Оңтүстік өңіріндегі тарихи ескерткіштер

Жоспар

Кіріспе.

Негізгі бөлім.
1.Оңтүстік өңіріндегі тарихи ескерткіштер.
2. Оңтүстік өңіріндегі зертеуші ғалымдар

Қорытынды.
Ұлы Жібек жолының облыс аркылы өтетін бөліктері бойында көнеден сыр шертетін қалалар мен кенттердің, қорғандардың, түрлі мәдени ескерткіш-тердің, ғажайьш сәулет өнерінің баға жетпес үлгілері, тұтастай және жартылай сақгалған қалдықгары, аз ғана бөліктері, жұрнақ-жұканалары, жойылуға шақ тұрған қирандылары көп-ақ. Қожа Ахмет Иасауи кесенесі — ортағасырлық сәулет өнерінің ерекше ескергкіші. Ол ең алып, зәулім және тарихи-мәдени мән-маңызы жағынан ешқандай теңдесі жоқ кұрылыс болып саналады. Кесененің ені 46,5 м, ұзындығы 12,5 м, ал биіктігі 40 м. Симметриялы тік бұрышты кешен өзара басқалар мен дәліздер арқылы байланысқан әр түрлі 35 бөлмеден тұрады. Дәліздер ғимаратгы бір-біріне тәуелсіз 8 бөлікке бөліп түр. Бұл оның жер сілкінісіне төзімділігін арттырмақ мақсатта жасалған. Диаметрі 18,2 м болатын орталық күмбез Орта Азияда сақгалған ескерткіш күмбездерінің ішіндегі ең үлкені. Түркістанның 1500 жылдығы карсаңында кесенені қалпына келтіру мен жаңарту бағдарламасының жетіжылдық кезеңі аяқталды. Иасауи түлғасы мен оған арнап салынған алып кесененің де құпия касиетгері аз емес. Олардың сырына қанығып, ғажап құрылысты күтіп ұстау — ұрпақгардың абзал парызы.
Отырар өңірі — тұнып тұрған шежіре, таусылмас тарих. Ежелгі қаланың орны әр кезде қазылып, зерттелуде. Отырар өңіріндегі Арыстанбаб кесенесі де бірегей мәдени, діни, тарихи ескерткіш болып табылады. Оның маңайында соңғы жылдары жаңа, кешенді құрылыстар салына бастады. Созақ ауданының Бабаата ауылындағы Баба-ата кесенесі мен мешіт-медресені қалпына келтіру қолға алынды.
Қазір облыста мінәжат, зиярат жасау орындары және сәулет ескерткіштері бойынан ежелгі дәстүрлерінен танысу мақсатында қолөнер шеберханаларында болу да қарастырылған. Бұларға қосымша тарихи орындарға бес бағыт белгіленген, олар — Ақсу — Жабағылы, Машат демалыс аймақтары, Қырыққыз, Біркөлік, Ақниет туристік базалары, Қызылкөл.
Тәуелсіздікке қол жеткеннен кейін тарихи-мәдени, киелі-қасиетті, әулиелі орындар, кесене-күмбездер қалпына келтіріле бастады. Қожа Ахмет Иасауи кесенесін күрделі түрде қалпына келтіруге Түркия мемлекеті көмектесті. Республика және облыс бөлген қаржымен, әсіресе, жеке азаматтар бойынша алғанда жеті түрлі туристік маршрут белгіленген. Олардың бағдарламала-ры мен ұзақтығы да әр түрлі, бір немесе үш күндік болып келеді. Ол бағдарламаларға Сайрам ауданындағы Ыбырайым ата мен Қарашаш ана кесенелері, Отырар ауданындағы Арыстанбаб әулие кесенесі, Түркістан қаласындағы Әзірет Сұлтан мұражай-қорығы, Қожа Ахмет Иасауи кесенесінің тарихи-мәдени сәулет кешені, Ордабасы ауданындағы Қажы-мүқан Мұңайтпасұлы мұражайы, Бәйдібек ауданындағы Бәйдібек баба мен Домалақ ана кесенелері және Созақ ауданындағы Қарабура әулие кесенесі енгізілген. Сонлай-ақ осы жұртшылықгың жұмылуымен көптеген кесенелер жөнделді. Соңғы жылдар ішінде Арыстанбаб, Ұзыната, Баба Түкті Шашты Әзіз, Жабайата, Саңғыл би, Бабаата, Қарабура әулие, Ысмайыл ата, Бәйдібек баба, Домалақ ана, Бес ана, Өзбекстандағы Төле би, Шымыр баба кесенеле-
рінің кейбіреулері қалпына келтірілді, бір-қатарлары жаңадан салынды.
Сайрам ауданындағы Қарамұрт ауылында, көнеден келе жатқан Кәлен баб мазары маңында сәулет өнерінің бұрынғы және соңғы үлгілерін үйлестіре ұштастырған Жаныс баба кесенесі бой көтерді.
Қаратау жотасының беткейіндегі ертедегі керуен жолы бойындағы Ақтөбе (4 — 6 ғ.), Қошқарата (6 — 8 ғ.), Созақ (10 - 18 ғ.), Майтөбе (11-16 ғ.), Шолаққорған (13 — 18 ғ.), т.б. көне қорғандар мен ескерткіштер, тасқа түскен таңбалары бар Арпаөзен, Жүнісата, Қойбағар шатқалдары туристер қызыға көретін орындарға айналып отыр.
Облыс көлеміндегі православиелік ғибадат орындарының ішінде ерекше көзге түсетіні — Шымкенттегі Никольск шіркеуі. Ол орыс мәнері аталатын үлгіде салынған және Түркістан епархиясының ең тамаша шіркеулерінің бірі болып есептеледі.
1993 жылғы мамыр айында Ордабасы тауында Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сынды ұлы бабаларды еске алуға арналған ұлы жиын өткізілді. Онда
Әдебиеттер.
1.Оңтүстік Қазақстан энциклопедиясы.-Алматы,2005.
2.Петроглифтер-көне ескерткіштер.-Шымкент келбеті,2005,13 мамыр.
3.Исламға дейінгі көне түркілердің дүние танымы.-Алматы,1994.
        
        Жоспар
Кіріспе.
Негізгі бөлім.
1.Оңтүстік өңіріндегі тарихи ескерткіштер.
2. Оңтүстік өңіріндегі зертеуші ғалымдар
Қорытынды.
Ұлы Жібек жолының облыс аркылы ... ... ... көнеден сыр
шертетін қалалар мен кенттердің, қорғандардың, түрлі ... ... ... ... ... баға жетпес үлгілері, тұтастай және
жартылай сақгалған қалдықгары, аз ғана ... ... шақ ... ... ... Қожа ... ... кесенесі —
ортағасырлық сәулет өнерінің ерекше ескергкіші. Ол ең ... ... ... мән-маңызы жағынан ешқандай теңдесі жоқ кұрылыс болып
саналады. Кесененің ені 46,5 м, ... 12,5 м, ал ... 40 ... тік ... ... өзара басқалар мен дәліздер арқылы
байланысқан әр түрлі 35 бөлмеден ... ... ... ... 8 бөлікке бөліп түр. Бұл оның жер ... ... ... жасалған. Диаметрі 18,2 м болатын орталық күмбез Орта
Азияда сақгалған ескерткіш күмбездерінің ішіндегі ең үлкені. ... ... ... ... ... ... мен ... жетіжылдық кезеңі аяқталды. Иасауи түлғасы мен оған арнап
салынған алып кесененің де құпия ... аз ... ... ... ... ... ... ұстау — ұрпақгардың абзал парызы.
Отырар өңірі — тұнып тұрған шежіре, таусылмас тарих. Ежелгі қаланың ... ... ... ... ... ... Арыстанбаб кесенесі де
бірегей мәдени, ... ... ... ... ... Оның ... соңғы
жылдары жаңа, кешенді құрылыстар салына бастады. Созақ ауданының ... ... ... мен ... қалпына келтіру қолға
алынды.
Қазір облыста мінәжат, ... ... ... және ... ескерткіштері
бойынан ежелгі дәстүрлерінен танысу мақсатында қолөнер ... да ... ... ... ... орындарға бес бағыт
белгіленген, олар — Ақсу — Жабағылы, Машат демалыс ... ... ... ... ... Қызылкөл.
Тәуелсіздікке қол жеткеннен кейін тарихи-мәдени, киелі-қасиетті, әулиелі
орындар, кесене-күмбездер қалпына ... ... Қожа ... Иасауи
кесенесін күрделі түрде қалпына келтіруге Түркия ... ... және ... бөлген қаржымен, әсіресе, жеке азаматтар ... жеті ... ... ... белгіленген. Олардың бағдарламала-ры
мен ұзақтығы да әр түрлі, бір немесе үш ... ... ... ... Сайрам ауданындағы Ыбырайым ата мен Қарашаш ана кесенелері,
Отырар ауданындағы ... ... ... ... ... ... мұражай-қорығы, Қожа Ахмет Иасауи кесенесінің тарихи-мәдени сәулет
кешені, Ордабасы ауданындағы Қажы-мүқан Мұңайтпасұлы ... ... ... баба мен ... ана кесенелері және Созақ ауданындағы
Қарабура әулие кесенесі енгізілген. Сонлай-ақ осы жұртшылықгың жұмылуымен
көптеген кесенелер жөнделді. Соңғы ... ... ... ... ... Шашты Әзіз, Жабайата, Саңғыл би, Бабаата, ... ... ... ... ... ... ана, Бес ана, ... Төле би, Шымыр баба
кесенеле-
рінің кейбіреулері қалпына келтірілді, бір-қатарлары жаңадан ... ... ... ... ... келе ... ... баб мазары
маңында сәулет өнерінің бұрынғы және ... ... ... ұштастырған
Жаныс баба кесенесі бой көтерді.
Қаратау жотасының беткейіндегі ... ... жолы ... ... (4 — ... Қошқарата (6 — 8 ғ.), Созақ (10 - 18 ғ.), ... (11-16 ... (13 — 18 ғ.), т.б. көне ... мен ескерткіштер, тасқа
түскен таңбалары бар ... ... ... ... ... ... орындарға айналып отыр.
Облыс көлеміндегі православиелік ғибадат орындарының ішінде ерекше көзге
түсетіні — Шымкенттегі Никольск шіркеуі. Ол орыс ... ... ... және ... ... ең ... шіркеулерінің бірі болып
есептеледі.
1993 жылғы мамыр айында Ордабасы тауында Төле би, Қазыбек би, Әйтеке ... ұлы ... еске ... ... ұлы жиын ... Онда ... және Қырғызстан Республикаларының Президенттері атақты Тутөбе
биігіне ... ... ... ... 18 ... жоңғар
шапкын-шылығына қарсы күрес пен елді азат ету ... ұлы ... ... Аталмыш жиынға 150 мыңнан аса адам қатысты. Сол жиынның
белгісі ретінде Ордабасы ... ... ... ... ... ... ж. ... айында Елбасының өзі келіп ашты. Қазір Бірлік монументі де
елеулі ескерткішке, ... жиі ... ... ... ... 2004 ... туристік ұйымдары 5731 адамға ... ... ... ... 391 ... туристер болды.
Оңтүстік Қазақстан жерінде археологиялық ескерткіштердің көптігі мен
әртектілігі ертеден-ақ әуесқой өлкетанушылар мен ... ... ... ... ... Сырдария, Арыс, Келес, Бөген, Арыстанды, Шаян секілді
үлкенді-кішілі өзен алқаптарында ертедегі қалалар, бекіністер мен ... ... ... кішігірім ауылдар мен
зираттардың орны көптеп кездеседі. Міне, бұл белгілі тарихшы А. Н. Бернштам
бастаған Оңтүстік Қазаңстан: археологиялық ... ... ... ... әңгіллеміздің желісі' жоғарыда аталған өзендердің бірі —
Келестің бойьшдағы көне мәдениет ескерткіштерінің ... ... ... ... — Сырдария өзенінің көне сағаларының ... ... ... ... ... оның бойындағы жоталар мен тау
қыраттарын адам ... ... тас ... ... ... етіп келе ... ... жинақталды. Бұлар көшпенділердің обалар тобыын бастап,
ортағасырлық қалалардың, қоныстардың, бекіністердің, елді мекендердің
қираған ... ... ... үлкенді-кішілі төбелер (төрткүл
төбелер) түрінде сақталған. Мұндай төбелерді Келес бойындағы ... ... ... ... ... ... Демек, Келес
бойындағы ме-кен-жайлар ертеден-ақ дәл қазіргідей тығыз орналасқан деп
жорамалдауға ... ... да ... ... ... ... өте бай. ... сонау тас дәуірінің тұрақтарынан бастап, соңғы кездегі сағаларға
дейін кездестіруге болады. Осылай бола тұра бұл өңір өте аз ... ... ... ... ... ең ... рет ... аударған өлкетанушы
Е. Т. Смирнов. Ол: «Құрың-Келес, Келес, Шыршық, Ангрен өзендерін бойлай
Сырдарияға жеткенше жағалай ... ... ... көне ... Бұл төбелер әрқилы кезеңдерге жатады, тек нақтылы жүргізілген
зерттеу жұмыстары ғана олардың ... мен өмір ... ... ... ... мүмкіндік береді»1 — деп жазған болатын.
Кейіннен біздің ғасырымыздың қырқынша жылдарында Сақ ... ... ... археолог Г. В. Григорьев Ңауыншы мәдениетінің
ескерткіштерін зёрттеу ... ... ... да ... көз ... Ол ... пен ... жалғастырып жатқан жолдың жағасында
ерте дәуірлерге жататын үлкенді-кішілі төбелермен қатар мұсылман кезіне тән
және оған ... ... мен ... ... ... ... ете ... бұл өрдің Қазаңстан бөлігі зерттелмей қалғандығын айтқан
болатын.
Осыдан көп ұзамай 194/-1948 жылдары Оңтүстікке қарай ... ... Бұл ... ... Қаратау бөктері мен Сырдария бассейні аралығында
зерттеу жүргізу және ғундар мен ... ... ... орны мен ... ... Осы Оңтүстік Қазақстан археологиялың экспедициясы өздері
зерттеп жатқан аймаңты ... ... ... ... ... ... де ... зерттеу жұмыстарын жүргізді. Өкінішке орай бұл
ауданда жүргізілген зерттеупер биік ... ... ... ... ... ... ... бірқатар көшпелі
-тайпалардың молаларымен ... ... ... ... ... ... Жартытөбе, Шарапхана) кездестіре алды. Осының салдарынан болуы
керек, зерттеушілёр ... ... ... ... өмір сүруге
қолайлылығына қарамастан бұл ... көне ... мен ... өте ... ... —деген қорытынды шығарды. Шындығында олай
емес ... Ол ... ... ... ... ... ... картасын құрастыру үшін
мәтериалдар жинақтау мақсатымен Келес бойына А. Г. Максимова бастаған
экспедиция тағы да ... ... Бұл ... ... ... ... ғана шектелді. Осы зерттеулердің нәтижесінде ... ... ... қалалар мен қоныстардың, төбелердің саны он
беске жетті.
1959 жылдан бастап Шардара су қоймасы салына бастады. Осыған ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі
туды. Сол себепті Қазаңстан Республикасы Ғылым академиясы жанындағы Ш.
Уәлиханов атындағы ... ... және ... ... арнайы
Шардара экспедициясы ұйымдастырылды.
Төрт жыл ішінде (1959-1963) зкспедиция Ақтөбе, Шаушыққұмтөбе қалалармен
қатар, осы маңдағы бірқатар обалы молаларда ... ... ... ... ... ... тән және әртүрлі тұрлаттағы ескерткіштер
қамтылды. Ондағы мақсат молалар мен қала қоныстардың ... ... ... және осы ... ... ... ... өткен тарихына көз жүгірту болды.
Бұл зерттелген аймақ Келес бойынан біршама алшақтау жатқанымен, осы өңірді
мекен еткен тайпалардың тарихы ... ... ... Олай ... ... тек Шардара ғана емес, ... ... ... ... жумыстың да бастамасы деп айтуға болады.
1982-1983 ... ... ... ... ... ... отряды да бірқатар зерттеу жұмыстарын жүр-гізді. Осы отрядтың
жүргізген барлау жұмыстарының нәтижесінде "Келес даласындағы ортағасырлық
ескерткіштердің (төбелердің) саны 37-ге ... ... орай бұл ... ... ... жұмысынан әрі аса алмады, ескерткіштердің орналасңан
жерін және ... ... ... ... ... ... ... жылдары Шымкент тарихи өлкетану мұражайының ... ... ... маңында қазба жұмысын
жүргізді. Бүл қазба да көне ескерткішті қорғау мақсатында жүргізіл-
гендіктен нақтылы ғылыми жүиеге ие бола ... ... ... ... ... ... ... анықталған
ортағасырлық ескерткіштердің саны 37-ге жетті. Бірақ бұлардың бірде-бірінде
тұрақты қазба жұмысы жүргізілген жоқ. Есепке ... ... ... ... ... ... жайлы жергілікті басшылар немесе
арнайы органдар мүлдем бейхабар. ... да ... ... ... ... егін ... құрылыс салынуда. Осының бәрін ескере отырып,
1992 жылдың мамыр айында ... ... ... ... ... ... ... мақсаты — өзеннін, бойындағы барлық ... ... ... ... ... ... ... жасау,
жекелеген ескерткіштерде тұрақты түрде қазба жүр-гізіп, одан жинақталған
материалдарға сүйене ... осы ... ... ... ... ... көрші тайпалармен қарым-қатынасы жайында зерттеулер
жүргізу де оның ... ... ... ... ... келбеті,2005,13 мамыр.
3.Исламға дейінгі көне түркілердің дүние танымы.-Алматы,1994.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм17 бет
Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы8 бет
Сақ ескерткіштері71 бет
Шыңғыстау обаларының құпиясы3 бет
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
Қарқаралы ауданы8 бет
Қыпшақ хандығы9 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет
Арал теңізінің экологиялық мәселелері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь