Мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде

КІРІСПЕ
І . БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘНІ
1.1. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ФУНКЦИЯЛАРЫ
1.2. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН РӨЛІ
1.3. БЮДЖЕТ ТҮСІНІГІ, ОНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
ІІ . БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ,
ДИНАМИКАСЫ
2.1. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ КІРІСЖӘНЕ ШЫҒЫС КӨЗДЕРІНІҢ
ҚҰРАМЫ МЕНҚҰРЫЛЫМЫ
2.2. МЕМЛЕКЕТТІҢ БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫ МЕН ШЫҒЫНЫ
2.3. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ДИНАМИКАСЫ
ІІІ . БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТІНІҢ ДАМУЫ МЕН НЫҒАЮЫНЫҢ АЛҒЫ ШАРТТАРЫ
3.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК
БЮДЖЕТІНІҢДАМУ БАҒЫТТАРЫ
3.2. БЮДЖЕТ ҚАРАЖАТЫН ҮНЕМДЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМШАЛАР
Мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде мемлекеттің орталықтандырылған қаражат қорын құру мемлекеттік пен кәсіпорындардың арасында қалыптасқан ақша қатынастарын бейнелейді. Мемлекеттік бюджет экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде объективтік сипатқа ие.
Осы тұрғыда жазылған курстық жұмыстың мақсаты – қазіргі таңдағы еліміздің мемлекеттік бюджетінің қалыптасуын, оны пайдаланудағы нақты бағыттарының мән-жайын ашу, қалыптасқан мәселелердің шешу жолдарын қарастыру болып табылады.
1. Қазақстан Республикасы «Салық және бюджетке төленетін міндетті төлемдер туралы» Кодексі. №209 – II 01.01.2002.
2. 01.01.2004 жылға Салық Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы нормативтік акт.
3. Қазақстан Республикасы «2004 жылға арналған Республикалық бюджет туралы» Заңы. №505 – II 05.12.2003.
4. Ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары. Қазақстан Республикасы Президентінің халқына жолдауы. 10.04.2004.
5. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» Қазақстан Республикасы Презиедентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 18.02.2005.
6. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 28.02.2007.
7. Қазақстан Республикасының бюджет кодексі. 24.04.2004.
8. Структура экономической классификации, утвержденная Приказом министра экономики и бюджетног планирования Республики Казахстан от 24 апреля 2004 года №168
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І - БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘНІ
+ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ФУНКЦИЯЛАРЫ
+ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... МӘНІ МЕН ... ... ... ОНЫҢ ... - БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ, ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
2.2. МЕМЛЕКЕТТІҢ БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫ МЕН ... ... ... ДИНАМИКАСЫ
ІІІ - БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТІНІҢ ДАМУЫ МЕН ... АЛҒЫ ... ... ... ... ... ДАМУ БАҒЫТТАРЫ
3.2. БЮДЖЕТ ҚАРАЖАТЫН ... ... ... ... экономикалық категория ретінде мемлекеттің орталықтандырылған қаражат қорын құру мемлекеттік пен кәсіпорындардың арасында қалыптасқан ақша қатынастарын бейнелейді. Мемлекеттік ... ... ... ... ретінде объективтік сипатқа ие.
Осы тұрғыда жазылған курстық жұмыстың мақсаты - ... ... ... ... ... қалыптасуын, оны пайдаланудағы нақты бағыттарының мән-жайын ашу, қалыптасқан мәселелердің шешу жолдарын қарастыру болып табылады.
Осы ... ... ... ... - бұл ... ... ... бел ортасында мемлекеттік бюджеттің тұруы, яғни ол елдің ерекшелігін, оның әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... құрылымы - сол елдің мемлекеттік құрылымымен байланысты. Қазақстандық бюджет республикалық ... ... ... ... ... ... болып келеді, өйткені ол елдің ең маңызды қаржы ағымдарының ... ... ... ең ... ... бірі - ... болып табылады.
Бюджет тиісті қаржы жылына арнап Үкімет қабылдаған Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуының индикативтік жоспарының негізінде Қазақстан ... ... ... ... жыл ... қалауын ескере отырып қалыптастырылады.
Бекітілетін республикалық бюджет тапшылығының мөлшері ұлттық валютамен және ішкі жалпы өнімге ... ... ал ... бюджет тапшылығы ұлттық валютамен көрсетіледі.
Бюджет кірістері салықтардан, алымдар мен бюджетке ... ... да ... ... ... ... ... жатпайтын түсімдердің, сондай-ақ бюджетке қайтарылмайтын негізде келіп түсетін капиталмен жасалатын операциялардан ... ... ... ... ... Республикасының Парламенті немесе тиісті
жергілікті өкілді органдар бекіткен, тиісті қаржы жылына арналған бюджет.
* ... ... ... орталықтандырылған ақша қорын жасау және оны ұдайы өндіріс пен қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатына пайдалану жолымен қоғамдық өнімнің құнын бөлу және ... бөлу ... ... пен ... өндірістің басқа қатысушылары арасында пайда болатын экономикалық қатынастарды білдіреді. Бұл ... ашу ... ... Республикасының бюджет жүйесінің түсінігі және оны жетілдіру жолдары, бюджет жүйесінің құрылымы, ... орны және ... ... жоспарланып отырған шаралар жағдайы қарастырылған болатын.
Қазіргі таңда бюджеттік кіріс көздері - ... ... алға ... ... құралдарының бірі болып табылады. Еліміздің бюджеті дефицитсіздігіне қарамастан, Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауларынан бюджеттік кіріс және шығыс көздеріне өте ... ... ... ... ... білеміз. Еліміздің орталықтанған бюджет жүйесінен жергілікті басқару жүйесіне көшу бағдарламасының қоғамдағы алатын ролі ерекше. Дегенмен де, ... ... ... сферасы бюджеттік емес қорлардан дербес функцияланады.
90-жылдардың басында Қазақстан Республикасындағы бюджеттік жүйе және ... ... ... ... ... болды. КСРО федеративтік емес мемлекет болғандығына қарамастан орталықтандырылған түрде болды.
Мемлекеттік бюджет пен басқа деңгейдегі бюджеттер және ... емес ... ... ... қалыптасуы, әдетте кәсіпкерлер табысының қайтарылмайтын бip бөлігінен және азаматтар табысынан тұрады. Осы табыстар мемлекеттің қабылдаған міндеттері мен мақсаттарына қайтарылмайтын ... ... ... ... ... -бұл ... ... істеуімен байланысты ақша шығындары. Экономикалық категория ретінде олар қоғамдық өндірісті дамытып, жетілдіру, қоғамның сан алуан қажеттіліктерін ... ... ... ішкі ... бір ... ... және тұтынумен байланысты экономикалық қатынастарды білдіреді.
Мемлекеттің шығыстары-мемлекеттің қаржы ... ... ... оның ... және ... кірістерін пайдалануға байланысты болатын қаржы қатынастарының бір бөлігі. Мемлекет шығыстарының өзгешілігі сол, ол қызметтің тек мемлекеттік сферасының қажеттіліктерін қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік, басқару, қорғаныс және тағы басқа функцияларымен тікелей байланысты.
Қазіргі заманғы мемлекеттің дамуы сатысында ... ... ... ... негізгі құралы ретінде қатысады және ол қоғамның өмір сүруінің материалдық негізі ... ... ... ... ... сатысында Қазақстан Республикасының белсенді дамуы көбіне мемлекеттің қаржысының жағдайымен және ... ... ... ... ...
*
*
*
І - БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘНІ
+ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... басты механизмдерінің бірі. Сонымен қатар мемлекеттік бюджет - мемлекеттің негізгі қаржылық жоспары. Ол мемлекеттің шығын мен табыстарыньщ ... ... ... ... cөзi ... табыс пен шығындарды бөлу.
Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын жасау мен ... ... мен ... ... ... ... бюджеттік механизм арқылы ықпал етеді. Жалпы экономикаға ықпал етудің құралы ретіндегі бюджеттің ролі осында көрінеді. Экономиканы ... ... ақша ... ... ... ... оны жасау мен бөлудің нысандары мен әдістерін реттеу, бюджеттің атқарылу прцесінде қаржы ресурстарын ... бөлу ... ... асырылады.
Бюджет жүйсі экономикалық қатынастар мен заң нормаларына негізделген өз алдына жеке бюджеттердің жиынтығы.
Бюджет құрылысы дегеніміз - бюджет ... ... ... оның ... өзара байланыстырудың ұйымдық формалары. Бюджет жүйесінің құрылымы елдің ұлттық-мемлекеттік құрылымымен анықталады.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің құрамына ... ... ... бюджет
* жергілікті бюджеттер, соның ішінде ;
-облыстық , қалалық ( республикалық және облыстық маңызы бар қалалар ) бюджеттері, ... ... ... ... ... бюджеттері.
Қаржы жылына арналған республикалық бюджет - Қазақстан Республикасының заңымен, жергілікті бюджеттер тиісті жергілікті өкілді органдардың шешімдерімен бекітіледі. ... ... ... бюджеттен тыс қорлар мен арнайы экономикалық аймақтардың экономикалық және ... даму ... ... осы ... туралы заңдарға сәйкес бекітіледі. Қазақстан Республикасы бюджетінің құрылысы республикалық бюджет жүйесіне ... ... ... бірлігі, толықтылығы, нақтылығы, жариялығы және дербестігіне, принциптеріне ... ... ... ... ... ... бірыңғай бюджеттік жіктеуді пайдалану, бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне беріліп отыратын мемлекеттік қаржы статистикасының бірлігі, ақша жүйесінің бірлігі ... ... ... Ол ... ... ... ... қайта бөлу, нысаналы бюджеттің қорлар құру, оларды ішінара қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... теңестірілуі бюджет-қаржы саясатының басты шарты, депутаттардың маслихат - жиналысында бюджеттер қаралып, бекітілген кезде бюджет тапшылығының ... ... ... ... ... ... - үкіметтің қарызға алған салаларын қоспағанда, шығыстар көлемінің және бюджеттен қайтарымды негізде ... ... ... түсетін түсімдердің жалпы саласынан асып түсуі. Республикалық бюджеттің құрамында бекітілген тапшылық ... ... ... және ... ішкі өнімге шаққандағы поценттермен көрсетілмейді.
Республикалық бюджет негізінен жалпы мемлекеттік салықтар есебінен қалыптастырылатын және Қазақстан Республикасының Үкіметі өзіне ... ... және ... ... жүктелген міндеттерді жүзеге асыру үшін белгіленетін жалпы мемлекеттік бағдарламалар мен ... ... ... ... ақша ... қоры болып табылады.
Алдағы қаржы жылына арналған Республикалық бюджет Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының ... ... ... ... 15 ... бекітілуі тиіс. Жергілікті бюджеттер тиісті депутаттардың маслихатында қаралып бекітіледі. Жергілікті бюджеттен, жергілікті бағдарламалар мен шараларды ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламалар мен шаралардың бір бөлігін іске асыруға жол ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және қаржы тұрғысының, мақсаттарының өзара іс-қимылы;
* Түрлі деңгейдегі ... және ... ... ... мен ... ... іс-қимылы;
* Салық фискалдық құралдарға жетілдіру;
* Бюджеттен тыс қорларға бөлінетін қаржының көздері мен мөлшері;
* Бюджетке келіп түсетін кірістердің және ... ... ... Жергілікті бюджеттердің теңестірілуі;
* Мемлекеттік борыштың өтелуін және ... ... ... ... ... ... отырып, оның жай күйі мен серпіндігін бақылау;
Бюджет ... ... ... ... ... ... мемлекеттің өз міндеттерін жүзеге асыруына арналған және тиісті ... ... ... ... мен өзге де ... көздерінің және түсімдерінің есебінен құрылатын орталықтандырылған ақша қоры;
Мемлекеттік бюджет республикалық және жергілікті бюджеттер арасындағы өзара өтелетін операциялары есепке ... ... ... ... Республикасының Үкіметінің қарыз алушы өзінен алынатын саланы белгіленген мерзімде төленетін жағдайда несие беруші ... ... ... немесе толық өтеу жөніндегі міндеттемесі;
Мемлекеттік қарыз алушы шарт немесе мемлекеттік ... ... ... көрсетілген мемлекеттік игеру, тарту және өтеу процесі;
Мемлекеттік борыш белгіленген мерзімде үлгерілмеген және өтелмеген мемлекеттік заемдар салады;
Мемлекеттік шот мемлекеттің барлық деңгейдегі ... және ... тыс ... ... ... ... ресурстарын есепке алу тәртібі;
Бюджет тапшылығы үкіметтің қарызға алған салаларын ... ... ... және ... ... ... ... несиелердің бюджетке түсетін түсімдердің жалпы саласынан асып түсуі.
Республикалық бюджеттің құралында бекітілген тапшылық мөлшері ұлттық ... мен ... ішкі ... ... ... көрсетіледі.
Бюджет кірістері салық және салық емес түсімдермен алымдардың, сондай-ақ бюджетке қайтарылмайтын негізде келіп түсетін капиталмен жасалатын операциялардан түсетін кірістердің көлемі;
Жергілікті ... ... ... ... және арнайы экономикалық аймақтағы бюджет;
Мемлекеттік борышқа қызмет көрсету ... ... ... ... ... және ... алымдар мен
айыппұлдарды төлеумен байланысты жиынтық төлемдер;
Ресми трансферттер ... ... және ... ... ... ... мен бюджеттен жасалатын шығындар және т.б.
Секвестр - заңдармен белгіленген тәртіп ... ... ... ... ... лимиттерін пропорциялық түрде, белгілі бір процестерге шағып қысқарту.
+ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ... ... ... зор әр ... жеке ... ... көзге түсетін оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілермен және халықпен қалыптасатын ... ... ... ... ... құндық бөлудің ерекше саласын құрайды және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен және пайдаланумен ... ... ... ... бұл ... ... ... мазмұнын құрайды. Демек мемлекеттік бюджет мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын жасау және оны ұдайы өндіріс пен ... ... ... ... ... жолымен қоғамдық өнімнің құның бөлу және қайта бөлу процесінде мемлекет пен қоғамдық өндірістің басқа ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік бюджетке ең алдымен жалпы қаржы қатегориясынан ажырататын өзгеше ... тән: ... ... ... сипаты бар, әрқашан ақша нысанында жүзеге асырылады, мақсатты ақша қорларын қалыптастырумен және пайдаланумен қосарлана жүреді. ... ... ... ... ... бір өзіндік ерекшелік тән, алайда ол қаржымен ортақ өзгеше белгілердің шеңберінен шықпайды.
Құндық бөліністің ... ... ... ... ... мына өзгеше белгілерімен сипатталады:
* мемлекеттен жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін ... және ... ... ... пайдаланумен байланысты бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
* құнды жасау және оны ... ... ... ... ... ... және құнды тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес сфера ... ... ... ... ол ұлттық шаруашылықтың салалары, аумақтар, экономиканың секторлары, қоғамдық қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
* қоғамдық өнімнің оның тауар ... ... ... байланысты емес құндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық өндірісте де, өндірістік емес ... да ... ... ... ... ... бюджет, кез келген басқа экономикалық қатегоия сияқты, ... ... ... және ... ... келетін нақты материалдық заттай түрінде болады: бюджет қатынастары мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... - ... ... ... Мұның нәтижесінде қоғамда болып жатқан экономикалық (бөлгіштік) процестер ... ... және ... ... ... ... ... табады. Бюджеттік қор - бұл ... өнім мен ... ... ... ... ... стадияларын өткен және ұлғаймалы ұдайы өндіріс, халыққа әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету, қорғаныс және басқару жөніндегі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... шарттасылған экономикалық нысаны. Бюджеттік қордың қалыптасуы мен пайдаланылуы құнды бөлу және қайта бөлумен байланысты оның ... ... ... ... ... ... ... жалпы қаржы сияқты бөлу және бақылау функцияларын орындайды. Бұл функциялардың іс ... ... мәні мен ... бюджет қатынастарының қаралған айрықшалығымен айқындалады. Бөлгіштік функцияның іс-әрекетінің өзіндік ... сол, ... ... құны ... ... ... ... шаруашылықтың секторлары, аумақтар, салалар, жеке шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында бөлінеді. Мемлекеттік бюджет арқылы бүгінде Қазақстанда ... ... ... ... і0% және ... ішкі ... 20% бөлінеді. Сонымен бірге мемлекет қаржысының негізгі буыны ретінде мемлекеттік бюджет бөлгіштік функция шеңберінде қосалқы функцияларды, атап ... ... ... пен ... ішкі ... ... бөлу; экономиканы мемлекеттік реттеу және ынталандыру; әлеуметтік саясатты қаржымен қамтамасыз ету; ақша ... ... ... ... және пайдалануға бақылау жасау сияқты сипатты функцияларды орындайды. Бақылау функциясы бюджет қорларын бөлудің сандық ... ... ... ... дамуының қажеттіліктеріне сай келетіндігінде, бөлудің ұнамсыз барысынан ауытқуын анықтау және ... жою ... ... бюджеттің сан қырлы маңызын ескере отырып, оны тек экономикалық ... және ... ... ақша қоры ... ғана ... ... ... негізгі қаржы жоспары, әлеуметтік-экономикалық процестерді реттеу механизмінің жиынтық ұғымы ретінде қарауға болады. Мәселен, мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... бейнеленетіндіктен, сондай-ақ барлық негізгі қаржы институттары - ... ... ... ... ... ... қарыздар және т.б. өзінің шоғырланған көрінісін табатындықтан бюджет мемлекеттің негізгі қаржы ... ... ... Ол ... ... ... бір ... жасалынады, бюджеттің кірістерін, шығындарын, орталықтандырылған қаржы ресурстарының шешуші бөлігінің қозғалысын анықтайды. Бюджетті негізгі қаржы жоспары деп мойындау оның ұлттық табысты ... ... ... ... ... жоспарларының жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай-ақ қоғамдық ұдайы өндірістегі айрықша ролін айқындайды. Негізгі қаржы жоспары мемлекеттің қаржылық қызметінің жемісі ... ... ... ... қаржы жоспарының көрсеткіштері республика Парламентінің жыл сайын қабылдайтын Республикалық бюджет туралы заңына сәйкес сөзсіз орындауға жатады.
+ БЮДЖЕТ ТҮСІНІГІ, ОНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Мемлекеттік ... ... ... орындауы үшін басқарудың барлық деңгейлерінде тиісті қаржы базасы болуы тиіс. Осы мақсатпен әр елде аймақтардың ... ... ... ... ... ... ... заң шығарушы билікті, басқару аппаратын ұстауды және басқа шараларды қаржыландыру үшін олардың ақша ресурстарын жұмылдыруды қамтамасыз ететін бюджеттер тармақтарының ... ... ... ... ... ... мен шығындарын қалыптастыру, оларды теңдестіру процесінде заңмен реттеліп отыратын белгілі бір қаржылық ... ... ... болады. Осы әлементтердің барлығы - бюджет жүйесін ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары, оның буындарының өзара қатынастары мен ... ... ... бюджет құқықтарының жиынтығы - бюджет құрылысын құрайды.
Бюджет құрылысында басты орынды ... ... ... ол ... ... және ... ... негізделген түрлі деңгейлер бюджеттерінің, сонымен бірге бюджет процесі мен ... ... ... Әр түрлі елдердің бюджет жүйелері өзінің құрылымы, бюджеттердің ... ... саны ... ... ... келеді, өйткені олардың аумақтық құрылысы мен аумақтық бөлінісіне байланысты болады.
Бюджет жүйесінің құрамы елдің ... ... ... ... ... және ... ... болуы мүмкін.
Федеративтік мемлекеттерде бюджет жүйесі үш буыннан тұрады:
мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... бюджет;
федерация мүшелерінің бюджеттері (АҚШ-та, штаттардың, ГФР-да - ... ... ... - провинциялардың, Ресейде - федерация субъектілерінің бюджеттері);
жергілікті ... ... ... екі буынды бюджет жүйесі қолданылады: орталық (республикалық) бюджет және толып жатқан жергілікті бюджеттер. Екі жағайда да бюджеттердің ... мен ... ... ... ... ... ... әдеттегідей, әлеуметтік-экономикалық процестерді басқаруды орталықтандыру деңгейіне байланысты төменгі бюджеттерге қатынасы бойынша белгілі бір реттеуші роль ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетті құрайтын бекітілетін, атқарылатын және дербес болып табылатын мынадай бюджеттер жұмыс ісейді:
- ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың бюджеті;
- ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті.
Қазақстанда төтенше немесе соғыс жағдайында төтенше мемлекеттік бюджеттің әзірленуі, ... және ... ... жылы ... ... бюджет жүйесі түбірлі өзгерістерге ұшырады. Бұған дейін Қазақстанның мемлекеттік бюджеті, басқа одақтас республикалардың ... ... ... ... ... ... ... онда ел аумағының барлық бюджеттері, соның ішінде ауылдық және ... ... де ... ... Ол ... ... і5 одақтас республиканың мемлекеттік бюджеттерінен және мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бюджетінен тұрады.
Мемлекеттік (республикалық) және ... ... ... кез келген басқа мемлекеттердегідей Қазақстан Республикасы қаржы жүйесінің орталық буыны болып табылады. Бюджет - ... ... ... және оның ... ... Бюджеттің көмегімен тиісті мемлекеттік және мұниципалдық құрылымдарының ақша ... ... бұл ... олардың жалпы маңызды міндеттерін орындауды қамтамасыз етеді, мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару орғандарының функцияларын жүзеге асырудың қаржылық ... ... ... мемлекеттің қаржы ресурстарының аса ірі бөлігі шоғырландырылады. Бюджетте қаржы ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін қажет.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің басты бөлігі республикалық бюджетте шоғырланған.
Республикалық бюджет - бұл салықтық және ... да ... ... ... және ... мемлекеттік орғандардың, оларға ведомстволық бағынышты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функцияларын қаржымен қамтамасыз етуге және мемлекеттік саясаттың жалпыреспубликалық бағыттарын ... ... ... ... ақша ... бюджет - (әкімшілік-аймақтық бірліктердің бюджеттерді) - облыстық бюджет, республикалық ... бар ... ... ... ... ... ... бар қаланың) бюджеті.
Бюджет кодексімен айқындалған салықтық және басқа да түсімдер есебінен қалыптасырылатын және облыстық деңгейдегі жергілікті мемлекеттік орғандардың, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... міндеттері мен функцияларын қаржымен қамтамасыз етуге және тиісті әкімшілік-аумақтық бірлікте мемлекеттік саясатты іске ... ... ... ақша қоры ... ... республикалық маңызы бар қала, астана бюджеті болып табылады.
Тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет Қазақстан Республикасының заңымен, жергілікті ... ... ... бекітіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджет республикалық және Қазақстан Респуликасындағы төтенше және ... ... ... ... ... ... бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орған әзірлейді және ол Қазақстан Респуликасының заңдарында бекітілген тәртіппен ... ... ... Жарлығымен бекітіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджеттің қабылданғаны туралы Қазақстан Респуликасының Парламенті дереу хабардар ... ... ... бюджет төтенше және соғыс жағдайы енгізілген мерзім ішінде қолданыста болады.
Қазақстан Респуликасының жекелеген жерлерінде төтенше жағдай енгізілген ... ... ... бюджет енгізілмейді.
Бюджет жүйесінің жұмыс істеуі бюджеттердің әр түрлі деңгейлерінің өзара байланысына негізделеді және оларды жоспарлау, әзірлеу, қарау, бекіту, атқару, ... ... ... ... және ... бюджеттердің атқарылуы туралы есеппен қамтамасыз етіледі.
Бюджет кірістерінің қалыптасуы (ең алдымен салықтар, алымдар арқылы) бюджет ресурстарының бағытталуы сияқты шаруашылық ... ... және ... ... ... ... ... Сондықтан олар бюджеттің мазмұны, оны қалыптастырудың көздері, салық төлемдерін алудың тәртібі, сондай-ақ бюджет қаражаттарының бағыттары туралы хабардар болуы тиіс. Президент қол ... ... ... ... заң мәртебесін және оның атқарылуы бюджет рәсімінің қатысушылары үшін міндетті болады. Заң, ... ... ... ... ... есеп баспасөз бетінде жарияланады. Осылайша бюджеттің кірістері мен шығыстарының көлемі, оның негізгі түсім көздері, шығыстарының бағыттары, тапшылық көлемі және оны ... ... ... ... кірістерді көбейту, қарыздар, ақша әмиссиясы) жария етіледі.
Бюджет жүйесін құрудың барлық қағидаттары өзара үйлестірілген және бірін-бірі толықтырып отырады, олар егеменді еліміздің ... және ... ... , ... ... және ... да ... актілерінде қамтып көрсетілген.
Бюджет жүйесі реттеуші кіріс көздерін пайдалану, мақсатты және ... ... ... ... ... ... қайта бөлу арқылы жүзеге асырылатын барлық деңгейлер бюджеттерінің өзара іс-қимылына негізделген.
Кірістер мен шығыстардың егжей-тегжейлі тізбесі мен топтамасы бюджеттік сыныптамамен ... ... ... ... ... ... топтастыру кодтарын бере отырып функциялық, ведомстволық және экономикалық сыныптамалар бойынша бюджеттің түсімдері мен шығыстарын топтастыру болып табылады. Ол ... ... ... шығыстарының ункциялық және экономикалық сыныптамаларынан тұрады. Бірыңғай бюджеттік сыныптама Қазақстан Респуликасы бюджет жүйесінің барлық деңгейлері бюджеттерінің көрсеткіштерінің салыстырымдылығын ... ... ... сыныптама бірыңғай және бюджеттердің барлық деңгейлері үшін міндетті болып ... Оны ... ... жөніндегі уәкілетті орған әзірлейді және республика Үкіметі бекітеді. Бюджет процесі бірыңғай бюджеттік сыныптама негізінде ... ... ... ... ... заңнамасына негізделген барлық деңгейлер бюджеттерінің түсімдерін белгілі бір сыныптамалар ... ... ... ... ... ... сыныптамасының топтамасы санаттан, сыныптан, ішкі сыныптан және ерекшеліктен тұрады. Санаттар түсімдерді экономикалық белгілері бойынша топтастыру болып табылады. Ерекшелік бюджетке төленетін ... ... ... ... ... - ... ... БЮДЖЕТТІҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ, ДИНАМИКАСЫ
2.1. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ КІРІС ЖӘНЕ ШЫҒЫС КӨЗДЕРІНІҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... ... және ... ... болып келетін бюджеттің жұмыс жасауы ерекше экономикалық ... - ... ... мен ... ... отырады. Олар құндық бөліністің жеке көздерін білдіреді. ... ... де ... өзі ... ... және олардың өзгеше қоғамдық арналымы болады: кірістер мемлекетті ақша ... ... ... ... орталықтандырылған ресурстарды жалпы мемлекеттік қажеттіліктерге бөледі. Бюджеттің түсімдері кірістер, бюджеттік кредиттерді ... ... ... ... сатудан түсетін түсімдер, сондай-ақ мемлекеттік қарыздар, ал оның шығыстары шығындар, бюджеттік кредиттер, қаржы активтерін сатып алу, қарыздар бойынша ... ... өтеу ... ... мен ... ... мен құрылымы нақты әлеуметтік-экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге ... ... ... және ... жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік бюджет және салық саясатын жүргізудің бағыттарына байланысты ... Бұл ... ... ... бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды жұмсаудың ... ... мен ... ... қатынастарға көшкенге дейін КСРО- ның мемлекеттік бюджет кірістері мемлекеттік кәсіпорындардың ақша жинақтарына негізделіп келді. Ол ... ... ... ... 90% ... және ... екі төлемнен- айналым салығы мен пайдадан алынатын төлемдерден тұрды. Бұл жүйе 1930 жылдан 1990 жылға дейін өмір ... 1980 ... ... ... ... еңбек ресурс тары және басқалары үшін ақы түрінде пайдадан алынатын нормативті төлемдер ... ... және жеке ... ... ... ... бағытталып отырды.
Дағдыдай, кірістердің көзі салықтар немесе оларға бара-бар төлемдер болып табылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... мен ... ... төлемдерінің қолданыстағы жүйесімен және салыстырмалы тұрақсыз сипаттағы салықтық емес қаражаттардың түсімдерімен анықталады.
Бюджет кодексіне сәйкес бюджеттің құрылымы мына бөлімдерден ... ... ... ... салықтық емес түсімдер; негізгі капиталдан түскен түсімдер; ресми трансферттер түсімдері;
* Шығындар;
* Операциялық сальдо;
* Таза бюджеттік ... ... ... ... ... кредиттерді өтеу;
* Қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо; қаржы ... ... алу; ... ... активтерін сатудан түсетін түсімдер;
* Бюджет тапшылығы ( профициті);
* Бюджет тапшылығын қаржыландыру; қарыздар түсімі; қарыздарды өтеу; бюджет қаражаттары қалдықтарының ... ... және ... ... ... ... түзу осы көрсетілген құрылым бойынша жүзеге асырылады.
Бюджеттердің кірістері салықтық және ... ... ... ... және ... ... ... міндетті төлемдер), ресми трансферттер, мемлекетке өтеусіз негізде берілетін, қайтарылатын сипатта болмайтын және мемлекеттік қаржы активтерін сатумен байланысты емес, бюджетке есептелуге ... ... ... ... Салықтық емес түсімдер - бюджетке төленетін міндетті , қайтарылмайтын төлемдер, сондай-ақ ресми трансферттерден ... , ... ... ... ... ... ... капиталды сатудан түсетін түсімдерге мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген мемлекеттік ... ... ... ... тауарларды , мемлекет меншігіндегі жер учаскелерін жеке меншікке сатудан немесе оларды тұрақты немесе уақытша жер пайдалануға беруден, мемлекетке ... ... емес ... ... ... ... жатады. Ресми трансферттердің тсімдері - бұл бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне Ұлттық қордан бюджетке түсетін трансферттердің түсімдері. ... ... ... ... кірістердің нысаналы мақсаты болмайды.
Бюджеттің шығындары- қайтарылмайтын негізде бөлінбейтін бюджет қаражаттары. Шығындардың қатаң мақсатты арналымы болады.
Бюджет шығындары ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін шығындар;
* Тұрақты сипаты жоқ іс-шараларды ... мен ... ... ... ... тапсырысқа арналған шығындар- мемлекеттік саясатты іске асыру мақсатында ... ... ... ... ақы ... Жеке ... ... төлемдер - қызметкерлерге еңбегі үшін ақшалай төлемдерден басқа, ... ... ... актілеріне сәйкес жеке тұлғаларға ақша нысанындағы төлемдермен байланысты шығындар;
* Заңды тұлғаларға субсидиялар- мемлекеттік мекемелер және қоғамдық бірлестіктер болып табылмайтын ... ... ... және ... ... қаржыландыру;
* Ресми трасферттер- бюджеттің бір деңгеінен екіншісіне , сондай-ақ Ұлттық қорға ... ... және ... ... ... ... шығындардың өзге де түрлері
Заңды тұлғаларға субсидиялар нақты ... ... ... аясын әлеуметтік-экономикалық дамыту міндеттерін іске асырудың басқа , неғұрлым тиімді тәсілі болмаған реттерде ғана Қазақстан ... ... ... көзделген жағдайларда берілуі керек.
Ресми трансферттердің жалпылама сипаты да, нысаналы мақсаты болуы мүмкін. Нысаналы сипаты бар ресми трансферттер нысаналы трансферттер ... ... және ... ... ... ... жоспарланбаған және ағымдағы қаржы жылына кейінге қалдыруға ... ... ... ... ... ... үшін ... және жергілікті бюджеттердің құрамында Үкімет пен жергілікті атқарушы органдардың резервтері құрылады.
Үкіметтің жергілікті атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... ... бюджеттердің, републикалық маңызы бар қалалар, астана бюджеттерінің кассалық алшақтығын жабуға арналған резервті кірістіреді.
Үкімет резервінің және жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... ... көлемдерінің екі пайызынан аспауға тиіс.Үкіметтің немесе жергілікті атқарушы органдардың резервтерін пайдалану тәртібін үкімет белгілейді.
Операциялық ... ... ... мен шығындары арасындағы айырма ретінде анықталады. Бюджет шығындарының ... ... асып ... ... ... операциялық сальдо, ал бюджет кірістерінің бюджет шығындарынан асып түскен сомасы оң операциялық ... ... ... Таза ... ... беру бюджеттік кредиттердің және бюджеттік кредиттерді өтеудің арасындағы айырма ретінде айқындалады.
Қаржы активтерімен жасалатын операциялар:
1.Қаржы активтерін сатып алуды;
2.Мемлекеттің қаржы активтерін ... ... ... ... активтерін сатып алу- заңды тұлғалардың, соның ішінде халықаралық ұйымдардың қатысу үлестерін, бағалы ... ... ... ... алу ... ... бюджет шығыстары.
Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер-мемлекеттік меншіктегі ... ... ... ... ... кәсіпорынның жедел басқаруындағы немесе шаруашылық жүргізуіндегі өзге де мемлекеттік мүлікті сату жөніндегі операцияларға байланысты бюджетке түсетін түсімдер.
Бюджет тапшылығы (профициті) таза ... ... ... және ... ... ... операциялар бойынша салыдоны шегеріп тастағандағы операциялық сальдоға тең.Бюджет тапшылығын қаржыландыру- қарыз алу және бюджет қаражатының бос қалдықтары ... ... ... ... қамтамасыз ету. Бюджет профицитін пайдалану-қарыздар бойынша негізгі борышты өтеуге бюджет профицитін, қарыздар қаражатын, бюджет қаражатының бос қалдықтарын жұмсау. Оның ... ... ... негізгі борышты өтеу сомасының алынған қарыздар және бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы сомасынан асып ... ... ... ... кірістері-бюджетке қайтарылмайтын негізде салықтардан, алымдардан және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден алынатын түсімдердің, сондай-ақ негізгі капиталды сатудан түсетін кірістердің ...
... ... ... ... ... мыналар болып табылады:
1.Салықтық түсімдер, алымдар және басқа да міндетті төлемдер: корпорациялық ... ... ... құнға салынатын салық, соның ішінде Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған ... мен ... ... және Қазақстанның аумағына импортталатын тауарларға салынатын қосылған құн салығы, импортталатын тауарларға акциздер, кеме ... су ... ... үшін ... үшін төленетін төлем, жүргізуші куәліктерін және көлік құралдарын мемлекеттік тіркеу туралы ... ... үшін ... ... баж және ... алымдар мен төлемдер;
2.Салықтық емес түсімдер республикалық меншіктен алынатын ... ... ... таза ... ... түсімдері, Үкіметтің депозиттері, республикалық бюджеттен берілген кредиттер бойынша сыйақылар, мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар, өндіріп алулар және республикалық бюджетке ... ... да ... ... ... капиталды сатудан түсетін түсімдер(республикалық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелерге бекітіп берілген мемлекеттік мүлікті, мемлекеттік қорлардан, резервтерден тауарларды, материалдық активтерді ... ... ... трансферттердің ттүсімдері(облыстық бюджеттерден, республикалық маңызы бар қаланың бюджеттерінен алынған ресми трансферттер, Ұлттық қордан республикалық бюджетке алынған мақсатты ... ... ... бюджеттен кредиттерді өтеуден, республикалық меншіктегі мемлекеттің қаржы активтерін сатудан, Үкіметтік қарыздарды өтеуден түскен түсімдер есепке алынады.
Қазақстан Республикасының 2009 ... ... ... кірістерінің құрамы мен құрылымы мына мәліметтермен сипатталады. (1-кесте)
Бюджеттің шығыстары-бұл ... ... ... ... ... бөлінетін қаражаттар.
Республикалық бюджеттің шығыстары мына бағыттар бойынша жұмсалады:
1.Жалпы сипаттағы ... ... ... ... ... Президентін және оның отбасын қамтамасыз ету, республикалық меншікті басқару, мемлекеттің бірыңғай жүйесін ұйымдастыру, кеден ... ... ... ... ... ... ... қызметі, заңнамаларға сәйкес қызметтің әр түрлі салалары мен қызмет ... ... ... беру және ... ... ... және ... қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік: мемлекеттік қорғанысын ұйымдастыру және қамтамасыз ету, лаңгестікке және экстремизм мен сепаратизмнің басқадай көріністеріне ... ... ... ... қоғамдық тәртіпті қорғау және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, тергеу қызметі, азаматтық қорғаныс жүйелерін ұйымдастыру, экономикалық және қаржы сфераларындағы ... ... ... және ... Құқық, сот, қылмыстық-атқару қызметі: әділет сферасындағы қызмет, азаматтар мен мемлекеттердің мүдделерін құқықтық қорғау, сот жүйесінің ... ... және ... ... ... білім берудің республикалық ұйымдарында дарынды балаларға жалпы білім беру, ... ... және оқу ... ... кәсіби білімі бар мамандарды даярлау.
5. Денсаулық сақтау: жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету, ауру ... ... ... ... ... және сот-психиатрия сараптамасын жүргізу және басқалары.
6.Әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамсыздандыру: бюджет қаражаттары есебінен зейнетақы заңнамасына сәйкес зейнетақымен қамсыздандырылуға құқығы бар ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар, көші-қон шаралары, баланың туылуына байланысты әлеуметтік төлемдер және басқалары.
7. ... ... ... және ... кеңістік.
8. Ауыл, су, орман, балық шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау, жер қатынастары.
9.Өнеркәсіп, жер қойнауын пайдалану, сәулет, қала құрылысы және ... ... және ... ... ... ... стандарттау, мемлекеттік экспорттық және импорттық бақылау, бәсекелестікті қорғау және табиғи монополияларды реттеу.
12. Басқа да ... ... ... республикалық маңызы бар қалалар, Ұлттық қорларға берілетін ресми трансферттер, мемлекеттік кепілдіктер бойынша міндемелерді орындау.
Республикалық бюджеттен сонымен бірге барлық ... ... және ... ... мекемелердің қызметін қамтамасыз етуге, бюджеттік инвестициялық жобалар мен бағдарламаларға, мемлекеттік басқарудың орталық ... ... ... мен ... өзге де ... ... шығындар да қаржыландырылады. (2-кесте)
Нарықтық қатынастарға көшу жағдайында республикалық ... ... ... да ... ... ұшырауда-ұлттық шаруашылықтың, ең алдымен орталықтандырылған күрделі жұмсалымдарға жұмсалатын бюджет қаражаттары шұғыл қысқаруда.
Бұрынғы кезеңдермен салыстыпғанда шығыстардың құрылымында бюджеттік ресурстардың әлеуметтілік бағыттылығы арта ... ... ... ... ... жүйесінің барлық дербес буындары жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қоғамдық өндірістің құндық ара қатынастарын жақсартуға ықпал ... ... ... ... және азаматардың әлеуметтік кепілдерін қанағаттандыру үшін ұлттық табысты қайта бөлудің белсенді құралы ... ... Бұл тек ... ... ролін күшейту, бюджеттен қаржыландырудың және қаражаттарды пайдаланудың ... ... ... ... ... бюджет ресурстарын қалыптастырып, жұмсау кезінде жоғары тиімділікке қол жеткізу жағдайында мүмкін. Сонымен қатар бюджет рәсімін, ... ... ... ... ... ... пен шаруашылық жүргізуші субъектілер арасындағы қаржылық қарым-қатынастарды одан әрі ... мен ... ... ... сай ... ... осы трансферттер мен кредиттерді бөлген жоғарғы бюджетке ағымдағы қаржы жылының 31 желтоқсанына дейін міндетті түрде қайтарылуға жатады.
Нысаналы трансферттер мен кредиттердің ... жылы ... ... ... осы трансфе рттер мен кредиттерді бөлген жоғарғы бюджетке қаржы жылы аяқталғаннан кейін он күн ... ... ... қайтарылуға жатады.
2.2. МЕМЛЕКЕТТІҢ БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫ МЕН
ШЫҒЫНЫ
Бюджет - табыс пен шығыстың тепе-теңдігі болып ... ... ... ... ... ... бағдарламаны, қорғанысты, басқаруды, мақсатты бағдарламаны қаржыландыру, несие және басқа мемлекеттерге көмек көрсетеді. ... ... екі ... белгілі: әдеттегі қарапайым - егер шығыс ... тең ... ... - егер ... ... ... болса;
Бюджеттік қор мен несие ресурстары бөлініп, олардың қаржылық қауқары және тиімді қолданылуын ескерілмейді. Рентабельділігі төмен және шығындары көп кәсіпорындар ... күн ... ... ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығы пайда болды. Жүзеге асырылған шаруашылық реформасының нәтижесінде ... ... ... ... ... Ал, ... ... қатаң бақылауда болды. Кәсіпорын мен кәсіпорынның, кәсіпорын мен тұрғындардың кәсіпорын мен банктердің қорлары өзара бөле-бөлісуіне тиым салынады. Банктегі кәсіпорын ... есеп ... ... ... ... пен ... ... жабу үшін, мемлекет қиыстырылған вариантына көшеді. Демек, мемлекет ұлттық банк несие қорының, тұрғындардың халықтық банктегі ... ... ... ... белгіленген бөлігін алып отырады. Осы сомалар мемлекеттік қарызды құрайды. Бұл мемлекеттің ішкі қарызы.
Мемлекеттің ішкі қарызынан басқа сыртқыда болады. Бюджет ... ... үшін ... тек қана ішкі ... ғана ... ... мақсатымен сыртқы зайымдар мүмкіндіктерін де пайдаланады. Міне, осылай мемлекеттің сыртқы қарызы да ... ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайында табыстың төмендеуі және ұлттық табыстың өсуінің азаюы;
* Мемлекеттік бюджетке түсетін акциз салығының ... ... ... ... ... сасаттың тұрақсыздығы.
Бюджет тапшылығын төмендету шаралары:
* Конверсия.
* Қаржыландырудан несие беруге өту.
* Зиянды кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... ... Салық салу жүйесін өзгерту.
* Жергілікті бюджеттің рөлін арттыру.
Бюджет тапшылығын жабатын үш дәстүрлі амал бар:
* Мемлекеттік займ ... ... ... ... Ақша ... ... еліміздің негізгі қаржылық жоспары болып табылады. Бюджеттің қаражаттары инвестициялық саясатты жүзеге асыруға қорғаныс саласынан қаржыландыруға бағытталуы ... ... ... ... шығындары қоғамдық пайдалану, материалды техникалық базасын жанартуға әсер етуі керек.
ІІІ - БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТІНІҢ ... МЕН ... АЛҒЫ ... ... ... ... ... БАҒЫТТАРЫ
Қазіргі уақытта жоғары дамыған елдердің өзі ұлттық валютаға саудагерлік шабуыл, банк жүйесі жағдайының ... қор ... ... ... ... ... ... белсенділіктің төмендеуі, экономиканың өсу қарқының баяулауы секілді бір ғана бағытпен дамыған экономикалық дағдарыстың әсерінде қалып отыр.
Бүгінгі таңда қалыптасқан әлемдік ... қор және ... ... ... жағдай, сонымен қатар ресейлік экономиканың қаржылық ахуалы Қазақстанның экономика секторына, ел бюджетінің салықтық және салықтық емес түсімдермен толуына елеулі ... ... ... ... ... елдерінде таралған маңызды орталықтандырылған қаржы жоспары мемлекеттік бюджет болып табылады. Оны жасаудың керектігі мемлекеттің ақша ... ... мен ... ... және ... ... ... үшін оларды ұғымды бөлудің қажеттілігінен туындайды.
Мемлекеттік бюджет қаржы жоспарлары мен болжамдарының жүйесінде бастысы болып келеді, ... ... ... мен орындалуына ол белсенді ықпал етеді, мемлекеттің ... ... ... ... және ... өзара қатынастарын айқындай отырып, оларды үйлестіреді. Бюджет белгіленген жалпымемлекеттік экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларды орындауда, демек, мемлекеттің ... оның ішкі және ... ... жүзеге асыруда маңызды рөл атқарады.
Бюджет баланс нысанында жасалады, онда ағымдағы кезеңге арналған
елдің, оның аумақтарының экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... ... бірге түсім көздерінің толық жиналуына, бюджет қаражаттарының ұтымды бөлінуіне және бюджеттің тапшылықсыз теңдестірілуіне баса назар аударылады.
Аса маңызды ... ... ... ... ... ... бюджеттің құрама балансынан бірқатар елеулі айырмашылықтары бар. Онда мемлекеттің барлық кірістері емес, тек оның ... ... ... ... ... ... балансында мемлекеттің кірістері мен шығыстары туралы мәліметтер ірілендірілген түрде бүкіл ұлттық шаруашылық бойынша келтіріледі, ал мемлекеттік бюджетте олар нақтыланып ... ... оған ... ... ... ... мен ... төлеушілер, арналымы және оларды алушылар көрсетілген.
Шаруашылық жүргізудің социалистік жүйесі мен ... ... ... буындарын мемлекеттендірудің жоғары дәрежесі жағдайында мемлекеттік сақтандырудың құрама қаржы жоспары мен әлеуметтік сақтандырудың ... ... ... ... жоспарлары да жасалды. Мемлекеттік сақтандырудың құрама қаржы жоспары бұл ұйымның барлық ақша түсімдері мен тиісінше стихиялық апаттарды ескертумен және оның ... ... ... ұйғарылған шығындарды анықтайтын.
Биылғы жылға қатаң бюджет, оны қалыптастырудың сапалық жаңа принциптері ұсынады, ол мынаған ... ... ... жұмсалуының көрініп тұратындығын, оның мақсатқа сай жұмсалмауы және коррупция мүмкіндігінің алдын алуды
қамтамасыз ете алатын, мемлекет бюджеттен немесе бюджеттен тыс ... ... ... ... құрайтын, біртұтас мемлекеттік барлық қаржы ресурстарының біріктірілуі жүзеге асырылды;
- мемлекеттік қаржы дефициті де ... ... ... дефициті ретінде берілген. Бұрын бюджеттен тыс қорлардың есебінен мемлекеттік қаржы ресурстарының шын мәніндегі дефициті бюджет ... ... ... елеулі жоғары болатын ;
- бюджеттің шығысы оның шектеулі санасына Үкіметтің өзгерту енгізу құқығы жоқ ... ... ... ... ... бюджеттік мекемелерді ұстауды қаржыландыру принципіне өту қамтамасыз етілген . ... ... ... бюджеттік бағдарламалардың тізімі белгіленген. Олардың қатарына мемлекеттік қарыздарды, мемлекет кепілдік берген қарыздарды өтеуге, зейнетақы мен мемлекет кепілдігіне алған ... ... ... ... ... ... ... Биылғы жылдың бюджеті әлуметтік көмектің тиімділігін арттыруды ... ... ... ... ... ең аз ... № 90 қаржыландыру деңгейін қамтамасыз етуге, олай болмаған жағдайда аталмыш заңға тиісті өзгертулер енгізуге міндетті ;
- ... ... тек ... бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер ретінде бюджеттік мекемелердің арнаулы статусы анықталды. Олардың арнаулы шоттарының жоқтығы ескеріле ... ... ... ... бюджет туралы Заңда әр мемлекеттік мекемелер бойынша ... ... ... көрсетілген;
- барлық қалған жоғарыдағы мекемелер енді мемлекет тарапынан азды-көпті лицензияланып және реттеліп ... ... ... ... ... ... ... Жоғары білім беру, денсаулық сақтау, күзет қызметі, пенитенциарлық жүйе, және ... да ... ... ... ... ... негіздері жасалды;
- бюджеттік классификациялау бойынша министрліктер мен ведомстволар, әкімшілік жүргізуші бағдарламалар арнаулы статусқа ие болды. Қаржы министрлігі қаржыландырғаны мен олар ... ... ... және ... ... сол ... ... бюджеттік қаржының мақсатқа сай жұмсалуына өздері жауап ... яғни ... ... ... ... күшейтіл-ген;
Үкімет пен жергілікті басқару органдарының өкілеттіктері мен міндеттері анық бөлініп ... ... ... ... 425,9 ... теңге көлемінде белгіленеді.
Республикалық бюджеттің едәуір бөлігі әлеуметтік салаға жіберіледі, оның ішінде ... ... - 16,2 ... ... ... ... - 9,3 ... теңге, әлеуметтік көмек пен спортқа - 4,9 млрд. теңге. ... ... ... 2009 ж. әлеуметтік салаға арналған шығыстың үлесі бұдан да жоғары - 65,6 оның ішінде білім беруге - 70,3 ... ... ... ... - 55,8 ... ... ... көмек пен әлеуметтік қамсыздандыруға - 148,2 млрд. теңге, мәдениетке, спортқа, информациялық кеңестікке - 9,6 ... ... жүйе ... ... ... мен ... ... және жасына байланысты мемлекеттік әлеуметтік беру қызметі республикалық бюджетке алынды.
Үкімет бұл ретте барлық территориясында әлеуметтік міндетті түрде біркелкі болу ... ... алып ... қызметке төлем төлеудің принципті сабақтастығын ... және ... ... ... бір ... беру мақсатында. Медициналық сақтандыру қоры ... ... ... ... ... Бүл мекеме жоғарыға бағынады және оны ... ... ... Бұл ... ... ... ісінде бәсекелестіктік принципінің дамуына мүмкіндік береді.
Бюджет ... және ... ... ... ... ... Сонымен бірге үкіметтің бюджет саласындағы күрделі жағдайдан шығуға ... ... ... үшін негіз қолайды және ... ... - ... ... ... ... азайтуды көздейді.
Бюджеттің әлеуметтік бағыт алуына қорғаныс, құқық қорғау ... ... ... ... мен ... бөлінетін, әкімшілік шығыстарды қысқарту және оларды ретке келтіру ... қол ... ... ... үнемдеу мәселелері.
Елбасының жыл басында әр түрлі ... ... ... тапсырмасының ішінде бюджеттердің кіріс бөлігін ... ... ... ... мәселесі ерекше аталып өтті.
Алдыңғы жылдарда ... ... ... ... жеті - ... миллиард теңге құрап келді. Ал өткен жылы оның ... 10 млрд ... ... ... ... ... басында облыс бюджеті 11 млрд 692 миллион ... ... ... ... ... орындау мақсатында ай сайын жергілікті бюджетке ... ... 1 ... ... ... ... . Бұл шара ... деген негіз бар.
Бірінші жарты жылдықта ... ... ... ... бұл әрбір айға шаққанда 1,4 ... ... ... ... бюджетінің көлемі 16 млрд 888 миллионға жетті. Яғни осы ... ... ... 5 ... 196 ... ... межден артық түсті. Осы артық қаржыны тиісті әлеуметтік ... ... мен ... ... мәдениетке бөліп отырады.
Бұл үшін бес айда төрт рет ... ... ... ... ... одан әрі ... ... өткен жылмен салыстырғанда дансаулық ... 10, ... ... 19, әлеуметтік қамту бойынша 21, мәдениетті ... 78 ... ... артық қаражат бөлінді.
Әр ... ... ... ... ... ... тыс жұмсалуына апарып соқтырады. Облыста осындай жолмен бюджет қаржылардың шартты ... ... 7,5 ... теңгеге бағалаңған.
Батыс Қазақстаң облысы бюджетінің ... ... ... 5 ... ... теңге ұлғайды. Биыл мұнда ауыл шаруашылығының дамытуға облыс бюджетінен бөлінген ... ... ... салыстырғанда 12 есе ұлғайды. Оның жалпы көлемі 1 млрд 200 миллион ... ... ... ... ... есебінен оған тағы да 437 миллион теңге қосылды. Бұл ... ... ... ... ... ... жүргізуге, жүмыстарды жақсартуға жүмсалады.
Ел басы тарапынаң ... ... ... бірі қала мен ... ... ... ... қосымша түскен қаржының бір ... ... ... ... ... : 20 мың ... бар ... Қаратөбе ауданының субвенциясының мөлшері 180 миллион теңге төнірегенде. ... жыл ... өз ... мен ... ... ... ... 44 милллион теңге бөлуді ... ... ... ауыл ... өнімдерін өңдейтін шағын ... ашу ... қол ... ... ... келе, бюджет - мемлекеттің өз міндеттерін жүзеге ... ... және ... ... ... ... ... мен өзге де кіріс көздерінің және түсімдердің есебінен құрылатын орталықтандырылған ақша қоры ... ... ... ... ... ... ... болып келді. Оған барлық Одақтас республикалардың бюджеті енген еді. Бүгінде Қазақстан егеменді ел болған соң, республика үкіметі өзінің ... ... ... ... ... кетті. Нарықтық қатынастарға көшу бюджет баланстылығына қатты әсер етті. Ол жылма-жыл ... ... ... мен ауыл ... ... дотацияларды бюджет иығына шаруашылығы өнімін сату бағалары тепе-теңдігінің бұзылуы нәтижесінде де болды. Күрделі әлеуметтік бағдарлама мен ... ... ... ... ... отырды.
Мемлекеттік бюджет экономикалық саясаттың маңызды бөлігі екендігін ескере отырып, қазіргі заманға сай, ... ... ... ақша қоры ретінде ерекше рөл атқарады.
Республикамыздағы экономикалық реформалардың ауыртпалығы аймақтарға және ... ... ... субъектілерге тиісті. Ал оны жүзеге асыруда басты рөлді жергілікті ... ... ... ... атқарудың ұйымдық формалары бюджеттің нақты түрлері арқылы көрініс табады.
Дамыған ... ... бар ... ... басқа жалпымемлекеттік бағдарламаларды қаржымен қамтамасыз ету, сондай-ақ барлық бюджеттен тыс ... ... ... басқа да орталықтандырылған қаржы жоспарлары жасалады. Жұртқа мәлім, көптеген елдерде әлеуметтік, табиғатты қорғау сипатындағы немесе басқа арналымдардың маңызды ... ... ... көздері ретінде қалыптас-тырылады.
Өндірістен тыс салалардағы мекемелер қызметінің дамуының басты көзі бюджет қаржысы ... ... Бұл ... ... мен ... ... көпшілігі өздерінің табыс көздері жоқ болғандықтан мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылады.
Білім беру, денсаулық сақтау, ғылым, мәдениет, әдебиет және өнер салаларындағы ... ... ... мемлекеттің ауқымындағы мәдени-әлеуметтік шараларды жүзеге асыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... саласы енді бұрынғыдай міндетті медицияналық сақтандыру қоры арқылы емес, бюджеттен тікелей қаржыландырылмақ.
Мемлекеттік бюджет еліміздің негізгі қаржы жоспары ретінде ... ... жыл ... ... Республикалық бюджет туралы заңына сәйкес міндетті түрде орындалуы тиіс.
Мемлекеттік бюджет қаржы жоспарлары мен болжамдарының жүйесінде бастысы ... ... ... олардың қалыптасуы мен орындалуына ол белсенді ықпал етеді, мемлекеттің түрлі шаруашылық жүргізуші ... және ... ... қатынастарын айқындай отырып, оларды үйлестіреді. Бюджет белгіленген жалпымемлекеттік экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларды орындауда, демек, мемлекеттің функцияларын, оның ішкі және ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
I. Нормативтік - құқықтық актілер.
1. Қазақстан Республикасы Кодексі. №209 - II ... ... ... Салық Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы нормативтік акт.
3. Қазақстан Республикасы ... №505 - II ... Ішкі және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің халқына жолдауы. 10.04.2004.
5. Қазақстан Республикасы Презиедентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 18.02.2005.
6. ... ... ... ... ... ... 28.02.2007.
7. Қазақстан Республикасының бюджет кодексі. 24.04.2004.
8. Структура экономической классификации, утвержденная Приказом министра экономики и ... ... ... Казахстан от 24 апреля 2004 года №168
9. Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 ... 5 ... № 917 ... ... ... ... министрлігінде 2006 жылғы 7 қазанда № 4415 нөмірмен тіркелген Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің 2006 жылғы 8 ... №57 ... ... ... Үкіметінің қаулысы
2007 жылғы 29 тамыз №754 Астана, Үкімет Үйі
II. Оқу ... ... ... ... ... Богачев О.Б. Москва, Экономика - 1999 г.
2. Экономика. Под редакцией Булатова А.С. Москва, Инфра - 2000 ... ... Б. Б. ... система. Учебное пособие, Петрозаводск,2003 г.
4. Ильясов К. К., Саткалиева В. А. и др. Государственный бюджет. - ... 2003 г.
5. ... К. К., ... П. Б. ... ... бюджет. Учебное пособие: Алматы, Экономика - 2003 ... ... З. Д., Тянь О. А. ... бюджет. Оқулық. Қарағанды - 2008 ж.
7. Финансы. Учебное пособие под редакцией ... А.М. ... ... - 1998 ... ... Мельников В.Д., Ильясов К.К. Алматы, Қаржы - ... - 2001 ... ... В.Д. ... - ... ... - 2005 г.
10. ... В. Д. Государственное регулирование экономики Казахстана. - ... ... 2005 ... ... Д. Б ... Шет ... қаржылары баспасы, Алматы қаласы 2006 ж.
12. Омирбаева М. С. Финансы. - Астана, 2003 ... ... ... ... - ... - ... ж.
2. Деловая неделя. №2/2004 ж.
3. Республикалық газеті № 124/2007 ж.
4. Республикалық ... № 172/2007 ж.
5. ... ... №12/2007 ж.
IV. Интернет сайттары.
1. www.google.kz. 2. ... ... ... ... бюджет кірістерінің көлемі мен құрылымы
Түсімдердің атауы
млн.тенге
%
ТҮСІМДЕР
722034
100,0
I.КІРІСТЕР
649000
89,9
Салықтық түсімдер
603396
93,0
соның ішінде:
корпоративтік табыс салығы
272632
45,2
қосылған құнға салынатын ... ... емес ... ... ... алынатын кірістер
6256
0,9
II.АЛЫНҒАН РЕСМИ ТРАНСФЕРТТЕР
57630
8,0
III.КРЕДИТТЕРДІ ҚАЙТАРУ
15404
2,1
(2-кесте)
Республикалық бюджет шығыстарының ... мен ... ... ... ... ... ... және қауіпсіздік
73822
9,6
4.Білім беру
23241
3,0
5.Денсаулық сақтау
19105
2,5
6. Әлеуметтік қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік
12879
1,7
9.Отын-энергетика кешені және жер қойнауын пайдалану ... су, ... ... шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау
43040
5,6
11.Өнеркәсіп және құрылыс
1395
0,2
12.Көлік және байланыс
59663
7,7
13.Басқалар
68345
8,8
14.Борышқа қызмет көрсету
34338
4,4
15.Ресми трансферттер
93630
12,1
КРЕДИТТЕР
39085
5,0
(3-кесте)
2008-2009 жылдардағы мемлекеттік ... ... мың ... мың ... ... % ... Қазақстан
53327
55356
2029
103,8
Жамбыл
15861
16989
1128
107,1
Батыс Қазақстан
49237
46089
2145
93,6
Қарағанды
65140
73049
7908
112,1
Қостанай
28348
41614
12333
146,8
Қызылорда
51943
89525
37582
172,4
Павлодар
37585
47435
9849
126,2
Солтүстік Қазақстан
19296
26611
7315
137,9
Алматы қ.
203409
244067
40658
120,0
Астана қ.
79410
149938
70528
188,8

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік бюджеті – қаржы жүйесінің категориясы ретінде 23 бет
Адвокаттар көрсететiн заң көмегiнiң түрлерi42 бет
Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері27 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Корпорациялық табыс салығының қалыптасу тарихы6 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстылығының жағдайы және оның соңғы жылдардағы динамикасы94 бет
Көркем мәтіндегі мәтінтүзуші фоносемантикалық және лексика-семантикалық факторлар354 бет
Лексикология туралы түсінік 5 бет
Несиенің қажеттігі және несие қатынастарының пайда болуы18 бет
Психологиядағы дивианттықтың философиялық – гуманистік пікірі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь