша. Белсенді лай көлемі бірнеше жүз микрометрге жететін қоңырқай-қара түйіршіктерден тұрады. Оның 70% тірі ... ... 30% ... ... ... Тірі ... қатты тасымалдағыштармен бірге зооглей - ортақ шырышты қабықшамен қапталған микроорганизм популяциясының симбиозын түзеді.
Белсенді лайдан бөлініп ... ... ... ... ... ... Azotobacter, Bacillus, Bacterium, Corynebacteriym, Desulfomonas, Pseudomonas, Sarcina және т.б. Көп тарағаны Pseudomonas туысының ... ... орта ... ... яғни ағын су осы ... өзге ... ... иеленуші болуы мүмкін, ал қалғандары негізгі топтың серігі болып табылады.
Белсенді лайдың қызметі мен оның құрылуында негізгі рөлді қарапайымдылар атқарады. Қарапайымдылардың ... көп ... олар ... заттарды қолданбайды, бірақ белсенді лайдағы микроорганизмдердің жастық және түрлік құрамын белгілі деңгейде реттеп отырады. Бактериялардың көп ... ... ... қарапайымдылар шырышты қабықшада концентрленетін және ластаушылардың деструкциясына қатысатын бактериалды экзоферменттердің жиналуына әсер ... ... ... төрт ... ... ... ... Sarcodina ), иірімді инфузориялар ( Mastigophora ), кірпікшелі инфузория ( Ciliata ), сорғыш инфузория ... ... лай ... ... ... - ... ... бактериялар клетка санының сәйкестігінің тұнбалық коэффициенті алынады. Жоғары сапалы лайда 1 млн бактерия клеткасына қарапайымдылардың 10-15 клеткасы сәйкес келу керек. Ағын су ... ... ... бір ... саны өсуі ... бірақ басқа дақылдар биоценоз құрамында қала береді.
Белсенді лай ценозының құрылуына мезгілдік температураның өзгеруі, оттегімен байытылуы, минералды компоненттердің ... әсер ете ... ... ... ... ... ... және ол қайта қалпына келе алмайды. Тазарту қондырғыларының жұмыс эффективтілігі, сонымен қатар ағын судағы микроорганизмдердің концентрациясына және белсенді ... ... ... ... ... Қарапайым аэротенктерде белсенді лайдың концентрациясы 2-4 г/л аспайды.[10]
ІІІ бөлім. Ағынды суларды аэробты жолмен тазалауда қолданылатын реакторлар
3.1 Ағынды суларды аэробты жолмен ... ... ... ... ... ... органикалық заттардың жартысы биосинтез процесіне қатысса, екінші бөлігі зиянсыз өнімдерге - Н2О, СО2, NO2 айналады. Аэробты биологиялық жолмен ... ... ... культивирлеу әдісіне негізделген. Органикалық қоспаларды жою процесі бірнеше кезеңдерге жіктелген: клетка бетіне сұйықтықтағы органикалық заттар мен оттегінің берілуі, клетка ішіндегі ... ... ... мен ... ... нәтижесінде микробты биомассаның өсуі байқалып, энергия мен оттегі бөлінеді. Биологиялық жолмен тазалаудың тереңдігі мен қарқындылығы микроорганизмдердің көбею жылдамдығына ... Егер ... ... суда ... ... ... қалмаса, онда тазартудың екінші этапы - нитрификация ... Бұл ... ... ... азоты бар заттар нитритке дейін, одан кейін нитратқа дейін тотығады. Осыған орай, аэробты биологиялық ... 2 ... ... ... - ... мен құрамында көмірсу бар органикалық заттардың тотығуы. Егер тазартылған ағынды суда нитраттар және нитриттер пайда болса, онда ... ... өте ... ... аңғартады. Ағынды суда кездесетін көптеген биогенді элементтер (көмірсу, оттегі, ... ... ... ... үшін өте ... Ағын суда жекеленген элементтер (азот, калий, фосфор) тапшылығы орнаса, онда суға бұл элементердің ... ... ... аэробты тазартудың 4 негізгі жолдары:
1.Біріншілік қайта өңдеу барысында ағын суларды механикалық заттардан(торшалар,тұндырғыштар,сүзгіштер) тазарту.
2.Екіншілік сатыда аэробты микроорганизмдердің қатысуымен ... ... ... ... ... Ыдыраудан кейінгі микроб клетканың бір бөлігі реакторларға қайта құйылады, қалған бөлігі жойылады.
3. Үшінші сатыда химиялық ... және ... мен ... ... басталады.
4.Белсенді лайды қайта өңдеу үшін 1 және 2-ші сатыларда ... ... ... ... ... ... мен патогендердің саны азаяды және иістері жоғалып бағалы органикалық жанармай-метан түзіледі.
Көбіне ... ... ... және ... тазарту жүйелері қолданылады.
Тамшылы биофильтрде ағын сулар биофильтрдің үстіңгі жағынан құйылады.Сүзгіш қабат кеңістікті ... ... ... көп аэрацияны қажет етпейді және ауаның келіп түсуі еш қиындық түсірмейді.Биофильтрлердің жұмыс ... ... ... ... жуу ... ... ... ылғалдылығы 96% құрайды.Эксплутация кезінде тамшылы биофильтрлердің жетіспеушілігі температураның ауытқуларына келіп келеді.
Жоғарғы жүктемелі биофильтрлер (аэрофильтрлер) ... ... ... ... кг/м3 тең ... ... ерекшелінеді.Жоғары жүктемелі биофильтрлерде табиғи немесе жасанды аэрациялар болады.Жасанды аэрацияны соңғы кездері аэрофильтрлер деп атайды.Жоғары жүктемелі биофильтрлерден алынатын ... 28 г ... ... ... 96% болу керек. Жүктеме материалы ретінде антрацит,құм,пемза,тақта тас ... және ... бір ... ... 4-8 мм болып табылады. Ағынды суларды өңдеу жоғарғы немесе төменгі бағытта болуы ... ... ... ... ... ... ... қарай қолданады. Биопленка түзілу үшін материалдың қажетті үстіңгі жұмыс қабаты 60-250 м2/м3 құрайды. ... ... ... ... лабораторияларда пайдаланады. Жоғары жүктемелі биофильтрлер үшін олардың рециркуляциясы ағынды суларды тазалауда 50-70 % ... ... ... ... ... биофильтр биологиялық фильтрден және оның астындағы тұрақтандарғыштан тұрады. Тұрақтандырғышта тұңдырғыш кеңістігі болады.Биофильтрдің жүктемелік ... ... ... ... ... ... Ағынды суларды аэробты жолмен тазалауда қолданылатын реакторлар
3.2.1 Гомогенді реакторлар
Биофильтрлер және аэротенк деп аталатын құрылымы әртүрлі қондырғылар көмегімен ағын ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Тамшылы биофильтр - ағын суларды тазартуда ... ... ... ... биопленкасы бар биореактор. Шын мәнісінде бұл реактордың қозғалмайтын қабаты сұйық пен ауаны өткізбейді. Жұқа ... ... ... ... ... ... ... бетінде микроорганизмдер көбейеді және ұсақ тесікті болып ... Ұсақ ... ... ауа мен ... зат ... және ол ... ... қасиет береді.
Биофильтрлі қондырғылар тікбұрышты және шар пішіндес және қос түбі бар: жоғарғы - ... тор, ... - ... ... ... түбі ... ... фильтр ауданынан 5 - 7% ... ... ... ... тұрады. Көп жағдайда фильтрлеуші материал ретінде ұсақталған тас, таулы ұсақ жұмыр тас, керамзит, шлак ... ... ... ... ... ... материалдың ірі бөлшектерінен (60-100мм мөлшері) құралған. Ұсақ тасты биофильтрлердің қабықтарының биіктігі 1,5-2,5м және олар шеңбер ... ... ... ... ... ... ... өлшемі 75*4м2 болуы мүмкін. Егер тұнып қалған ағынды суды биофильтр бетіне жіберсек, су үлестіргіш ... ... ... ... суландырады. Фильтрлеуші қабаттан ағынды су өткізуші бірқатар процестерден тұрады: 1) фильтреуші материалдың бетінде түзілген биопленкамен байланыс; 2) микробты ... ... ... ... ... 3) ... метаболизм кезінде ағын судағы заттардың тотығуы. Биофильтрдің ... ... ауа ... ... ... ... ... үзілісте биопленкалардың сорбциялау қасиеті қалпына келеді. Биофильтрдің беткі фильтрлеуші ... ... ... экологиялық жүйе болып табылады.
Бактериялар мен саңырауқұлақтар төменгі трофикалық деңгей түзеді. Көмірсуды тотықтыратын микроорганизмдермен бірге ... ... ... ... ... ... орта мен оттегіге деген бәсекелестік аз байқалатын фильтрлеуші қабаттың төменгі зонасында жүреді. Жоғары түрлерге (жәндік дернәсілдері) қарапайымдар, сорғыштар мен ... ... ... ... жүйесімен қоректенетін биопленкалар атқарады.
Биофильтрде биопленканың үздіксіз өсуі мен өлуі бірдей жүреді. Өлген биопленка тазаланған су тоғымен шайылып, биофильтрден шығады. ... су ... ... онда ... ... ... де, су ары ... су қоймасына түседі.
Органикалық заттардың тотығуы барсында, ортағы жылу бөлінеді, сондықтан биофильтр өз-өзін жылумен қамтамасыз ... ... ... ... ірі қондырғылар сыртқы температураның кері әсеріне де қарамай жұмыс ... ... ішкі ... ... ... ... ... төмен болмауы қажет. Ұсақ тас биофильтрінің негізгі жұмыс істеу ... - ол ... суды 1 рет ... Соған қарамастан фильтрге түскен органикалық заттардың жүктемесі тәулігіне 0,06-0,12кг БПКм3 құрайды. Биофильтр көлемін кеңейтпей-ақ жүктеме мөлшерін жоғарылату үшін қос ... ... ... ... басында биофильтрлерді минералды материалдардың орнына қабаттық гидродинамикалық қасиетін жақсартатын және ұсақ тесіктердің көп болуын қамтамасыз ... ... ... Бұл ... - ... ... ... ағын суларды тазарту үшін қолданылатын, көп орын алмайтын, ұзын биореакторларды алуға мүмкіндік береді.
Ұсақ тас ... ... ... төмен болғанымен де, олардың ұзындығы 8-10м - ге дейін жетуі мүмкін. Бұл биореакторлар көмегімен тез ... ... ... 50-60% ... ... ... Тазалау деңгейін жоғарылату үшін көп биофильтрлер қолданылады. 1973 жылы ... ... ... ... жасалды. Олар үнемі айналып тұратын дисктерден тұрады. Бұл дисктер кезек-кезек суға батырылып немесе көтеріліп ... Бұл ... ... ... жоғарылап жақсарады.[12]
3.2.2 Қозғалмайтын биопленкасы бар реакторлар
Реакторда оттегімен қамтамасыз ету және ағынды сұйықтықтың ... ... ... көлденеңінен жайылуын қамтамасыз ететін жүйелер бар. Мұнда тасымалдағыш ретінде оттегіні жібере ... ... ... ( ... Сондай - ақ оттегімен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... саңыраулы жастықшаларды қолданылады ( қондырғысы).[13]
3.2.3 Биофильтрледі пайдалану
Биофильтрлерді пайдалану соншалықты күрделі жүйе емес. Биофильтрлердің жұмысы нәтижелі болуы үшін ... ... ... ... ... ... үшін алдын ала ағынды суды тазалау қажет. Биофильтрлерді қолданған уақытта, жағымсыз кезеңдер болады; яғни ... ... ... ... жаман иіс, микробты массаның артық мөлшерде түзілуі.
Қазіргі уақытта ... мен ... 70%-ға жуық ... ... ... ... тұрады. Мұндай биореакторлардың жұмыс істеу ұзақтығы 10 жылдан ... (50 ... ... ... ... шамадан тыс өсуі - бұл қондырғының ... ... ... Бұл ... ... жүйесінде ауытқудың пайда болуына және фильтрдың ластануына әкеледі. Жақында ұсынылған модификация кезектескен қос сүзгіш қондырғыдан тұрады. ... ... ... тән ... ... ... ... береді. Аэротенк гомогенді биореактор болып табылады. Биореактордың конструкциясына келсек, ол тікбұрышты қиылысы бар бетонды ... ... ал бұл ыдыс ... ... ... ұзынынан саңылаулар арқылы бірнеше дәлізге бөлінген, көп жағдайда оның саны 3-4 құрайды. Аэротенктің әртүрлі типтерінің бір-бірінен айырмашылығы, негізінен биореактор конфигурациясына, яғни ... беру ... ... көлеміне байланысты.
Аэротенктің биологиялық тазалау процесі 2 ... ... І-ші этап ... ... 150-200мг/л өлшенген бөлшектер мен 200-300мг/л органикалық заттардан тұратын тұнып қалған ағын судың ауамен, сондай-ақ активті тұнба ... ... ... түсуі. Бұл этап біраз уақытқа созылады (4-тен 24 аралығында, яғни ағын су түріне байланысты).
ІІ-ші этапта ... ... су мен ... ... бөлшектерінің ажырауы жүреді. І этапта органикалық заттардың биохимиялық тотығуға түсуі 2 ... ... ... бірінші стадияда активті тұнбадағы микроорганизмдер ағын судағы ластушы заттарды адсорбциялайды. 2 ... - сол ... ... ... ... тотықтыру қасиетін қалпына келтіреді. Аэротенк ауа ... ... ... ... ... немесе керамикалық трубадағы саңылаулы тесіктер арқылы беріледі. Келген ауаны тарататын ... ... ... Нәтижесінде аэротенкте су турбулизациясы жүреді де су тек дәліз қабырғаларымен ғана емес, биореактор ішінде спираль түзіп қозғалады. Бұл процесс аэрация ... мен ... ... ... Аэротенкте жүретін тазарту процесі үздіксіз ферментация түрінде жүреді.
Бактериялар мен қарапайымдылардан түзілген активті тұнба бөліктері флокулярлық қоспа ... ... ... биопленкалармен салыстырғанда аэротенктерде түзілген активті тұнбада түрлердің экологиялық алуан түрлілігі аз. Активті тұнбаның негізгі ... ... ... тобына келесі микроорганизмдер кіреді: көмірсуды тотықтыратын жіп тәрізді бактериялар; көмірсуды тотықтыратын флокулярлы бактериялар және ... ... ... тобы ағын судағы органикалық заттарды деградациялауға қатысып қана қоймай, тұрақты флокулалар түзеді. Бұл флокулалар тұндырғышта тығыз ... ... ... Нитрофикаторлар (Nitrosomonas және Nitrobacter) азоттың түзілген формасын тотыққан формаға ... ... ... бір ... ... ... осы ... маңайында флокула түзіледі, екінші жағынан жағымсыз процестердің түзілуін алдын алады. Қарапайымдылар ағында судағы бактерияларды қорек ретінде ... оның ... ... ... ... ағын судағы ластануды жою үшін қажетті ферменттер ... ... ... мен ... ... ... Активті тұнбаның сондай-ақ адсорбциялау қабілетке ие беттік қабаты болады. Аэротенктегі активті ... ... ... тең. Бұл көрсеткіш ағынды судың ластану деңгейіне, тұнба шамасына және өнімдеріне байланысты. Тұнбаның шамасын мына теңдік бойынша есептейді:
мұнда: М - ... ... ... ... ... V - ... көлемі; my - жойылған тұнба мөлшері, кг/тәулік; G - су ... ... cвых - ... ағын ... ... ... кг/м3.
Мысалы: баяу өсетін нитрофикаторлар көмегімен нитрификация процесіне жету үшін көп ... ... ... ... ал ... тотықтыру барысында активті тұнба аз мөлшерде қажет.
Тазалау ... ... ... биомассасының өсуі, тұнбаның ескіруіне және ондағы биокаталиттік активтіліктің төмендеуіне әкеледі. Сондықтан ... ... ... ... тұндыру кезінде жүйеден сыртқа шығарылады да, ал екінші бөлігі реакторда қалады. Ағынды суды ... және ... ... ... ... ... тұндырғышпен аэротенк технологиялық жағынан байланысты. Тұндырғыш сондай-ақ байланыстырғыш резервуар қызметін атқарады. ... ағын ... ... Хлор мен ... ... ... ұзақтығы кем дегенде 30 минутқа созылса, хлордың дезенфекцияға кеткен мөлшері 10-15мг/л.[14]
3.2.4 Биологиялық ... ... ... мен ... биологиялық тазалауынан толығымен өткен жекеленген тазалағыш қондырғы ретінде пайдаланылады. Егер тазартылған ... су ... ... ... атқарса, онда ағын сулар бұл жүйеге түспес бұрын 3-5 есе ... және ауыз су ... ... ... ... ... ... тұрып қалған ағын су мөлшері 250м3/га, тәу, ал биологиялық жолмен тазаланған ағын ... ... - ... тәу. ... ... тереңдігі 0,5-тен 1,0м тең. Қоңыржай климат зонасында тоған сулардың ескіру мерзімі - 1 айдан кем емес.
Ағын суларды ... ... ... ... үздіксіз қолданылады. Соңғы жылдары биологиялық тазалаудың эффективті жүйелері ... Бұл ... ... ... ... үшін қолданылады. Мұндай реакторларды окситенк деп атайды. Окситенктардағы еріген ... ... ... тең. Бұл аэротенктердегі аэрациядан басым болып табылады. Ағын сулардағы аэрацияның жоғарылауы нәтижесінде активті тұнба концентрциясы 15 г/л-дей өседі және олардың ... ... 4-5 ... ... жоғарылап, аэротенктерден басымдылығын көрсетеді. Шахталық биореакторлар тотықтырғыш каналдарда тазартылған ағын сулардың ағуын ... ... ... ... ... еніп ... үлкен емес реакторлар болып табылады. Шахталық аппараттардың биіктігі 50-150м, ал диаметрі 0,5-10,0м-ге тең. Аппараттың ішінде тазаланған суды ... үшін ... ... бар қуыс ... ... ... ... ауаны үздіксіз үрлеу арқылы жүзеге асады. Бұл аппараттың көмегімен ... ... өте ... (4,5 кг/м3 ... ... ... ... жүктеме деңгейі 0,9 кг БПК/кг тәуілікке дейін жетеді. Окситенкте тұнбалы қоспадан қатты ... ... алу ... ... ... ... мәселе. Ауаның микрокөпіршіктері қатты бөлшектерге жабысып, тұндыруды төмендетеді. Тұндыруды жақсарту үшін вакуумды ... ... ... қолданылады. Дегазация кезеңінен кейін тұнба қоспасы аэротенкке жіберіледі, онда микрокөпіршіктер бөліп ... ... ... ... ... дейінгі процесі жүреді. Одан әрі ағын су тұндырғышқа түседі.[15]
Қорытынды
Су табиғи құнды ресурс. Ол адам өмірінің негізін құрайтын зат ... ... рөл ... ... ... оның ... ... жүретіні де белгілі.
Қазіргі кезде халықтың өсуіне байланысты және оның ірі қалаларына ... ... ... ... ... ... суға ... сұраныс күрт өсіп кетті және өндірістік ағынды сулардың көлемі де ... ... ... ... осы ... ... су құбырларымен өзендерге жіберіп, оларды ластайды. Осының салдарынан өзендер мен көлдердің тым ластанып ... ... ... ішу және ... ... пайдалану былай тұрсын, өндіріс мақсаты үшін де пайдалану қиынға соғуда. Сонымен қатар мұндай лас суларды пайдалану тұрғындардың денсаулығына да ... ... ... Жер ... ... ластануы, әсіресе, ірі қалалар мен өндіріс кешендерінде ... ... ... ... екендігі анықталып отыр. Мәселен, Орал, Тобыл, Есіл өзендері ағынды лас суларды көп жинайтын болғандықтан қазір қатты ластанып ... Сол ... ... бассейні де экологиялық жағынан таза емес. Судың құрамында ауыр металдардың (цинк, кадмий, мышьяк, фенол және басқалары) иондары көп, олар ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы Нұра өзенінің суында сынап өте көп. Оның құрамындағы азоты бар ... ... тым ... ... Ал Сырдария өзені және Шардара су қоймаларының суларының ластануы әр түрлі улы химикаттардың әсерінен екендігі ... ... Сол ... Балқаш көлінің суы өндірісінің улы химикаттарының ағынды суларының әсерінен ластануда. Химиялық заттарды ауыл шаруашылығына шамадан артық пайдалану және ... ... ... ... жаппай жіберудің салдарынан өзендерге тұзды концентрация көбейді. Өзендер мен көлдердің жер асты ... ... ... ... ... лас суларды жіберуден болып отыр. Су құбырларын көп ластайтын өндіріс ... ... ... ... ... ... және ... өндірістік мекемелері жатады.
Дүниежүзілік су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Соңғы кездерде табиғатты қорғау, ... ... су ... ... жəне ... ... ... республикамызда өте зор мəн берілуде.Сонымен қатар соңғы жылдары ауа мен су ... ... ... ... ... жиындарда қарастырылуда. Бұл мәселе суды үлкен көлемде өндірістік, ауыл ... және ... ... ... ... ... пайда болды. Суды өте көп мөлшерде пайдалану ,су құрамының физика-химиялық қасиеттерінің өзгерісіне әкеледі. Сондықтан суды ... және ауыл ... ... пайдалану жер шарының экологиясына тигізетін зиянды әсерін азайту үшін ағын ... ... ... ... ... керек. Ағынды суларды тазалау тәсілі тиімді әрі арзан болуы қажет. Ағынды суларды биологиялық ... өте ... әдіс ... табылады.
Ағынды суларды тазалаудың биологиялық әдісі - ... ... ... ... әр түрлі қосылыстарды субстраттар ретінде микроорганизмдердің қолдану қабілетіне ... ... ... суларды жасанды биологиялық жолмен тазалаудың көпжылдық тарихы бар. ... ... ... ... : ... 1893 ... ал аэротенк 1914 жылы жасап шығарылды.
Биологиялық тазартудың негізгі міндеттері - органикалық көміртегін жою, аммияк тотығуы және ағын сулар ... ... суда ... ... ... - алу үшін ... ... азотты жою. Органикалық ластанулардың ыдырау үрдісінде түзілетін аммиак, ... ... ... нитрит және нитраттарға дейін тотығады. Кейін анаэробты жағдайда нитраттарға азотқа дейін тотықсызданады және іркінді сулардан жойылады.
Біздің Қазақстанда ... ... 1-6 г/л тұзы бар) су ... өте көп, ... ... ... қажет. Ал ол үшін суды тұщыту керек. Ал өндіріс орындары мен шаруашылықтар лас ағынды және аяқ суларды су құбырларына жібермегендері жөн. ... су ... ... ... ... ... ... Ол әрі арзан, адамның денсаулығына да зиянды әсер етпейді. Бұл ғылыми озық әдіс бойынша еліміздің кез келген ... мен ... ... ... ауыз суға ... ... ... болсам, су ресурстарын қорғау бүгінгі күні маңызды мәселелердің бірі. Тағы бір айта кететін жай - ағын суларды су ... ... суды ... ... ... мен ... халықтың игілігіне, тұрмыс қажетіне пайдаланып жүрген су құбырларына тамақ қалдықтарын, шөлмектер мен ... өзен мен көл ... ... ... мен техникаларын жуып, суды ластап және жағадағы жасыл шөпті ... ... ... отқа ... қоршаған ортаны ластап, табиғатты бұзушыларды заң жүзінде қатаң бақылауға алу керек.
Пайдаланылған ақпарат көздері
* Х.Ә.Аубакиров,Биотехнология: Оқулық. Алматы:ЖШС РПБК , ... ... А.М. ... ... ... ... сточных вод. Учебное пособие. - ... ... ... 2009. - 68 ... ... Г. Х., ... И. З./ Табиғи және ағынды суларды тазарту техникасы мен технологиясы. ... ... ... ... ... ... ҚазҰТУ, 2012.
* Комарова Л.Ф. Использование воды на предприятиях и очистка сточных вод в различных отраслях промышленности. Учебное пособие / - ... ... ... 2010. - 174 с.
* Б.К ... ... биотехнология : Оқу құралы.Алматы : Издательство , 2013.-314б.
* http://kzbydocs.com
* Б.К Заядан, Экологиялық биотехнология : Оқу ... : ... , ... ... М.П. ... сточных вод/ Учебное пособие. -- Набережные Челны: КамПИ, 2005. -- 213 ... ... ... ... РПБК , ... Б.К Заядан, Экологиялық биотехнология : Оқу құралы.Алматы : Издательство , 2013.-314б.
* Липунов И.Н. Очистка сточных вод в биологических реакторах с ... и ... илом ... ... и ... ... пособие. Екатеринбург: УГЛТУ, 2015. - 110 с.
* Штриплинг Л.О., Туренко Ф.П. ... ... ... вод/ ... ... - Омск: Изд-во ОмГТУ, 2005. - 193 ... ... ... ... Алматы:ЖШС РПБК , 2011.-368б.
* Зиятдинов, Н.Н. Системный подход к повышению эффективности биологической очистки промышленных сточных вод / Зиятдинов, Н.Н. ... 2001, -39с.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық қауіпсіздік пен қоршаған ортаның тұрақтылығын сақтау үшін, қалдықтар жүйесін жан-жақты зерделеп, қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру жолдарын қарастыру58 бет
Қалдықтарды қауіпсіз жою мәселесі5 бет
Қатты қалдықтарды қайта өңдеу және залалсыздандыру8 бет
Қоршаған орта тұрақтылығы мен қауіпсіздігі29 бет
«ағынды суларды аэрациялау»8 бет
«Ақшат 1» әктас кенорнының өнеркәсіптік маңызын айқындап, С1 және С2 категориялары бойынша қор есептеу52 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Аймақтық өнеркәсіптік саясат27 бет
Ауыз су, өндірістік сулар11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь