Қазақстандағы инфляция

Кіріспе:
Инфляцияның ұғымы және оның факторлары
Негізгі бөлім:
2.1 Инфлияцияның қаржымен өзара байланысы.
2.2. Инфляцияның түрлері.
2.3. Инфляцияның пайда болу себептері.
2.4.Қазақстандағы инфляция ерекшеліктері.
2.5. Қазақстандағы инфляцияның проблемалары және бәсеңдету шаралары.

Қорытынды
Соңғы жылдардағы оқиғалар экономиканы нарықтық қатынастар негізінде қайта өзгерту кең ауқымды экономикалық іркіліс пен дағдарыстармен ұласатынын және де қоғам тарапынан көп күш-жігерді жұмсау қажет екенін көрсетеді.
Жаңа экономикалық саясат мақсатының негіздемесі нарыққа өту барысында өзіндік бағдарламасын іске асыру. Баға мен шаруашылық байланысын ұштастыру қатаң ақша-несие саясатына айналды. Елдің шаруашылық өміріне мемлекеттің араласуы көктемгі егісті, егін жинауды, қысқа дайындықты қолдау сияқты бір жолғы шаруалармен шектелді. Бұл бағытта табандап ұстаудың өзі бағаның бақылаусыз өсуі мен инфляция тенденциясының етек алуына, табысты нәтиже бере алмаған қаржылық макрореттеу әрекеттеріне әкеліп соқты. Нарықтық экономика жағдайында үкімет жеке меншік іскерлік базары барынша тиімді жұмыс істеуіне экономикалық жағдай жасауда аса маңызды рөл атқароды.
Үкіметтің бұл қызметінің қыры мынада: қолдау табатын тұрақты валютаны қамтамасыз етіп, сол арқылы тиімсіз бартер жүйісін аластауға және инфляцияны шектеу саясаты арқылы сол валютаның құнын төмендетпеуге тиіс.
1. Қаржы. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Алматы 2003ж.
2. Ақша. Несие. Банктер. 1-бөлім. Сейітқасымов Ғ.С. Алматы 2001ж.
3. Егемен Қазақстан 09.04.1993ж.
4. Егемен Қазақстан 12.01.,11.08. 1994ж.
5. Егемен Қазақстан 02.02.,31.04. 1995ж.
6. Қаржы және қаражат 1996ж. №5
7. Қаржы және қаражат 1995ж. №2
8. Учебник по основам экономической теории. Под рук. д.э.н. Камаева В.Д. из МГТУ им. Н.Э.Баумана
9. Общая экономическая теория. Учебник. Под редак. В.И.Ведьяпина Москва 1995ж.
10. Спарвочник по рыночной экономике. Г.А.Калиев, Е.Т.Тимиров. Изд. центр – «Бастау» 1993ж.
11. Ақша айналысы және несие. С.Мақыш
12. Ақша. Несие.Банктер. Б.Көшенова. 2000ж.
Алматы.
        
        Жоспар
Мазмұны
Кіріспе:
Инфляцияның ұғымы және оның факторлары
Негізгі бөлім:
2.1 Инфлияцияның қаржымен өзара байланысы.
2.2. Инфляцияның түрлері.
2.3. Инфляцияның пайда болу ... ... ... Қазақстандағы инфляцияның проблемалары және бәсеңдету шаралары.
Қорытынды
Курстық жұмыстың мазмұны.
Соңғы жылдардағы оқиғалар экономиканы нарықтық ... ... ... кең ... экономикалық іркіліс пен дағдарыстармен
ұласатынын және де қоғам тарапынан көп ... ... ... ... ... саясат мақсатының негіздемесі нарыққа өту барысында
өзіндік бағдарламасын іске ... Баға мен ... ... ... ... ... ... Елдің шаруашылық өміріне мемлекеттің
араласуы көктемгі егісті, егін жинауды, қысқа дайындықты қолдау ... ... ... ... Бұл бағытта табандап ұстаудың өзі бағаның
бақылаусыз өсуі мен инфляция тенденциясының етек ... ... ... ... қаржылық макрореттеу әрекеттеріне әкеліп соқты. Нарықтық
экономика жағдайында үкімет жеке меншік ... ... ... тиімді
жұмыс істеуіне экономикалық жағдай жасауда аса маңызды рөл ... бұл ... қыры ... қолдау табатын тұрақты валютаны
қамтамасыз етіп, сол арқылы тиімсіз ... ... ... ... шектеу саясаты арқылы сол валютаның құнын төмендетпеуге ... ... ... ... ... экономика оқта-текте бұрқ ете
қалатын, баға деңгейінің немесе жұмыссыздық деңгейінің тез көтерілуі, кейде
инфляция мен жұмыссыздық ... ... ... дерттерге осал екенін
көрсетеді. Үкімет нарықтық экономикада жұмыссыздықпен және инфляциямен ұзақ
күресте ... ... бере ... да, ол осы ... зардаптарын
жеткілікті дәрежеде жұмсарта алады.
1-ші бөлімде инфляцияның мәні, түрлері, пайда болу ... ... ... оның ... ... ... Ал 2-ші ... Қазақстандағы ерекшеліктері, экономикадағы инфляцияның деңгейін
сипаттайтын басты көрсеткіші тұтыну ... ... ... ... ... ... экономикалық реформалар
және оларды ... мен ... ... жүзеге асыру
күткендегідей әлеуметтік экономикалық нәтижелердің бәрін бірдей берген. Ең
алдымен инфляцияны және өндірістің құлдырауын ... ... жою ... Дағдарысқа қарсы шаралардың орташа мерзімді болашаққа (1993-1995
жылға) арналған бірінші бағдарламасында инфляцияны жарамды деңгейге ... ... ... ... және 1995 жылдың аяқ кезіне дейін
оның өсуі үшін жағдайлар жасауға мүмкіндік ... деп ... ... 1993 жылы инфляция деңгейі 2265%-ға жетті. 1994 жылдың орта тұсында
бұл ... үдей ... де, ... ... ... салыстырғанда мамыр
айында 133,8%-ға жетті. Инфляциялық процестің үедй түсуі өндірістің күрт
құлдырауына әкеліп соқты. ... осы ... шығу үшін ... ... және ... ... шаралары туралы толық баяндалады.
Кіріспе. Инфляцияның ұғымы және оның факторлары.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп ... ... ... ... ... пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз
байланысты деп саналады.
“Инфляция” термині (латынның inflatio ... ... ... ... 19 ... орта ... пайда болды және АҚШ-тың
Азамат ... ... ... жж.) ... долларының (“гринбектердің”)
қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. 19-шы ғасырда бұл термин сондай-
ақ Англия мен ... ... ... ... ... 20-шы ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал
бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы ... ... ... ... ең жалпы анықтамасы - тауар айналымының
қажеттілігімен салыстырғанда ... ... ... ... ... лықа толып кетуі, олардың ... және ... ... тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға
жарамсыздығы төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық ... ... және ... көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша
айналысының заңы бұзылады.
Инфляция- ақша жүйесінің дағдарысты ... ... мына ... ... ... артық ақшаның шығарылуы;
қолайсыз төмен балансы;
үкіметке сенімнің жоғалуы;
Ұзақ уақыт бойы инфляцияның монетарлық құбылыс деп ... ... ... ... мен тауар бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп
келді. Әлі де бірқатар ... ... ... экономикада бағаның
жалпы деңгейініің артуы ретінде анықтайды. Алайда ... ... ... көргенімен оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға
болмаайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сәйкессіздігінен ... ... ... ... ... ... елдерінднгі экономиканың қазіргі дамуының ең ... бірі ... ... көріну нысандары:
Тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуі, оның үстіне бірқалыпты ... ... өзі ... оның ... алу ... ұрындырады;
Ұлттық ақша бірлігінің шетелдік ақша бірлігіне қатысты ... ақша ... ... ... бағасының көтерілуі.
Бүгінде инфляция бағаның өсуі ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге елдің ... ... ... ... де ... ... ... пен
өткізу сферасындағы әртүрлі факторлар тудырған өндіріс процесінің ... ... ... ... әуел ... себебі-ұлттық
шаруашылықтың түрлі сфераларындағы жинақтау мен тұтыну, сұраным мен ұсыным,
мемлекеттің ... мен ... ... ақша массасы мен
шаруашылықтың ақшаға қажеттілігі арасындағы алшақтықтар.
Инфляцияның ішкі және ... ... ... ... ... Ішкі ... арасында ақшаға жатпайтын және ақшалай-монетарлық
факторларды бөлуге болады. ... ... - бұл ... ... ... ... ... өндірістің
монополизациялануы, инвестициялардың теңгерімсіздігі, әлеуметтік-саяси
сипаттағы ерекше жағдайлар және ... ... ... мемлекеттік
қаржының дағдарысы – бюджет тапшылығы, мемлекеттік ... ... ... сондай-ақ кредит жүйесінің кеңеюі, ақша айналысы жылдамдығының
артуы нәтижесінде кредит ... өсуі және ... ... ... ... ... валюта
дағдарыстары), басқа елдерге инфляцияны экспортқа шығаруға ... ... ... алтынды, валютаны жасырын экспортқа шығару
инфляцияның сыртқы факторлары болып ... ... 2.1. ... ... ... байланысы.
Сөйтіп, көп факторлы процесс ретіндегі инфляция – бұл ақша айналысы
заңының бұзылуымен ... ... ... ұдайы өндіріс дамуындағы
алшақтықтың көрінісі.
Инфляцияның іс-әрекетін қаржы проблемаларымен байланыстырып отыру
қажет, өйткені инфляция құбылысы ... ... ... ... болып
келеді:
белгілі бір салық нысандары мен әдістерін қолдану;
инфляциялық сипаттағы шараларды ... ... ... ... ... ... жабудың әдістері;
мемлекеттік берешектің көлемі.
Нарықтық экономика кезінде қаржы ... ... ... ... әсер ... (нфляциялық тенденцияларды
күшейте түседі).
Бірінші фактор - мемлекетшығыстарының өсуі, бұл ерекше төлейалушылық
сұранымның артуынажеткізеді, сөйтіп ... баға ... әсер ... мен ... бағаның көтерілуіне байланысты ақшаның құнсыздануы
бюджет шығыстарының көбеюіне соқтырады, ал оның ... ... ... қажеттіліктен артта қалып қояды. Бұл сөзсіз ... ... ... ... ... фактор - табысқа салынатын салықтың көбеюі. ... ... баға ... арқылы тұтынушыға ауысады және нарықтағы бағаның
көтерілуінің басты себебі ... ... - ... ұзақ ... тапшылықтары (өндірістік
емес шығындардың неғұрлым өсуімен ... ... ... да ... ... ... ... мен қызметтерге бағаның өсуі салдарынан
мемлекет шығыстарының өсуін жандандырады.
Екіншіден, ... ... ... ... және ... арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық процесс мемлекттің берешегі проблемаларын
шиеленістіреді.
Сөйтіп, қаржы мен инфляция өзара тәуелді болып ... ( 1-ші ... ... ... ... ... бола алатын сияқты,
инфляция да қаржы ... әсер ... ... ... ... ... ... шынайы кірістерін төмендетуге, бюджеттің
шығыстарын көбейтудің қажеттігіне, ... ... ... ... тапшылығынан болатын мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы ресурстарын
құнсыздандырады, ... ... ... мен ... ... ... ... белгілі бір межелдемелері арқылы ... ... алу ... олар ... Осыған ұқсас
мемлекеттік берешектің ... ... ... қарыздарды тарту
үшін мемлекет өзінің бағалы қағаздарының табыстылығын несиелік ... ... ... ... болады, бұл мемлекеттік борыштың атаулы
өсуін тудырады. Қаржы қатынастары мен ... ... бір ... сипаты, бірін-бірі өзара толықтыра отырып, экономикалық жүйедегі
келеңсіз ... ... ... ... бірқатар әлеуметтік-
экономикалық проблемаларды тудырады: ақшалай табыстардың ... ... ... ... ... ынтаның түсуі, ... ... ... ... ... бұзылуы және тағы басқалары.
Инфляцияны бағалау және өлшеу үшін бағалар индексінің ... ... ... ... ... мен ... ... жиынтығының сатып алу бағасы мен базалық кезеңнің бағасым арасындағы
арақатынасты өлшейді. Ағымдағы ... ... ... ... ... жылдың бағалары индексінен өткен жылдың ... ... ... ... ... ... ... соң жүзге
көбейтіледі:
Инфляция қарқыны: = (Iб1-Iб0)*100/ Iб0
Қазақстанда тұтыну тауараларының бағасы мен қызметтер көрсетудің тарифтері
өткен жылға қарағында былайша өсіп ... ... 1990-1%; ... 1993-
30,6%; 1994-22,7%; 1995-1,6%; 1996-1,39%; 1997-1,17%; 1998-1,07%; 1999-
1,18%; 2000-1,13%.
Дүниежүзілік практикада егер инфляцияның ... ... жыл ... одан ... ... айына елу пайыз немесе аптасына 11,5 пайыз құрса
онда мұндай деңгей әсіресе инфляцияға сәйкес келеді. Сөйтіп, ... ... ... жж ішінде айтарлықтай асып түсті.
Инфляциялық процестің қуаттылығын бағалауды және ... ... ... ... ажыратады:
бағалар өсуінің қарқыны бойынша;
- баяу – баға жылына 10 ... ... бұл ... ... ... ... кәсіпкерлік тәуекел болмайды;
- өршімелі – баға 100 пайыз шегінде өскенде; ақшаның затталынуы өседі;
- әсіре – баға жүздеген пайызға өскенде; баға мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша:
теңдестірілген және теңдестірілмеген инфляция; теңдестірілген инфляция
кезіінде әртүрлі тауарлардың бағасы бір-біріне қатысты өзгеруссіз
қалады, ... ... ...... ... ... ... отырады, оның үстіне әртүрлі үйлесімде;
болжаулық (болжап ... ... ... ... және ... ... пайда болу орнына қарай:
импортталынған және экспортталынған;
Сондай-ақ дамудың әркелкілігімен сипатталатын ... баға ... ... ... қалған, бірақ тауар тапшылығы күшейген кездегі
тұқыртылған инфляцияны ... ... екі ... ... ... ... ... және шығындар инфляциясы (өндірушілер инфляциясы).
Бірінші жағдайда ол заңды және жеке ... ақша ... ... ... ... және қызметтерге сұранымның өсуінің
салдары болып табылады.
Екінші жағдайда ... ... ақы ... ... пайыздық мөлшерлемелердің көбейуіне, тұтынатын шикізатқа,
материалдарға бағаның, қызметтер ... ... ... және т.б.) ... ... ... шығындардың көбейуі
инфляцияны тудырады.
Нақты экономикалық өмірде инфляцияның бұл түрлері және ... ... ... тоқайласады, өзін өзара толықтырады, ... ... деп ... ... бұл ... ... ... баға мен еңбекке ақы төлеудің өсуі нәтижесінде
шығындардың ... ... өнім ... ... ... ... тұтыну жалақының және экономиканың шектес секторларында материалдық
шығындардың қосымша өсуін талап етеді және осылайша ... кете ... ... ...... мен ... ... жеткіліксіз қалыптасқанда, ал өндірістің жеке салаларында ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында, мемлекет шығыстарын
немесе ... ... ... ... ... ... кезінде кәсіпорын не өндірістің көлемі қысқартуға, не ... ... ... ... ... ... ... не
іскерлік белсенділіктің құлдырауы, не бағалардың төмендеуі болады. ... ... ... ... ... отырып, нарықта тұра
алуға тырысады және бағалар мен өндіріс ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның төмендеуіне мүмкіндік
жасайды.
Монополияландырылған экономикада бұл механизм әрекет етпейді,
өйткені ... ... ... шала
фабрикаттарды, жинақтау бұйымдарын, жабдықты, саймандарды жеткізушілерді
таңдай алмайды. Ол ... ... ... ... келісуге
мәжбүр болады және жоғарылатылған ... ... ... өз ... ... ... ... жасау бойынша
түкпілікті тұтынушыға-халыққа аударып салады. Мұндай ... ... мен ... шектеу жөніндегі шаралар өндірістің құлдырауына
жеткізеді.
Инфляция сыртқы экономикалық қызмет ... ... ...... және ... ... ... жағдайда ол
шетелдік валютаны шамадан тыс ... және ... ... ... ... ... валютаны коммерциялық банктер орталық
банкке депозиттейді,орнына ұлттық валютада баламалы сома алады; ... ... ... өзі ... несие операцияларын және несиелік
экспансияны кеңейтуге мүмкіндік береді, ұлттық валютада номиналданылған
ақша ... ... ... қозғау салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен ... ... ... ... туады, бұл тұтынушы – елдерде, ... ... келе ... ... бағаның өсуіне соқтырады. Инфляциялар
халықаралық ...... ... ... пайдаланатын
монополиялардың қызметіне қозғау салады. Корпорациялардың валюталық
операциялары олар ... ... ... ... ... ... ... шетелдік валютаның қосымша ауқымы айналысқа ... ... және ... ... арқылы ұлттық айналысқа шығарылады.
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен салыстырмалы тұлғаланатын тауар
ауқымынан ... ... ... ... ... ... істеу негізі болып табылатын оның бұл ... оған ...... ... ... ... ... отырып, тиімді
орындауға, қорланым мен құнды сақтаудың ... ... ... ... ... ... халықтың көптеген жігінің материалдық
жағдайына, инвестициялық қызметке қауіпті әсер етеді.
Инвестицияның ... көзі – ... ... ... ... де ... ... тапшылығы инфляцияның қайталама факторы болып
табылады, өйткені ол шығындардың ... және ... ... ... ... ... ... тапшылығы Қазақстанның
егемендігі жағдайында да сақталып ... ол 1991ж. ... ... ... ... ... ... 1995-17,4%, 1996-15,4%, 1997-
17,7%, 1998-18%, ... ... ... құрады. 2002жылы
республикалық бюджеттің тапшылығы 1,453 ... ... ... ... ... ... нәтижені тудырған жаңа салықтарды –
алғашқы мөлшерлемесі 28% ... ... ... ... ... және ... ... баждарын енгізу, өнімнің өзіндік құнына
қосылған қаражаттар аударымдарын ... ... ... ( ... ... қор), ... ... қамтуға жәрдемдесудің мемлекттік
қорына аудару, әлеуметтік сақтандыруға аударылатын ... ... ... қаржыны және әлеуметтік шараларды асығыс жүргізу мүмкіндігін
туғызды.
Инфляцияның дамуының қосымша факторы пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... ... үшін төлемақының өсуі
жағдайында бұл өнімнің өзіндік құнының, оның ізін шала ... да ... ... өндіріс шығындарын - өндірушілер ... ... ... ... ... кездерге дейін дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... еді. Мысалы, соғыс жылдарында
мемлекеттер әскери ... жабу үшін көп ... ... ... ... болды. Соңғы жылдары бірқатар елдердің ... ... ... ... өндірістің тұрақты факторына айналды. Шет ... ... өту ... ... оны үш түрге бөледі:
а) баяу немесе сұлама инфляция;
ә) қарқынды инфляция;
б) ұшқыр инфляция;
Баяу инфляция кезінде баға жай ... де ( ... аз), ақша ... ... ... ... Мысалы, кейнсшілер мұндай инфляцияны экономикалық
даму үшін оңды ... деп, ал ... ... ... ... субъекті деп есептейді. Мұндай инфляция өндіріс пен сұраныстың
өзгерген жағдайларына қарай бағаларды ... ... ... ... ... кезінде баға жылына 10-20%-дан 200%-ке дейін өседі.
Соның ... ... ... ол ... одан әрі өсуіне әкеліп соқтырады.
Біздің елде болып жатқан ақшаның құнсыздануы инфляцияның осы түріне жатады.
Сонымен қатар, бұл ... үшін ... ... ... ... ... бағаның мұндай өсу қарқынын есепке алады.
Ұшқыр инфляция кезінде баға жылына астрономиялық қарқынмен ... ... ақша ... мен ... ... деңгейінің тым шарықтап,
шектен тыс өсуін білдіреді. Мысалы, Никарагуада азамат ... ... ... өсуі ... ... ... ... жағдайда халық үлккен зиян
шегеді, тіпті қоғамның ауқатты тобына да қиын ... ... ... ... ... ... ... бірқатар елдерде бағаның өсу
қарқыны айналымдағы ақша мөлшерінің өсу қарқынынан ... ... ... ... ... ... ... байқалды. Шаруашылық
субъектілері ұлттық валютаға ... ... ... ... ... ... ... тырысып бағады. Нәтижесінде айналымдағы ақша
айтарлықтай өсіп, ал оның санының өсуіне тең ... ... ... ... ... ... ел ... болатын инфляциялық тепе-теңдік формаларына байланысты
ашық және басыңқы деп бөледі. Еркін баға белгілеу ... тән ... ... ... мен ... ... артуы түрінде көрінеді.
Ашық инфляция кейбір тауар нарығындағы ... ... ... оның ... ... сайыса береді. ... ... ... қолданылатын экономикаға тән, ол тауар тапшылығында,
өнім сапасының нашарлауында, амалсыздан ақша ... ... ... ... ... ... мен ... екі типке бөледі:
а) сұраным инфляциясы;
ә) өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... болатын инфляция-ұсыным инфляция. Сұраным инфляцияның мәнін бір
сөзбен: “Тым көп ... тым аз ... ... – деп ... ... екі түрі ... жалақының өсуі әсерінен болатын инфляция;
ә) ұсыным экономикасы механизмінің бұзылуы нәтижесінде пайда болатын
инфляция.
2.3. Инфляцияның пайда болу себептері.
Ақша ... ... алу ... ... ... салыстырғанда
құнсызданады.
Инфляцияның былай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты құнсыздануы,
алтынды ... ақша ... ... ... деп қарастыруда жатыр.
Ең алдымен бағаның өсуі, тауарға сұраныстың оның ұсынымнан ... ... ... тауар нарығында сұраныс пен ұсыныстың сәйкестігінің
бұзылуы әлі ... ... ... бағадеңгейінің өсуі. Бағаның көтерілуіне нақтылы бір
экономикалық жағдайлар да әсер ... ... 70-ші ... дағдарыс тек мұнай бағасының өсуінен ( мұнай бағасы 20 есеге
өсті ) басқа да тауар мен қызмет ... ... ... ... жылы ... ... 7%-ке, 1974 жылы 9%-ке ... Ақша әсерінен тыс,
тауар бағаларының өзгеруі еңбек өнімділігінің артуына, циклдық ... ... ... ... ... ... ... мен экономиканы мемлекеттік реттеуге, салықтың ... ... ақша ... ... ... ... ... өзгеруі мен сыртқы экономикалық
байланыстардың ықпалына және т.б. байланысты.
Демек, бағаның өсуіне көптеген неше ... ... ... ... циклдық толқуынан болатын бағаның ... ... ... ... ... фазаларынан өту барысында, әсіресе, 19-
20ғасырлардың бас кезіне тән ... ... ... динамикасы)
өзгеріп отырады. Аласапыранның бас кезінде оның өсуі дағдарыс пен депрессия
фазасында ... ... ... баға тағы да ... Еңбек
өнімділігін арттыру бағаның төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдық толқудың тағы
бір көрінісі ... өсуі ... ... артып кетуінде. Мұндай
құбылыс шығынның инфляциясы деп аталады, ал ол өз кезегінде баға деңгейінің
жалпы өсуіне алып ... ... ... да ... инфляциялық өсуіне
көп әсер етпейді. Айталық, су басып кеткен аймақтағы құрылыс материалдарын
шығаратын өндірісті ұлғайтады, ал олар ... ... ... ... ... баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз?
Инфляция көп ... ... ... есте ... ... ең ... атап ... мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы, ... ... Ол ... ... ... ... ... Орталық эмиссия банкісінен қарыз арқылы қаржыландырылса,
пайдаланылса, онда айналыста ақша ... ... ... ... әдіспен инвестицияны қаржыландыру
жүргізілген жағдайда да бағаның ... өсуі ... ... милитариландырумен байланысты инвестиция инфляцияны өршітеді.
Ұлттық табысты әскери мақсатқа пайдалану, өндірістік емес шығындар – олар
қоғамдық ... ... ... ... әскери ассигнациялар бір сәтке ғана
қосымша төлем қабілеті барн сұраныс туғызып, тауармен ... ... ... ... ... әскери шығындардың өсуі ... ... ... ... және ... ... ұдайы
өсуіне ұсындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі нарықтық экономиканың
ерекшеліктеріне байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... болады, өнімнің түрі аз, капитал ауысуы оңай уақытқа
мүлдем ... ... ... ... ... ... нарық. Ал
олигополис (жетілмеген бәсекелес) едәуір дәрежеде ... ... ... ... ... ... бастамаса да, олар оны қолдауға
ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның жоғары ... ... тұру ... пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дифицит жасуға тырысады.
Өздері билік жүргізетін нарықта бағаның ... ... ... пен ... ... ... ... қарсы болады. Салаға жаңа
өндірушілердің ... ... үшін ... ... ... пен
ұсыныстың сәйкес келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден, елдің экономикасының ашық болуы оның ... ... ... ... ... ... ... қаупі
туады. Жоғарыда аталған 1979 ... ... ... шарықтауы
(энергетикалық дағдарыс) сырттан әкелетін ... ... ... ... ... басқа тауарлар бағаның қымбаттауына әкеледі.
“Импорттық” инфляциямен күресу мүмкіндігі шектеулі. Әрине өз валютасын
ревальвациялау ұлттық ... ... ... ... ... ... болады. Бесіншіден, инфляция өзінен-өзі дем беретін сипат
алады, “инфляцияны күту” нәтижесінде пайда ... ... ... көптеген
экономистері және біздің елімізде де экономистері осы факторды ерекше
көрсетуде. Халық пен ... ... күту ... ... ... ... ең басты міндеді.
Инфляциялық күту жағдайында экономикаға ықпал етудің механизмі қандай?
Баға деңгейінің жалпы өсуі жағдайында өмір ... ... ... ... әрі ... ... ... жағдайда еңбекшілер жалақыны көбейтуді талап
етеді. Халық тауарларды көптеп алады, өйткені олардың ... ... тағы ... ... ... өз өнімдеріне өте жоғары баға белгілейді, сөйтіп
қысқа ... ... ... ... бөлшектер қымбаттайды. Мысалы,
Ресей экономикасындағы ( қаңтар-сәуір 1992 жыл ) инфляцияның жоғары ... ... ... жабдықтаушылардың бағаны көтеру
мүмкіндіктерінен сақтанып, алдын-ала өз өнімдерінің ... ... ... ... ... да ТМД ... ... бұрынғы
төлем қабілеті бар сұраныс ... ғана ... ... ... де асып түсті.
2. 4. Қазақстандағы инфляцияның ерекшеліктері.
КСРО халық шаруашылығындағы ... ... ... ... ... ... ... бұл тек капитализмге ғана тән, ал ... ... ... ... ол болуға тиіс емес деген ... ... ... Шындығында да, директивті түрде баға белгілеу барысы,
халықтың күнделікті қажеттілігіндегі тұтыну заттарының ... ... ... ... ... ... Бірақ тұтыну бағаларының деңгейі
бір өзі ғана инфляцияны өлшейтін құрал болып табылмайды. Инфляция, сондай-
ақ ... және ... ... ... ... ЖІӨ ... де сиптталуы мүмкін.
Өнімнің көтерме бағасы, оларды дайындауға кететін шығындардың ... өсіп ... ... әр ... ... ... ... қайта бөлу есебінен кейбір тауарлар шеңберіне бөлшек
сауда бағасы ... ... ... ... ... ... ... арзан тауарларды шығару орын алды. Кейбір тауарлардың ... ... ... ... ... ... қалды. Бұның барлығы
жабық инфляцияның болғандығы туралы айтуға мүмкіндік береді сөзсіз.
Қазақсатандағы және басқа да ТМД ... ... ... ... ... ... құралдары мен тұтыну заттары
өндірісінің дамуындағы аяқ асты орын алған ... ... ... ... Қазақстандағы өнеркәсіптердің өндіру салалары мен ауыл
шаруашылығының дамуына салынған капитал жұмсалымдарының тиімсіздігі; ... ... және ... ... құннан өте көп мөлшерде алшақ
болуы. Бағаны ырықтандырмайынша нарықтық ... өту ... ... ... ... ... инфляцияға жол берілді.
Экономикадағы инфляцияның деңгейін ... ... ... бағаларының индексі (ТБИ) жатады. Ол үй шаруашылығының ... ... ... ... ... оның үлес ... отырып, бағаның өсуі индексі негізінде анықталады. ТБИ ... ... ... ... ... 275 тауарлар мен қызметтер түрін
қамтиды. Бағаның құрылымы мен тұтыну тауарларының өзгеруіне байланысты ... ... ... ... 1996 ж. ... бастап, 1995 жылғы әрбір
жанұя бюджетін зертеу нәтижесінен келіп «тұтыну ... ... ... ... былай анықталынды: тамақ өнімдері – 62,6% (бұрынғысы –
58,2%), азық-түлік емес тауарлар – 23,2% (30%); ... ...... ... ... ... ... бөлуге болады:
глобалдығына қарай – локальдық, яғни жекелеген елдерде ғана орын алатын
және ... даму ... ... – төмен, бәсең, гиперинфляция және
суперинфляция, яғни бағаның өсуі ... ... ... циклдігіне қарай –
жылжымалы (бағаның біртіндеп өсуі), тұрақты, сатылы.
Егерде инфляция экономикадағы құлдырауға байланысты ... онда ... деп ... ... бойы ... ақша ... мен ... арасындағы
тәуелділік экономис-монетаристердің назарына болды, солардың ішінде танымал
Милтон Фридмэн де бар. Монетаристер ақша массасындағы өзгеріс – ... ... ... деп ... ... Қазақстандағы дамуы да осы ... ... ақша ... өсу ... бағаның үнемі өсуін
ынталандырады. Осылайша, 1993 жылы ақша массасы 6,3 есе, ал баға 21,7 ... жылы ақша ... мен ... өсу қарқыны соған сәйкес 845% және
125%; 1995 жылы 216% және 160% құрады. 1996 жылы ақша ... ... ... біршама төмендеуіне жол берді.
Қазақстан тәжірибесі инфляциямен күресу тек қана фискалды – ... ... ... ... куәландырады. Бірақ, дүниежүзілік
тәжірибеде, соның ... ... ... ... ... өмір ... ... бар. Бұл облыстағы көптеген экономистердің зерттеулері, қай
елде болмасын, жылына 30-40%-дан асатын ... ... ... қол ... ... ... ... Қазақстандағы инфляция проблемалары және бәсеңдету шаралары.
Республикада жүргізіліп жатқан экономикалық реформалар және оларды
жеделдету мен ... ... ... ... ... ... нәтижелердің бәрін бірдей берген. Ең алдымен
инфляцияны және ... ... ... ... жою мүмкін болмады.
Дағдарысқа қарсы шаралардың орташа мерзімді болашаққа (1993-1995 ... ... ... ... жарамды деңгейге дейін
төмендету өндірістің құлдырауын тоқтатуға және 1995 жылдың аяқ ... ... өсуі үшін ... ... ... ... деп ... болатын.
Алайда, 1993 жылы инфляция деңгейі 2265%-ға жетті. 1994 жылдың орта ... ... бір ай ... ғана ... ... бұл «қарқын» үдей
түсті де, алдыңғы жылдағы 116,1%-бен салыстырғанда ... ... ... Инфляциялық процестің үедй түсуі өндірістің күрт құлдырауына әкеліп
соқты. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған бағдарламасы бойынша одан әрі жүзеге асыруы мүмкін
емес екені 1994 жылдың орта ... ... ... Бұл ... ел ... Республика Министрлер Кабинетінің жұмысына өте қатал ... ... ... 1994 ... ... жартысында еліміздің
экономикалық жағдайы өте ауыр болды. Себебі: инфляцияның бақылаудан шығып
кетуі, ұлттық валюта ... ... ... ... тоқтауы, жалақының
уақытында берілмеуі. Еңбек өнімділігін арттыру шеңберінен шығып кеткен
жалақы мөлшерін қандай болмасын арттыра беру ... ... ... ... келе ... ... өзінде де нарыққа қосымша ақша
топанын шығара ... ... Ал, бұл өз ... ... ... қамшылай
түседі. Нарықты экономика бүгінгі жағдайда бұл процестерді ... ... ... белгілі. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ешқайсысы не
жалақыны, не өз өніміне деген бағаны ... ... ... жағдайда
осылай бола бермекші. Сондықтан да мұндай келеңсіз бақыттан құтылудың бірі
ғана жолы тұтыну және қор ... ... ... құралдардың
күнімен мемлекеттің араласуы ғана болуы мүмкін.
Өткен жарты жылдықта республикадағы инфляциялық процестердің
динамикасы ... ... ... ... ... бағасының
халық тұтынатын тауарлардың бағасына қарағанда тез өсуі, 1994 ... ... бұл ... ... ... өсуі болымсыздау
болды. Шикізат өндіру саласындағы баға орта есеппен 37%-ға өсті, ал ... ... 35%-ға ... ... ... кварталында бұл айырмашылық
екі есеге артты. 1994 жылдың ... ... ... қажет
тауармен халық тұтынатын тауарлардың көтерме сауда ... өсуі ... Тек 1994 ... ... осыбағалардың өсуі халық тұтынатын
тауарлардың ... ... ... республикада инфляциялық
процестердің анықтаушы факторы болып өткен жарты ... ... ... ... ... ... Сәуір және мамыр
айларындағы энергия қуаттарының тарифінің көтерілуі өндірісте – 19 ... ... ... ... – 28 есе, ... ... 40 есе, ... 78 есе өсті. Сонымен бір мезгілде
экономикалық реформаларды жеделдетудің жаңа ... ... оны ... ... ... ... ... Бұл бағдарламаның да негізгі
мақсаты инфляцияны, өндірісті тұрақтандыру мен жандандыру үшін ... ... ... ... ... ... болды. Бағдарламаны
басты орындаушылардың бірі 1994 жылғы қазанда былай деп мәлімдеген ... ... ... ... ... ... 7%-ға дейін төмендетпек ойымыз
бар, ал келесі жылға ... ... (1995 ... факторлар жайында айтылып
отыр), макроэкономика авторларының іс-қимылдарын инфляцияны ... ... ... екі немесе, тіпті, бір пайыз деңгейге дейін жеткізетіндей етіп
ұйымдастыру көзделіп отыр, оның өзі stand-bu ... ... ... Өз жағдайына қарап қадам жасамай, ал оны қалыптастыруға
тиіспіз, біз оған қабілеттіміз». 1995 ... ... ала ... ... ... көзделгендегіден жоғары юолғанын көрсетеді.
Өндірістің құлдырауы да мүмкін ... Егер ... ... ... ... 1992 жылы ... құлдырауы біршама тұрақты болған
1993 жылмен салыстырғанда 14,6%, 1993 жылы 28%, 1994 жылы 48%, 1995 ... ... Осы ... орай ... ... орта мерзімді жаңа
бағдарламасында да инфляцияның жылдық қарқыны 9-12%-ға ... ... ... ... дейін қалдырылғаны ерекше алаңдатады. Мұның өзі ... ... ескі ... ұстанатын болса, онда отандық тауар
өндірушілер 1998 ... ... ... деп ... де ... деген сөз.
Бірқатар салаларда іскерлік белсенділіктің жандануына біздің алданбауымыз
керек, дегенмен мұндай нышандарды құптамасқа болмайды. ... ... ... әле де ... дағдарыстан шыққан жоқ және ... ... ... жоқ, ал ... ... ... ... жеңіл және тамақ өнеркәсібі сияқты салалар ... одан ... ... 1995 жылдың 8айы ішінде ғана жеңіл ... тағы да ... ал ... ... ... ... шараушылығының жалпы өнімі 1995 жылдың 9 айы ішінде алдынғы
жылдың осы ... ... 19% ... яғни ауыл ... ... ... ... кеміді. Егін жинау қызған кезде егін
жинайтын ... ... 29%-ға ... ... ... 28%-ы жұмыс істеген жоқ. Мал санының кемуі ерекше аландатады.
өткен жылдың осы кезеңімен (1 қыркүйек) салыстырғанда 1995 жылы ірі ... ... ... сиыр -10%, қой - 21%, ... - 26%, ... - 8% ... 40% ... Малдың өнімділігі де кеміді. Бұл фактілерге селқос қарауға
болмайды, өйткені мал ауыл халқының, әсіресе ... ... ... ... ... ... Егер біз бұл ... тоқтата алмасақ, кейін
республикада азық-түліктің ... ... ұзақ ... ... тура ... зардаптарын бейтараптандыру мақсатымен мемлекет инфляцияға
қарсы саясат жүргізеді. Мемлекеттің инфляцияға ... ... ... баға мен ... ... ... ... ақшаны
эмиссиялауды қатал бақылауға ау сияқты жалпы экономикалық шараларды іске
асыру арқылы жүргізеді.
Ал аса ... ... ақша ... ... ... ... ерекше түрі. Ол бір мезгілде материалдық-қаржылық
сәйкессіздіктің әрі салдары, әрі себептері ... ... Оны ... ... ... ... болмайды, яғни, егер инфляциялық
вирус инфляцияға қарсы ... ... ... ... ... ... нәтижесіз болуы мүмкін. Қазақстанда өндірісті
дамытуға бағытталған экономикадағы ... ... ... ... ... құру ... ... Реформа алдындағы экономикада
инфляциялық потенциалдың дефицит және қанағаттанбаған сұраныс иүрінде
көбірек ... және ... ... бірінші кезеңінде жалпы ұсыныстың
азайып кететінін ескерсек, өтпелі ... ... ... ... мүмкін емес. Мұны практикада дәлелдеп отыр. Мемлекеттің инфляцияға
қарсы саясатының ... ...... ... ... ... инфляциялық процестердің біртіндеп төмендеуіне ықпал жасап отыру
болмақ.
Енді бірнеше ресейлік ... ... ... ... ... ... саясатының мән-мағынасына қатысты
көзқарастарына назар аударайық.
Мәселен, экономист Маневич былай деп ... ... ... қарсы күрес тәсілдері тіке және жанама түрде де
болуы мүмкін. Халық шаруашылығындағы жағдай дағдарысты бола ... ... ... және ... ... экономикаға және ақша көлеміне
(массасына) тіке тәсілдер арқылы ықпал жасауы тиімді ... ... ... ақша ... ... алу ... реттеудің,
яғни инфляцияға қарсы күрестің тіке тәсілдеріне мыналар кіреді:
1. Несиелерді, ... орай ақша ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік реттеу;
3. Жалақыны мемлекеттік (кәсіподақтармен келісе отырып) реттеу;
4. Сыртқы сауданы, капиталды әкелу мен ... және ... ... ... ... жанама тәсілдеріне мыналар жатады:
1. Коммерциялық банктердің несиелік және есеп ... ... ... арқылы басқару негізінде реттеу;
2. Ақшаның жалпы көлемін мемлекеттік банк арқылы ... ... ... ... отыру;
3. Коммерциялық банктердің міндетті резервтері, орталық банктің ашық РЦБ-
гі операциялары.
Осылардың бәрі артық ақша көлемін және ... беру ... ... ... сөйтіп елдегі инфляция қарқынына әсер етеді.
Ресейлік басқа бір экономист В.Радаев инфляция мен күрестің әкімшілік
және экономикалық тәсілдерін бөліп ... Ол ... ... баға мен ... ... ... ... жатқызады. Осы
әдістердің көмегімен бағаның жалпы деңгейінің өсуі ... ... ... ... ... ... мынаны ескеру ... ... ... ... ... ... ... пайда
болуына негіз қалайды, екіншіден, және бұл өзі ең басты ... ... ... ... ... ... экономиканың қалыптасуына
бөгет жасап, өтпелі кезеңнің ... ... жеңу ... Бұл ... ол – ... ... тиімді екенін көрсетті. Ол
үшін ... ... ... деген құлшыны мен мүмкіндіктерін шектеуге
қажетті экономикалық жағдайлар туғызу қажет.
Енді мемлекеттің өтпелі ... ... ... ... ... ... ... кездегі ақша-несие саясатын олардың нарықты
экономикаға көшу барысында кезіккен ... және ... ... ... ... ... валюта бағамын еркіне жіберу тауар – ақша тепе-
теңдігін аздап та болса қалпына келтіруге ықпал ... ... ... үшін белгілі бір алғышарттар жасайды. Инфляцияның төмендеу көлемін
дұрысырақ ... үшін ... ... ... ... ... Чехославакия мен Польша сияқты елдер гиперинфляция
шырмауынан аман-есен ... ... ... елдерінің ақша-несие
тұрақтылығының ... ... деп ... ресейлік экономист Доронин,
бір жағынан, бағаларды, несие үшін ... мен ... ... сақтай отырып қол жеткен тепе-теңдікті ұстау ... ... ... ... мен ... ... ... бір динамикасын
қамтамасыз ету болып табылады. Жақын ... бұл ... ... осы ... ... бағытталатын болады».
Ақша-несие тұрақтылығы мен инфляцияның төменгі деңгейін ... ... ... үшін шаруашылық айналымының күнделікті қажеттілігі үшін
кететін ақша эмиссиясын шектеу қажет. Дамыған нарықты экономика жағдайында
бір процесс ... ... ... ... несиелердің ішкі рыногы
арқылы реттеледі, ал пайыздық ставкадағы, бағалы ... мен ... ... ... ... ауытқулар сипатын бейнелеп, ақша-
несие саясатына қажетті түзетулер ... ... ... ... ... ... ... мен түзетудің мұндай механизмдері жоқ.
Шығыс Европаның барлық елдерінде ақша-несие саясатының ... ... баға мен ... ... еркіне жібергеннен кейінгі аса маңызды
шаруашылықтарға айналады. Шығыс Европа елдерінің ... ... ... ... ... атап өте ... оның
мүмкіндіктерінің аражігін де ажырата білуіміз қажет. Біз қарағанда
бюджеттің ... қол ... ... ақша ... өсімін
шектеу, инфляцияны ауыздықтау, ішкі нарықтағы валюта бағамын тұрақтандыру
сияқты шұғыл ... ... ... ... ... бұл ... тағы да ... мүмкін.
Өзіміздің ақша жүйемізді қалыптастырудың алғашқы ... ... ... ... ... ... өзгеше болып
келеді. Мәселен, 1994 ... ... ... 1993 ... желтоқсанымен
салыстырғанда 125,8% құрады. Сөйтіп ұлттық банк теңге енген күннен бастап
1994 жылдың жазына дейін ұлттық ... ... ... ... ... ... сырғымалы бағамын белгілеу немесе тоқтатуға бағытталған
мүмкіндіктерді қабылдамай тастады, сөйте тұра өзі ... ... ... ... ... ... таба ... жоғарғы қарқынымен 1993 жылғы және 1994 жылдың
бірінші ... ... ... ... несие нарығындағы бос
жүрген теңге қаржыларының несие нарығы мен ... ... ... ... ... валютаға ауыстыру үшін
валюта нарықтарына қарай ауысып кетуіне ықпал ... ... ... ... өсе ... Оның өсімі инфляиця әсерінен құнын жойған ақша ... ... ... ... ... ... элементтерінің бірі
– қаржыны сауықтыру және халық шаруашылығын тұрақтандыру, шығыны көп ... ... ... ... ... ... ... халық тұтынатын тауарларға бағаны ... ... ... ... ... ... ... болады. Бірсыпыра шетел мамандарының
айтуынша Қазақстанда ... ... және ... ... ... ... Сондықтан бұл салалардың дамуына айрықша көңіл бөлінуі
керек.
Сыртқы саудамен айналысатын кәсіпорындарды өзін-өзі ақтауғы көшіру,
ұлттық ақша ... ... ... Бір сөзбен, инфляцияның халықтың әл-
ауқатының ... ... әсер ... нәтижелерін аз айту керек. Көптеген
елдердің экономикасындағы мынадай ... ... ... өсуі ... ... қысқаруымен бір мезгілде ... ... ... ... деп ... Стагфляцияның себептері
туралы теориялық даудың тәуелсіз Қазақстан мемлекеті үшін де ... ... бар. ... біз ... ... ... ... сүріп жатырмыз. Мамандарды пікірінше стагфляцияны қоғамдық өндірістегі
құрылымдық сәйкессіздіктер (диспропорция), басты өндіріс ... ... ... ... т.б. жағдайлар тудырады. Мысалы,
ішкі сомдық аймақта төлем ... ... өнім ... ... ... ... әкеліп соқтырып отыр. 1992 жылдың
шілдесінен ... ... ... ... ... арасында төлем
айырылуларды ұлттық банктердің біртұтас коореспонденттікесебі ... ... ... шын ... есеп ... күрт кідіруін туғызды
және іс жүзінде сом аймағының ыдырауын бастап береді. ... ... шығу үшін ... ... мен ... оған деген
сенімді нығайту керек.
Яғни, қазіргі таңда жаңа ақша-бірлігін дәлірек айтсақ ... ... ... аса ... ... қажеттілікке айналып отыр.
Сонымен бірге, ұлттық валютаны енгізу мемлекеттік тәуелсіздіктің айқын
белгісі болып табылады. ... ... ... ... – оны ... қазіргі қалыптасқан экономикалық жағдайға ... ... ... ... ... құлдырауы, бюджет тапшылығы, инфляция,
ұтымсыз салық жүйесі, бәсекені индустриялды ... ... ... ... валютаны енгізу үшін қажетті алғы – шарттар
жасау керек. Бұл өте ... ... яғни ... ... ... ... ... міндеті тұр. Дегенмен, республикада оны
жүзеге асырудың барлық мүмкіндіктері бар: шикізат, ресурстар, экономикалық
потенциал. Ол үшін ... ... ... ... ... шикізат
өндіруден тұтынуға дайын түпкі өнім шығаруға көшу қажет. Экспорттық
мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... шетел
инвестицияларын тарту, жеткілікті дәрежеде мемлекеттің алтын резервін
жасауда аса маңызды ... ... ... ... ақша ... ... ... белсенді төлем балансы жасалғаннан кейін
ғана ... ... ... ... ... ... енгізудегі ең басты нәрсе
қалыптасқан жағдайда оны өндірудің барынша дұрыс механизмін табу және ... ... ... ... ... саяси тұрғыдан алғанда орынсыз,
шет елдерден экономикалық ... ... және ... ... ... ... әкеліп соқтырды.
Осы мәселе бойынша «Қазақстан: экономика және өмір» ... ... №5 ... ... ... ... ... К.Қажымұратов пен
экономика ғылымдарының кандидаты Н.Нұрлановтың ... ... ... пікірінше, алғашқы кезде еліміздің ақша бірлігі рубльмен
қатар ... ... ... ... ... ... ... әдіс болмақ.
Оның мөлшері қажетті мөлшерден не артық та, не кем де ... ... ... ... етудің бірнеше тәсілдері бар: ауқыммен, ... ... ... ... қамтамасыз етуден ұлттық валютаның күші, оның қабылданған
ауыстыратын бағыт бойынша басқа ... ... ... ... ... нарықтың шын мәніндегі катализаторы қылу үшін, оны
басқа валюталарға айырбастауға қабілеті бар шетел валюталарынан және ... асып ... ... ... ... Оның мәні мынада 100% валюталық
жабу астында ... ... ... ... елдің айырбастау қабілетібар
валютасының сұранымы болып қалады. ... ... ... валютасына
негізделген қаржы жүйесі республиканың экономикасына пәрменді әсер ... ... ... ... ... валюта және алтын қорымен
жабылмаған ұлттық ақша көлемін тауармен жабу ... ғана қол ... ... ... ... ... ... инфляцияның
қысқы мерзімдік күрт өсуі болып отыр, өйткені, егер баға қымбаттап кетсе,
кіріс пен байлық өндіріс ... ... мен ... ... еш ... ... ... Дәл осындай себеппен келісімді
зейнетақы алатындар инфляциядан зардап шегеді, ал сол келісім шарт бойынша
ақша ... ... ... ... ... ... ... ресурстарға
– үйлерге, фабрикаларға жаңа технологияларға инвестициялауға болатын жинаұ
ақша керек. Алайда, инфляция ... ... ... ... ... ... ... молшылықтың ғұмырын қысқартады.
1-бөлімде инфляцияның қаржымен байланысы, түрлері және инфляцияның
пайда болу себептері қарастырылды. 2-ші ... ... ... ... ... деңгейін сипаттайтын басты
көрсеткіші тұтыну бағаларының индексі(ТБИ) туралы баяндалды.
Қазақстанда, жалпы, 1993 ... 15 ... ... жаңа ... ... ... ғана инфляция деңгейі едәуір төмендеді. 1994
жылдың бірінші тоқсанында-ақ инфляцияның орташа өсу ... 32,2% ... ... 19 теңге 94 тиынға теңесті( 1$=19,94теңге ).
Инфляцияның ең төменгі иегі 1998 жылы ... бұл жылы ... 1,9% ... жылы тағы да ... ... ... жылы ... төмендеді.
2001 жылы 6,4%-ке дейін төмендеді.
2002 жылы 6,6%-ке жоғарылады.
2003 жылы 0,9% ... Оның ... ... өсім азық ... ... ... жылдың алғашқы 9 айында инфляция 2,8%-ті құрады, ал 4-ші кварталда
3,8% болды. Бұндай өсім соңғы рет 2000 жылдың 4-ші ... ... ... ... ... ... ресми
деректері бойынша инфляция 2004 жылғы қыркүйекте 0,8% болды. Бұл соңғы 8
жылда белгіленген ең ... ... ... табылады( 1996 жылы қыркүйекте
1,2%).
1993-1996жж. Қазақстандағы бағалардың өсуі мен ... ... 20%-ке ... ... Бұл ... ... ... тек өзіміздің ұлттық валютаны енгізгеннен кейін ғана, Қазақстан
инфляцияға қарсы саясат жүргізіп, оның деңгейі 3 ... ... 100 ... ... ... үшін бұл ... тегіннен тегін келген жоқ, оның
нәтижесінде ұлттық өндіріс күрт құлдырап кетті. Мысалы, жеңіл өнеркәсіп ... ... ... – 90%-ке, ауыл шаруашылық пен азық түлік өндірісі – 50%-
60%-ке қысқарды.
Инфляцияға әсер ететін бірінші ... ... ... – ақшаға
сұраныстың тауарлы ұсыныстан жоғары болуының нәтижесінде ақша айналысы заңы
талаптарының бұзылуы, яғни бюджет ... жою ... ... ... ... ... айналыстағы ақша массасының көбеюі; ... ... ... ... үшін ... ... ... валютаның қозғалысын шектеу және т.б. факторлар.
Екінші топқа тауарлар бағасын және шығындарды өсіретін ақшалы емес
факторлар жатады.
Олар: ... ... ... ... ... шаруашылық
механизмінің шығындылығы, мемлекеттік экономикалық саясаты, оның ішінде
салық және баға саясаты, ... ... ... және ... мәнінде екі топтағы факторлар бірімен-бірі ... ... мен ... ... ... өсіп, инфляцияға соқтырды.
Инфляцияның өмірдегі көрінісі – тауар бағаларының күрт ... ... ... ... және ... Дж.Гельбрейт “ақшаның тауарды
қууы” деп сипаттайды. ... ... ...... ақша ... сатылуға тиіс тауарлар массасы теңдігінің бұзылуы. Бұндай диспропорция,
біріншіден, өндірістің кенет ... ... ... ... ... Қаржы. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Алматы 2003ж.
2. Ақша. ... ... ... ... Ғ.С. ... ... ... Қазақстан 09.04.1993ж.
4. Егемен Қазақстан 12.01.,11.08. 1994ж.
5. Егемен Қазақстан 02.02.,31.04. 1995ж.
6. ... және ... 1996ж. ... ... және қаражат 1995ж. №2
8. Учебник по основам экономической теории. Под рук. д.э.н. Камаева ... МГТУ им. ... ... ... ... Учебник. Под редак. В.И.Ведьяпина Москва
1995ж.
10. Спарвочник по рыночной экономике. Г.А.Калиев, Е.Т.Тимиров. Изд. центр
– «Бастау» 1993ж.
11. Ақша айналысы және несие. С.Мақыш
12. ... ... ... 2000ж.
Алматы.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясат18 бет
Инфляция, оның Қазақстандағы ерекшеліктері23 бет
Инфляция,оның Қазақстандағы ерекшеліктерін талдау және Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы саясаты21 бет
Инфляция. Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау28 бет
Инфляцияның Қазақстандағы жағдайы25 бет
Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау25 бет
Қазақстандағы инфляция жағдайы және онымен күресу әдістері10 бет
Қазақстандағы инфляциялық жағдай27 бет
Қазақстандағы инфляциялық процесстер42 бет
Қазақстандағы инфляциялық процестерді басқару және болжау55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь