Экономикалық теория ғылымы

Кіріспе

І.БӨЛІМ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ПӘНІНІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ.
1.1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОЙ.ПІКІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1.2. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ПӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
1.3. ЭКОНОМИКАЛЫҚ.МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛЬ (ҮЛГІ) ЖАСАУ

ІІ.БӨЛІМ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ.
2.1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗАҢДАРДЫҢ ЖІКТЕЛУІ
2.2 ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР

ІІІ.БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НАРЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ДАМУЫ
3.1. Нарықтық экономика жағдайы және оны мемлекеттік реттеу
3.2. Нарықтық тепе.теңдікке салықтардың әсері


Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасуы ежелгі заманнан басталады. Алғашқы қауым адамдарының өндіріс, айырбас, тіршілік игіліктерін бөлу және тұтыну қатынастары жөнінде белгілі бір түсініктері болған. Олардың алғашқы қауымдық қоғамның экономикасын құрайтын құбылыстар туралы пікірлері әр түрлі уағыз бен тәртіп ережелерінде ресімделген. Бұл туралы бізге дейін жеткен Египет папирустары, ежелгі үнді Ведалары, Хаммурапи патшаның заңдарында көрсетілген. Бірақ бұл ғылым емес, тек қана оның ұрығы еді.
Экономика туралы ғылым табиғат пен қоғам туралы адам білімінің жүйесі ретінде дамыған құлдық қоғамда пайда болды.
1. Т.Қожаниязов, О.Мамедов. Экономикалық теория және тәжірибе негіздері, екі бөлімді оқулық. Жамбыл, 1996ж.
2. Т. Қожаниязов, М. Оспанова - "Экономикалық теория негіздері". Студенттер үшін сұрақ және жауап, Жамбыл, 1993ж.
3. Е. Борисов. Основы экономической теории. М.: новая волна, 1996.
4. Пел Хейне. Экономический образ мышления. М.: 1991.
5. К. Макконнелл, С. Брю. Экономикс М.: 1992.
6. Прикладная экономика, М,; 1992.
7. Валовой Д.В. Экономика абсурдов и парадоксов А. Смит. Исследование о природе и причинах богатства народов КН.Т. М.: 1962.
8. О.Мамедов, Т.Ходжаниязов. "Основы экономической теории". (краткое учебное пособие) Ростов-на-Дону, 1999 г.
9. Курс переходной экономики. М., 1997.
10. Леонтьев В. Экономический эссе - М.: 1990.
11. Т. Қожаниязов, М. Оспанова - "Экономикалық теория негіздері". Студенттер үшін сұрақ және жауап, Жамбыл, 1993.
12. Т. Қожаниязов. Нарықты экономика. Екі бөлімнен тұратын оқулық. Жамбыл, 1994.
13. П. Самуэльсон, Экономика, М.: 1992 г.
14. Кругман, М. Обспгфельд. "Международная экономика". - М., 1997. ЮНИТИ.
15. Б. Мәдешев. "Нарықтық зкономика теориясына кіріспе". "Экономика". - Алматы, 1996.
16. Микаэль II. Тодаро. "Экономическое развитие". Учебник. - Москва, 1997. ЮНИТИ.
17. "Основы внешнеэкономических знаний". Словарь-справочник. - М, "Выс. шк.", 1990.
18. "Проблемы стабилизации и развитие экономики". Отв. ред. д.э.н. проф. 1997 г.
19. "Основы внешнеэкономических знаний". - М., "Между-народные отношения",1994. Кенжегузин М.Б. — Алматы. "Ғылым", 1997.
        
        ЖОСПАР:
Кіріспе
І-БӨЛІМ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ПӘНІНІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ.
1.1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОЙ-ПІКІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1.2. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ПӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... (ҮЛГІ) ЖАСАУ
ІІ-БӨЛІМ. Экономикалық теория ғылымының зерттелуі.
2.1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗАҢДАРДЫҢ ЖІКТЕЛУІ
2.2 Экономикалық категориялар
ІІІ-Бөлім. Қазақстан Республикасының нарықтық жағдайындағы ... ... ... жағдайы және оны мемлекеттік реттеу
3.2. Нарықтық тепе-теңдікке салықтардың әсері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
Кіріспе
Экономикалық теория тікелей ... ... ... ұсыныс емес. Бұл ... ... ... техникасынан гөрі, әдіс
болып келеді де, оны меңгеріп алуға, дұрыс қорытынды
жасауға көмек береді.
Джон Мейнард Кейнс
Экономикалық ой-пікірлердің ... ... ... ... ... ... өндіріс, айырбас, тіршілік игіліктерін бөлу және
тұтыну қатынастары жөнінде белгілі бір түсініктері болған. ... ... ... ... ... ... туралы пікірлері әр
түрлі уағыз бен ... ... ... Бұл ... ... ... ... папирустары, ежелгі үнді ... ... ... ... ... бұл ... ... тек қана оның ұрығы еді.
Экономика туралы ғылым ... пен ... ... адам ... ... ... ... қоғамда пайда болды.
Экономика туралы алғашқы түсініктер Ксенофон, Платон, Аристотель және
басқа да ойшылдардың еңбектерінде берілген. ... ... ... ... ... мағынасы үй шаруашылығы (ойкос - үй, шаруашылық;
номос - заң) деген ұғымды білдіреді. Термин Аристотель ... ... ол ... екі ... ... экономия және хрематистика
(баю, пайда таба білу шеберлігі). Оның ... ... ... ... ... ... жұмысымда экономикалық теория пәніне жалпы түрде
сипаттама ... ... ... экономика ғылымының пайда болу және
даму сатылары көрсетілсе, екінші ... оның ... ... шолу ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПӘНІНІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ
1.1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОЙ-ПІКІРЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
Әлемде сан алуан ... ... ... ... кіріс, өзара байланыс,
айырбас жүргізіп, ... ... ... өмір сүріп келеді. Адам
өміріндегі ең қажетті шарт — ... ... ... үшін ... ... нәтижесін тұтыну, өзара айырбас қатынастарының болуы. Адам жападан-
жалғыз күн көре алмақ ... ... ... ... табиғи ортада
хайуанаттардан бөлініп шығуының өзі бірлескен еңбекке байланысты. Тарихтағы
тұңғыш ... ... ... адамдардың бірлесіп тағы аңдарды
аулауы деуге болады. Экономикалық қатынас өмір қажеттілігінен туады. Ежелгі
дүниедегі экономикалық ... ... мен ... Египет, Қытай,
Үндістан, Греция, (Ксенофонт, Платон, Аристотель т. б.) ... ... ... Аристотель тауар құны деген ұғымға
тоқталып, оның ... ... ... ... ... ерте ... ... экономикалық ой-пікір гылым болып қалыптаспады. Оның себебі
ол заманда тауар-ақша, рынок, сауда дамымады, шаруашылық ... ...... ... ... ғылыми тұжырымдалып қалыптасуы ... ... дами ... ... ... Бұл кезең негізінен
Еуропада XVI— XVII ғасырларды қамтиды. Ал Ресейде тауар-ақша ... ... ... соң ... ... ... XIX ғасырдың соңы, XX
ғасырдың басында сауда ... ... ... халықаралық рынок,
еңбек бөлінісіне қамту процесі бірте-бірте жанданған. Еліміздің Солтүстік,
Батыс ... ... ... ... басым қатынаста болса, Оңтүстік
Шығыс, Орталық аудандарға Орта Азия, ... т. б. ... ... ... ... Тарихтағы белгілі "Жібек жолы" осының айғағы. Тауар-ақша
қатынасының ... ... ... белгілі ақын Шортанбай төмендегіше
суреттеген еді:
Мініп көрер күші жоқ,
Сауып ішер суті ... ... мал ... ... ... ... шаруашылықты көксеуімен бірге, тауар-ақша
қатынасының алғашқы қадамдарын бейнелегенін байқаймыз.
Алғаш рет өз ... ... ... белгілі бағыты —
меркантелистер мектебі. Ол (мерканте — итальян сөзі ... ... ... ... ... ақша, алтын деп біледі. Меркантелистердің талабы
тауарды шет елдерге мүмкіндігінше көп сату, ... ... аз ... ... ақша ... молайту жолдарын іздеуі. Демек, меркантелистер ... ... ... Меркантелистер рынок экономикасы теориясы
мен практикасының негізін қалаушылар қатарына жатады. Олар ақша ... ... ... ... да мол болады деген ұғымды басшылыққа алды.
Әрине, сауда ... ... бұл ұғым ... та шығар. Себебі
саудагерлер, көпестер ... ... ... ... көп ... ... ... қажет тауарларды тасымалдау, сату ісі жанданады.
Сауда капиталының қызметі айырбас, айналыс процесін үздіксіз жүргізу арқылы
экономиканы ілгері бастыруға ... ... ... ... ... ... ... көтеретін күш емес. Оның себебі айналыс,
айырбас саласында тек қана құн ... ... ... ... ... тауар, оның құны бір қолдан екінші қолға өткенде ешбір ... жаңа құн ... ... ... теориясы ғылыми
дәлелденбеген, ол ... ... ... ... ілім ... ... осы осалдығын физиократтар байқады да қоғамдық байлық,
саудада ... ... ... ... ... ... Ф. ... А.
Тюрго т. б. өндіріс қатарына тек ауыл шаруашылығын жатқызды. ... ... ... ... бір көзі ауыл ... ... өсімтал тап қатарына тек қана ... ... ... ... Ф. Кенэ ... рет ұдайы өндіріс теориясына қатысты "Экономикалық
кесте" жасады. Бұл кестеде бір жыл ... ... ауыл ... ... ... ... ... Кенэнің "Экономикалық кестесі" қоғамдық өндірістің ұдайы даму процесін
зерттеуге ... өз ... ... ... ғылыми
тұжырымдамалар қатарына жатады. Физиократтардың өндіріске көңіл ... ... ... ... алға ... Бірақ олардың
өндірісті тек қана ауыл шаруашылығымен шектеуі халық шаруашылығының ... ... деп ... ... ... Оны буржауазиялық саяси
экономиканың кернекті өкілдері У. Петти, А. Смит, Д. ... С. ... ... ... ... байлығы жалпы өндіріс салаларында пайда
болатындығы дәлелденді. Ауыл шаруашылығымен ... ... ... өндіру, өңдеу процестерін жалғастыратын ... ... ... салаларында да жаңа құн өндіріліп, қоғамдық байлық молаяды
деген қағида берік қалыптасты.
Классикалық саяси ... жаңа ... келе ... ... ... ... ... капиталының мүддесін қорғайтын
экономикалық ой-пікірдің прогрессивті ... ... ... саяси экономияның басты табысы еңбек құн теориясының ... ... ... сауда және қарыз-өсімқорлық капиталына қарсы
өндірістік ... ... ... ... атап ... ... ... белгілі. Еңбек құн теориясын ... ... ... ілгері
дамытып, қосымша құн туралы ілімді жан-жақты талдады. ... ... XIX ... ... ... қалыптасып, XX ғасырдың алғашқы
ширегінде В. И. Лениннің еңбектерінде дамыды. ... ... ...
еңбекшілердің, жұмысшы табының мүддесін қорғайтын теория. Сондықтан да оған
қарама-қарсы буржуазиялық тұрпайы (вульгарлық) саяси ... ... ... ... ... ... барлық экономикалық теорияларға
сын көзбен қарады. Оның себебі ... ... ... екі тап: ... үстемдік жасайтын буржуазия болса, екіншісі,
пролетариат — қаналушы тап өмір сүреді. Олардың ... ... ... бар. ... теория бойынша, пролетариат барлық еңбекші
қауымды капиталистік қанаудан азат етіп, қоғамдасқан ... ... ... Тарихта 70 жылдан астам кеңес елінде, екінші ... ... ... ... ... ... ... революция басталып, социализмнің көбінесе ... ... ... ... Сонымен бірге XX ғасырдың ... ... ... дүниеде де елеулі өзгерістер болды. Бір топ дамыған
елдер (АҚШ, ... ФРГ, ... ... ... ... жылдары Оңтүстік
Корея, Сингапур, Гонг-Конг сияқты елдер қазіргі заманғы ғылыми-техникалық
революцияға бейімделіп, әлемдік озық ... ... ... нәтижесінде
қоғамдық өндірістің тиімділігін айтарлықтай арттырып ... Бұл ... ... жақсарту, жұмысшылардың тұрмыс дәрежесін ... ... ... демократияны дамытуға қатысуы сияқты жаңалықтар
Ресейдегі Қазан ... ... ... ... ... ... міңдеті, оның ұсынған ... ... ... ... ... жоқ. Капиталистер дүниедегі ... ... ... ... ... ... іздеді. Әрине, еңбекақының
өсуі, тұрғын үй, әлеуметтік қорғау ... шешу ... ... ... өнімділігіне, өндірісте жаңа техника, технологияны ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі
дәрежесі, еңбектің интенсивтілігі өте жоғары екені белгілі. Мәселен, ФРГ-де
бұрынғы ГДР-мен салыстырғанда еңбек өнімділігі дәрежесі 2 есе ... ... ... ... ... ... Сингапурда жұмысшылар 10—12 сағат
қажырлы еңбек ететіні ... ... ... дамыған елдердің артта
қалған, бұрын отарлық тәуелділікте ... ... ... ... ... ... айтпасқа болмайды. Ресейдегі 1917 жылғы
Қазан төңкерісі экономикалық жағынан ... ... елде ... ... ... ... тұрмыс салты, экономикалық укладтары жетілмеді,
соның салдарынан дүниежүзілік мәдениет пен ғылымнан шектеліп қалды.
Қазан төңкерісінің қазақ ... ... ... озат ... ... капитализмге соқпай, социализмге ету теориясы
қолданылды. Ұрандарында бәрі де адам үшін, адамның игілігі үшін ... ... ... ... жүйесі кеңес халқын дүниежүзілік ғылыми-
техникалық прогрестен шетте қалдырып, үлкен дағдарысқа ұшыратты. Бұл ... және ... ... ... ... пен дағдарыс туралы
сөзді қайталай беруде емес, керісінше, осы ... ... ... ... ... ... бөлінісіне неғұрлым ұйымдасқандықпен
өтуде болып отыр. Әр халықтың ... ел ... ... ... ... ... соңғы уақытта басқа республикалар тәрізді Қазақстанның өз алдына
мемлекет болып әлемдік ... ... ... ... орын ... ... зор ... Экономикалық тәуелсіздік болмайынша саяси
тәуелсіздіктің де баянды ... ... ... ... бөлінісінің
артықшылықтарын неғұрлым тиімді пайдалану, өз экономикасының ... ... ... ... ... заңдылықтарын меңгеру
қажет. Қазақта "сауда сақал сипағанша" деген ... бар, ... ... ... рыноктың тәртібін ... ... ... ... ... ... ... арта бермек.
Ежелден саудаға шорқақ қазақтың алдында рынок теориясы мен тәжірибесін
жедел және жан-жақты игеру ... тұр. ... ... оқу орындарында
барлық мамандыққа оқып жүрген студент жастардың ... ... ... ... практикалық мәселелерді тезірек ... ... ... ... шет ... ... ... аз емес,
олардың бір тобы АҚШ-та, Англияда, Францияда, Германия, Оңтүстік ... ... ... елдерде бизнес, маркетинг, менеджмент, банк жүйесі,
финанс-валюта, басқа да ... ... ... рыноктық
инфрақұрылымның заңдылықтарын үйренуде. Бұл прогрессивті бағыт одан ... ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл
дағдарыстың себептері көп, оның ... ... ... ... т. ... өмір ... байқаймыз. Қазіргі таңдағы көкейтесті проблемалар
еңбекші қауымның еңбек және тұрмыс жағдайын жақсартуға, ... ... ... ... тауар қорларын молайтуға, әсіресе азық-
түлік мәселесін шешуге келіп тіреледі. Экономикалық ғылым адамдар ... ... ... ... Осы ... ... заңдары
еңбекшілердің, бүкіл халықтың мүдделеріне қызмет ететіні белгілі.
Экономикалық ілім қоғамдық өндірісті, адамдар ... ... ... ... ол ... барлық өмірге,
күнделікті тұрмысқа, адамдардың еңбек ету жағдайына байланысты сан ... ... ... ... Ал қоғамдық қатынастардың негізі ... ... Оның ... ... ... тікелей өндіріс,
айырбас, бөлу, тұтыну қатынастары кіреді, оларды қайталап үздіксіз ... ... ... ... дамытып, жетілдіру аса маңызды. ... ... ... ... ... ... 70 жылдан аса тарихи орын алған
кеңестік экономикаға саяси экономикалық талдау жасау, сол ... ... ... рыноктық бағыт ұстап отырған елдердегі әлеуметтік-экономикалық
қатынастарды зерттеу.
1.2. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ПӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... мен оқу пәні ... ... бар. Оқу ... ғылымға тікелей
қатысы жоқ нақтылы өмірлік мысалдар, түрлі түсіндірулер қолданылады. Бірақ
ғылымға да, оқу пәніне де методология бірдей ... ... ... ... танудың нысаны (формасы), әдісі, ұйымдастыру принциптері туралы
ілім.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ барлық жағдайда да
зерттеу мен білім беруде диалектикалық тәсілді ... Бұл ... ... ... ... ал оны ... жүйеге салуда неміс философы
Гегельдің еңбегі зор. Шын мәнісіндегі ғалым адам барлық процестерді даму
үстінде ... ... яғни ... ... ойлайды деген сөз. Олай
болса ғылыми тану процестер мен құбылыстардың ... ... ... ... ... себебін және қозғаушы ... ... ... ... ... мен ... көп. Олар объективті жағынан
есептелген (статистикалық), жинақталған ... ... және ... жүйе ... ... ... болжамдар жасау және оны тексеру,
эксперименттер жүргізу, логикалық және математикалык ... ... ... ... ...... ... Ол басқа да
гуманитарлық, жаратылыстану, техникалық ғылымдарда ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді, дара
құбылыстардан біздің түсінігімізді ... оның ... ... ... маңызын ашу. Осылай болған жағдайда ғана объектіні
мүмкіндігінше жан-жақты қамтуға, оның ... ... ... ... ... болады. Мысалы, баға қозғалысын ... ... ол ... шегі жоқ, ... процесс тәрізді, бірақта
баға динамикасын (өрісі) нақтылы факторлар: сұраныс пен ұсыныс, сондай-ақ
өндіріс және тасымал шығындары т. б. ... ... де шегі бар. Оны ... ... ... процесінде категориялар, ұғымдар тұжырымдалады, олар
құбылыстар мен процестердің жеке-дара ... ... ... ... ... белгілі заңдылықтар тұжырымдалғанда жалпыдан жекеге,
абстракциядан нақтылыққа ... ... мен ... ... оның ... ... ... жеке
процестерді білу ғана жеткіліксіз. Ол бастапқы қадам. Нақтылы өмірде ... ... ... мен құбылыстар жоқ. Бәрі де өзара байланысты, ғылымның
іздегені шындық. Ғылыми жүйенің қалыптасуы ... және ... ... ... ... асады.
Индукция жеке оқиға, құбылыстардан логика арқылы ... ... ... ... ... ... қағидалар негізінде
экономикалық объектілердің, процестердің кейбір жеке ... ... ... және логикалық танудың бірлігі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бар. Біріншіден,
олар бір-бірімен динамикалық өзара әсер ететін ... ... ... ... ... зат, ... қызмет рөлін атқаруы мүмкін.
Екіншіден, жүйенің әрбір элементі тарихи даму процесінде болады. ... және ... ... ... ... ... зор. Мұның өзі
жүйенің және оның элементтерінің пайда болуын білу үшін ғана ... ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ-МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛЬ (ҮЛГІ) ЖАСАУ
Экономикалық жүйені белгілі бір үлгіге түсіру ете күрделі де қиын міндет.
Экономикалық жүйенің ... ... ... талдап, экономикалық
заңдарды топшылап, оларға түрлі ат қоюға болады. Бірақ қазіргі таңда бұл
ғылымға ... ... ... ... ... ... модельдер қажет, оларды пайдалану арқылы ... ... ... оған ... ... емдеу әдістерін
анықтай аласың, ... ... ... ... не ... шешімдерінің әлеуметтік-экономикалық нәтижесі қандай ... ... ... ... Экономиканы математикалық модельдеу өте
қиын іс. Онымен бірге экономика дегеніміз күрделі ... оның ... ... ... ... байланыстармен ұштасады.
Ғылымда экономикалық процестер мен жүйелерді зерттеу үшін математикалық
әдістерді қолдануға ерекше көңіл ... ... ... ...... В. ... У. Джевонс. Оның қазіргі көрнекті өкілдері В. Леонтьев,
Л. Конторович, С. Шаталин, В. ... А. ... К. ... ... ... бірге ерекше атап айтылатын өсім — математик, физик және
кибернетик Дж. Нейман. Ол Пристон ... ... ... ... ... ... теориясы" және "Экономикалық мінез-
құлық" деген еңбек жазды. Бұл ... ... ... ... ... теориясы" тұрғысынан зерттелген.
Саяси экономия ғылымы. Бұл ұғымды түңғыш рет ... ... ... Де ... ... ... ... ерекше
назар аударғаны материалдық игіліктерді өндіру. Оның ... ... ... ... ... кең өркендеуіне жол ашылды. Қазіргі
ғылыми-индустриалды өндіріске сәйкес қоғам тұрғысынан қарағанда ... ... ... ... ой-пікірлері ескірген тәрізді.
Бірақ У. ... ... Адам Смит ... ... Рикардо
(1772—1823), Франсуа Кенэ (1694—1774) және А. Тюрго ... ... ... ... ... ... ... Олардың кейбір ғылыми
қағидалары әлемдік экономикалық теорияға қосылған орасан зор үлес. ... ... ... XVIII ... соңы, XIX ғасырдың басында Адам Смиттің
өсімі және идеяларымен келгені мәлім. Қазақтың ... ... ... ... ... ... ... Шоқан Орыс географиялық
қоғамының толық мүшесі болып сайланғаны белгілі. Демек, Абай мен ... ... және т. б. ... ... ... болып,
Қазақстан экономикасының мәселелеріне өз көзқарастарын жазды.
Оқулықта экономикалық ой-пікірдің көне заманнан-ақ бастап тарихы қысқа
айтылды, себебі терең ... ... ... аса ... өсімдер
ғана аталып, олардың қағидаларына қысқаша шолу берілді. Батыс Еуропамен
ерте араласқан Ресейдің өзінде де ... ... ... XVII ... ... — I Петр ... басталады. Саяси экономия тарихын
зерттеуге айтарлықтай үлес қосқан тұңғыш орыс экономисі И. Т. ... ... ... ... ... ... ондай адамдар — Шоқан мен
Абай.
Бұрын Ресейге қараған барлық ... оның ... ... аты ... ... ... есімдер де аз емес. Қазақ халқының
қазір өсімдері жанғыртылып жазба мұра қазыналарында жарық көрген, әдебиет,
ғылым ... ... ... ... ... ... ... болашақтың ісі.
Маркстік емес деген саяси экономияда XIX ғасырдың соңы XX ... ... ... ... ... ... бір ... соңғы
уақытта елеулі дамып, кеңінен таныла бастады. Соларда XIX ғасырдың екінші
жартысыңда шекті пайдалылық пен ... ... ... ... (mаrjіnаl-шекті) теориясы тұжырымдалды. Маржинализм теориясы —
шаруашылық қатынастарға тартылған жеке ... ... ... ... талдау. Осы мектептің өкілдері — Менгер
(1840—1921), Э. ... ... В. ... ... Ал
"неоклассикалық" деп аталған экономикалық теорияның жаңа бағыты негізінен
ағылшын ... А. ... ... шығармаларында тұжырымдалды.
Оның басты еңбегі "Экономика ғылымының принциптері" 1890 жылы жарық көрді.
Ол өңдіріс шығындары, сұраныс пен ... ... ... ... шекті
пайда және шекті өнімділік теориясын біріктіруге талап жасады. АҚІП-та Дж.
Кларк (1847—1938) шекті ... және ... ... кему ... Ол заң бойынша өндіріс факторлары неғұрлым өскен сайын, оның
өнімділігі де кеми ... ... XIX—XX ... ... ... ... пайда болды. Экономикалық теорияның бұл ... ... ... ... пен ... ... тепе-
теңдікке жетуге қабілетті жүйе ... ... Дж. ... жылы жарық көрген "Жұмыспен қамту, процент және ақшаның
жалпы теориясы" еңбегінде бірқатар практикалық ... ... ... ... ... ... табыстың дийамикасы идеясын ілгері дамытты.
Экономикалық өсу моделін жасау үшін ол А. Афтальон мен Дж. ... ... ... қолданды. Экономикалық өсудің кейнстық үлгісі Р.
Харрорд, А. ... Д. Хикс және П. ... ... ... ... орай ... ... Василий Леонтьев (1906)
еңбектерінде жоғары бағаланды. ... өсу ... У. ... өсу ... Р. ... —"Біртұтас индустриалды қоғам"
және Д. Беллпосттың —"Индустриалдық қоғам" атты еңбектерінде қарастырылды.
Батыстағы ... ... ... ... өкілі — Дж. Гэлбрейт
(1908 ж.). Оның орыс тіліне аударылған "Жаңа ... ... ... "Экономикалық теориялар және қоғамның мақсаты" (М., 1976) ... ... ... өмір ... атты ... (М., 1988), ... С. ... бірлесіп жазылды. Дж. Гэлбрейт экономиканы реттеу
мәселелерін елеулі дамытумен бірге, Маркстен бөлек жаңа ... ... ... дамуының әлемдік проблемаларын қарауға талаптанған.
XX ғасырдың 20-жылдарында ... ... ... ... ... ... ... ғалым — экономистер Г. Фельдман, Н.
Кондратьев, А. Чаянов, В. Немчинов, С. ... КСРО ... ... ... ... ... жасады. Олардың экономикалық
теорияға қосқан үлестері өз алдына зерттеуді қажет етеді. Жалпы бұрынғы
ойшыл ... ... ... ... және тұжырымдарды
қоғамдық дамудың уақыты мен орнына ... ... ... ... дер ... Экономикалық теория ғылымының зерттелуі.
2.1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗАҢДАРДЫҢ ЖІКТЕЛУІ
Адамзат қоғамын, оның негізі экономиканы ... ... ... ... ... Бұл ... даму сатылары сауатты азаматтардың
баршасын да қызықтыратыны, ынталандыратыны сөзсіз. Өйткені қазіргі дәуірде
экономика мәселелерінен мағлұмат алмаған адам өзін ... ... ... ... күнделікті өмірге қажет сауалдарға да жауап бере алмайды.
Экономика мен ... ... ... 1985 ... ... бұрынғы кеңес
елінде түбірлі әлеуметтік-экономикалық сапалы өзгерістердің болуы халықтың,
жеке ұлттардың қоғамдық сана-сезімін жандандырып олардың ... ... ... ... жол ... ... емес дегенді басшылыққа алсақ, саяси экономия пәнінің орнына
экономиялық теорияның жалпы ... деп оқу ... ... ... ... ... ұзақ ... арналған бағытын ескеруге, онымен
бірге әлемдік экономикалық ой-пікірдің тиімді, елеулі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
ерекшеліктеріне сай өзінің экономиялық ... болу ... ... ие ... ел, ... ... қауымынан, бұрын Кеңес Одағы
құрамындағы елдерден оқшау болмақ емес, керісінше, экономикалық ... ... ... ... ... қажет. Кеңес Одағында
Шығыс Еуропадағы социалистік елдерде қайта құру кезінде кең ... ... ... да, оның ... ... өмірдің салаларын
қамтыды. Осы мерзімнен бастап экономикалық ой-пікірдің дамуына көңіл
бөлсек, 1985 жылы ... ... құру ... ... 4—5 ... ... ... орнына социализмді онан әрі жетілдіру қажет
деген ұран басшылыққа алынған саясат ... Бұл ... ... даму ... іске ... ... болмаған соң, экономиканы
дағдарыстан шығарудың басқа жолы ізделді. 1991 жылдың ... ... ... байланысты бұрынғы одақтас республикалар, оның ... да ... ... ... ... ... амалын іздей
бастады. Осы қиын-қыстау кезеңде Республика Президентінің ... Бұл ... ... ... Республикасы алдағы 15—20 жыл
мөлшерінде экономикасы дамыған ... ... ... ... ... ... ... отыр. Осы ізгі мақсатты жүзеге асырудың
шешуші кепілі экономиканы өркендету, ... ... ... ... ... жасау, отын-энергетика, халық тұтынатын өнеркәсіп
бұйымдарын көбейту. Экономикалық өркендеудің бірден-бір даму жолы тауарақша
қатынастарын ... ... ... ... жетілдіру, рынок
инфрақұрылымын қалыптастыру. Ондаған ... ... ... ... қалған
социализм саяси экономиясы оқулықтарында тауар-ақша ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Бұл қағида
бойынша социализмде капиталистік ... кең ... ... ... бұл ... бір ... ... өндіріс құрал-жабдықтары
мен тұтыну заттарын жоспарлау, бөлу процесі іске ... тиіс ... ... орын алды, Дүниежүзілік тәжірибе көрсетіп отырғандай экономикалық
өркендеудің қазіргі ... ... жолы ... қатынастарын неғұрлым кең
қолдану. Экономикасы тиімді дамыған елдер осы қатынастарды ... ... ... ... ... табиғи-тарихи заңдылыққа сәйкес X-XI
ғасырдың қарсаңында рыноктық қатынасқа бағыт алынды. Осыған орай ... ... ... рет ... ... келеміз. Экономикада
әкімшілдік-шаруашылық жүйесінен арыла келе рынок ... ... ... ... мақсаты жүзеге асырылуда. Рынок экономикасына кешу бір дүркін
қозғалыс емес, ол тарихи тұрғыдан алғанда адамзат қоғамының көп жағдайда
экономикалық және ... ... ... ... ... ... алғашқы қауымның ыдырау кезеңінде пайда болды да, оның
өркендеген ... ... ... екені де белгілі. Капитализмде адамның
"рыноктық" тәрбиесі бала кезден басталып, бүкіл өмір бойы кәсіпкерлікке,
іскерлікке бейімделіп отырады.
Әрине біздің ... ... ... ... экономикасының тарихын, даму
сатыларын басынан өткізу міндет емес. Біз басқа мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... қатынас бағытында дамуы сөзсіз. Осыған орай алға ... ... ... ... ол ... ... ... қандай
болмақ? деген сұрақ жиі қойылып жүр. Сондай-ақ кешегі ... кері ... ... ... ... де бар. ... ... қалыптасқан, рыноктық тауар-ақша қатынасына жан-
жақты дамыған қоғамдық ... ... ... ... ... аса
көрнекті экономистер Адам Смит, Давид Рикардо, Джон Стюарт Милль, Карл
Маркс ... бұл ... XX ... ... ... В. ... Джон Мейнард Кейнстің тағы басқа зерттеушілердің еңбектері ерекше
рөл атқарды.
Қазақстан экономикасынан капиталистік ... ... ... қағида шындыққа
жатпайды. Себебі, республика халық шаруашылығы, оның ... ... ... халықтың тәжірибесі, ой-пікірі
капиталистік ... ... жол ... ... ... ... ... алған аралас рыноктық экономика болуға тиіс. Мұндай
қоғамды не ... не ... ... деп ... ... экономика XIX ғасырдың соңғы ширегінде өнеркәсіпті шоғырландыру
процесі нәтижесінде ... ... ... ... ... ... XX ... 30-жылдарында аралас экономика теориясына Д. ... өз ... ... ... мемлекеттік күрделі каржылар басқармасын құру
қажет деп санады. Сонымен бірге жекеменшік ... да ... ... ... экономиканың бірнеше белгілері бар. Бірінші белгісі — мемлекеттік
меншіктің ... ... үлес ... ... ... ... ... экономика құн және жоспарлық ... ... ... ... қолдануды мемлекеттік жоспарлау орындары жүзеге асырады. Аралас
экономиканың елеулі сипаты ... және ... ... ... ... тұтқаларды кеңінен пайдалану. Аралас
экономикада рынокты жарнама (реклама), маркетинг, жоспарлау тағы баска
ұйымдастыру шаралары ... ... ... және ұсақ ... ... реттеуге болады. Бірақ аралас экономикада өндірілетін
өнім көлемін ... ... ... ... ... ... және қандай
тауар өңдіріп, қызмет көрсету қажеттілігін рынок өзі анықтайды.
Жоғарыда көрсетілген аралас экономиканың ... ... ... ... даму ... тән ... жүйенің ерекше
заңдылықтарына бағынышты. Бұл заңдылықтар дегеніміз жеке ... ... ... мен мемлекеттік меншіктегі тауар-ақша
қатынастарының көрінісі. Тауар өндірісінің негізгі заңы — құн ... ... ... ... рынокта тауардың бағасын белгілегенде оны өндіруге
жұмсалған еңбек шығыны еске ... Баға ... ... ... ... бәсеке үстемдік ететін капиталистік қоғамда жеке тауар
өндірушілер өз ... баға ... оған ... ... ... қажет заттар алуды кездейді. Осыған орай тауарлы ақша ... ... ... болатынына тоқтау керек. Бұл алдағы такырыптардың
міндеті.
2.2. ... ... ...... қоғамдық өңдірістік қатынастарының
теориялық көрінісі. Өндірістік қатынастардың мәнін ашу, талдау ... ... ... ... Мысалы, тауар, құн, қосымша құн,
ақша, капитал, пайда, баға, өндірістік қорлар, рынок т. б. ... ... ... ... ... объективті сипатын,
қоғамдық өндірістегі рөлін, экономикалық ... ... ... көмектеседі. Экономикалық категориялар ... ... олар ... формацияның қалыптасу, даму процесін сипаттайды.
Экономикалық заңдар — адам қоғамы дамуының түрлі сатыларында ... ... және ... игіліктерді тұтыну салаларында қатынастарды
анықтайды. Олар ... ... ... аса ... ... мен ... ... көрсетеді. Экономикалық заңдар
объективті сипатта болады, яғни адамдардың еркі мен ... ... ... ... Бұл ... ... бір ... жағдайлармен бірге
өзгеріп, дамып отырады.
Экономикалық процестер күрделі және сан алуан, бұлардағы тұрақтылық ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес бұл
процестердің ішкі байланыстары мен тәуелсіздіктерін бейнелейтін заңдар да
барынша әр ... және әр ... ... ... ... ... ... дамуы белгілі бір
объективті заңдарға негізделеді. Құбылыстар мен процестердің мәніне ... ... даму ... ... ... бір ... ... жәйт,
заңдар кез келген байланыс пен қатынастарды емес, тек маңызды ... ... ... ... ... адамдар санасынан
туындамайды, ол объективті шындықтан туындайтын құбылыстар мен процестердің
өзіне тән. ... ... ... ... заңдардың да мәнін ашуға болады.
Экономикалық заңдар экономикалық процестердің, оның ішкі ... ... ... Олар ... заңдары сияқты объективті.
Солай бола тұрғанымен ... ... ... заңдарынан өзгеше.
Өйткені, табиғат заңдары оның өзіне тән құбылыстарынан туындап, көрініс
алса, ... ... ... ... экономикалық іс-қимылымен
байланысты туындайды. Мысалы, әлемдік тартылыс заңы адамдар мен ... ... ... да орын алып ... еткені белгілі.
Экономикалық заңдардың табиғат заңдарынан ерекшелігі ұзақ мерзімді ... ... ... бір ... ... әрекет етеді де, кейін жаңа
экономикалық заңдарға орын береді. Экономикалық заңдар ... ... ... ... белгілі бір кезеңде туып және өзгеріп, немесе жойылып кетіп
отырады. Әрдайым ескеретін бір жәйт — ескі ... ... ... ... ... тек жаңа ... жағдайлардың туындауымен өз
күшін жояды. Яғни адамдар өз еркімен, шешімімен бір экономикалық заңды
жоққа ... оның ... жаңа ... ... ... ... ... жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз қоғамдағы объективті
экономикалык хал-ахуалдың процестердің өзгерісімен ... ... ... ... адамдардың шаруашылық қызметінен тыс және
оған байланыссыз жүзеге аспайды. Керісінше, олар тек адамдардың ... ... ғана ... ... ... ... ... адамдардың санасынан тәуелсіз болғанымен олардың іс-қарекетінен
тәуелсіз емес. Адамдар ... ... ... ... ... сай ... қабылдап, санасатын болса ғана заң
жүзеге аса ... Бұл ... ... ... кез ... ... шаруашылық қиындықтарына, орынсыз шығындарға соқтырмай ... ... ену ... ... ... ... ... Қандайда болсын
қоғамның экономикалық жүйесінің мәнін ... үшін ең ... ... ұғымдарды анықтап алу лазым. Элементтер жинағы ол ... ең ... ... ... — өндірістік қатынастар немесе
өндіріс, бөлу, айырбас және тұтыну. Тұтас алғанда өндірістік қатынастардың
негізін өндіріс құрал-жабдықтарына меншік ... ... Осы ... ... ... ... ... ұшырайды.
Тұрмыстық мағынада меншік дегеніміз заттарды иемдену болса, ... ... ... деп нені ... Адам өмір сүру үшін ... ... үшін өндіріс құрал-жабдықтары қажет. Міне, осымен байланысты
адамдар бір-бірімен ... ... ол ... құрал-жабдықтарын
иемденумен байланысты. Мұнда мынадай сұрақтарға жауап беріледі: өндіріс
құрал-жабдықтарына, онымен ... ... ... кім ... ... меншік жай ғана зат емес (заттар арқылы материалданғанмен), ... ... ... ... ... ... Меншік
қатынасы мыналар: а) иемдену, ... ету; ә) ... ... ... ... б) ... ... өткізу (өткізілсе,
меншік иесіне табыс әкеледі деген сөз). Меншік көп қырлы, күрделі түсінік.
Оны тек ... ... ... ... ... ... Ол ... күшінің
өндіріс құрал-жабдықтарымен қосылу әдісі мен типін ... ал ... ... ... ... ... ... сипаты. Меншік қатынасы бүкіл
шаруашылық организімін, яғни бүкіл ұдайы өндіріс қатынасын (өндіріс, бөлу,
айырбас, тұтыну) қамтиды. ... ... ... ... ... ... сипаты да сондай болғаны. Меншік — тарихи ұғым. Жалпылама меншік
деген түсінік жоқ, ол ... бір ... ... ... орын ... ... түрлі меншік нысандары болғаны белгілі, оны жеке және қоғамдық ... екі ... ... болады:
Жеке меншік — өндіріс құрал-жабдықтарына, оның нәтижесіне жеке бір
адамдардың — меншік иесінің ... ... Ол екі ... болады: еңбекке
негізделген және өз еңбегіне ... ... ... ... бір мезгілде әрі қызметкер (өзі еңбек етеді), әрі меншік иесі
болуы мүмкін, ол еңбек өніміне тек өзі ... ... ... ... түрін қолданбайды, Еңбекке негізделмеген жеке меншік, басқа біреудің
еңбегіне, жалдамалы ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтарымен қосылуы, меншік табиғатын ажырата білу, рыноктық қатынасқа
еніп келе жатқан біздің республика үшін өте маңызды.
Меншіктің тағы бір түрі — ... ... ... жеке және ... әр қилы ұштасуы орын алады. Мысалы, кооперативтік, акционерлік,
мемлекеттік меншік.
Рыноктық қатынасқа көшумен ... ... ... ... ... ... даттап, жеке меншікті мақтау жиі ұшырасады.
Меншіктің бір түрін, екіншісіне қарама-қарсы қойып, біреуіне монополиялық
айдар ... неге ... өмір өзі ... ... ... біріншіден, меншіктің қай түрінің қалыптасуы, дамуы немесе
жойылып тарихи аренадан ... ... ... ... ... ... емес, өндірістің белгілі бір тарихи даму деңгейіне, ... ... ... ... ... ... ... келгенде
қоғамның дамуында, оның бір экономикалық системадан екіншісіне ауысуы
кезеңінде ... көп ... ... ... ... заңды. Оның үстіне
ешбір елде меншіктің бір түрі таза ... ... ... ... ... ... да біз ... атап еткен меншіктің бірнеше
түрлері әр қилы арақатынаспен орын ... Бұл ... ... ... ... боламыз.
ІІІ-Бөлім. Қазақстан Республикасының нарықтық жағдайындағы экономикасының
дамуы.
1. Нарықтық экономика жағдайы және оны мемлекеттік реттеу
Мемлекет ... ... ... ... ... қоғамдық
жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ... ... ... нарықтық реттеу әдетте екі нысанда - ... ... ... реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі: қоғамдық өндірісті
түрлі буындарында қаржы ... ... ... жүргізуші
субъектілердің өздері жасап, пайдаланатын әдістерімен сипатталады. Екінші
нысан қоғамдық өндірістің даму ... ... сан ... ... ... ... қаржы тұтқалары арқылы араласуын ... ... ... ... ... ... ... мен
буындары қатысады, оның үстіне ... ... әр ... ... ... ... ... арақатынастарының
сан алуан түрлері реттеледі.
Экономиканы нарықтық ретеу бұл ... ... ... ... ... ... нақтылы кезеңінде оның үдемелі дамуына
әсер ету үшін, сондай-ақ қаржы ресурстарын ... ... ... ... ету үшін ... жүрізуші субъектіге мемлекеттің
қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және ... ... ... ... Мұндай реттеудің қажеттігі мемлекет
тарапынан қоғамдық өндірістің барысын қоғамға керек бағытта түзетіп отыруды
талап ететін өндірістің сипатымен ... ... ... ... ... реттеуді жүзеге
асырудың алғышарттары болып ... ... ... ... ... ... ... есепке
алу;
- қоғамның балық мүшелерінің түпкілікті ... ... ... ... ... стратегиялық бағдарламасын әзірлеу. Бағдарлама
мемлекет пен оның төменгі құрылымдарының нормативтік ... ... ... ұзақ ... ... ретінде анықталады; ойда болмаған
жағдайларға байланысты тактикалық сипаттағы түзету жасалуы мүмкін.
- көзқарастарды білдіретін демократиялық ... ... және ... ... ... ... топтарының мүдделерін еркін
білдірудің мүмкіндіктеріне арналған олардың ... ... ... ... ... ... мен ... шегіністі айқын
және жедел сезінетін елде жақсы жолға қойылған заңнамалық жүйенің болуы.
Нарықтық реттеудің көмегімен мемлекет халықтың ... ... ... қарқынына, тауарлар мен қызметтерді өткізуге, елдер
арасындағы тауарлар мен ... ... ... және ... ... ... етеді.
Сонымен бірге қаржы тұтқаларының көмегімен мынадай негізгі мәселелер
шешіледі:
Материалдық өндіріс сферасында жұмылдырылатын қаржы ресурстарының жалпы
деңгеейін реттеу ... ... ... қызметті экономикалық
шектеу;
кәсіпорындардың, ұйымдардың сыртқы экономикалық қызметін ... ... және ... ... ... ету;
кәсіпорындарда, ұйымдарда, фирмаларда өндірісті дамытуды материалдық
жағынан ынталандырып отыру;
кәсіпорындардың, ұйымдардың, фирмалардың ақшалай ресурстарын бөлудің
ішкі өндірістік ... ... ... сала, кәсіпорын, ұйым, фирма көлемінде инвестициялық және
инновациялық процесстерді реттеп отыру.
Сөйтіп, өндірістік-нарықтық реттеу мен ынталандырудың ... ... ... экономикалық дамуының тенденциясына нарықтық ықпал жасалады.
Нәтижелілікке, яғни нарықтық реттеудің нақтылы ... ... ... ... бір ... ... ... қол жетеді. Бұл
шарттар: а) экономиканы құрылымдық жағынан ... ... ... ... ... және ... ... шаруашылық
процесстер мен құрылымдарды монополиясыздандыру;
б) нарықтық бастамаға коммерциялық қызметтің заңдағы ескертпелерден
басқа қызметтің бірдей ... ... ... ... ... шаруашылық
жүргізуші субъектілер меншігінің бүкіл нысандарының ... ... ... бәсекені, кәсіпкерлікті дамыту;
в) жоғарыда айтылған шарттардан туындайтын мемлекет шеңберінде де
халықаралық кооперация мен ... ... ... ... дамыту жөніндегі экономикалық одаққа бірігетін ... ... ... ... ... де ... ... арасында өндірістің өзгермелі факторларының еркін кедергісіз ауысу
мүмкіндігі.
Әдетте реттеу ... ... және ... факторлардың,
экономиканың жұмыс істеу шарттарының сан алуандығымен ... ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік реттеудің жүйесін межелеудің типтерге,
түрлерге, нысандарға және ... ... ... зор. ... ... бар. Ол: экономикалық және әкімшілік реттеу.
Нарықтық экономика кезеңінде ... ... ... ... мен әдістер арқылы жанама реттеме іс-әрекет етеді. Дүниежүзілік
практика мынадай реттеуіштерді жасады: ... ... - ... ... салу ... жеңілдіктер мен санкциялар,
табыстарды, мүлікті, ... ... ... төлемі және
басқалары; бюджеттен қаржыландыру кезінде - ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландырудың
әдістері, ... ... ... амортизацияның нормалары,
кәсіпорындардың, фирмалардың ... ... ... әлеуметтік қамсыздандырудың нормативтері және басқалары. Бұл
реттеушілер ақша (қолма қол және қолма ... ... ... (кредит үшін
сйылықтар), есеп мөлшерлемесі мен ұлттық банк операцияларының ауқымы, баға
(реттемелі ... ... ... және ... ... арақатынасы,
рентабельділіктің шекті деңгейі) реттеушілерімен толықтырылды.
Нарықтық реттеу тұтқаларының ішінде ... аса ... ... ... ... кәсіпорындар мен халықтың ... ... ... етуге арналған. Салықтардың көмегімен
рентабелділіктің деңгейі мен кәсіпорындардың қарамағында қалатын ақша
қорланымдарының көлемі ... ... ... ... айтылған салық
салудағы әдістер арқылы қол жетеді.
Мемлекеттік қаржылық реттеу ... ... жағы ... ... ... ... ... табылады.
Валюталық-қаржылық реттеудегі негізі әдістер мыналар болып табылады:
валюталық бағам, ақша капиталының пайыздық ... ... ... мен ... ... бағамдары, валюталық тәуекелдері
сақтандырудың сан алуан әдістері.
Реттеудің ішкішаруашылықтық ... ... ... шаруашылық
есеп, қаражаттарды нормалау ... ... ... ... ... және оларды пайдалану қолданылады. Сонымен бірге
экономика мемелекеттік қаржылық ықпал жасаудың бәрін тегіс қамти ... ... ... және ... ... ... ... мен
әдістерін қажет етеді.
3.2. Нарықтық тепе-теңдікке салықтардың әсері.
Салықтар саласындағы фискалдық саясат олардың ықпал ... екі ... ... ... ... ... ... теориясы). Бірінші
жағдайда салықтар төмендеген ... ... ... ... Бұл ұлттық
өнімнің көлемін және ... ... ... яғни ... ... ... салықтардың төмендеуі жиынтық ұсынымды көбейтеді,
өйткені халықтың табыстары мен жинақ ақшалары, ал кәсіпкерлердің өндірісті
инвестициялауы ... ... аз ... ... жалақыны көбейтіп,
еңбекке деген ынталандырмаларды күшейтеді, мұның өзі ... ... бұл ... ... ... ... төмендеуін білдіреді.
Мұнан басқа «ұсыным экономикасының» теориясы ... аса ... ... ... ... ... ... керісінше, салық базасын кеңейту – ұлттық өндіріс пен ... ... оның ... ... ... ... қызметке ықпал етуінің теориялық дәлелдемесі
ретінде американ оқымыстылары – «ұсыным ... ... ... ... әзірлеген тәуелділік қызмет атқарады.
Бұл теорияға сәйкес салық мөлшерлемелерінің белгілі бір ... ... ... түсімдердің (кірістердің) өсуіне мүмкіндік ... ... өсу ... ... соң бюджеттің кірістері кенет құлдырайды. Бұдан
экономиканы, ең алдымен инвестициялық белсенділікті ынталандырудың міндетін
салық ауыртпалығын ... ... ... ... шешу ... ... түйін жасалынған. Экономиканың қозғаушы ... ... ... бойынша- бұл рынокка бағытталған экономикалық
қарекеттегі шаруашылық агенттерінің ынталылығы. Егер бұл ... ... ... онда ... ... ... ... жүзеге асырылатын
болады. Лаффэрдің ойы бойынша, бюджетке салық ... ... ... ... ... сомасының 30%-ынан артық алуға болмайды. Егер
табыстың 40-50 проценті алынатын болса онда бұл жинақ ақшаны, сонымен ... ... ... инвестицияны да қысқартады.
Американ ғалымдарының пікірлері бойынша, егер ... ... бір ... ... деңгейге жететін болса, онда өндірісті
ұлғайтуға, кәсіпкерлік бастамаға арналған ынталандырмалар ... ... ... ... ... ... ... түсімдері төмендейді (1.1
кесте).
Сөйтіп қисық сызық салықтар мөлшерлемесінің шамасы мен олардың есебінен
мемлекеттік бюджетке қаражаттардың ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі артқан кезде ... ... ... алғашқыда көбейеді. Егер салық мөлшерлемесі бір шекарадан
– Т' нүктесінен асып кетсе, онда салық түсімдерінен түсетін ... ... ... ... ... ... ... және
олардың есебінен мемлекеттің кірістерін азайтады және ... ... ... ... ... қаржысының жай-күйін
жақсартады.
Лаффэрдің қисық ... ... ... тым жоғары мөлшерлеме
кезінде Т ... және тым ... ... ... Т' ... ... егер Т ... салықтардың мөлшерлемесі өндірісті ұлғайтуды
және ұлттық табысты көбейтуді ... ... ... ... ... ... ынталандырмалар жасайды.
1.1. кесте. Лаффэрдің қисық сызығы.
Жеке табыс салығын салу, фискалдық мағынасынан ... ... ... орындайды – халықтың түрлі әлеуметтік топтарының
табыстарын теңестіруді қамтамасыз ... Нақ осы ... ... ... бюджеттік шығыстар да орындайды, соның нәтижесінде
табыстары төмен ... ... ... ... ... сөйтіп
әлеуметтік теңсіздік біршама қысқарады.
Мұндай факторларға сондай-ақ салық салу деңгейі төмен немесе тіпті ол
болмайтын «оффшорлық аймақтардың» бар ... ... ... Басқа жағынан,
жоғары салық мөлшерлемелері елге шетелдік капиталдың дендеп енуіне ... ... өзі ішкі ... ... ... ... ... нарықты салықтық реттеу бұл факторларды ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесуі тиіс.
Қорытынды
Көп ғасырлар бойы "экономия ... сөзі үй ... ... ... ... ... ... феодалдық
бытыраңқылықты жеңу, орталықтандырылған мемлекеттердің бірлесуі үй
шаруашылығын жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ережелерінің анықталуын қажет етті. Осыған ... ... жаңа ... ие ... ... ... айналды, ол грек
тілінде полис - мемлекет; ойкос - үй шаруашылығы; нотос - заң ... ... ... ғылымға алғаш енгізген А. Монкретьен болатын.
1615 жылы оның ... ... ... ... ... ... көрді, мұнда
мемлекеттік шаруашылықты жүргізу кенестері мазмұндалған.
Саяси экономия ғылым ретінде ХVІ-ХVII ғасырлар аралығында пайда ... ... ... жаңа құрылымы - өзіне тән буржуазия табы ... ... ... ... кезеңнің алғашқы экономикалық ілімі меркантилизм болды.
Экономикалық теорияның ... оның пәні әр ... ... бұл ... ... сыртқы саудамен және мемлекеттің ... ... ... деп ... Классикалық саяси экономия мұны
байлың туралы ғылым деп қараған. Марксистердің қоры-тындысы бойынша, ... ... ... ... даму ... өндірісті, тіршілік
игілігін бөлу, айырбастау мен тұтынуды ... ... ... мен ... бұл ... нарықтық шаруашылық
жағдайындағы сирек (шектелген) ресурстардың пайдаланылуымен байланыстырған.
Кейнсиандықтар бұған ... ... ... ... ... ... қосқан; институционалистер бұл саясаттың ... ... ... ... ... дүниедегі зерттелетін құбылыстар шеңберін
камтиды. Экономикалық теория – адамның ... ... ... ... ... шектелген ресурстарын бөлу,
айырбастау жөне ... ... ... ... ... ... мәні ... категория мен экономикалық заңдарда
көрсетіледі. ... ... ... - экономикалық құбылыстардың
(мысалы, тауар, баға, кіріс) маңызды жақтарын көрсететін жалпылама ұғымдар.
Экономикалың зандар - бұл ... ... ... ... ... ... ... қарағанда экономикалық заңдар тек
қана жақындаса келе әрекет етеді; түрлі тенденция мен заңдылықтардың күресі
арқылы көрінеді. Қолданылу ... ... ... ... ... және ... бөлінеді. Экономикалық ғылым шеңберінде талдаудың екі деңгейін
бөледі, бұл оның екі дербес ... ... мен ... қамтамасыз етеді.
Басқа ғылымдар сияқты, экономикалық теория зерттеу процесінде түрлі
әдістер мен құралдарды қолданады.
Әдіс — таным ... ... ... және жеке (өзіндік) болады. Жалпы
әдістерге - абстракция әдісі, талдау, синтез, индукция, дедукция, ... ... ... т. б.; жеке ... ... - ... модельдеу, экстраполяция, баланстық, функционалдық, т. с. с.
әдістер жатады. Экономистің негізгі құралы ... мен ... ... ... жиі ... ... - (басқа да тең жағдайда)
- басқаның тұрақтылығы жағдайында тек қана ... ... ... алғышарт. Олардың пайдаланылу себебі: жорамал ... ... ... ... ... ... зерттегенде екі мемлекет
алынады, әр мемлекет екі ғана тауар өндіреді. Шындығында бұлай ... ... ... екі ... ... ... ерекшеліктеріне аударып,
маңызды емес факторларға көңіл бөлмеуге мүмкіндік туғызады.
Экономистер ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге негіз болатын қағидаларды (заңдарды) ашады.
Түрлі құбылыстар мен беталыстардың дамуын анықтау ... ... ... Ал ... ... жөнінде сөз болғанда, онда мұны
нормативті экономикалық ғылым деп білеміз.
Экономикалық теория әрқашан " ... ... ... ... ... ... - мемлекеттің экономикалық мәселелерді
шешудегі және оның механизмдерін әрекетке келтірудегі қызметі. Экономикалық
теорияның зерттелуі мен ... ... ... ... ... ... стратегиялық экономикалық болжаулар жасауда түрлі
бағдарлама құру үшін қажет. Экономикалық саясат міндеттерін жүзеге асыру өз
кезегінде ... ... ... ... ал бұл ... ... жаңа ғылыми білімнің қалыптасуына әсер етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Т.Қожаниязов, О.Мамедов. Экономикалық теория және ... ... ... оқулық. Жамбыл, 1996ж.
2. Т. Қожаниязов, М. Оспанова - "Экономикалық теория негіздері". Студенттер
үшін сұрақ және жауап, ... ... Е. ... ... экономической теории. М.: новая волна, 1996.
4. Пел Хейне. Экономический образ мышления. М.: ... К. ... С. Брю. ... М.: ... Прикладная экономика, М,; 1992.
7. Валовой Д.В. Экономика абсурдов и ... А. ... ... о
природе и причинах богатства народов КН.Т. М.: 1962.
8. О.Мамедов, Т.Ходжаниязов. "Основы экономической теории". (краткое
учебное пособие) Ростов-на-Дону, 1999 ... Курс ... ... М., ... ... В. ... эссе - М.: ... Т. Қожаниязов, М. Оспанова - "Экономикалық теория негіздері".
Студенттер үшін сұрақ және жауап, Жамбыл, 1993.
12. Т. ... ... ... Екі ... тұратын оқулық. Жамбыл,
1994.
13. П. Самуэльсон, Экономика, М.: 1992 ... ... М. ... ... ... - М., 1997. ЮНИТИ.
15. Б. Мәдешев. "Нарықтық зкономика теориясына кіріспе". "Экономика". -
Алматы, 1996.
16. Микаэль II. ... ... ... ... - ... 1997.
ЮНИТИ.
17. "Основы внешнеэкономических знаний". Словарь-справочник. - М, "Выс.
шк.", 1990.
18. ... ... и ... ... Отв. ред. ... ... ... "Основы внешнеэкономических знаний". - М., "Между-народные
отношения",1994. Кенжегузин М.Б. — Алматы. "Ғылым", 1997.
Қосымша
.
-----------------------
Байлық сыртқы сауда ... ... ... ... мақсаты —
айналыс аясы
Меркантилизм
Т. Мен, А. Монкретпъен
Өндіріс аясын зерттеу. Бірақ өндіріс аясы түсінігіне ауыл шаруашылығы
жатқызылған
Өндіріс ... ... ...... тауар қүндылықтарының негізі мен
өлшемі. Экономиканы реттейтін заңдардың барлығы ... ... ... барлық топ- тарының табыс кәздерін анықтау
Физиократизм
Ф. Кенэ, А. Тюрго
Қосымша құн теориясы. Қоғамның барлық әкономикалық құбылыстары талдауының
классикалық төсілдемесі
Экономикалық категорияларды зерттеу үшін ... ... ... ... ... теориясы -мемлекеттің араласуы. Макроэконо-микалық
тәсілдеме
Экономикалық дамудың сипаттамасы, нарық бөлігі болатын экономи-калық
институттардың жүйесі болып табылады
Классикалық
саяси экономия
У. Петпти, А. Смит,
Ц. ... ... Ф. ... ... ... ... теория
А. Маршалл,
А. Пигу
Кейнсиандың
Цж. М. Кейнс
Институционализм
Т. Веблен, У. Митпчел, Ц. Гэлбрейш
Қоғамдық ... ... ... ... - ... адамның"
қылығы мен субъективті себептері
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
Теориялар
Мәні
экономикалық теория
Микроэкономика
Макроэкономика
Экономиканың жеке субъектілері (фирмалар, салалар, т. с. с.) ... ... ... ... мәселелерін зерттеу
Экономиканы жалпы зерттеу
Негізгі категориялары
Өндіріс факторлары,
шығындар, баға, сұраныс,
ұсыныстар
Ұлттық табыс, жиынтық
сұраныс, инфляция,
жұмыссыздық
экономика
Оң экономика
Нормативті экономика
Дерек негізіндегі
экономикалық қылық
туралы ... ... - дөл ... экономика туралы
бағалау пікірлері.
Экономикалық теория
негізіндегі кепілдемелер
Экономикалық теория
Жалпы экономи-калық ғылымдар
Нормативті экономика
Экономикалық
білімнің
тарихы,
экономикалық
тарих және т. б.
Функционалдық:
қаржы, несие,
маркетинг,
бухгалтерлік
есеп, т. б.
ЭКОНОМИКА ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛУІ
Біріктірілген ғылымдар
Салалық:
ауыл ... ... т. ... және т. ... ... ... ... заңдарды, құбылыстарды зерттеу және түсіндіру.
Іс жүзінде зерттелген объектілер теориясын қолдану. Мемлекеттің
экономикалық саясатының негізін құру
Экономиканың және жалпы қоғам ... ... ... ... ... қоғам өмірінде белгіленген көзқарастар жүйесін құру.
Экономикалық ғылымдар жүйесі үшін теориялық және методологиялық негіз
болады.
Экономика ғылымын тану әдістері
Экстраполяция
Индукция
Дедукция
Гипотеза (болжам)
Болашаққа лайықталған тенденциялар ... ... даму ... деректерді зерттеу нәтижесінде жалпы қорытынды жасау.
Жалпы ережелер негізінде жеке қорытынды ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы туралы15 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайтану ғылымы19 бет
Абайтану ғылымы туралы75 бет
Астрометрия ғылымы32 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия туралы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь