Кәсіпорынның кірісі

Қысқартылған сөздер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

I.бөлім. Кәсіпорынның кірісін қалыптастырудың теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Кәсіпорынның жиынтық кірісі және оның экономикалық қажеттілігі...6
1.2 Өнімді, жұмысты және қызметті сатудан алынатын кіріс ... ... ... ... ... ...11
1.3 Кәсіпорынның негізгі және төтенше қызметтен алынатын кіріс ... ... ... 13

II.бөлім. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның кірістілік көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.1 Кәсіпорынның кірістілік көрсеткіштерін сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.2 Кірістіліктің абсолютті көрсеткіштеріне талдау жасау ... ... ... ... ... ... ...20
2.3 Кірістіліктің қатынастық көрсеткіштерінің тиімділігін бағалау ... ... ... 33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
Өзектілігі: Кәсіпорынның қаржыларының іс-әрекеті кезінде өзара тығыз байланысты екі процесс пайда болады: кәсіпорын құрылымдарының қарамағына қаржы ресрустарын жұмылдыру және қаражаттарын кәсіпорынның әртүрлі қызметіне пайдалану. Бұл процестердің алғашқысы өзінің көрінісін кәсіпорынның кірістері ұғымында, ал екіншісі кәсіпорынның шығыстарында табады.
Кәсіпорын іс-әрекетіндегі кірістің рөлі оның атқаратын функцияларына байланысты. Кірістің бірнеше функцияларының ішіндегі шаруашылықты жүргізу процесінің элементі ретіндегі оның екі негізгі - біріншіден, мемлекеттік бюджет толықтырма көзі, екіншіден, кәсіпорынның өндірістік және әлеуметтік даму көзі функцияларын айтуға болады.Сонымен бірге, кіріс функциялары бойынша мемлекеттің,әрбір жұмыскердің және жалпы кәсіпорынның экономикалық мүдделері өзара шарттасты әлпеттеледі.
1. Мейірбеков А.Қ.,. Әлімбетов Қ.Ә, «Кәсіпорын экономикасы», Алматы «Экономика», 2003ж.
2. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы, «Экономика», 2001.
3. Кеулімжаев Қ.Н., Әжібаева З.Н., Құдайберенов Н.А., Жантаева А.Ә., «Қаржылық есеп» - Алматы: 2000.
4. Дүйсенбаев К.Ш., Горфинкеля В.Я. «Экономика предприятий» Алматы «Экономика», 2003ж
5. Колчина Н.В., «Финансы предприятий», Москва, 2001г.
6. Шеремет А.Д., «Финансы предприятий», М : 1999г.
7. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана.
8. ҚР-ның «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» 2001 жылдың 16 қаңтардағы Заңы №142-ІІ
9. Құлпыбаев, Ілиясов «Қаржы» Алматы, 2004
10. А.Қ.Мейірбеков, Қ.О.Әлімбетов, «Кәсіпорын экономикасы» Алматы «Экономика», 2003
11. К.Ш.Дүйсенбаев, «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы, «Экономика», 2001.6. К.Ш.Дүйсенбаев, «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы, «Экономика», 2001
12. Баймуаханов «Шаруашылық жүргізу нысандары» Алматы, 1997
13. «Кәсіпорындар мен шаруашылықтардың жұмыстарына талдау» Алматы, 1987
14. Қ.Н.Кеулімбаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева, «Қаржылық есеп» Алматы, 2000ж.
15. М.С.Абрютина, А.В.Трачев, «Анализ финансово-экономической деятельности предприятия», М: «Дело и сервиз», 2001г.
16. Н.В.Колчина, «Финансы предприятий», Москва, 2001г.
17. Ниязбеков Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы/ Алматы: Экономика 2008жыл
18. Әлжанова Н.Ш. Инвестияциялық жобалау/Алматы: Заң әдебиеті 2007жыл
        
        МАЗМҰНЫ
Қысқартылған сөздер
тізімі......................................................................
......3
Кіріспе.....................................................................
.............................................4
I-бөлім. Кәсіпорынның кірісін қалыптастырудың теориялық
аспектілері.................................................................
.........................................6
1.1 Кәсіпорынның жиынтық кірісі және оның экономикалық қажеттілігі...6
1.2 ... ... және ... ... ... Кәсіпорынның негізгі және төтенше қызметтен алынатын
кіріс............13
II-бөлім. Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... кірістілік көрсеткіштерін сипаттау
.................................16
2.2 Кірістіліктің абсолютті көрсеткіштеріне талдау
жасау...........................20
2.3 Кірістіліктің қатынастық көрсеткіштерінің тиімділігін
бағалау............33
Қорытынды...................................................................
...................................41
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.................................................................43
Қосымшалар..................................................................
....................................45
Қысқартылған ... ...... ... – Қазақстан Республикасы
ҚР ҚМ – Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі
Кіріспе
Өзектілігі: Кәсіпорынның қаржыларының іс-әрекеті кезінде өзара тығыз
байланысты екі процесс пайда ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорынның әртүрлі
қызметіне пайдалану. Бұл ... ... ... ... ... ... ал екіншісі кәсіпорынның шығыстарында
табады.
Кәсіпорын іс-әрекетіндегі кірістің рөлі оның ... ... ... ... ... ... шаруашылықты жүргізу
процесінің элементі ретіндегі оның екі негізгі - ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
даму көзі функцияларын айтуға болады.Сонымен бірге, ... ... ... жұмыскердің және жалпы кәсіпорынның экономикалық
мүдделері өзара ... ... ... және ... іс-әрекетін бағалау үшін
пайдаланатын маңызды көрсеткіштердің бірі болып ... ... ... Осы ... ... ... біскерлік
белсенділігінің дәрежесі, ... ... ... ... ... ... және жалпы қаржылық саулығы анықталады.
Кәсіпорынның кірістері -бұл ... ... ... ... кірістері. Экономикалық категория ретінде олар қоғамдық өндірісті
дамытып, жетілдіру, қоғамның сан ... ... ... ... ... ... заманғы кәсіпорындардың дамуы сатысында кірістер қаржылық
саясаттың негізгі құралы ретінде ... және ол ... өмір ... ... болып табылады. Нарықтық экономиканы ... ... ... белсенді дамуы көбіне мемлекеттің
қаржысының жағдайымен және ... ... ... ... ... экономика жағдайындағы шаруашылық қызметін таза
кірістің және қаржының жан-күйінің ... ... ... ... ... пайда алып қана қоймай, кәсіпорынның ... ... ... ... ... , яғни ... өндірістік және
әлеуметтік ұлғаймалы ұдайы өндіріс ... ... ... ... де ... ... аудару қажет.
Жұмыстың негізгі мақсаты: әсіпорынның кірістерін ... ... ... ... ашып көрсету болып табылады.
Жұмыстың жалпы міндетіне келесілер жатады:
- кәсіпорынның кірістеріне сипаттама беру;
- кәсіпорынның ... ... ... ерекшелігіне мән беру;
- құрамы мен құрылымын талдау;
Курстық жұмыстың құрылымы: жоспар мен ... ... ... екі ... қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
және қосымшадан тұрады.
Курстық жұмыстың бірінші бөлімде кәсіпорынның кірістерінің мәні мен
түрлері, экономикалық ... және ... ... ... ... бөлімде кәсіпорынның кірістерінің кірістілік көрсеткіштерін
сипаттау, абсолютті ... ... және ... ... ... ... ... қалатын таза кipic меншік иелерінің (акционерлер,
жарнашылар, қатысушылар) шешімі бойынша бөлінеді. Жыл басында менеджердің
ұсынысы бойынша меншік иeлepi ... ... ... ... бөлу ... ... ... бойынша кейбір салықтар мен жиындар (мысалы,
үстеме пайдаға салынатын ... ... ... ... таза ... ескерген жөн.
Кәсіпорын иелігінде қалатын таза пайда екі бөлікке: жыл бойы оның
жарғысында көзделген ... ... және ... ... ... ... жыл ... соңында бөлінбеген пайданың болжанатын
қалдыгының мөлшері көрсетеді. Меншік ... ... ... кәсіпорын
иелігінде қалатын бүкіл пайданың бөлiнyiн болжауға болады.
Курстық жұмысты жазу барысында ҚР-ның ... ... және ... ғалым-экономисттердің еңбектері, мерзімді басылымдар
мен ғылыми-тәжірибелік конференциялар материалдары пайдаланылды.
I-бөлім. ... ... ... теориялық аспектілері
1.1 Кәсіпорынның жиынтық кірісі және оның экономикалық қажеттілігі
Таза пайда (кipic) – бұл салық салынғаннан кейін пайда, ол ... одан әрі өсу және ... ... иесі ... ... ... ... (кәсіпорынның) таза кірісті бөлуін және пайдалануын
жанама әдістермен реттейді. Таза кipic ... ... ... ... ... 6ipre ... қызметті мемлекеттік реттеу, қаржы
нарығында бос ақшалай қаражатты пайдалану, сондай-ақ жеке тұлғаның ... ... салу және т.б. ... ... ... ... ... қалатын таза кipic меншік иелерінің (акционерлер,
жарнашылар, қатысушылар) шешімі бойынша бөлінеді. Жыл ... ... ... ... иeлepi ... ... тоқсанда пайданы бөлу сметасын
бекітеді. Қолданыстағы заңнама бойынша кейбір салықтар мен жиындар ... ... ... салық) кәсіпорын иелігінде қалатын таза пайдадан
төленетін ескерген жөн.
Кәсіпорын иелігінде қалатын таза пайда екі ... жыл бойы ... ... ... ... және ... ... Соңғы бөлік жыл (тоқсан) соңында бөлінбеген пайданың болжанатын
қалдыгының мөлшері көрсетеді. Меншік ... ... ... ... ... ... пайданың бөлiнyiн болжауға болады.
Акционерлік қоғамда бөлінетін пайдадан ... ... ... бірінші
кезекте тіркелген дивиденд төленеді. Бұл мөлшері ... ... ... ... мен ... ... төленетін дивиденд.
Сонымен 6ipre ационерлік ... мен ... ... ... ... және ... ... ескере отырып жарғыда
белгіленген мөлшерде ... қор ... ... eтyi тиic. ... ... ... сомаға қол жеткізуге дейін пайданың бөлігі ең
алдымен осы ... ... ... ... ... ... қор құрғаннан кейін иелігінде
қалатын жоспарлы ... бөлу ... ... ... ... міндетінде анықталады. Аталмыш міндетке кәсіпорынның келешегі
(өндірісті дамытуға ... ... ... байланысты пайданы
инвестицияға және тұтынуға бөлген кездегі үйлесім), жаңа инвесторды (бұл
үшін ... жылы ... ... ... ... және ... (пайданы әлеуметтік іс-шараларға, әлеуметтік ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... бойы пайда арнайы мақсаттағы қорға мақсатты қаржыландыруға (мектеп
жасына дейінгі балаларға арналған мекемелерді және әлеуметтік ... ... ... үй-коммуналдық шаруашылық бойынша ... ... ... ... ... ... ... несиенің
пайызын колданыстағы заңнамада көзделген деңгейден тыс ... ... ... ұзақ ... жалға алу үшін пайыз төлеуге, үлес пен жай акцияға
дивиденд төлеуге және т.б. бағытталуы ... ... ... ... ... жыл бойы ... бағыттары нақты кәсіпорынның жарғысында
қарастырылған, ал ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның меншік иелері жыл сайын белгілейді.
Жыл бойы нақты пайда бекітілген сметаға сәйкес ... ... ... ... ... ... пайданың есебінен бюджеттен
тыс қорларға кейбір ... ... ... ... ... ... ... мен нормативтен асқанда кадр даярлау мен қайта даярлауға
жұмсалатын шығыс, сондай-ақ салық ... ... үшін ... санкциясы және т.б. төленеді.
Жыл басында кәсіпорынның кірісі мен шығысы. сондай-ақ есепті жылы
пайданы пайдалану ... ... ... -ак ... ... ... ... есепті (бухгалтерлік баланс сияқты) дербес аудиторлық
ұйымы тексереді және осы есеп баспасөзде жарияланады.
Меншік иелері табыс етілген ... ... ... ... ... ... яғни есепті жылы пайдаланылған пайданын сомасы
есептен ... ... ... ... иелері бөлінбеген пайданы
пайдалану жөнінде шешім қабылдайды. Осы пайданың есебінен мүлікті ... ... ... ... қор мен ... ... қор
пайданы бөлу сметасы бойынша көзделген сомадан тыс толықтырылады, ... ... ... аударым ұлғайтылады.
Нарықтық қатынас жағдайында кез ... ... ... емес (қаржылық және инвестициялық) және төтенше
қызмет түрлерінен кіріс алуы мүмкін (Қосымша №1).
Операциялық ... ... ... ... ... қызметі және
инвестициялық және ... ... ... өзге де ... осы ... жүзеге асыру мақсатында құрылады.
Инвестициялық қызметі-ұзақ мерзімді актив сатып алу және сату, сондай-
ақ өтелетін қарыз беру және алу ... ... ... ... нәтижесінде меншікті капиталдың және
қаржы қаражаттың мөлшері мен құрамы өзгеретін.
Кәсіпорынның өндірістік,өткізу, ... және ... ... ... қаржы нәтижесі көрсеткіштері жүйесінде ... ... ... ... ... қорытындыланған
ең маңызды көрсеткіштері « Кіріс және шығыс жөніндегі есеп» деген ... ... ... ... келтірілген.
Есеп ҚР ҚМ Бухгалтерлік есеп және есеп беру әдістемесі департаментінің
1997 жылғы 21 мамырдағы № 7 бұйрығымен ( 2003 ... 14 ...... ... ... Қаржылық есеп-қисапты жасау жөніндегі
әдістемелік ұсыныстарға сәйкес жасалды.
Қаржы нәтижесінің көрсеткіштері кәсіпорынның ... ... ... ... Олар арасында ең маңыздысы нарықтық
экономика жағдайында кәсіпорын экономикасының ... ... ... ... ... табылады. Кіріс ұлғайса өзін-өзі қаржыландыру,
ұдайы ... ... ... ... ... және ... ... шешу үшін қаржы базасын құрады. Кірістің
есебінен кәсіпорынның бюджеттің, ... және ... да ... ... ... міндеттеменің бөлігі орындалады. Сөйтіп, кірістілік
көрсеткіші ... ... және ... ... бағалау үшін өте
маңызды болып табылады. ... ... ... ... мен ... ... дәрежесін көрсетеді. Авансқа алынған
қаражаттың қайтарым ... және осы ... ... ... кірістілігі де кірістілік көрсеткіші бойынша анықталады.
Кәсіпорынның қызметінің түпкілікті қаржы нәтижесі – есепті кезеңдегі
қызметтен алынатын кіріс ( ... ... ... ... өнім ... ... сату ( негізгі қызметтің) нәтижесінің: қаржылық ... ... ... ... ... ... ... пен
жұмсалатын шығыстың алгебралық сомасын білдіреді. Жиынтық кірістің
нысандандырылған есеп-қисабы төменде ... = PР+ PФ+ Pи+ ...... ... ... - өнім ( ... қызмет) сатудан алынатын нәтиже (кіріс немесе
залал)
PФ – қаржылық қызметтің нәтижесі;
Pи - инвестициялық ... ... - ... ... ... ( жұмыс, қызмет) сатудан алынатын нәтиже төмендегідей анықталады:
Pр= Nр-Cпр ... - ... ( ... ... ҚҚА, ... және ... да жанама салық
пен жиын қоспай босату бағасымен сатудан алынған түсім;
Cпр – ... ... ... ... ... - ... шығысы ( коммерциялық және басқарушылық).
Кәсіпорынның өнім сату бойынша айналымының бастапқы сәтінде кірістілік
көрсеткіші есептеледі.Өнім ( ... ... ... ... ... ... кезеңінен аяқталғалғанын, ... ... ... ... ... ақшалай нысанға қайтуын
және айналымдағы барлық қаражаттың жаңа айналымының басталғанын ... сату ... ... кәсіпорын қызметінің қаржылық нәтижесін
ерекше әсер етеді, сондықтан ... ... ... тиеу мен ... ... ... бақылауы тиіс.
Кәсіпорын қызметінің қаржы нәтижесін талдауға мына негізгі міндет
жүктеледі:
-кірістілік көрсеткішінің серпін, оның нақты мөлшерінің ... ... және ... ... ... факторлардың жасайтын әсерін анықтау және оның ... ... ... және ... ... ... ... одан
әрі өсуінің ықтимал резервін бағалау.
Меншік нысанына қарамастан барлық кәсіпорындарға ... ... ... ... ... қатынас жаідайындағы
кәсіпорынның шаруашылық механизмінің біріңғай моделі кәсіпорын қызметінің
қаржы ... ... ... ... базасы болып табылады
(қосымша №2). Аталмыш модель нарық жағдайында жұмыс ... ... ... ... барлық кәсіпорындарға тән кәсіпорын мақсатының,
қызметтің қаржы ... ... , ... қалыптастыру мен бөлу
процестерінің, салық салу жүйесінің біртұтастығын білдіреді.
Нарықтық экономика жағдайында шаруашылық ... ... ... ... есеп бар. ... ... ... және шығыс жөніндегі есепке келесі көрсеткіштер кіреді:
1) даяр өнімді ( тауарды, жұмысты, қызметті ) ... ... ... құн ... акцизбен т.б. салық және міндетті төлем, сондай-
ақ қайтарылған ... ... ... берілген жеңілдік пен ... ... ... ... құны шегеріліп көрсетіледі.
Осы бап бойынша негізгі қызметпен алынатын кіріс көрсетіледі. Негізгі
қызметтен ... ... ... запасты сатудан, қызмет
көрсетуден, сондай-ақ негізгі қызметке ... ... ... ... рента түрінде алынуы мүмкін.
2) сатылған даяр өнімнің ( тауардың, жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына
өнімді ( жұмыстың қызметті өндірумен тікелей ... ... ... шығын өзінің экономикалық маңызына сәйкес материалдық
шығын, еңбекақыға жұмсалатын ... ... ... ... тозуы, өзге шығын сияқты ... ... ... ... даяр ... ( тауарды, жұмысты, қызметті) сатудан
алынатын қаржы нәтижесін ... және ... ... ... өнімді (тауарды, жұмысты, қызметті) сатудан алынатын кіріс пен
сатылған даяр ... ... ... қызметтің) өзіндік құны
арасындағы айырма ретінде анықталады;
4) кезең шығыны:
- жалпы және әкімшілік шығыс;
- сатуға жұмсалған шығыс;
- сыйақы ... ... ... ... бұл даяр ... ... ... қызметтің)
өндірістік өзіндік құнына енгізілмейтін шығын.
5) негізгі қызметтен ... ... ( ... деген сальдоланған қаржы
нәтижесі және жалпы кіріс пен кезең шығыны арасындағы айырма ... ... емес ... ... ... ( залал). Осы бап бойынша
негізгі емес қызметтің сальдоланған қаржы ... ( ... ... ... емес қызметтен пайда болатын кіріс-бұл
айналымдағы емес ... ... ... ... бағалы қағазды
қайта бағалау және т.б;
7) дағдылы қызметтен салық ... ... ... ... ... дағдылы қызметтен салық салынғанға
дейіналынатын ... ... ... ... ... Ол 5 және 6 ... ... есептеу арқылы
анықталады:
8) табыс салығы, бухгалтерлік есептің « ... ... ... ... ... ... сәйкес анықталады;
9) дағдылы қызметтен салық салынғаннан кейін алынатын кіріс (залал) 7
және 8-тармақтың ... ... ... ... түрінде
есептеу арқылы анықталады.
10)Төтенше жағдайдан алынатын кіріс ( залал). Аталмыш ... ... ... ... ... ... ... Төтенше жағдайға ұйымның қалыпты қызметінен ерекшелінетін оқиға
немесе ... ... ... ... мен ... жиі ... үнемі
қайталанады деп қарастырылмайды.
11) таза кіріс ( ... ... ... тұлға есепті кезеңінде алған
сальдоланған нәтижені (таза кірісті, ... ... ... ... ... ... қызметін таза
пайданың ( кірістің) және қаржының жан-күйінің көрсеткіші ... ... ... ... ... алып қана ... ... иелігінде
қалатын пайданың бөлігін дұрыс пайдалану , яғни ... және ... ... ... ... қарқынының оңтайлы
арақатынасын қамтамасыз етуге де ерекше назар аудару ... ... ... ... ... қаржы нәтижесін
қалыптастыру және оны бөлу қарастырылған моделі мемлекеттің және жекеленген
кәсіпорындардың ( кәсіпкерлердің) арасында қабылданған ... ... ... ... ... ... ... үшін
корпоративтік табыс салығы кірістің ... ... ... ... беру ... ... болады және осы кәсіпорынның
капиталының жұмыс істеу процессіндегі қажетті элемент болып ... ... ... ... ... және ... мен инвестицияны
бақылау жүйесін жақсарту,сондай-ақ шаруашылық қызметті ... ... ... және ... ... негіздеп таңдау есебінен барынша төмендетілуі
мүмкін.
1.2 ... ... және ... ... ... ... өнім-негізгі және қосалқы цехтардың сатуға арналған өнімі.Даяр
өнімнің өндірісі аяқталуы,жинап-толықтырылуы,сонымен ... ол ... ... шартқа сәйкес келуі тиіс.Даяр өнімді техникалық бақылау
қызметі қабылдап алуы тиіс,сондай-ақ оның паспорты,сертификаты ... ... мен ... ... ... да ... болуы тиіс.Аталмыш өнім
қоймаға тапсырылуы,ал егер тапсырыс ... сол ... ... ... ... ол ... актісімен немесе басқа құжаттармен ресімделуі тиіс.
Даяр өнімге бөгде тарап үшін орындалған өнеркәсіптік ... ... ... ... өндірістің сатуға арналған ... құны ... ... өндірісімен оны сату жоспарын
орындау субъектінің қызметін сипаттайтын негізгі көрсеткіш ... ... ... ... мен қызметін тұтынушымен жасалған
шаруашылық шартын ... ... ... ... бөлігін өзінің
өнімін сататын сауда желісі арқылы сатуы ... ең ... ... ... ... мерзімі,сапасы мен басқа да
талап қойылатын шартты ... ... ... ... субъект
және жалпы республиканың экономикасы тұрақты жұмыс істеу үшін сатып алушыға
жеткізілген ... ... ... ... ... ... да ... алушы)
бұлжымайтын талап ретінде қойылады.
Жинақтамалы есепте даяр өнім нақты өзіндік құн;талдамалы ... ... құн ... ... баға ... мүмкін тұрлаулы баға бойынша
бағаланады.Өнімнің нақты және жоспарлы өзіндік құны немесе келісімді баға
мен нақты өзіндік құн ... ... (+,-) жеке ... ... даяр ... бағалаудың келесі түрі қолданылады:
- өндірістік өзіндік құн ... даяр ... ... ... ... шығын кіреді;
- толық өзіндік құн (жоспарлы,нақты) оған ... ... құн ... ... ... ... және сатып алушы
өтемейтін басқа да шығыс) кіреді.
- кәсіпорынның шартты ... ... ... сауда бағасы-кең салалы нарыққа түсетін және ... ... ... мен ... ... ... арқылы сатылатын адамның
жеке басы тұтынатын ... ... ... ... ... №5 ... стандартына сәйкес
саналады.Субъектінің негізгі және негізгі емес ... ... ... ... кірісін құрайды.
Сатып алынған даяр өнім мен тауар сатудан және ... ... ... ... ... ... ... көзделген сату
құны бойынша анықталады.Мәміледен алынатын кірістің сомасы бағадан немесе
сатудан берілетін ... ... ... ... ... ... ... ескеріліп алынған немесе ... ... ... ... сол бір ... немесе оқиғасымен байланысты
кіріс пен шығыс бір уақытта саналады.
Егер ... ... ... ... ... ... мелжеленген
мерзімнен бұрын төленсе, онда өтемақының құны ... ... ... ... қаражаттың атаулы сомасының аз немесе көп болуы мүмкін. Сату құны
мен төлемнің атаулы сомасының арасындағы ... ... ... ... ... құны деп сатып алушы актив үшін төлейтін немесе мәмілеге ... ... ... ... арасында айырма басталатын құн түсінеледі. Сату
құнында шарттың ... ... ... ақша ... әділ ... ... ... болжау жне т.б. ... ... ... ... ... ... алынатын кіріс оның ( кірістің)
сомасы барынша рас ... яғни ... ... екі ... ... ... сұрайтынын, ал сатушы қандай соманы төлейтінін білген
жағдайда танылады. ... ... ... ... ... мүмкін екені сатушы сатып алушыға сатқан ... үшін ... ... ... ... ... орындаудан және қызмет көрсетуден алынатын кіріс ... ... ... ... ... ... мен мына шарт ... танылады:
• есеп беретін күні мәміле аяқталатын кезеңді барынша дәл анықтау:
• мәміле жасау ... ... ... пен ... ... ... ... дәл анықтау.
Қызмет көрсету мәміленің нәтижесін барынша дәл бағалау мүмкін болмаған
жағдайда, кіріс өтелетін шығыс мөлшерінде ғана танылады.
Негізгі ... ... ... ... ... қызметтен
алынатын кірістің есебін жүргізу « Негізгі қызметтен алынған ... ... ... ... ... ... Осы ... кірістің
мына түрлері ( жинақтамалы пассив шоттар) кіреді:
1) Өнім сатудан, орындалған жқмыс пен ... ... ... ... ... ... алынған тауарды сатудан алынған кіріс. Оны сауда, жабдықтау,
делдалдық және ... ... ... ... Осы шотты
өнеркәсіптік, ауыл шаруашылық және жарғысында сауда, делдалдық
қызметті және ... ... ... ... ... ... да кәсіпорындар да қолданылуы мүмкін.
3) Құрылыс-монтаж, жобалау-іздестіру, геологиялық- ... ... және т.б. ... сатудан алынған кірісШотты құрылыс-
монтаж,жобалау-іздестіру,геологиялық-барлау,ғылыми-іздестіру
кәсіпорны мен ұйымы тапсырыс берушіге жұмысты тапсырудан ... ... үшін ... ... ... бір ... ... жұмыс түрін орындау көзделген басқа
да кәсіпорын қолдануы мүмкін.
4) ... және ... ... жөніндегі қызметтен алынған
кіріс Шотты теміржол, автокөлік, әуе, теңіз, өзен және ... ... ... ( ... трамвай,троллейбус) жүкті және жолаушыларды
тасымалдау жөніндегі тиісті ... ... ... ... ... үшін қолданылады.Шотты жүкті және жолаушыларды тасымалдау жөніндегі
жұмысты орындайтынэкономиканың басқа салаларының ... ... ... ... ... ... ... қызметінен алынған кіріс
7.Сақтандыру компаниясының қызметінен алынған кіріс
8.Негізгі қызметінен алынған өзге кіріс.
Аталмыш ... ... ... шот ... ... ... асыру нәтижесінде алынған кіріс көрсетіледі.Осы ... ... ... түрінің өнім,жұмыс,қызмет сатудан алынған кірісі
жатқызылады.
1.3 Кәсіпорынның ... және ... ... ... кіріс
Негізгі емес қызметтен алынған кіріс.Негізгі емес ... ... ... ... ... қызметтен алынған өзге кіріс»деген 72-ші
шағын тарау арналған,оған кірістің мына түрі кіреді:
1.Материалдық емес активті сатудан алынған ... ... ... ... ... ... ... алынған кіріс.
4.Акциялар бойынша диведент пен пайыз түріндегі кіріс.
5.Бағамдағы айырмадан алынған кіріс.
6.Атқарушы билік органының субсидиясы
7.Негізгі емес ... ... өзге ... ... ... және ... құрылыс өндірісінің
түгендеу кезінде анықталған қалдығы;
• сатып алынған материалдың,даяр өнімнің және ... ... ... ... ... ... ... кезінде анықталған қалдығы;
• талап беру мерзімі (3 жыл) өтіп ... ... ... шығарылған кредиторлық берешек сомасы;
• басқа заңды және жеке тұлғадан тегін алынған негізгі құрал-жабдық,
материалдық емес актив, материал, ... ... ... ... ... келтірілген залалдың ( қызметкердің кінәсінен бос тұру,
айыппұл және өзге де өнімсіз шығыс) орнын толтыру есебіне ұсталған сома;
... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғаға берілген басқа да өтеу сомасы.
Төтенше жағдайдан және ... ... ... ... ( ... ... ... және тоқтатылған операциядан алынған кіріс (залал)»
деген 86-шағын тарау ... апат пен ... ... ... ... ... ... жүргізуге арналған. Осы кіріс пен
залалдың құрамына ;
• « Табиғи апаттан алынған кіріс (залал)» ;
• « ... ... ... ... ... ... операциялардан алынған кіріс (залал)»;
• «Төтенше жағдайдан алынған кіріс (залал)» кіреді.
Табиғи апаттан шегілген залал - егер сақтандырушы мүлікті , ... ... ... жасасқан, алайда сақтандыру шартының
барлық ережесін орындамаған жағдайда пайда болатын залал. Аталмыш залалға:
• сақтандырушының ... ... ... ... ... оның
туындауына ықпал ететін қасақана жасаған іс-әрекеті;
• заңда белгіленген тәртіппен қасақана жасалды деп анықталған немесе
сақтандыру ... ... ... ... ... құқық
бұзушылық ;
• шартта әскери іс-әрекет және әскери ... ... ... , ... ... және ... байланысты, заңды
актілерде белгіленген тәртіппен соларға жатқызылған ... ... ... ... апат ... ... ... кіріс алуы
мүмкін. Мысалы, егер сақтандырушы апатқа ұшыраған мүліктің қалдық құнын
толықтай өтесе, онда кәсіпорын оны ... ... ... да болсын
тарату құнын алады.
Табиғи апаттан шегілетін өтелмейтін залал ... ... ... ... және т.б. ... шартын жасамаған жағдайда пайда
болады. Нәтижесінде сақтандыру ... ... ... сақтандыру өтеуін алмайды.
Тоқтатылған ( үзілген) операция пайдаланылатын активті сату немесе
кәсіпорынның экономикалық, өндірістік ... ... ... ... ... ... табылатын операцияны тоқтату нәтижесінде пайда
болады. Кәсіпорын қызметінің осындай операциямен ... ... таза ... ... ... ... және ... есепте
көрсетілуі мүмкін.
Қаржы есебінде және түсіндірме жазбада ... ... ... үшін ... ... баяндалады:
- үзілген операцияның түрі;
- операция қаржы есебінің мақсатында құрамына енгізілетін салалық және
географиялық сегмент;
- операция есеп мақсатында нақты үзілген ... ... үзу ... ( сату немесе ... ... ... ... ... және пайданы немесе залалды өлшеу үшін қолданылатын
есептік саясат;
- әрбір ... ... ... ... сома ... есепті
кезеңдегі дағдылы қызметтен алынған кіріс және таза кіріс немесе залал.
Кәсіпорын кейде шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... үзуі немесе тоқтатуы мүмкін. ... ... ... ... қызметтен алынған пайдаға немесе
залалға енгізу қажет. Егер операция табиғи құбылыстың ... ... ... ... онда ... үзуден алынған жиынтық кіріс
немесе залал төтенше баптың анықтамасына сәйкес келуі мүмкін.
« Тоқтатылған операциядан ... ... ... деген есепті жыл
ішінде тоқтатылған немесе тартылған ... ... ... кіріс (шот
кредиті бойынша) және залал ( шот ... ... ... ... ... таратылған филиалды сату немесе тарату нәтижесі
көрсетіледі.
Төтенше ... ... ... ... ... ... ... операция жатады. Мұның өзінде осындай жағдай мен операция жиі немесе
үнемі қайталанбайды деп қарастырылады.
Әдеттен тыс- ... ... және ... жұмыс істейтін ортаны
ескере отырып, оның қалыпты қызметінен анық немесе кездейсоқ байланысты
емес ... ... ... төтенше жағдай табиғи апаттың, мемлекеттің араласуынан және т.б.
нәтижесінде ... ... ... жер ... ... ... ... активтің экспроприациясы (активтен күштеп айыру) және
т.б.
Төтенше жағдай ... ... ... немесе залал кіріс және шығыс
есебінде жеке көрсетіледі. Әрбір төтенше жағдайдың мәні мен сомасы ... ... ... ... ... тиіс.
Төтенше жағдай қайталана бермейтін және кәсіпорынның қалыпты қызметтің
құрамына кірмейтін, ол алдын ала болжанбайтын құбылыс болып ... ... ... жолы ... және ... жағдайға, ал іскерлік
өмір өзгеріске толы болады. Төтенше жағдай ... ... ... ... ... ... ... ала алмай (залал шегуге) де болады.
II-бөлім. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... кәсіпорын іс-әрекетінің экономикалык мақсатқа лайықтылығы кіріс
(табыс) алумен анықталады. ... ... ... ... ... мен ... ... етуге бағытталған басқаратын
шешімдерді анықтау мен қабылдауға ұмтылады. ... ... және ... қызметінің нәтижелігі оның ... және ... ... ... ... ... ... кіріс (табыс) деген ұғым
пайдаланады. Кіріс түсінігі жалпылай түрде айтқанда шаруашылықты жүргізу
процесінің ... ... ... ол пайдаланған еңбектің
экономикалық тиімін (эффект) көрсетеді.
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандартыңда кіріс ... ... ... ... кіріс категориясына келесідей түсініктеме
беруге болады: кіріс - ол есеп мерзімі ... ... ... Осы ... ... ... өсу немесе міндеттемелердің
азаю формалары арқылы капиталды көбейтуге алып ... ... ... капиталға қатысы бар тұлғалардың жарналарымен байланысты емес арту
[8].
Қазіргі кезеңде кірістің мәні өте ... ... ... осы ... ... жүргізу процесінің үшбүтін мақсаты - не өндіру, қалай
өндіру және кім үшін ... - ... ... жөнінде қорытыңды
жасалады. Кіріс, шаруашылық субъектінің болашақ өндірістік және ... ... көзі ... осы ... алу және ... ... ... мақсаты болып табылады.
Кәсіпорын іс-әрекетіндегі кірістің рөлі оның атқаратын функцияларына
байланысты. Кірістің ... ... ... ... ... элементі ретіндегі оның екі негізгі - біріншіден, мемлекеттік
бюджет толықтырма көзі, екіншіден, кәсіпорынның өндірістік және ... көзі ... ... ... ... ... функциялары
бойынша мемлекеттің,әрбір жұмыскердің және жалпы кәсіпорынның экономикалық
мүдделері өзара ... ... ... және ... ... ... үшін
пайдаланатын маңызды көрсеткіштердің бірі ... ... ... ... Осы ... ... ... біскерлік
белсенділігінің дәрежесі, ресурстарының қайырым деңгейі, активтерге
жасалған салымдарының табыстылығы және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық пайдасын
көрсететін кірістің тең абсолюттік сомасы ... ... ... емес ... мен іс-әрекеттің әртүрлі көлемінің нәтижелері арқылы
алынуға ... ... ... ... пайдалану тиімділігін
кірістің абсолюттік сомасы арқылы бағалауға болмайды.
Осындай мақсаттар үшін кірістіліктің (рентабільділіктің) ... ... ... ... ... ... ... мерзіміндегі қаржылық нәтижесін ... ... ... ... өнім сату мен ... ... арқылы алынған
кіріс пен олардың өзіндік құны арасындағы айырымы ... ... ... зиян ... ... көрсеткіштерінің бірі ... сату ... ... Бұл ... кәсіпорын бойынша алынған пайда
көлемін өнім сату мен қызмет ... ... ... ... болу ... яғни ол ... өнім мен көрсеткен қызметтің бір теңгесіне
неше тенге пайда ... ... ... ... ... ... шарттар бір қалыпта болса) кәсіпорын өндіріп отырған өнім
мен көрсеткен қызметіне сұраныс құлағаны жөнінде айтуға болады.
Келесі көрсеткіш барлық ... ... ... деп
аталады. Бұл коэффициент пайда көлемін барлық активтер ... болу ... ... барлық мүліктерін пайдалану тиімділігін
көрсетеді.Басқа шарттар бір калыпта ... ... осы ... ... ... ... өз ... артық
қорланғаны жөнінде айғақтайды
Рентабельділік көрсеткіштерінің тағы бір маңызды коэффициент - ол пайда
көлемін капитал құнына бөлу ... ... және сол ... тиімділігін көрсететін капиталдың рентабельділік коэффициенті.
Басқа шарттар бір қалыпта болған жағдайда бұл ... ... ... ... бағасын белгілеу деңгейіне әсерін тигізеді.
Алға қойылған ... мен ... ... ... ... ... ... тиімділігі мен құралдардың қайтарымын
көрсететін басқа да рентабельділік ... ... ... ... ... сатылған өнім мен көрсетілген қызметтің өзіндік
құнына бөлу ... ... ... рентабелъділік көрсеткіші. Бұл
көрсеткіштің өскені (басқа шарттар бір ... ... ... өндіріс пен
өнім сатуға салынған қаражаттардың ... ... ... жөнінде
айғақтайды.
Кәсіпорын іс-әрекетін бағалаудағы кірістілік корсеткіштерінің рөлі мен
мәні оларды талдау ... ... ... ... ... ... ... мөлшері мен оның динамикалық өзгерісін оқып білу;
- кіріс өзгерістеріне ықпал ететін факторларды анықтау мен ... ... ... ... оқып білу;
- жалпы пайданың абсолюттік мөлшерін және оның өзгерістеріне ... ... оқып ... ... ... өзіндік құн және пайда көрсеткіштерінің ... оқып ... ... ... ... ... және ... оқып білу;
- кәсіпорын бойынша кірістің өсуі мен кірістіліктің артуы резервтерін
анықтау.
Кәсіпорыпның кірістілігін ... ... ... алу, оны бөлу ... ... ... іс-әрекетінің басқа да аспектілері терең
қарастырылып бағаланады. Сонымен қатар кәсіпорын кірісінің басқа түрлері ... ... ... ... кіріс, өнім сатудан түскен кіріс
пен өзгермелі шығындар арасындағы айырым ретінде ... ... ... кіріс өз алды пайда мөлшеріне қосымша шығарылған ... ... ... ... Бұл ... ... ... шектелген көлемі, оны сатудан ... ... пен ... яғни өндіріс зиянсыздығының нүктесі есептеледі.
2.2 Кірістіліктің абсолютті көрсеткіштеріне талдау жасау
Кәсіпорын кірісгілігінің абсолюттік көрсеткіштерін талдау үшін ... ... ... ... мен шығындар жөнінде есеп беру (2 форма)
және түсіндірме хаттың мәлімеітері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... мен шығындар жөнінде есеп
беру формада бірінші көрсеткіш больш ... ... ... ... сома өнім сату мен ... ... түсетін кірісті алумен байланысты
операциялар бойынша ... ... ... ... өнім құны мен
сатып алушылар еркінімен ... ... ... ... шегіру
арқылы есептеледі.
Кірістер мен шығындар ... есеп бөру ... ... ... ... үшін ең ... сатылмай қалған өнім
қалдығы бар екенін, ... ... өнім ... ... көлемін
орындауға және кірістің жалпы сомасына әсерін ... ... ... ... ... ... ... құлдырауының нәтижесінен өнім
өтпей қалғандықтан немесе өнім ... ... ... ... ... жоқтықтан болуы мүмкін.
Кірістілікті талдау үшін негізінде әрбір көрсеткіштің ... ... ... ... ... анықтайтын, тиісті
баптардың құрылымдық өзгерістерін және ... ... әр ... ... ... ... ... Талдау процесі кіріс
көрсеткіштерінің абсолютті және қатыстылы өзгерістерін анықтаудан басталады
(шартты мәліметтер 4 кестеде келтірілген).
Кәсіпорынның ... мен ... ... есеп беру ... есепті жылы базисты жылмен салыстырғанда өнім сату мен ... ... ... ... 8,1 %, ал ... ... кіріс 23,1
% артқанын байқауға болады. Сонымен ... ... өнім мен ... ... құны 2,3 % өскен. Бірақта есепті жылы жалпы пайда көлемі
24,7% көбейген (қосымша №5).
Басқа ... ... ... ... ... өсуі өнім сату ... ... колемінің артыуына байланысты екені мәлім. Ал сұранымы ... пен ... ... ... ... болады, егерде кәсіпорын тұрақты
түрде осы замандағы және аса өндірімді құрал-жабдықтарды ... ... ... ... жаңа ... ... және игеріп, өндіріс
масштабын ұлгайтып отырса. Ол үшін шаруашылық субъектілер ... ... ... үшін жеткілікті мөлшердс пайда көлемі бар болуы
тиіс.
Бұған кері орайда ... жол ... ... ... сыртқы
инвестицияларды жұмылдыру, егерде оралдың рентабельділік деңгейлерін
инфляция ... ... болу ... ... ... шартта. Немесе
өндіріс пен өнім сату көлемін ұлғайтудың тағы бір бағыты - ол ... ... ... ... ... ... ... жылдамдату.
Енді, 4 кестеде келтірілген мәліметгерге сүйене отырып, өнім сату мен
қызмет көрсетуден түскен ... ... ... себсбтерін талқылайық.
Бұл орайда тек сатылған өнім саны мен бағасының және қызмет пен ... ... ... ... ... ... ... өндіру көлемінің ... ... оқып білу ... ... ... болып табылады.
Сатылған өнім саны мен өнім ... ... ... ... ... ... есептеу үшін агрегаттық индекстің келесі түрін
қолданайық:
Iqp = ∑q1 * p1 /∑q0 * ... Iqp - өнім сату мен ... ... ... ... ... ... q1 - сатылған өнім саны базисті және есепті мерзім бойынша;
р0, р1 - өнім бірлігі бағасы базисті және ... ... ... * p0 /∑q1 * р1,- өнім сатудан түскен кіріс көлемі базисті және
есепті мерзім ... ... 4 ... ... ... ... отырған
мерзім бойынша кіріс көлемінің қатыстылы өзгерісін есептейміз: 38700 /
35800 = 1,081, яғни ... ... ... 8,1 % ... Ал ... ... абсолюттік ауытқуы (+) 2900 мың тенгеге (38700 - 35800) тең.
Факторлардың сандық әсерін есептеу үшін өнім сату мен ... ... ... шартты көрсеткіші атты көрсеткішті қолдану қажет. Ол
көрсеткіш есепті жылғы барлық сатылған өнім мен ... ... ... ... баға бойынша есептеу арқылы табылады, яғни ... ... ∑q1* р0. ... отырған кәсіпорын бойынша бұл көрсеткіштің
мөлшері 37600 мың тенгеге тең деп үйғарайық.
Енді кірістің ... ... ... ... осы шартты көрсеткішті
пайдалана отырып келесі әдіс арқылы есептеуге болады:
1 ... - ... өнім саны ... әсерін өнім сатудан түскен
кірістің шартты ... ... ... базисті жылғы сомасын алу
арқылы есептеледі, ... ∆q = ∑q1 * р0 - ∑q0 * р0 = 37600 - 35800 = + 1800 мың ... ... ... өнім сату мен ... ... ... кіріс
мөлшері өсуінің 1800 мың теңгесі сатылған өнім мен көрсетілген ... ... ... ... ... ... - өнім бірлігі баға өзгерісінің әсерін есепті жылғы ... ... ... ... сомасынан осы көрсеткіштің шартты сомасын
алу арқылы есептеледі, яғни
(±) ∆p=∑q1*∑p1*p0=37800-37600=+200 мың теңге.
Демек, есепті жылға өнім сату мен ... ... ... ... ... 200 мың теңгесі сату бағаның өсуінің есебінен болып отыр.
3 фактор-құрылымдық өзгерістер әсерін жоғарыда ... ... ... келтірілген факторлар әсерінің сомасымен есепт жылғы
кірістің жалпы ауытқу сомасы арасындағы айырым ... ... ... ... ... өнім мен ... қызметтің көлемі мен баға
әсерінің есебінен кіріс өзгерісінің жалпы сомасы 2000 (1800 + 200) ... ... ал ... ... ... жылғы барлық артуы 2900 мың теңгені
құраса, онда осы екі соманың ... 900 мың ... тең ... Демек,
есепті жылғы өнім сату мен қызмет көрсетуден түскен кіріс мөлшері артуының
900 мың теңгесі ... өнім мен ... ... ... ... ... ... есебінен болып отыр.
Қорытындап айтқанда, талқылап отырған мәліметтер бойынша кіріс
мөлшерінің дамуы ... өнім мен ... ... және сату ... ... ... ... қатар, басқа факторлар - сату бағаның өсуі мен
ассортименттің жақсаруы - ... да ... ... ... отыр.
Ассортиметтің жақсаруы маңында сатылған өнім мен ... ... ... ... бағамен сатылған өнім мен қызметтің үлес
салмағының өскені ... ... ... ... көрсеткіші - ол
қаржыландырудан түскен кіріс. Бұл кірістің ... ... бойы ... ... ... ... дивиденттер түрінде құнды
қағаздардан, қаржылық жалға берген активтардан ... ... ... Сонымен қатар, мұнда жылжымайтын мүлік инвестицияларымен
жасалған операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... өсімі арқылы алынған кіріс, сондай-ақ қаржылық актив немесе
міндеттеменің турашыл құны ... ... ... ... ... ... ... №4) бойынша қаржыландырудан түскен
кіріс есепті жылы базисті жылмен ... 23,1% ... Бұл ... жылы пайданың жеткілікті сомасы бар болғаны арқылы мүмкін болды,
себебі сол ... ... бір ... ... активтер ретінде
пайдаланған. Ал қаржыландыруға жұмсалған ... ... ... ... осы түрі ... алынған 250 (300 - 25) мың ... ... ... ... тигізген жоқ.
Кірістілік көрсеткіштерінің ішіндегі ең маңыздыларының бірі болып
мерзім бойы тоқталмаған іс-әрекеттен ... ... ... есептеледі.
Талқылап отырған мәліметтер (қосымша№4) бойынша оқылып жатқан мерзімде
кәсіпорын осы тоқталмаған іс-әрекетінің нәтижесінде ... ... ... % ... көрсеткіштің абсолюттік сомасы бары-жоғы 830 мың теңгеге, ал жалпы
пайда көлемі 2100 мың теңгеге өсіп ... ... ... ... ... ... ... яғни өндірістік процеспен байланысты ... және ... ... ... ... шығатын
өндірістік емес шығындардың (басқа шығындардың) көбейгендері. ... ... ... ... пайда мөлшері есепті жылы 3880 мың теңгені
құрады, ал керісіне ... жылы бұл ... 3050 мың ... тең ... себебтен есепті жылы корпоративтік табыс ... ... ... жылы ... ... ... әртүрлі сыртқы және ішкі шарттар мен
себебтердің ықпалынан өткен мерзімдегі пайда мөлшерінен ... өзге ... ... талдау барысында сатылған өнім мен көрсетілген қызмет
арқылы тапқан пайданың тек қана деңгейі мен ... ... ... ... ... пайданың әр бір қалыптастырушы элементтерінің
өзгерістерін және әсер етуші факторларын жете оқу ... ... ... ... және ... ... ... және энергия ресурстарының бағалары мен ... ... ... ... ... Талдау барысында осы факторларды
да қарастырып оқу қажет.
Жалпы пайда көлемі өзгерісіне сыртқы факторлармен қатар ішкі факторларда
әсер етеді. ... ... ... ... бар ... ... факторларды
ерекшелеуге болады;
- өнім сату мен кызмет көрсетуден ... ... ... ... ... өнңм мен ... ... өзіндік құнынын өзгерісі;
- өнім сату баға мен қызмет құны өзгерісі;
- сатылатын өнім мен көрсетілетін қызмет ассортиментіндегі құрылымдық
өзгерістер;
Жалпы ... ішкі ... ... ... ... өзгерісін оқу
талдаудың әртүрлі әдістері арқылы іске асырылады. Дәстүрлі түрде ... ... ... ... пайдаланады. Бұл әдіс қарастырып
отырған көрсеткішке бөлек факторлардың әсерін санмен есептеуге ... ... ... пайдалану үшін бірнеше қосымша, шартты деп
аталатын, көрсеткіштерді есептеу қажет. Олардың бірі - ол өнім сату ... ... ... ... Бұл көрсеткіш есептігі жылғы сатылған
өнім мен көрсетілген қызмет көлемін базисті жылы ... өнім ... ... ... ... ... есептеледі:
Екінші көрсеткіш - ол сатылған өнім мен көрсетілген қызметтің шартты
өзіндік құны. Бұл көрсеткіш есепті ... ... өнім мен ... ... ... жылы ... өнім мен ... бірлігіне шыққан
шығынға көбейту арқылы есептеледі.
Үшінші көрсеткіш - ол жоғарыдағы бірінші және ... ... ... анықталатын жалпы пайданың шартты ... ... бұл ... мөлшерін есепті жылғы, бірақта базисті ... ... ... ... оның ... ... шығындармен
есептелген өзіндік құнын алу арқылы табуға болады.
Жоғарыда ... ... ... мен ... да ... ... ... талдауға қажетті бастапқы мәліметтер ретінде кесте
түрінде ұсынуға болады (қосымша№5). Осы кестеде келтірілген ... ... ... пайда өзгерісіне бөлек факторлар әсерін есептеу
әдістемесін қолдануды көрейік. Бұл ... ... ... ... өнім сату ... ... кіріс сомасы мен оның өзіндік құн сомасы ... ... ... яғни Р = Q - Z.
Осы қосымша№5 мәліметтері кәсіпорын бойынша ... ... ... ... ... ... жылы 2100 мың ... өскенін көрсетсді, яғни
±∆Р = Р1 – Р0 = 10600 - 8500 = ... ... ... ... ... ... ... түскен кіріс көлемінің дамығанына байланысты және,
сондай-ақ, сатылған өнім ассортименттінің ... ... ... да болуы мүмкін. Ал сатылған өнім мен көрсетілген ... ... ... ... кері ... ... отыр, себебі оның мөлшері 800 мың
теңгеге өскен.
Сатылған өнім ассортименттінің ішіндегі құрылымдық өзгерістердің фактор
ретіндегі әсерін тек ғана ... ... ... рентабельділігінің
деңгейінде айырмашылық болған орайда есептеледі. Қарастырып отырған
мәліметтер бойынша сату ... ... жылы 27,4 % (R1 = P1 / Q1 ... / 38700 = 0,274), ал ... жылы - 23,7 % (Ro= P0 / Qo = 8500 /
35800 = 0,237) ... яғни екі ... сату ... ... ... бұл ... жалпы пайда көлемінің өзгерісіне
тигізген әсерін анықтау қажет.
Енді осы факторларының өзгсрістері жалпы пайда көлемін қандай ... ... ... ... түрде есептеу әдістемесін көрсетейік.
Әр фактор әсерінің есебін келесідей іске асыруға болады:
1. Жалпы пайда көлеміне өнім сату мен ... ... ... ... ... ... үшін ең ... осы көрсеткіштің (кірістің)
өзгермеген бағамен есептелген деңгейі бойынша жалпы индексін анықтау қажет,
яғни Iq = Qш / Qo = ... = 1,05. Бұл ... ... ... өнім ... ... физикалық көлемі есепті жылы базисті ... 5 %-ке ... ... ... ... ... осы фактордың әсерін мына формула ∆Pq
= Po * Iq – P0 арқылы есептеуге болады. Осы ... ... ... ... ... ... кіріс артуы есебінің әсерінен өскен мөлшерін
табамыз, яғни ∆РQ = 8500 * 1,05 -8500 = 425 мың теңге. Бұл ... ... де ... ... - ∆Pq = P0 * (Iq - 1) = 8500 * (1,05 - 1) = ... теңге, яғни анықталған индексті базисті жылғы ... ... ... ... ... ... 1 төмен болса, онда бұл фактор кері әсер
етеді, яғни ... ... ... ... ... өзгермеген шартта есепті жылы базисті жылмен
салыстырғандағы тек қана сатылған өнім саны мен қызмет көлемінің ... ... ... ... 425 мың ... ... ... пайда көлеміне сату баға мен қызмет құны өзгерісінің әсерін
есептеу үшін есепті жылғы өнім сату мен ... ... ... кіріс
сомасынан осы кірістің шартты сомасын алу керек, яғни былай: ± ∆Рб = Qi ... = 38700 - 37600 = + 1100 мың ... бұл сома ... ... ... ... өнім ... орташа
бағасы мен қызмет көрсетудің орташа құны ... ... ... ... ... ... ... пайда көлемі 1100 мың теңгеге ... ... ... ... көлеміне өзіндік құн деңгейі өзгерісінің әсерін анықтау
үшін сатылған өнім мен көрсетілген қызмет көлемінің шартты ... ... осы ... ... ... жылға мөлшерін алу керек, ... ± ... = - 600 тыс. ... сома ... бір ... болған жагдайдағы қызмет пен өнімнің өзіндік құн
деңгейінің базисті жылмен салыстырғандағы өсуі ... ... ... 600 ... ... мүмкін екенін көрсетеді.
4. Жалпы пайда көлеміне сатылған өнім мен ... ... ... ... әсерін анықтау үшін жалпы пайда
көлемінің шартты сомасынан базисті жылдың сатудан түскен кіріс ... ... ... ... алу ... яғни ... ± ∆РА = Рш – P0 *
IQ = 10100 - 8500 * 1,05 = + 1175 мың ... Бұл сома ... жылы ... мен ... ... ... рентабельділік деңгейі жоғары
өнімнің үлес салмағы артуына байланысты ... ... орын ... ... басқа факторлар бір қалыпта болған жағ-дайдағы жалпы пайда
көлемі 1175 мың ... ... ... көрсетеді.
Қортындылап айтқанда есепті жылы жалпы пайда көлемінің артуы сатылған
өнім саны мен көрсетілген ... ... ... асссортимент ішіндегі
құрылымдық өзгерістер және баға деңгейі атты факторлардың оң өзгерістері
нәтижесінде болып отыр. Осы ... ... ... ... (425 + 1100
+ 1175 = 2700 мың ... ... ... ... өзгерісінің жалпы сомасы
анықталады. Бұл сома (2700 мың тг.) есепті жылдағы ... ... ... ... (2100 мың тг.) ... ... 600 мың теңге айырым - ол
есепті жылы өзіндік құн деңгейі өсуінің ... ... ... ... ... ... ... өнім мен көрсетілетін қызметтің өзіндік құнын
төмендету қажеттілігі бұл арада жалпы ... ... ... резерві ретінде
саналады. Мысалы, егерде ... құн ... ... ... ... ... жағдай болса, онда сол арқылы 600 мың теңге ... ... ... ... болар еді, яғни есепті жылы жалпы пайда
көлемінің өсуі 2100 мың ... емес 3300 ... мың ... ... ... ... пайда көлемін артыру резервтерін анықтау мен
әзірлеу үшін, факторлық талдау нәтижесімен қоса кәсіпорын есеп ... ... ... ... алудың қажеті бар.Олардың арасында активтер
мен міндеттемелерді бағалау әдістерін, материалдық ... ... ... әдістерін, кұрал-жабдықтарды түгендеуі (инвентаризациялауы)
мен шаруашылық операцияларды бақылау реттерін, баға ... мен ... ... ... ... шараларын айтып өтуге болады.
Сонымен бірге, кәсіпорын есеп саясатында пайданы тану мен шығындарды
мойындау реттері де ... ... Осы ... ... пайда ақша
қаражаттары түскеннен кейін емес сату ... ... ... ал ... үшін ... ... сату кезінде емес сатылғаннан ... Бұл peт ... ... мен ақша қаражаттары мөлшерінің
араларындағы бір беткей айырмашылықты көрсетеді. Мысалы, бір жыл ... ... ... ... ... ақша ... тең болмайды.
Негізінде, белгіленген мерзім бойы алынған пайда мен ақша қаражаттары ... ... ... ақша ... ... ақша қаражаттарының қозғалысын
әлпеттесе, пайда ... ... ... ... ... Сондықтан,
кәсіпорын бойынша пайданың бар болғаны әлі пайдалануға жарайтын бос ақша
қаражаттары бар ... ... және ... кері - ... есеп
шотында ақша каражаттардың бар болғаны оның пайдасы бар ... ... ... ... ... осы ... ... оның есеп саясаты мен ... ... ... мүмкіншілік
береді.
Өндіріс көлемі, өзіндік құн жәнс ... ... ... ... іс-әрскетін басқару қазіргі
шарттарда өзіндік құн, ... ... ... мен өнім ... ... түрде оқусыз мүмкін емес, себебі ... ... ... ... жалпы тиімділігі осы көрсеткіштер әсері ... ... ... басқаратын ішкі мақсаттарды шешу үшін
қаржылық менеджменттің ең қолға ... ... бірі - ішкі ... ... атты әдіс ... ... ... қиын - қыстау нүктені (критическая точка)
талдау, немесе «өзіндік құн - сату көлемі -пайда» ... ... ... шығындар есебінің мәліметтеріне негізделеді. Мұндай шығындар
есебі маржалық ... ... ... ... ... ... іске ... «Директ-кост» есеп жүйесінің мағызы және басқа
есеп жүйелерінен, мысалы, ... ... ... бірі ... ... ... шығындарды тұрақты және
ауыспалы шығындарға бөлу ... ... ... ... есеп ... ... ... болып
өндіріліп отырған әртүрлі өнім түрлері ... ... тура ... есебінен өтеуге жататын шығындар саналады. Ауыспалы шығындар ретінде
өндіріс көлемінің өсуі немесе төмендеуіне ... ... ... ... ... ... және ... түрлеріне бөлген, осы бөлгендікке
байланысты бірен-саран кемшіліктері ... да, оған ... ... және ... ... нығайтады, оптималды шешім
қабылдауға ... ... ... ... ... арқылы жаңа
кэсіпорын іс-әрекетінің алғашқы этаптағы нәтижесін бағалау, жаңа өнімнің
бағасын анықтау, ... ... ... ең ... және ... ... ... тәуекел мүмкіндігін бағалау және тағы
басқа да ... ... ... ... ... ... 3 ... жөнінде есеп» атты нысанында «директ-кост» жүйе бойынша ... ... ... ... ... ... ... мерзім шығындары
деп бөлек көрсетілген. Олардың ... ... және ... ... жұмсалған шығындар, өңдірістік өзіндік құнға жатпайтын
және кәсіпорынның жалпы пайдасының есебінен ... ... да ... Бұның бәрі қаржылық есептілік нысандарында операциялық талдауды
пайдалану үшін қажетті мәліметтер бар ... ... ... ... ... мөлшерінің өзгерістері терең оқуды
және көбірек көңіл бөлуді талап етеді, ... ... ... ... ... ... болмағандықтан көбінесе бір қалыпта болады.
Тіпті, өндіріс көлемінің артуы басқа шарттар ... ... ... ... ... ... ... яғни неғұрлым өнім өндіру
ұлғайса, соғұрлым өнім бірлігіне шаққаңдағы тұрақты шығындар ... ... ... ... үшін оның ... келесі бір ерекшілігі болып осы жүйе негізінде кәсіпорын іс-
әрекетінің кірістілігін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... Мұндай көрсеткіштер
құрамына, өз алды операциялық талдаудың элементтері болып табылатын, өнім
өндіру мен ... ... ... ... көлемі,
рентабельділіктің шектелген деңгейі (порог рентабельности) және қаржылық
бекімдіктің қоры ... ... ... ... Осы ... және ... ... пайдалану маржалық пайда немесе маржалық
кіріс ... ... или ... ... көрсеткішін анықтаумен
байланысты.
Операциялық талдау немесе шығындар, өндіріс ... және ... ... оқу нәтижесі өнім бағасын болжамдау,
шикізаттармен және ... ... ... ... ... ... жөнінде және таңы басқа мәселелерді шешуге қажетті мәліметтерді
пайдалануға ... ... ... мәнінше жалпы пайда болады, себебі маржалық ... өнім сату мен ... ... ... ... пен ... шығындар
арасындағы айырма ретінде анықталады (бұл арада ауыспалы шығындар ретінде
сатылған өнім мен ... ... ... құн ... ... ... ... басқаша да есептеуге болады, яғни оның көлемі
тұрақты шығындар ... мен ... ... түскен пайда сомасын
қосу арқылы есептеледі. Аныктамаша, ... ... ... ... шығындар сомасын жабуға, өтеуге тиіс, кері орайда кәсіпорын іс-
әрекет ... ... деп ... орай ... пайда мөлшерінің көлеміне байланысты келесі
жағдайлар болуы мүмкін:
1 .Егерде маржалық пайда мөлшері нөлге тең ... онда ... ... тек ғана ауыспалы шығындарды өтейді, ал кәсіпорын тұрақты ... ... ... ... маржалық пайда сомасы тұрақты шығындар сомасына тең болса,
онда сатудан түсксн кіріс ауыспалы да және ... да ... ... ... ... ... тең болады;
3.Егерде маржалық пайда мөлшері тұрақты шығындар сомасынан артық ... ... ... кіріс арқылы барлық шығындар өтеледі, ... ... да ... ... ... ... ... ауыспалы шығындар мен
өнім сату мен қызмет көрсетуден түскен ... ... ... ... мұндай мәліметгерді пайдалана отырып, өңдіріс ... ... ... ... анықтауға және болашақ пайда көлемін
болжамдауға болады.
Басқаша айтқанда, өндіріс көлемінің, немесе тұрақты шығындардың, немесе
сату бағаның ... бір ... ... ... ... ... ... пайдалы немесе зиянды болуы мүмкін. ... ... ... ... ... мағыналар болып табылады және
осылардың негізінде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық қоры белгіленеді.
Қаржылық тұрақтылық қордың ... ... ... ... ... және ... жағдай тұрақтылығының белгілі деңгейіне жеткізіп
тұратын өндіріс көлемі түсініледі, ал осы ... ... ... ... ... кіріс мөлшері төмендей бастайды және зиян ... ... ... ... ... және зиянсыз болса, яғни алынған
пайда мөлшері нөлге тең мағынаны көрсетсе, онда ... ... ... ... нүктесі (критическая точка объема производства),
немесе өндіріс зиянсыздыгының шегі (порог безубыточности ... ... ... (точка равновесия) деп аталады.
Өнім өндірудің қиын-қыстау нүктесін есептеу үшін өндіріс көлемі (Q),
өзіндік құн (Z) және ... (Р) ... ... ... ... келесі түрін қолдануға болады:
Q = Z + C + ... С – ... ... өндірілген өнім көлемін q*p түрде, яғни Q= q*p, ал ... q*z ... яғни Z=q*z, онда ... да және зиян да ... ... ... ... жазуға болады:
q*p = q*z+ ... q - ... өнім ... - өнім ... сату ... - өнім ... шаққандағы ауыспалы шығындар мөлшері.
(2) теңдеуге өзгертулер жасау арқылы наруралды түрдегі өнім ... ... ... ... яғни ... нүкте (Qk) келесі
теңдеу бойынша есептеледі:
Qk = С / (р - z), ... Qk = С / ... m - өнім ... ... ... ... ... (анықтамаша,
маржалық пайда көлемі өнім бірлігінің сату бағасы мен өнім бірлігіне
шаққандағы ... ... ... ... тең ... яғни р - ... наруралды түрдегі өнім өндіру көлемінің қиын-қыстау ... үшін ... ... ... өнім бірлігіне шаққандағы маржалық
пайда ... бөлу ... ... ... ... ... ... шекті
мағынасын (3) теңдеу негізінде анықтауға болады, яғни Qk = С / (р - z). ... ... ... яғни ... мағынасын табамыз:
С = Qk * (р - z), немесе С = Qk * ... ... ... ... ... ... ... өндірудің қиын-қыстау көлемін өнім бірлігіне шаққандағы маржалық пайда
мөлшеріне көбейту арқылы есе-теледі. ... ... ... өнім ... ... (і %) ... ы ... білген орайда, тұрақты
шығындардың мөлшерін басқаша есептеуге болады, яғни былай:
С = Qk*(p * і % / ... ... ... ететін өнім сату баға мағынасын ... ... ... ... яғни q*p = q*z+ ... теңдеуді өзгертіп, келесідей жазайық:
р = (q*z + С) / q = (q*z) / q + (С / q), ... p = z + С /
q. ... осы (5) ... мәнінде, сату бағаның шекті мүмкіндік ... ... ... ... және тұрақты шығындардың сомасынан кем
болмауы керек екенін айғақтайды.
Өнім өндіру ... ... ... ... үшін ... ... ... яғни Qk = С / (р - z), өнім сату мен ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін бұл
теңдеуді келесідей өзгертіп жазайық:
q*p = С * р / (р - z), ... Q = С * р / ... ... зияннсыздығы болуы үшін қажетті кіріс көлемі тұрақты
шығындарды өнім бірлігіне ... баға және ... ... қатынасына
көбейту арқылы есептеледі.
Өнім сатудан алынатын ... ... ... ... ... осы кіріске қатынасының пайызды денгейін есептеуге болады:
m в % к Q = С / Q * ... ... ... ... ... коэффициенті (Кқ)
түрінде анықталады. Бұл коэффициенттін деңгейін есептеу үшін өнім ... ... (Q) ... мен өнім өндіру көлемінің қиын-қыстау
нүктесіндегі кіріс (Qk) ... ... ... сол өнім ... ... (Q) ... бөлу ... = (Q – Qк) / Q.
Бұл коэффициенттің мөлшері өндірістік ... ... ... ... ... ол жоғары, соғұрлым қауіпсіздік азайады, яғни
неғурлым зиянсыздық нүкте төмен ... ... ... ... ... азайады.
Қорыта айтқанда, жоғарыда мазмұндалған өнім өндіру көлемін, оны сатудан
түскен кірісті, өзіндік құн мен пайданы ... ... оқу ... ... сол ... кәсіпорын іс-
әрекетінің зиянсыздығын қамтамасыз ... ... ... ... енді, осы шығындар, өндіріс ... және ... ... ... ... ... 4 кестеде келтірілген
мәліметтер негізінде іске ... ... ... ... үшін ... ... ... көрсетейік:
1. Өнім сату мен қызмет көрсетуден түскен кіріс - 38700 мың ... ... ... - 28100 мың ... ... ... ... - 10600 мың тг.
4. Тұрақты шығындар - 6775 мың ... ... ... ... пайда - 3825 мың тг.
Маржалық пайда көлемі бұл арада өнім сату мен ... ... ... пен ... шығындар (сатылған өнім мен көрсетілген қызметтің
өзіндік құны) арасындағы айырым ретінде, яғни 38700 - 28100 = 10600 ... ... ... ... ... ... мен ... шығындар
сомасы ретінде, яғни 6775 + 3825 = 10600 мың теңге, анықталған.
Осы талдап отырған кәсіпорынның өндірістік потенциалы, ... және ... бары ... бір ... ... ... іске ... мүмкіндік береді. Бұл орайда бұйымның бір данасына
шаққандағы ауыспалы шығындар 3122 ... сату баға 4300 ... ... тұрақты шығындар 6775 мың теңгені құрайды.
Аталған мәліметтер негізінде бұйымдарды өндірудің шекті мүмкіндік көлемін,
яғни зиянсыздықтың нүктесін анықтау ... Ол үшін (3) ... ... ... ... ... нүктені есептейік:
Qк = С / (р - z) = 6775 / (4300 - 3122) = ... 5750 дана ... ... ... ... ... қиын-қыстау нүкте
бойынша наруралды түрдегі өнім мағынасын көрсетеді. Кәсіпорын осы ... ... онда ол ... ... ... ... өтеуге
мүмкіншілігі болады, себебі зиянсыздық нүктеде кіріс көлемі 24725 (4300 *
5750) мың теңгеге тең және осы сома ... ... (3122 * 5750 = ... тг.) мен тұрақты шығындардың (6775 мың тг.) жиынтық сомаасын толық
өтейді.
Егерде кәсіпорын 5750 дана ... аз өнім ... ... ... ол ... ... шығындарын өтей алмайды және зиянды болады.Ал егерде
өндірілген және ... өнім ... ... ... ... ... ... онда кәсіпорын іс-әрекеті пайдалы деңгейге жетеді .
Мысалы, кәсіпорын 9000 дана көлемінде бұйымдар ... мен ... онда ... ... мөлшері 3827 |(4300 * 9000) - (6775000 +
3122 * 9000)| мың теңгеге тең болар еді. ... ... ... ... ... 9000 дана аралығындағы диапазонда өнім өндіру және сату
басқа шарттар бір ... ... ... кәсіпорынның зиянсыздық іс-
әрекетін қамтамасыз етеді. Өнім ондірудің шекті мүмкіншілік ... мен ... ... ... ... бойынша көлемі арасындағы айырым, яғни
біздің мысал бойынша 3250 (9000 - 5750) дананы құрайтын айырым, қауіпсіздік
зона (түз, ... деп ... ... нүктенің басқа көрсеткіштерінің - өнім бағасының,
ауыспалы және ... ... ... ... өндіріс
зиянсыздығының шегі қандай деңгейде өзгергенін есептеп талқылайық.
Басқа шарттар бір ... ... ... сату ... ... ... мен өнім сатудың ұлгайғанын ... ... ... ... ... сату ... 4300 теңгеден 4000 теңгеге дейін ... ... ... ... ... шегі 5750 данаға тең емес 7716
данаға тең ... ... ... ... ... зона қысқарып, кәсіпорын
тұрақты түрде пайда алып отыру үшін бұйымдарды өндіру саны мен сату ... ... ... ... ... бірлігінің сату бағасы 4300 теңгеден 5000 теңгеге дейін
жоғарыласа, онда бұйымдарды өндіру көлемінің зиянсыздық ... ... ... тең ... ... ... өскені өндірістін шекті көлемін
азайтуға себебші болады және шығындар өзгермеген жағдайдағы бағаның өскені
арқылы аз көлемде өнім ... ... ... өнім ... шаққандағы ауыспалы шығындардың өзгерісі қиын-
қыстау нүктедегі өндіріс көлемінің деңгейіне тікелей әсер ... ... ... ... ... ... бұйым бірлігіне шаққандағы
ауыспалы шығындар мөлшері 3122 ... 3500 ... ... өссе, онда
зиянсыздық шегі 8469 [ 6775000/ (4300-3500) ] дана бұйымдар ... ... ... ... өзгерістердің нәтижесінде қауіпсіздік зона қысқарады
және маржалық пайда алу ... ... ... ... себебі
ауыспалы шығындардың болмашы бір өскені зиянсыздық шектің бірталай артуын
шарттастырады. Мысалы, біздің ... ... ... ... ... 112,1 % (3500 /3122) құрайды, сонымен бірге қиын-қыстау нүктедегі
өндіріс көлемінің деңгейі 147,3% (8469 / 5750) ... ал ... ... ... ... ... 800 тсңгсге тсң болады. ... ... 12,1 ... ... өсуі ... ... ... көлемін
47,3 пайызға артуын талап етті.
Тұрақты шығындар калай өзгерсе қиын-қыстау нүктедегі өндіріс көлемі де
солай өзгереді. ... ... ... ... ... ... шыгындар өскен жағдайда қосымша өнім өндіріп сату қажет, ал
керісінше, ... ... ... ... нүктедегі өндіріс
көлемін азайтуға себепші ... және ... ... ... ... ... ... көлемі маңындағы маржалық пайда мөлшеріне ... ... ... ... бірдей емес. Бұл –операциялық немесе
өндірістік тұтқа тиімі ... ... или ... рычага)
атты фактордың әрекетіне байланысты. Операциялық тұтқа - oл ... ... өнім сату ... өсу қарқынан неше рет асқанын немесе арта
қалғанын көрсететін ... бір ... ... ... ... ... өнім сатудан түскен кіріс көлемінің қандай бір өзгерісі
қаржылық нәтиженің (пайда немесе зиянның) қарқынды өзгерісіне себепші болса
орын ... ... ... ... мерзім бойы тоқталмаған іс-әрекеттен
түскен ... ... ... ... артуын анықтауға негізделеді.
Операциялық тұтқа әсерінің деңгейі маржалық пайда ... ... ... ... арқылы есептеледі. Неғұрлым бұл арақатынас жоғары болса,
соғұрлым кәсіпкерлік іс-әрекет тәуекелі астам болады. Егерде жалпы шығындар
ішінде тұрақты ... ... ... ... ... ... ... де кішірейеді.
Жалпы шығындар ішіндегі тұрақты шығындар ... ... ... шегі ... ... атты ... ... арқылы
жетілдіріледі. Рентабельділік шегі коэффициенттінің ... ... ... маржалық пайда коэффициентіне бөлу арқылы есептеледі.
Маржалық пайда коэффициенті ... өнім сату мен ... ... ... ... ... үлесін көрсетеді. Формула түрінде осы қатынастарды
келесідей ұсынуға болады:
Rm = ... = m / ... Rm - ... шегі ... - тұрақты шығындар мөлшері;
Km - маржалық пайда коэффициенті;
m - маржалық пайда мөлшері;
Q - өнім сату мен қызмет ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық қоры көрсеткіші (қауіпсіздік
коэффициенті) сияқты, операциялық тұтқа әсері дәрежесінің көрсеткіші де іс-
әрекет процесіндегі кәсіпкерлік ... ... ... ... ... шығындар, өндіріс көлемі және пайда арасындағы ара-байланыстарды
оқып білу осы аталған көрсеткіштердің шекті ... ... ... ... ... береді, сондай-ақ, баға саясаты, өндірілетін ... мен ... және тағы ... ... яғни қалыптасқан
шарттарда пайданың ықтималды көлеміне жетуді анықтау жөнінде басқаратын
шешімдер кабылдау негізі ... ... ... қатынастық көрсеткіштерінің тиімділігін бағалау
Кірістілікті талдаудың маңызды және қажетті бір бөлігі болып ... ... ... ... ... мұндай көрсеткіштер
кәсіпорын іс-әрекетінің ... ... ... және ... іс-әрекетін бағалаудың міндетті элементтері болып табылатын
рентабельділік көррсеткіштер кіреді.
Кәсіпорын кірістілігінің қатынасы ... ... үшін ... ... ретінде бухгалтерлік баланстың, кірістср мен шығыстар
жөнінде есеп беру мен түсініктеме хатын. мәліметтері, ... ... ... да ... кілтірілген мәлімдемелер қолданылады.
Кірістілік көрсеткіштерінің бірі болып сату рентабельділік көрсеткіш
табылады. Мәнінде, бұл көрсеткіш сатылған өнім мен ... ... ... ... ... пайда алынғанын айқындайды. Сондықтан, сату
көрсеткішінің өзгерістері ... ... ... және ... ... ... мен ... менеджмент тиімділігі жөнінде жоралауға болады.
Сату рентабельділік (Rq) көрсеткіштің ... ... ... ... өнім сату мен ... көрсетуден түскен кіріс көлеміне (Q) қатынасы
арқылы анықталады. Бұл қатынас ... ... ... жазылады:
Rq = Р / Q.
Енді осы формула арқылы 5 кестеде ... ... ... ... (Rq0) және ... (Rq1) жылдар бойынша сату рентабельділік
деңгей мағынасын есептеуге болады:
Rqo = 8500 / 35800 = 0,237, ... 23,7 % ... = 10600 / 38700 = 0,274, ... 27,4 %.
Есептелген мәліметтер бойынша сату рентабельділігі eceпті жылы базисті
жылмен ... 3,7 (27,4 - 23,7) ... ... ... ... ... орайда кәсіпорын өндіріп отырған өнімге басқа
шарттар бір қалыпта болған жағдайда сұраныстың біраз ... ... ... ... оның ... ... жоғарылағаны жөнінде ұйғаруға
болады.
Сату рентабельділік деңгейі жалпы пайда көлемінің өзгерістеріне ... ... ... ... әсер ... факторлар сату
кірістілік деңгейінің өзгерістерін анықтайтын факторлар болып табылады.
Атап айтқанда, сол факторлардың ... ... өнім мен ... көлемі, олардың құрылымдарындағы өзгерістер,өзіндік құн және сату
баға деңгейі кіреді.
Өнім көлемі және оның ... ... ... ... ... ... өзгерістерінің, жаңа бұйымдар, ... ... ... игерудің нәтижелері бойынша іске асырып жатқан
ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... осы ... нарықта қалыптасқан сұраныс және
ұсыныспен бірге сату баға мен ... құны ... және де ... ... ... ... тигізеді.
Жоғарыда айтылған факторлардың сату ... ... ... ... ... ... факторлық талдау нәтижесі арқылы
есептеуге болады (қосымша№5тегі ... ... Ол үшін ... ... ... ... әр бір 100 мың ... жанама өсуіне сату рентабельділік
деңгейінің өсу пайызын(∆Р%100) анықтау қажет:
∆R%/100 = (Rq1 * 100)/∆р.
Осы формулаға ... ... ... ... ... есептейміз:
∆R%/100 = (27,4% * 100 мың тг.) / 2100 мың тг. = ... ... ... ... ... әр бір 100 мың ... ... өскен сайын
сату рентабельділіктің деңгейі базисгі жылмен салыстырғанда есепті ... ... ... ... ... ... пайда көлемінің
өзгерісіке факторлардың сандық әсерін біле және осы ... ... сату ... ... өзгерісіне бөлек факторлардың
ықпалын есептеуге болады.
Жоғарыдағы есептемелерге сәйкес жалпы пайда ... ... ... ... өнім сату ... артуы арқылы 1100 мың теңгеге, сату
көлемінің өсімі арқылы 425 мың ... ... ... ... ... ... артып отыр. Ал өнім мен қызметтің өзіндік құнының артуы ... ... ... 600 мың ... ... ... пайда өсімінің осы
сомаларын пайдалана отырып, пайданың әр бір 100 мың ... өсу ... сату ... деңгейінің есепті жылы ... ... ... әр ... үлестік әсерін келесі есептемелер
арқылы анықтауға болады:
1.сату бағаның ... ... ... ... 1100 мың ... өсуінің
есебінен-
±∆Rp% = + ∆Рц * ∆R%100 = 1100 * 1,305 = ... сату ... ... ... ... ... 425 мың ... өсуінің
есебінен -
±∆Rq% = + ∆Pq * ∆R%/ioo = 425 * 1,305 = ... ... өнім ... ... ... пайда көлемі 1175 мың
теңгеге өсуінің есебінен -
±∆Ra% = + ∆Р a * ... = 1175 * 1,305 = +15,3 ... ... ... ... құны ... ... пайда көлемі 600 мың
теңгеге азайюы есебінен -
±∆Rz% = (-) ∆Pz * ∆R%/100= (-) 600 * 1,305 = (-) 7,8 ... ... сату ... ... ... ... сомасын тексеру: 14,3 + 5,6 +15,3 + (-) 7,8 = 27,4%.
Осы есептемелердің нәтижесіи келесідей талқылауға болады: ... ... ... ... 27,4 % тең, оның ішінде 14,3 % өнімнің сату
бағасының ... ... 5,6 % ... өнім көлемінің өсімі арқылы, 15,3 %
сатылған өнімнің оң құрылымдық өзгерістері ... ... ... ... % - ол ... ... ... құнының өскені ... ... ... ... әдіс сату ... ... ... мерзіммен
салыстырғандағы өсіміне немесе төмендеуіне факторлардың әсерін есептеу үшін
қолданылады. Жоғарыдағы мәліметтер бойынша сату рентабельділік көрсеткіштің
деңгейі базисті ... ... ... жылы 3,7 ... ... ... Бұл ... әсер етуші факторлар ретінде сатылған өнім бағасы мен ... ... ... Осы екі фактордың сату ... ... ... ... ... әсерін есептеу үшін тізбекті
алмастыру әдісін пайдалануға болады.
Аталған әдісті ... ... ... № 5те ... ... ... тиісті есептемелерді жасауға болады:
1.сату бағаның өсуі арқылы сату рентабельділіктің өзгерісін –
∆R∆= [(Q1 - Zo) / Q1] – [(Qo - Zo) / Q0] = [(38700 - 27300) / ... - 27300) / 35800]= ... = + 0,058, ... + 5,8 %.
2.сатылған өнімнің өзіндік құнының өсуі арқылы сату рентабельділіктің
өзгерісі-
∆R∆z= ((Q1 – Z1) / Q1] - [(Q1- Zo) / Q1] = [(38700 - 28100) / ... - 27300) / 38700) = 0,274 - 0,295 = - 0,021, ... - 2,1 ... сату ... ... ... ... бір қалыпта
болған жағдайда тек сату баға өсуінін әсерінен өткен жылмен салыстырғанда
5,8% жоғары болар еді. ... ... ... ... құны ... ол 2,1% ... ... Сондықтан, осы екі фактордың жалпы әсері
3,7%-дық пункті құрайды. Осы нәтиженің дұрыстығын тексеру үшін әсер ... ... ... қосу ... яғни - 2,1% + 5,8% = ... ... өнім ... бойынша шығындардың аналитикалық есебі
мәліметтерінің негізінде әр бір тауар ... ... ... талдауы арнайы әдістеме арқылы іске асырылады .Мұндай талдаудың
нәтижесі өнімнің бөлек түрлері ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сату құрылымдылығының нарық
талаптарына сәйкестігін бағалау үшін пайдаланады.
Талдаудың осы арнайы әдістемесін пайдалану ... ... 6 ... ... ... ... кестеде кәсіпорын өндіріп отырған үш әртүрлі - А, В және С атты
өнімдер бойынша ... жеке ... ... мен жалпы сату
көлемінің ішіндегі ... ... ... ... Сол ... ... ... рентабельділіктің әртүрлі деңгейінде ин, ал
олардың ... сату ... ... ... ... бойы да және ... ... бойы да өзгеше. Есепті жылы сату құрылымының ішіңдегі өнімнің
барлық үш түрінің үлес салмактарында айтарлықтай ... жоқ, ... ... ... ... деңгейі 5,7 пайыздық пунктке өсіп отыр.
Ал осы мәлімттер бойынша өнімнің кай түрінің үлесім ... ... ... ... ... қабылдау үшін сату кірістілігіне әртүрлі
өнім рентабельділігі өзгерісінің әсерін анықтау қажет. Ол үшін ... ... ... ... сату ... ... орташа деңгейінің өзгерісіне
әртүрлі өнім рентабельділігі өзгерісінің ... ... үшін ... ... ... сату көлемінің ішіндегі өнімнің әр ... ... ... ... ... ... бойынша базисті жылы А
атты өнім рентабельділігінің әсері 4,4 %-дық пункті (10,4 * 0,42) ... жылы - ол 3,5 %-дық ... (12,6 * 0,33) ... Сату ... ... әртүрлі өнім рентабельділігі
өзгерісінің әсерін анықтау үшін ... және ... ... арасындағы
рентабельділіктің айырымын өнімнің есепті жылғы үлесіне көбейту қажет.
Мысалы, біздің мәліметтер бойынша А атты өнім ... ... + 0,066 %-дық ... (+-0,2 * 0,33) ... Сату рентабельділіктің өзгерісіне сату көлемінің құрылымдық
өзгерістерінің әсерін анықтау үшін базисті ... ... ... әр бір ... ... және ... жылдар арасындағы үлесінің
айырымына көбейту қажет. Мысалы, біздің мәліметтер бойынша А атты өнімнің
құрылымы өзгерісінің ... (-) 0,936 %-дық ... (- 0,09 * 10,4) ... әр бір фактордың әсерін толық көру үшін жоғарыдағы әдіспен
есептеген мәліметтер арқылы келесі 4 ... ... ... қосымша № 4 көрсеткіштеріне қарағанда, В атты өнім, үлес салмағында
айтарлықтай өзгерістер болмаса да, өзінің ... ... ... сату кірістілігіне ең маңызды әсер ... ... ... ... С атты өнімнің үлес салмағы жоғарылаағаны да сату
рентабельділігіне оңынан ... ... ... осы мәліметтер
негізінде кәсіпорын сату құрылымында неғұрлым В атты және С атты ... ... ... және ... сәйкес А атты өнімнің үлес салмағын
төмендетуге құштар,себебі А атты ... ... ... ... ... ... ... - oл кәсіпорын активтерінің
(капиталының, мүлігінің) рснтабельділік ... ... ... оның ... ... - жалпы кірістілік коэффициенті, іс-
әрекет барлық түрлсрінің кірістілік коэффициенті. Бұл ... ... ... үшін жалпы пайда сомасын (Р) барлық активтердің ... (Ак) бөлу ... яғни Rak = Р / Ак. ... ... ... барлық мүлікті пайдалануының тиімділігін көрсетеді.
Егерде бұл коэффициентің ... ... онда ... ... өнімге сұраныстың азайғаны мен активтермен артық қорланғаны жөнінде
айқындайды. ... осы ... ... бойынша сыртқы
пайдаланушылар дәл осы кәсіпорынға инвестициялар ... ... ... ... ... жасауға меншікті қаражаттарын
қорландыру жөнінде мүмкіншілігі бағаланады.
Талқыланып ... ... ... ... ... ... мен факторлардың әсерін қосымша№8де келтірілген мәліметтер
арқылы талдауға болады.
Кәсіпорын активтерінің кірістілік ... ... ... ... жылы базисті жылмен салыстырғанда 0,41 пайыздық пунктке
өсіп, 9,14 % тең ... ... ... әсер ... екі фактор -
біріншіден, сапалық фактор ... ... ... ... сандық
фактор (активтер құнының өзгерісі).
Сапалық фактордың, яғни жалпы пайданың 124,7 % (+ 2100 мың тг.) ... ... 1,81 ... ... ... ... Ал
кәсіпорын мүліктері құнының өсу қарқыны есепті жылы 119,1 % (+ 5015 ... тең ... ... ... өзгермеген жағдайда кірістілік деңгейін 1,40
пайыздық пунктке төмендетер еді. Бірақта жалпы пайда мөлшерінің өсу қарқыны
активтердің өсу ... ... ... ... ... жалпы оң өзгеруіне себепші болды.
Осы мәліметтсрге қарағанда, мүлік ... ... ... ... ... ... оның ... потенциалы жоғарылағаны активтердің
кірістілігін төмендететін жаратымсыз фактор болып отырған сиақты. Формалдық
логика бойынша барлық мүліктің кірістілік ... ... ... ... ... ал ол ... өз кезегінде, жалпы ... ... ... ... ... ең алдымен өнім сату мен
қызмет көрсетуден түскен кіріс арқылы қалыптасады, ал кіріс ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі болып табылады.
Осыған қарағанда былай деп ... ... ... ... ... сату ... ... мен активтердің
айналымдылығының жылдамдылығына ... ... ... әдебиет
беттерінде активтердің кірістілігіне факторлыкқ ... ... ... ... Бұл ... ... ... өзгерісіне
әсер етуші факторлар ретінде сату ... пен ... ... ... ... ... көрсеткіші өнім сату мен қызмет көрсетуден
түскен кіріс сомасының жалпы активтердің орташа құнына (жыл басы мен ... ... ... ... бөлу ... ... құн анықталады)
қатынасы ретінде есептеледі:
Ка = Q / Ак (БВ, К),
Мұндағы. Ка - активтердің айналымдылық коэффициенті;
Q - өнім сату мен ... ... ... ... (БВ, К) - ... ... валютасының, капиталдың) құны.
Осы формулаға цифрлық мағыналарды қойып, активтердің айналымдылық
коэффициенттерін есептеуге болады:
Као (базисті жылғы) = 35800 / 9730 = ... ... ... = 38700 / 11590 = ... коэффициенттер көрсеткендей, есепті жылы ... 0,34 (3,34 - 3,68), ... 9,2 %-ға ... Сату
рентабельділік коэффициенттері оған кері 0,037 (базисті жылғы ... ... 0,274 ... ... 15,6 %-ға ... ... деңгейі (Rak), олардың айналымдылығы (К.) және
сату рентабельділігі (Rq) араларындағы арабайланысты ... ... ... ... ( Р / Ak) = Ka ( Q / Ak ) * Rq (P / ... ... ... активтердің кірістілік көрсеткіштерінің базисті
(Rako)және есепті жылғы (Rаk1) деңгейлері келесідей ... = 3,68 * 0,237 = 0,872, ... 8,72 %-дық ... = 3,34 * 0,274 = 0,915, ... 9,15 %-дық пункт.
Енді, активтер кірістілігінің өзгерісіне ... ... ... сол ... ... шартты көрсеткішін (Rаkш) анықтау қажет.
Ол көрсеткіш базисті жылғы сату рентабельділік коэффициенттіне есепті ... ... ... ... ... ... ... = 0,274 * 3,68 = 1,008 = 10,08 %-дық пункт.
Осы есептелген көрсеткіштер негізінде активтердің кірістілік деңгейінің
өзгерісіне факторлардың ... ... ... ... айналымдылығы өзгерісінің әсері:
∆ Rаk = Rak1 - Rakш = 9,15 - 10,08 = - 0,93,
яғни активтер кірістілігі ... жылы сол ... ... ... 0,93 ... пунктке төмендеген;
2. сату рентабельділігі өзгерісінің әсері:
∆Rak = Rakш - RakO = 10,08 - 8,72 = ... ... ... ... жылы сату ... ... арқылы 1,36 пайыздық пунктке жоғарылаған.
Демек, біздің мәліметтер ... ... ... ... әсер етіп ... сату ... артуы, ал активтер
айналымдылығының баяулағаны оған кері әсерін тигізеді, ... ... ... өзгерісі тек қана 0,43 (1,36 -0,93) пайыздық пунктқа
жоғарылаған. Бұл нәтиженің ... ... үшін ... ... жыл мен ... жыл арасындағы өсімін анықтау қажет, яғни
∆ Rak = Rak1 - Rako = 9,15 - 8,72 - + 0,43.
Сосын сол ... ... ... ... арқылы анықталған
көрсеткішпен салыстыру қажет, сонда 0,43=0,43.
Қаржылық талдауда жалпы активтердің кірістілігі көрсеткішімен қоса
бірнеше басқа да ... ... ... ... ... ... мен ресурстар немесе шығындар негізінде ... ... ... коэффициенттер кіреді:
- қысқа мерзімді (ағымдағы) активтердің кірістілік коэффициенті;
- меншікті (шығарылған) капиталдың кірістілік коэффициенті;
- өндірістік құралдардың кірістілік коэффициенті;
- тоқталмаған (негізгі) ... ... ... ... ... талдауда инвестициялық іс-әрекеттің
тиімділігін бағалау үшін ұзақ ... және ... ... ... ... көрсеткішіі пайдаланады. Оны есептеу үшін құнды
қағаздар мен үлестік қатысу бойынша алынған пайда сомасын ... ... бөлу ... Ал ... ... ... ... салынған қаражаттардың тиімділігі ... ... ұзақ ... міндеттемелер мен ... ... ... сомасына қатынасы арқылы бағаланады.
Сыртқы пайдаланушыларға ең қолайлы болып табылатын көрсеткіш - ... ... ... ... көрсеткіші, себебі негізінде
осы коэффициенттің динамикасы бойынша кәсіпорын ... ... ... ... Бұл ... (Rмk) кәсіпорын бойынша
алынған пайда мөлшерін (Р) оның меншікті капитал мөлшеріне (Мк) ... ... және ... ... ... тиімділігінің
деңгейін сипаттайды.
Капиталды пайдалану рентабельділігі сату рентабельділігі мен ... ... ... Сол ... ... ... ... болады:
Rмk = Р / Mk= (Р / Q) * (Q / ... Rmk – ... ... ... ... - жалпы пайда мөлшері;
Мк - меншікті капитал мөлшері;
Q - өнім сату мен қызмет көрсетуден түскен кіріс.
Осы келтірілген арабайланыс ... ... ... ... ... ... ... жылдамдаса және сату рентабельділігі
жоғарыласа, соғұрлым меншікті капиталдың кірістілік ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің тағы бірі- ол кәсіпорынның
ағымдағы активтерінің тиімділігін анықтау үшін ... және ... ... ... ... ... алынған пайданың деңгейін
көрсететін қысқа мерзімді активтер кірістілігінің коэффициенті. ... ... ... үшін ... ... ... ... мерзімді
(ағымдағы) активтердің орташа мөлшеріне бөлу қажет.
Қорытындылап айтқанда, осы тақырып бойы кәсіпорын ... және ... ... ... ... әдістері және
талдау әдістемелері қарастырылды. Олар өз алды ... ... ... ... ... саясатының маңызды құралы. Кәсіпорынның
кірістерінің өзгешілігі сол, ол ... тек ... ... ... ... ... кәсіпорынның кірістерінің
мазмұны мен сипаты кәсіпорынның экономикалық, әлеуметтік, басқару, қорғаныс
және тағы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші пайда түсімі ... яғни ... және ... ... ... білдіретін
кәсіп-орын жұмысының нәтижелі көрсеткіші. Сонымен, пайда дегеніміз — өнім
сатудан және қызмет көрсетуден түскен ақшалай ... пен оны ... ... ... ... ... кәсіпорын іс-әрекетінің экономикалык мақсатқа лайықтылығы кіріс
(табыс) алумен анықталады. Сонымен ... ... ... ... мен ... ... етуге бағытталған басқаратын
шешімдерді анықтау мен қабылдауға ... ... ... және ... ... нәтижелігі оның кірістілігінің
абсолютті және қатынасты көрсеткіштерімен анықталады.
Кірістіліктің абсолюттік көрсеткіші ретінде кіріс (табыс) ... ... ... ... жалпылай түрде айтқанда шаруашылықты жүргізу
процесінің ... ... ... ол ... ... ... (эффект) көрсетеді.
Кірістілікті талдаудың маңызды және қажетті бір ... ... ... ... ... табылады, себебі мұндай көрсеткіштер
кәсіпорын іс-әрекетінің экономикалық тиімділігін сипаттамасы және кәсіпорын
қаржылық іс-әрекетін ... ... ... ... табылатын
рентабельділік көррсеткіштер кіреді.
Кәсіпорын кірістілігінің қатынасы көрсеткіштерін талдау үшін ... ... ... ... ... ... мен ... есеп беру мен түсініктеме хатын. ... ... ... ... да ... ... ... қолданылады.
Пайда өндіріс және таза табысты бөлу, экономикалық ынталандыру қорын
жасау және пайдалану үдерісі кезінде ... ... мен оның ... арасында, сонымен бірге ... ... мен ... ... ... ... ... белгілі
бағытын білдіреді.
Өндірісті басқарудың жаңа ... ішкі ... ... қаржыландырып, негізгі табыстарды құру және ... ... ... ісінде бюджеттік қаржы емес, кәсіпорынның өз табысы
негізгі қаржылық көзге айналады.
Жоспарлы пайданың жалпы мөлшерін кәсіпорындардың ... ... ... ... мөлшеріне мыналар жатады: олардың өнімдерін
сатудан түскен пайда, көмекші, қайта өндейтін өндірістен және ... ... ... ... ... ... ... кірістер.
Кәсіпорындардьң және олардың бөлімшелерінің белгілі бір мерзімінде
атқарған жұмысының тиімділігі ... ... ... ... - ... пайдамен және табыспен жұмыс істеуі.
Экономикалық категория ретінде пайдалылық кәсіпорынның тек қана ... ... ... ... ... үшін ... ... алынған
қаржымен өтеу қабілеттілігін ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... арттыруға қажетті
пайда ала алатындығын да көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Мейірбеков А.Қ.,. Әлімбетов Қ.Ә, «Кәсіпорын экономикасы», ... ... ... К.Ш., ... ... ... ... Алматы,
«Экономика», 2001.
3. Кеулімжаев Қ.Н., Әжібаева З.Н., Құдайберенов Н.А., ... ... ... - ... ... Дүйсенбаев К.Ш., Горфинкеля В.Я. «Экономика предприятий» Алматы
«Экономика», 2003ж
5. ... Н.В., ... ... Москва, 2001г.
6. Шеремет А.Д., «Финансы предприятий», М : 1999г.
7. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех ... ... ... ... ... ҚР-ның «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» 2001 жылдың 16 қаңтардағы
Заңы №142-ІІ
9. Құлпыбаев, Ілиясов «Қаржы» Алматы, 2004
10. ... ... ... ... ... ... К.Ш.Дүйсенбаев, «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», ... 2001.6. ... ... ... ... ... ... 2001
12. Баймуаханов «Шаруашылық жүргізу нысандары» Алматы, 1997
13. «Кәсіпорындар мен шаруашылықтардың жұмыстарына талдау» Алматы, ... ... ... ... ... есеп» Алматы, 2000ж.
15. М.С.Абрютина, А.В.Трачев, «Анализ финансово-экономической ... М: ... и ... ... Н.В.Колчина, «Финансы предприятий», Москва, 2001г.
17. Ниязбеков Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы/
Алматы: ... ... ... Н.Ш. ... ... Заң ... 2007жыл
19. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. ... ... / ... ... ... Қ.К., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және
негіздері / Алматы: экономика 2006жыл
21. ... Р.С., ... Б.С. ... есеп / ... ... Н.Қ., Даполинова Ш.А., Оразалиев Е.Н. Бухгалтер (Бухгалтерлік
есеп негіздері)/фолинант ... ... ... ... Д.О. ... ... Экономика 2005жыл
24. Елбасы Н.Ә. ... ... ... ... ... есеп Алматы: Экономика, 2003жыл.
26. Назарова Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі ... есеп ... ... ... ... ... ... есеп Алматы, 2002 жыл.
Қосымша №1
Қосымша №2
Қосымша №3
Қосымша№4
Кәсіпорынның кірістер мен шығындар көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |жыл |жыл ... ... % |
| | | |+,- | ... сату мен қызмет көрсетуден |35800 |38700 |+2900 |108,1 ... ... | | | | ... өнім мен ... |27300 |28100 |+800 |102,3 ... өзіндік құны | | | | ... ... |8500 |10600 |+2100 |124,1 ... ... кіріс |1300 |1600 |+300 |123,1 ... да ... |- |- |- |- ... сату мен ... көрсету |3030 |3200 |+170 |105,6 ... ... | | | | ... ... |2850 |3575 |+725 |125,4 ... бойынша шығындар |870 |895 |+25 |102,8 ... да ... |- |650 |+650 |- ... ... есептейтін |- |- |- |- ... ... ... | | | | ... ... ... |3050 |3880 |+830 |128,0 ... ... | | | | ... ... |- |- |- |- ... | | | | |
| ... ... ... ... |3050 |3880 |+830 |128,0 ... | | | | ... ... ... |915 |1164 |+249 |127,2 ... ... | | | | ... ... ... ... |2716 |+581 |127,2 ... маңындағы жинақты | | | | ... | | | | ... ... |- |- |- |- ... ... ... (зиян) |2135 |2716 |+581 |127,2 ... ... ... |- |- |- |- ... №5
Жалпы пайданың факторлық талдауын жасау үшін қажетті бастапқы мәліметтер,
мың тг.
|Көрсеткіштер | Базисті | Есепті жыл ... ... |
| | | ... ... |жыл | ... |
| | ... ... | |
| | ... мен ... | |
| | ... ... мен | |
| | ... ... | |
| | | ... | ... сату мен ... 37600 | 38700 | +2900 ... | |(Qш) |(Q1) | ... | | | | ... ... | | | ... өнім | 27300 | 27500| 28100| ... ... |(Zш) |(Z1) | ... | | | | ... құны | | | | ... | | | | ... ... | 8500 | 10100 | | ... (P) |(P0) |(Pш) |10600 | |
| | | |(P1) | ... ... Өнім әр түрінің үлесі және олардың жеке
рентабельділіқ деңгейі
| Өнім | Әр ... ... | ... ... ... ... |рентабельділік деңгейі, % |өнімнің үлесі |
| | | |
| | | ... | ... | ... есепті | ауытқуы |
| |базисті|жыл |+, - |жыл |жыл |+,- |
| |жыл | | | | | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| А | 10,4 | 10,6 | +0,2 | 0,42 | 0,33 | -0,09 |
| В | 3,1 | 8,8 | +5,7 | 0.36 | 0,36 | -|
| С | 6,2 | 4,0 | -2,2 | 0,22 | 0,31 | +0,09 ... | 19,7 | 23,4 | +3,7 | 1,0 | 1,0 | - ... ... кірістіліктің өзгерісіне әртүрлі өнім peнтабельділігі
әсерінің есептелген көрсеткіштері
| Өнім | Сату ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... | Сату ... |
| | ... дегі ... ... |
| ... ... |ділік |құрылым-дық |+,- |
| | ... | |
| | ... |+, - | |
| | |+,- | | |
| ... тi| ... | | |
| |жыл | | | | |
| | |жыл | | | |
| A | 4,368 | 3,498 | +0,066 | -0,936 | - 0,870 |
| В | 1,116 | 3,168 | +2,052 | - | +2,052 |
| С | 1,364 | 1,240 | -0,682 | +0,558 | -0,124 ... 6,848 | 7,906 | - | - | + 1,058 ... | | | | | ... ... ... ... мен ... еткен факторлар
|Көрсеткіштер ... ... жыл | ... |
| |ті ... ... |қуы |
| |жыл ... | |+, - |
| | ... | | ... ... мың | | 8500 | 10600 | +2100 ... |8500 | | | ... ... | | 11590 | 11590 | + 1860 ... тг. |9730 | | | |
| ... | | 7,33 | 9,14 | +0,41 ... |8,73 | | | |
|% | | | | ... | | ... ... | | ... | | ... ... ... |9,14-7,33 |+ 1,81 ... |7,33 - 8,73 |-1,40 ... ... құнының| | ... | | ... ... ... қызмет
Төтенше қызмет
Негізгі
Негізгі емес
Инвестициялық
Қаржылық

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсіпорынның шығыны мен кірісін есептейтін ажо жасау атты дипломдық жұмысқа патенттік ізденіс70 бет
Капитал тартудың көздері мен әдістері6 бет
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
Айналым құралдарды кіріске және есептен шағарудың есебі22 бет
Аудандық және оған теңестірілген сотқа келіп түскен кіріс хат-хабарларды тіркеу және есепке алу.8 бет
Ауқымды компьютерлік желілерге кіріспе5 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Бюджет жүйесі және бюджет кірістерінің теориялық мәні мен мазмұны26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь