Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Әдебиеттің қоғамдағы мәні
2.2. Көркем образ
2.3. Көркем әдебиеттің тәрбиелік мәні
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Менің жазып отырған жұмысымның тақырыбы «Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні». Адам баласы дүниені ғылым арқылы танып біледі. Табиғат пен қоғам құбылыстарының заңын ашатын, мәнін түсіндіретін — ғылым, теория. Бұған дау жоқ. Алайда В. И. Ленин Гетенің «Теория, достым, сұрғылттау ғой, ал өмірдің мәңгі-бақи гүл атқан өз терегінің түрі жап-жасыл» деген қанатты сөзін көп айтады екен. Дүниені өзгертіп, құбылтып, құлпыртып келе жатқан адам баласы ақиқат өмірдің құпия сырларын тек абстракция, ой, ұғым арқылы ғана топшылап қоймайды, қолмен ұстап, көзбен көрер нақты, затты құралдар арқылы әбден анық таниды. Адамға өмір мен күрес үшін ойлы бас қана емес, ерік, құштарлық, сезім де керек. Міне, дәл осы арада келеді де, шындықты дәлелдейтін ғылыммен қатар оны көзге көрсететін көркем әдебиет те өзінің қоғамдық ролін ойнай бастайды. Творчестволық фантазия яғни ойдан шығару шығармада суреттелр шындықтан шалғай жатқан оқыс нәрсе емес сол шындықты сұрыптау саралау тәсілі: шындыққа суарылған адам тұлғасын әрі жинақтау әрі даралау тәсілі образға апарар жол осылай басталады.
1. Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы, 1992.
2. Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру. – Алматы, 1966ж.
3. Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж.
4. Ахметов К. Әдебиметтануға кіріспе. Қарағанды, 2004ж.
5. Хализев Е.В. Теория литературы. М., 2002.
        
        * ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні
Орындаған: ... ... ... ... 2015 ...
* ... ... бөлім
2.1. Әдебиеттің қоғамдағы мәні
2.2. ... ... ... ... ... ... Қорытынды
IV. ... ... ... ... жұмысымның тақырыбы . Адам баласы дүниені ғылым арқылы танып біледі. Табиғат пен ... ... ... ... ... ... -- ... теория. Бұған дау жоқ. Алайда В. И. Ленин Гетенің деген қанатты сөзін көп айтады екен. Дүниені өзгертіп, құбылтып, құлпыртып келе ... адам ... ... өмірдің құпия сырларын тек абстракция, ой, ұғым арқылы ғана топшылап қоймайды, қолмен ұстап, көзбен көрер нақты, затты құралдар арқылы ... анық ... ... өмір мен ... үшін ойлы бас қана емес, ерік, құштарлық, сезім де керек. Міне, дәл осы ... ... де, ... ... ... ... оны ... көрсететін көркем әдебиет те өзінің қоғамдық ролін ойнай ... ... ... яғни ... ... ... суреттелр шындықтан шалғай жатқан оқыс нәрсе емес сол шындықты ... ... ... ... ... адам ... әрі ... әрі даралау тәсілі образға апарар жол осылай басталады. Суреткердің (көз ... өз ... ... ... ... көз ... затты түрде елес бермеген бейне оның шығармасында тірі қаһарманға айналуы мүмкін емес. Көркем таланттың айрықша құпиясы мен күйі суреткердің өз ... ... ... ... ... - ... түр - тұлғасын өзінше көре білу қабілетіне осыған орай қиял құпиясына ойдан шығара білу ... ... ... табылады. Жұмысымда тақырыбын толық ашуға тырысамын.
2.1. Адам баласы ... ... ... ... құбылтып, өмірдің барлық шындық құпия-сырын тек абстракциялы ой, ұғым ... ... қана ... Сонымен қатар қолмен ұстап, көзбен көрер нақты затты бүге-шүгесіне дейін ... ... ... тіл құдіреті арқылы жүзеге асады. Адам табиғатынан нәзік, ерік құмар, бостандық сүйгіш екені белгілі. Міне дәл осы арада әдебиет ... ... ... ... оқиғаны, шындықты, бейтаныс заманды танытады. Көзі ашылады, көкірегі ояу жүреді. Әлемді басқа қырынан ... Жеке ... ... ... ... ... ... айтпастан бұрын оның жұрт алдындағы маңыздылығын арашалап алуымыз қажет. Қандай бір әдеби туынды болмасын, ол бұрын-соңды белгісіз ... ... ... ... Төрт ... ... ... жолын қарастырады. Яғни жалғыз ғана есікті сізге айқара ашады. Сізге түсініксіз болған өмір заңдылығын ... ... ... ... ... ... оның эстетикалық ұғым-түсінігін, сезімін байытуға қызмет етеді. Әдебиеттің қоғамдағы атқаратын рөлі зор. ... ... ... ... ... ... оған ұқсауға тырысады. Құбылысты сөзбен емес іспен жасатады.
Көркем әдебиет саласында тұрмыс-салт жыры, шешендік сөз өнері, айтыс, ... ... ... ғашықтық, эпос, тарихи жырлар ауқымды дамыған. Олар өз кезіндегі қазақ халқының көркемдік ойлау жүйесін көрсетеді. Онда ... ... мен ... ... жырланған. Әдебиеттің мәні - негізінен тәрбие, ... ... ... ... ... ... Мұнымен қоса, көбіне ол дүниетанымға қатысты рухани өмірдің жаңа сырларын ашуға себеп болады. Адам ... ... ... ... ... біледі. Табиғат пен қоғам құбылыстарының заңын ашатын, мәнін түсіндіретін -- ғылым, теория. Бұған дау жоқ. Алайда В. И. ... ... ... ... ... көп ... екен. Дүниені өзгертіп, құбылтып, құлпыртып келе жатқан адам баласы ақиқат өмірдің құпия сырларын тек абстракция, ой, ұғым ... ғана ... ... ... ұстап, көзбен көрер нақты, затты құралдар арқылы әбден анық таниды. Адамға өмір мен күрес үшін ойлы бас қана емес, ерік, ... ... де ... ... дәл осы ... ... де, шындықты дәлелдейтін ғылыммен қатар оны көзге көрсететін көркем әдебиет те өзінің қоғамдық ролін ойнай бастайды. ... ... ... ... ең ... оның ... тарапындағы маңызын атау шарт. Қандай бір көркем шығарма болмасын, ол оқырманға бұрын беймәлім өмірді, шындықты, бейтаныс заманды, адамды ... Әр ... ... үшін ... ... дұниенің есігі секілді. Сол есікті ашып кіргенде ғана адам өзіне белгісіз құпиялар сырына тереңдеп, танымын байытпақ.
Айталық, Бальзактың атақты -- ... ... ... жартысындағы француз қоғамының көркем тарихы мен сырлы шежіресі. мыңдаған адамдар тағдыры, ... ара ... ... ... капитализмнің адам айтқысыз қорқаулығын, алтынның аздырғыш күшін, ақшаның адамды аңға айналдырар сұмдығын, сайып келгенде, ... ... та ... ... тасқа таңба басқандай танытады. Бальзак алғы сөзінде өзін ... ... ... ... деп ... ... оның романдар циклін буржуазия тарихшыларының қарама-қарсы қойып, осы деп ... ... ... ... ... ... ... туралы -- олар өз шығармаларында деген пікірі сайма-сай келеді. Мұның бәрі ... ... өмір ... ... ... Образ-шығармашылық ой жемісі. Сондықтан ойлау үрдісіне тән сипаттарға образ да ин ... Яғни ... тек қана ... ... берумен шектелмейді. Өмір шындығын жинақтай отырып, жекелегкн оқиғаларды, құбылыстарды бейнелей отырып, адам баласын толғандырып келе жатқан мәңгілік сауалдардың ... де ... ... ... Қандай құбылысқа негізделсе де, образ ол құбылысты дерексіз, тиянақсыз ... ... ... оның ... ... бітімін сақтап қалады. Әдебиетте адам бейнесін жасаудың амалы алуан ... Ол ... ... ғана бітпейді, көркем бейне жасауға қажет өмірлік ... ... ... тұлғаны даралауға дейін барады. Жинақтау дегеннің өзі-әдеби тип жасау әрекеті. дейді академик З.Қабдолов.
Образдың түрлерін белгілеудің ... ... ... ... ... бар. Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі :романтикалық образ, реалистік образ. Әдеби тек тарапынан ... ... үш ... ... ... ... образ, драмалық образ. Ал, жалпы жасалу тәсілдеріне келетін болсақ, образ юморлық, сатиралық, фантастикалық, трагедиялық, комедиялық, ... т.б. ... деп ... тұрғыдан жіктеуге болады. Осылардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар, оны білу ... ... ... ... ... әдіс, негізінен екі түрлі:(романтизм, реализм). Біз қазір образдың көркемдік әдіс тұрғысынан өзіндік ерекшеліктеріне ғана тоқталамыз. Романтикалық образ - әдебиеттегі адам ... ... ... ... Бұл ... алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе мифте, ... қай ... ... да ауыз ... жатыр. Бұл образ өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ болатын дерекке негізделеді. Романтикалық образ - қай ... ... ... да ... ... образдың дәстүрлі, қалыптасқан түрі. Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы түрі. Реалис - сөзінің латын ... ... ... ... ұғымды білдіреді. Сонымен қатар, деген сияқты ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер түрлеріне қатысты ... ... ... ұғымы өмірлік шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор, қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және жалқылық белгілерді қатар дарытқан, сонымен ... ... ... ... ... ... ... жетілу үстінде көрінетін шыншыл бейне деген түсінікті білдіреді. Реалистік образ - нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны ... ... оның ... ... ... бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау үстінде өзін ... ... ... ... ... - типтік образ. Өнердегі шыншыл образ өмірдегі бір адамның ғана көтерілген жоқ, бірнеше адамнан жинақталып шыққан. Әдеби тек ... ... ... ... ... болып 3 топқа бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-қайсы да адам болмысын жан-жақты танып, ашып ... ... ... Сол ... образ бойында бүкіл адам баласына ортақ тылсым құбылыстардан бастап, өмірдің кейбір сәттері мен жеке адамға ғана тән ... ... ... ... ... Әдеби тектердің әрқайсына тән ерекшеліктерге сәйкес, образ тұлғалауда қаламгерде сол тектерге тән тәсілдерді пайдаланады. Эпикалық образ - жазушының авторлық баяндаулары мен ... ... ... ... яғни кейіпкер сөзі арқылы жасалатын орбаз. Портрет пен мінездеу, диалог пен монолог, түрліше сезімдер мен ... ... ... ... бейне жасаудың көп-көп амал-тәсілдер, әсіресе эпикалық образ үшін керек. Оқырман эпикалық образдың тек түсін танып қана ... оның ... ... Бұл ... ... жанр оның мінез-құлқын асықпай ашып танытуға, ойын, сезімін, сөз мәнері мен сөйлеу машығына дейін оқырманға ... ... ... ... - ... өлең-жырлардағы ақынның өз бейнесі, оның ішкі бітімі, сыры мен сезімі. Мұнда, эпикалық образдағыдай ұзақ, кең, мол ... ... ... адамның сыртқы кеипі де, тағдыры да, қимыл-қаракеті де көріне бермеуі мүмкін. Лириканың міндеті өмір ... ... ... ... ... мен ... бейнелеу болып табылады. Драмалық образ - кейіпкердің өз ... мен ... ... ... ... ... образдың басты бір ерекшелігі оның сахнада сомдалуына қатысты. Драмалық образдың жасалу тәсілдер де ... ... ... ... кең ... ... мен суреттеулер арқылы, лирикалық образ түрлі көңіл күйлері мен шабытты толғаныстар арқылы жасалса, ... ... ... ... мен ... қимыл-әрекеттер арқылы жасалады. Образдың жасалу тәсіліне байланысты түрлерін таратып, ... ... ... ... ... ... туралы ілімінде бірнеше (комедия және трагедия, фантастика дегендер тәрізді) эстетикалық категориялар болатынын білу шарт. Комедия ақиқат шындықтағы не адам мінезі мен ... ... ... туса, трагедия бұған қарама-қарсы қайғылы құбылыстардан туатыны фантастика асыңқы, ... ... ... ... ... осы тәсілдердің әр қайсысына лайық, трагедиялық, фантастикалық образдар болатыны сияқты, комедиялық тәсіл арқылы көркем образдар юморлық және ... ... ... Юморлық образ - күлкілі кейіпкер: юмор - өмірдегі кісі ... ... ... ... ... жоқ ... юмор да жоқ. Ал ... әешейін жеңіл желпі нәрсе деуге болмайды. Күлкіде зор қоғамдық сипат, әлеуметтік сыр жатады. ... ... ... категориясындағы юмордың, сатираның, иронияның, сарказмның, гротескінің әрқайсысындағы күлкінің сипаты әр бөлек, юморда күлкілі құбылыстардың ең бір ... ... ... ... Юмордағы күлкі-әзіл, ал әзіл келемежге айналса - ... ... ащы ... ... сын үдей ... - ... ... Юмор бар жерде ылға сын бар деуге де болмайды. ... ... - ... ... ... ... ... көз алдында - көрінісіне шығарады, халықты одан ... ... пен ... екіжүздікпен мансапқорлықты, ұятсыздықты, өмірдегі зиянды жайттарды аяусыз әшкерелеп, адамдарды онымен ымырсыз күреске үндейді. Мәз болады болысың, Күнде жақсы бола ма, ... ұлыс ... Бір ... ... Шел ... орысың, Оқалы тон тола ма, Шенді шекпен жатқанға. ... ... ... ... ... өзгешелігі - мұнда қаламгердің өзі сынап отырған адамына жаны ашымайды; оның мінін түзеу, өзен өнегелі өмірге қайта қосу ... ... ... ... мұндай жексұрындық өмірде болмады керек деген қатал үкімін шығарады; юморда түзеу мақсаты ... ... жою, жоқ қылу ... жатады. Сатираның юмормен бірлігі - мұнда да юмордағы секілді күлкі болады, ... ... ... жай ... әжуа ... ... ... кекесін - күлкі. Сатиралық образ жасаудың тәсілдері әр түрлі өнер ирония, сарказм. Ирония - кемшілікті, ... ... ... мысқылдау, кекету. Сарказм - сыналған объект тәлкек етіліп қана қоймайды, оның дәрмексіз бейшаралығын да қоса әшкерелейді. ... ... ... адам мінезін ашуға лирикалық нәзіктік қандай керек болса, ... ... те, ... ... Фантастикалық образ - қиялдан туған қаһарман әдебиетіндегі адам образының ерте замандардан күні бүгіге дейін келе ... көне ... ... Қай ... сөз ... ... оның ең ... түрлерінің бірі - ертегі десек, сол ертегі түгелге жуық қиялға негізделген ертегілердің адам бейнелерінің көбінде қиял-ғажайып сипат болатыны ... Бұл да ... ... көнелігін байқатса керек. Трагедиялық образ - әдебиетте тым ертеден келе ... адам ... ... Трагедиялық образ ескі мен жаңа, адам мен қоғам, адамдық пен жауыздық арасындағы ымырсыз күрестен, бітіспес тартыстан, ... ... ... де мейлінше асқыққа, адам жеңіп болмас ауыр, азапты жайларды әдеби шығармада ... және ... ... ... ... құбылыста өмірде де, өнерде юморлық не сатиралық құбылыстарға қарама-қарсы: юмор мен сатирада күлкілі жайлы әжуа, мысқыл, ... ... ... ... ... ... ... қорқыныш, қаза түрінде көрінеді. Трагедиялық қаһарманның өмірі көбіне өліммен аяқталып отырады. ... оның ... жауы ... күшті, әлеуметтік қиянат адам еркінен тыс үлкен. Көне әдебиеттерде әсіресе грек әдебиеттерде, трагедиялық ... ... ... ... ... трагедиялық образға психологиялық дәлел болатын, көбіне, жазымыш еді. ... ... ... ... өнер мен трагедиялық образдың қалыптасуындағы жаңа кезең-ренессанс драматургиясының шыңы боп ... ... ... Бұл ... ... ... ұғымның өзі жаңарып еді.
2.3. 1958 жылы Ташкентте өткен Азия мен Африка жазушыларының тұңғыш конференциясында біз камерун жазушысы Бенжамен Матиптің ... ... ... ... куә ... Мен ... ... бұрын еш нәрсе естіп-білген емес едім, -- деді ол -- Ал ... мен ... ... ... өте ... ... ... жуырда ағылшын тілінде Мұхтар Әуезовтің керемет кітабын оқыдым. Мен ... адам -- ... ... ... ... ... оның сүйген қыздары -- Тоғжанмен, Әйгерім-мен, оның ... ... ... Мен ... ... көрдім, бейне ұзақ жыл бірге тұрып, қайғы-қуанышын бірге бөліскен адамдай жақсы көрдім. Солармен бірге тіпті ... ... ... ... ... ... ... Айтты-айтпады, қазақ дегеніңіз ғаламат сұлу халық екен ғой! ... ... ... ... ... ... ... таныта тұра, адамды тәрбиелейді. Бұл арадан келіп әдебиеттің қоғам өміріндегі тағы бір ... ... ... Әдебиет адамдарға өмірді танытып қана қоймайды, олардың сол өмірге көзқарасын қалыптастырады, мінез-құлқына ... ... ... ... әсер ... ... шежіресіне қарап отырсақ, мысалы, Чернышевскийдің оқыған оның замандастары роман ... ... әр ... ... ... Ал ... ... көсемі Г. Дмитров егер Рахметовтың үлгі-өнегесі болмаса, өзінің революционер болуы да қиын екенін жазған.
Н. Островскийдің Павка Корчагинге Лилиан ... ... ... әсер ... ... Ал ... оқушы қауымға өз әсері қандай десеңізші!...
Отан соғысының майдандарында болған қазақ жауынгерлерінің қойынында Махамбет Өтемісовтің ... ... ... ... ... ... ... беттерінен талай оқыдық.
Осының бәрі көркем әдебиеттің тәрбиелік мәнін дәлелдейді. Бірақ оның таным тарапындағы мәні де, тәрбие саласындағы мәні де тағы бір ... ... әрі ... ... ... Ол -- көркем әдебиеттің эстетикалық мәні. Енді соған тоқталайық.
Өнерге, ... бір түрі -- ... ... өзінше анықтама берген. Біреулер оны -- десе, біреулер -- , тағы ... -- ... Бұл ... ... да ... дәрежеде шындық бар, бірақ толық тұжырым жоқ. Көркем әдебиеттін, құдіретті күшін, яки оның өмір ... адам ... ... ғана ... күллі қоғамдық-өзгертушілік қасиетін түсіну үшін, оның эстетикалық табиғатын тану қажет.
Жә, эстетика деген не? ашып ... ... ... бар: . Одан әрі ... ... ... эстетиканың философиямен байланысын жазады. Дұрысын айтсақ, жоғарғы анықтама ұғымға тым ауыр, бұған қарап эстетиканы қолға ұстағандай дәйекті түсіне қою қиын. Ал енді ... не ... ... ... қайтіп дәл, ұтымды түсінуге болады? Глеб Успенскийдің деген әңгімесі бар. Мұнда шың мағынасындағы өнер түындысының ... ... ... ... күн ... ішкі дүниесін жайнатып, рухтандырар ғаламат эстетикалық күші, адамның мінез-құлқындағы, ұғым-нанымындағы қисаю, қайысу мен майысу атаулыны тура тезге ... ... ... жіберер қасиеті соншалық нәзік, терең және сұлу суреттелген.
Ауыр ... ... ... ... ... бар ... бір уыс болған бір Тяпушкин дейтін ... ... ... бай ... бірге Парижге сапар шегіп барып, бір күні таңертең бойы дел-сал, басы мең-зең ... ... ... жатқан мейманханадан шығады да, бет алды сенделіп ... ойда ... ... ... ... ... Милос Венерасының қарсы алдында қалай қалшиып тұрғанын өзі аңғармай қалады. Музейге кірген бетте... түк те түсінгенім жоқ, тек ... ғана ... ... шулады, шекем зіркілдеді, содан соң кенет тағы да аң-таң, неге екенін тағы да түсінбеймін, әдеттен тыс ақыл ... бір ... ... ... ... маңдай алдына кеп тоқтағаным бар емес пе... Оған қараймын да, өзіме өзім:

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні12 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні туралы5 бет
Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Шерхан Мұртаза әңгімелеріндегі диалогтың кейіпкер мінезін ашу, образ жасаудағы рөлі6 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь