Егіншілік жүйесінің дамуы

ІНЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1. Егіншілік жүйесі жəне оның даму тарихы
1.2Егіншіліктің экстенсивті жүйесі
1.3 Егіншіліктің интенсивті жүйесі.
1.4 Егіншілік жүйесі және оның буындары
1.5Қазақстан егіншілігінің қысқаша даму тарихы
ІІҚорытынды
ІІІПайдаланылған әдебиеттер тізімі
Егіншілік жүйесі- өсімдік шаруашылығы саласын ғылыми тұрғыдан жүргізу деп белгілі орыс ғалымы профессор А.В. Советов (1826-1901) ғылыми негізде түсінік берген. ХХ ғасырдың басында академик В.Р.Вильямс минералды тыңайтқыштардың аз мөлшерде өндірілетінін ескере отырып шөптанапты егіншілік жүйесін ұсынды, яғни топырақ құнарлылығын минералдық тыңайтқышсыз көпжылдық бұршақ тұқымдас шөптердің көмегімен қалпына келтіруге болатынын дəлелдеді. Қазіргі кезде, егіншілік жүйеі деп жерді тиімді пайдалануға, топырақ құнарлылығын арттырып, ауылшаруашылық дақылдарынан жоғары сапалы жəне тұрақты өнім алу мақсатына бағытталған агротехникалық, мелиоративтік, ұйымдастыру жұмыстарының өзара байланысқан кешенді жиынтығын айтады.
1. Əрінов Қ.Қ, Өсімдік шаруашылығы практикумы, Ақмола, 1996. 2. Байзаков С.Б., Медведев А.Н., Искаков С.И. Лесные культуры, Алматы, 2006. 3. Бараев А.И., Почвозащитная система земледелия, Алма-Ата, 1985 4. Богарноеземледение (коллектив авторов), Алматы, 1976. 5. Дояренко А.Г. Факторы жизни растений, М:, 1966. 6. Дюсенбеков З.Д. Агроэкологический потенциал горного земледелия северного Тянь-Шаня, Алматы, 1980. 7. Дурасов А.М.,Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана, Алма-Ата 1981. 8. Егіншіліктегітопыраққорғаужүйесі, (жалпыредакциясынбасқарғанА.И.Бараев), Алматы, 1997. 9. Жаңабаев Қ.ШӨсімдікшаруашылығыөнімдерінөндірутехнологиясы Алматы, 1994. 10. Жаңабаев Қ.ШҚазақстандажиікездесетінарамшөптержəнеоларменкүрес, Алматы, 1994. 11. Жаңабаев Қ.ШЖаздықбидай “Егіншіліктеөнімсапасынарттыру», Алматы 1980. 12. Жаңабаев Қ.Ш. Агрономия негіздері (оқулық), Астана, 2007. 13. Зенкова Е.М. Севооброты и плодародие почв, Алма-Ата, 1979. 14. Ковалев Н.Д. Основы агрономии, М:,1968. 15. Можаев Н.И., Өсімдікшаруашылығы (оқулық), Ақмола, 1993. 16. Основы земледелия под общей редакцией В.Н.Прокошева,М:,1975. 17. Почвоведение под редакцией И.С.Каурчиева, М:,1989. 18. Румянцев В.М. Земледелие с основами почвоведения ,М:, 1979. 19. Сдобников С.С. Вопросы земледелия в целинной крае ,М:,1964. 20. Сейтов І, Суармалыегіншілікөнімінарттыру, Алматы 1981. 21. Тазабеков Т.Т. Апушев А.К., Тазабекова Е.Т. Топырақжəнеқоршаған орта, Алматы 2001. 22. Тұрарбеков А.Т., Иванников А.В.СолтүстікҚазақстанегіншілігі, Алматы 1990. 23. Тілемісов Х, Рамазанов Е. Ауылшаруашылығысөздігі, Алматы 1991 24. Экономическая эффективность почвозащитной технологии и комплекса противоэрозионной техники, Целиноград, 1974.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті
Бөж
Тақырыбы: Егіншілік жүйесінің дамуы
Орындаған:Манап. Ф
Тексерген: ... ... ... ... БӨЛІМ
1.1. Егіншілік жүйесі жəне оның даму тарихы
1.2 Егіншіліктің экстенсивті жүйесі
1.3 Егіншіліктің ... ...
1.4 ... ... және оның ...
1.5 ... ... қысқаша даму тарихы
ІІ Қорытынды
ІІІ Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... жəне оның даму ... ... жүйесі- өсімдік шаруашылығы саласын ғылыми тұрғыдан жүргізу деп белгілі орыс ғалымы профессор А.В. Советов ... ... ... ... берген. ХХ ғасырдың басында академик В.Р.Вильямс минералды тыңайтқыштардың аз мөлшерде өндірілетінін ескере отырып шөптанапты егіншілік жүйесін ұсынды, яғни топырақ ... ... ... ... ... ... шөптердің көмегімен қалпына келтіруге болатынын дəлелдеді. Қазіргі кезде, егіншілік ... деп ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық дақылдарынан жоғары сапалы жəне тұрақты өнім алу ... ... ... ... ... жұмыстарының өзара байланысқан кешенді жиынтығын айтады. Ғылым мен техниканың дамуына байланысты, егіншілік жүйесінің міндетері күрделіне түсті. Қоғам ... ... ... қатынастар өзгерді, ауылшаруашылық ғылымының дамуына орай топырақ құнарлылығын қалпына келтіру жəне жоғарлату əдістері, егіс көлемі, ... ... жəне ... ... өзгерді.Сондықтан, жалпы егіншілік жүйесі де өзгеріске ұшырады. Бұрынғы замандағы жəне ... ... ... ... ... жүйелері даму дəрежелеріне байланысты үшке бөлінеді: қарапайым, экстенсивті жəне ... ... ... ... ... ... тек ... құнарлылығын пайдалануға негізделген. Бұл егіншіліктің алғашқы даму кезеңіне тəн ... яғни ол ... ең ... ... ... ... Ерте кезде адамдар орманды алқаптарға егін салу үшін, ағаштарды кесіп немесе өртеп, егістік алаңдар даярлаған. Орманнан ... ... 3-5 жыл бойы ... егілген. Танаптарда арамшөптер көбейіп, топырақ құнарлылығы жəне өнім мөлшері төмендеген жағдайда, ол жерлер тасталып, егіс үшін жаңа жерлер дайындалған. Егіншіліктің бұл ... ... отты ... деп ... Далалық аймақтарда ағаш мүлде жоқ, немесе жоқтың қасы, онда көбінесе көпжылдық табиғи шөптер өсетіні белгілі. ... бұл ... ... үшін ... тың ... жайылымдар мен шабындықтар пайдаланылған. Мұны тыңайған егіншілік жүйесі деп ... ... ... ... ... арамшөптерді көбейіп, құнарлылығы азая бастаған кезде дихандар ол жерлерді тастап, басқа тың жерлерге ауысып отырған. Тастап кеткен танаптарда 15-20 жылдан ... ... ... ... ... ... топырағының құнарлылығы қайтадан қалпына келген. Сол кездері, танап қайта жыртылып, егін себілген. Сондықтан, егіншіліктің бұл көшпелі ... ... ... ... Қазақстанда көпке дейін егіншіліктің осы жүйесі қолданып келген.
Егіншіліктің экстенсивті жүйесі.
Бұл жүйе егіске жарамды ... ... ... ... ... өсуіне байланысты, егіс алқабының көлемі ұлғайтырылды. Жерге жекеменшіктік пайда болды, сол себепті дихан ... ... ... ... ... Енді, топырақ құнарлылығын қалпына келтіру мерзімін қысқарту қажеттілігі туды. Ондай талаптар ... ... ... ... ... асырылды. Жерді парға қалдырғанда армашөптерді құртуға, топырақтың құнарлылығын жоғарлатуға мүмкіндік жасалды. Жерді тыңайту мерзімі бір жылға дейін ... ... ... ... ... ... жүргізіледі, яғни жаз бойы күтіп-бапталды. Осылай егіншіліктің экстенсивтік жүйесі ... ... ... қалдырылған танаптарға органикалық жəне минералдық тыңайтқыштар сіңіріледі. Сөйтіп, табиғи жағдайда танаптың құнарлылық күші 15-20 жылда қалпына келетін ... адам оны бір ... ... ... ... ... Алғашында ауыспалы егіс екі танаптан ғана тұрды. Біреуін парға қалдырып, екіншісіне астық дақылдары себілді. Содан кейін екі ... ... ... ... 3-4 ... ауыспалы егісті пайдалана бастады. Бұл экстенсивті егіншіліктің парлы жүйесі деп аталынды. Егіншіліктің бұл жүйесі қарапайым жүйесіне ... ... алға ... ... Бұл жүйе ... мол өнім ... үшін ... жарамды жерлердің басым көпшілігіне дəнді дақылдар егуге ... ... ... ... ... бұдан басқа көп танапты-шөпті, жақсартылған дəнді дақылдар, шөптанапты жүйелері жатады. Егіншіліктің интенсивті озық жүйесі. Бұл жүйе 18 ... ... ... ... болған. Оның ерекшелігі-жерді тиімді пайдалану үшін егіншілікте ғылымға ... ... ... қолданылды. Ол үшін танаптарға қажетті мөлшерде органикалық жəне минералдық тыңайтқыштар берілді, зиянкестерден жəне аурулардан қорғау үшін əр ... ... улы ... ... Бұл ... пар жоқ, ... егіс құрамына техникалық дақылдар енгізілді. Жылма-жыл танаптарға биологиялық жағынан əр түрлі жəне өсіру технологиясы бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... өнім мөлшерін арттыра түсті. Осы күнгі интенсивтік егіншілік жүйесіне тұқым алмастыру, жақсартылған ... ... ... ... ... жатады. Ғылым жетістіктеріне сүйене отырып құрылған егіншілік жүйесі барлық ауылшаруашылық өнімдерін жеткілікті мөлшерде өндірумен қатар, жыл ... ... ... арта ... жəне ... ... ... болуын қамтамасыз етуі тиіс. Егіншіліктің ұсынылған жүйесі оның экономикалық тиімділігі ... ғана ауыл ... ... Əр ... ... ... ... оған тиімді егіншілік жүйесі қолданылады. Қазақстанның солтүстік аймағының топырағы қара жəне қарақоңыр, жауын-шашын ... ... ... ... бұл ... ... егіншілік жүйесі қолданылады. Жыртылатын жерлердің 2/3 бөлігі астық дақылдарының үлесіне тиеді, ал республиканың оңтүстік жəне оңтүстік-шығыс өңірінің суармалы жерлерінде негізінен ... ... ... бұл ... ... ... жүйесі басым. Суармалы жерлерде таза пар болмайды. Жердің құнарлылығы көпжылдық жəне ... ... ... ... ... топырақты дұрыс өңдеу, тыңайтқыштар қолдану, ауыспалы егістерді енгізу жəне ... ... ... ... ... жəне ... ... - шығыс аймағының тəлімі жерлерінде егіншіліктің топырақты эрозиядан қорғау жүйесі қолданылады. Себебі, тың жəне тыңайған жерлерді ... ... бұл ... жел ... басталды. Топырақтың құнарлы қабатын жел ұшырып əкетті. Топырақты осы апаттан сақтау ... ... ... ... ... шарасы қолданылды. Егіншіліктің жүйесін ... ... құру үшін ... ... ... ... ... бағытын анықтап, осыған сəйкес егіс көлемінің құрылысын нақтылы есептеу, ауыспалы егіс нобайларын құру, жер өңдеу жұмыстарын ... ... ... ... жасау, арамшөптермен, ауылшаруашылық дақылдарының ауруларымен, зиянкестермен күрес шараларын құру, ... ... ... ... ... су жəне жел ... ... жүйесін белгілеу, осы жұмыстардың бəрін толық орындауға қажетті ... ... жəне ... ... ... ... ету. Бұл ... жүйесінің əрқайсысының маңызы аймақтың ауа райына, топырағына байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Топырағының құнарлылығы төмен аймақтарда тыңайтқышты дұрыс беру жүйесінің ... ... ... ... ... мүмкін, ал жауын-шашын аз түсетін жерлерде суару, ылғал жинау жəне оны ... ... ... зор. Қазақстан жер көлемі жағынан ТМД елдері бойынша екінші орын алады. Республика жері ... ... ... ... ... Алтай тауына дейін 2000 шақырымға, ал солтүстігінде орманды-далалық ... ... ... ... Орта Азия ... дейін 1695 шақырымға созылып жатыр. Үлкен материктің ортасында мұхиттардан өте қашық орнасқандықтан климаты құрғақ жəне күрт ... ... ... Жерінің үлкенділігіне байланысты жəне территориясында биік таулар болғандықан Қазақстанның климаты, ... жер ... ... ... ... Жазық далалары, жалпақ жоталары, биік қарлы таулары да бар. Осыған байланысты, республика территориясы əртүрлі аймақтарға бөлінген. Əр ... ... ... ... ... лайықты, тиімді егіншілік жүйелері бар. Қазақстан Республикасының ... төрт ... ... ... 1. ... жаздық бидай өсірілетін Солтүстік, Батыс, Орталық жəне Шығыс Қазақстанда қолданылатын топырақ қорғау егіншілік ... Бұл ... ... ... ... 250-400 мм, ... жел жиі соғып тұрады, соның əсерінен топырақ эрозияға ұшырайды. Сондықтан, аймақтың егіншілік жүйесі топырақты эрозиядан қорғауға, мүмкіндігінше көбірек ... ... ... ... қатар, тұзы мол, сортаң топырақтардың құнарлылығын көтеруге, арамшөптерді жоюға ... ... ... Бұл өңірде көбінесе қысқа айналымда дəнді-парлы ауыспалы жəне дəнді-парлы - отамалы ауыспалы егістері қолданылады. ... ... ... ... ... ... танапты дəнді-парлы ауыспалы егіс қолданылады, онда пардан ... ... ... ... екі-үш рет егіледі. Кейде алты танапты дəнді-парлыотамалы ауыспалы егістер қолданылады, онда пар-бір танапты, дəнді масақты дақылдар төрт танапты, сүрлемге арналған ... бір ... алып ... ... ... ... болып келетін алқаптарға оны эрозиядан қорғау үшін арнаулы топырақ қорғау ауыспалы егістері қолданылады. Бұл ауыспалы егістердің ерекшелігі-танаптар ені 50-100 м ... ... ... бөлінеді. Сол жолақтарға парлар мен дəнді дақылдар, отамалы дақылдар мен дəнді ... ... ... ... мен дəнді дақылдар кезектесіп егіледі. Бұл жағдайда, егістік жердің 50 пайызы көпжылдық шөптердің, 40 пайызы дəнді ... ... 10 ... ... ... тиеді. Қазақстанның оңтүстік жəне оңтүстік-шығысында орналасқан тəлімі жерлерінде күздік бидай, көпжылдық шөптер егілетін ... ... ... жүйесі қолданылады. Бұл жерлерде де жауын-шашын өте тапшы болып келеді (жылына 200-250 мм). ... ... ... танапты ауыспалы егістер қолданылады. Пардан кейін күздік бидай, ... ... жыл арпа ... ... ... ... келетін алқаптарда арнаулы бес танапты топырақ қорғайтын ауыспалы егістер қолданылады. Аймақтағы көптеген шаруашылықтардың тəжірибесі егіншіліктің бұл жүйесі өте ... ... ... ... ... интенсивтік егіншілік жүйесі қолданылады. Техникалық, көкөністік, малазықтық дақылдар өсіретін Қазақстанның оңтүстігінде жəне оңтүстік-шығысында орналасқан суармалы егіншілік жүйесінде ... қант ... ... ... ... техникалық дақылдар өсіріледі. Мақта тек Оңтүстік Қазақстан облысының оңтүстігінде, қант қызылшасы Алматы жəне ... ... , ... ... ... ... ... құнды техникалық дақылдарды арнайы мамандандырылған ауыспалы егісте өсіреді, оның құрамында міндетті түрде ... ... ... шөп-жоңышқа болады. Жоңышқа жердің құнарлылығын қалпына келтіріп қана қоймайды, сонымен қатар, жазда бірнеше рет орылып, мал сүйсініп ... ... ... бай ... ... ... ірі қалаларға жақын орналасқан арнайы мамандандырылған шаруашылықтарда өсіріледі. Алматы, Жамбыл жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарының ... ... ... өнім ... ... ... жүгері өсіріледі. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы таулы аудандарында топырақты су эрозиясынан қорғауға арналған егіншілік жүйесі қалыптасқан.
Егіншіліктің интенсивті жүйесі. ... ... ... ... ... басында Англияда пайда болды. Бұл жүйе бойынша әдетте төмендегідей ... ... ... 1 -- ... 2 -- ... бидай, 3 -- отамалы дақылдар (картоп, қызылша), 4 -- масақты жаздық дақыл және беде ... ... ... ... Бұл ... ... ... тыңайтқыштар кеңінен қолданылды. Астық өнімі гектарына 1,6-1,7 т-ға көтерілді. Егіншіліктің интенсивті жүйесінде жерді неғұрлым тиімді пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... ... әр гектардан мүмкіндігінше мол өнім алуға бағытталады. Ол үшін танаптарға, ... ... ... беріледі, ауыл шаруашылық дақылдарын аурулардан, зиянкестерден қорғау үшін ... ... улы ... қолданылады. Өнімді көбірек алуға бағытталған әр гектарға жұмсалатын шығын арта түседі. ... ... ... пар ... ауыспалы егістің құрамында қант қызылшасы, картоп сияқты тыңайтқыштарды көп қажет ететін дақылдар болады. Мал шаруашылығының ... ... ... танаптарға, бұршақ тұқымдас дақылдарды және тамыр жемісті өсімдіктерді егуді талап етті. Мал шаруашылығы ... ... ... ... органикалық тыңайтқыштардын да мөлшері арта түсті. Жылда танапқа биологиялық жағынан әртүрлі, ... ... да ... ... ... егу ... ... арттырып, алынатын өнім мөлшерін арттыра түсті. Сөйтіп, егіншіліктің интенсивті ... ... ... үшін жұмсалатын қаржы көбейіп, сонымен қатар алынатын өнім де арта түседі.
Егіншілік жүйесі және оның буындары ... ... ... ... ... ... осы ... буындары:
1. Шаруашылықтың жəне ауыспалы егістердің территориясын ұйымдастыру буыны. Оған ... жер ... яғни ... жерлер, шабындықтар, жайылымдықтар жəне басқалары, олардың шекараларын, ... ... ... Осы ... ... ... арттыру, олардан жоғары өнім алу үшін агротехникалық, мелоиративтік жəне басқа шараларды жүзеге асыру керек.
2. Топырақ өңдеу буыны. Шаруашылқтағы ... ... ... ... ... ... үшін оны мезгілінде жергілікті климат ерекшеліктеріне сəйкестендіре отырып өңдеу, эрозиядан қорғау үшін ... ... осы ... ... ... жатады.
3. Тыңайтқыш қолдану буынына əр дақылдың биологиялық ерекшеліктеріне, топырақ ... ... ... ... ... ... отырып органикалық, минералдық, микро жəне бактериялдық тыңайтқыштардың нормасын есептеу, оны өсімдіктер талабына сай топыраққа ... ... ... ... дақылдарының аурулары, зиянкестері жəне танаптағы армашөптермен күрес шаралары егіншілік жүйесінің келесі буыны болып есептеледі. Оларды жою үшін пестицидтерді қолдану, ... ... ... жағдайларына сəйкес агротехникалық шараларды жүзеге асыру керек.
5. Топырақты эрозиядан қорғау буыны. Егіншілік жүйесінің бұл буыны жел эрозиясы кеңінен тараған республиканың ... ... ... ... желі ... ... ашық ... жəне су эрозиясы болатын суармалы егіншілік пен тау жəне тау ... ... ... ... ... ...
6. Егіс ... орман алқабы буыны. Қуаңшыл далалық аймақта құрғақшылық пен аңызаққа қарсы, танаптарда қарды мол ұстауға, топырақты жел эрозиясынан қорғауға арналады.
7. ... ... ... ... жаман тұқымнан жақсы өнім күтпе деген нақыл сөз бар. Сондықтан, əр шаруашылық өздері өсіретін дақылдарынан мол жəне ... өнім алу үшін ... ... ... мен ... ... ... Кері жағдайда барлық жүргізілген агротехникалық шаралардың əсері жоққа шығуы мүмкін. 8. Мелиоративтік шаралар буыны шаруашылықтағы жерлердің сапасын жақсартуға бағыталған. ... ... жуу, ... топырақтарды жəне сілтілі топырақтарды əктеу, гипстеу. Қуаңшылық аудандарда егінді суару топырақтың физика-химиялық қасиеттерін ... ол ... мол өнім ... мүмкіндік туғызады.
Қазақстан егіншілігінің қысқаша даму тарихы
Қазақстанда егіншілік ежелден ... келе ... ауыл ... ... Ол ... Сырдария, Ангрен, Чирчик, Арыс өзендерінің бойында, Қаратау мен ... ... ... Атбасар, далаларында, Ертіс өзені, Зайсан жазықтығында, шоғырланған болатын. Аталған аймақтарда негізінен суармалы егіншілік дамыған. Бұған дəлел ... ... жəне ... ... ... ... суаруға қолданған каналдардың қалдықтары. Қазақтардың егіншілікпен шұғылдануына жұт апатының кесірінен малдардың ... ... ... ... ... Ол əсіресе 1879 жəне 1891 жылдар "қоянды жылы" деген атпен ... ... ... ... 1723 ... ... соғыс салдарынан туған "Ақабан-Шұбырынды" уақиғасы, өйткені мұнда мал басы түгел қырылып, қазақтардың Сары-Арқаға көшуі. ... ... ... ... əр ... бағытта дамыды. Бүгінде тың жəне тыңайған жерлердің игерілінуе, техникалық құнды дақылдардың себілуіне байланысты ... ... ... ... Оның кең байтақ өлкелерінде дəнді-парлы, отамалы, ұрық алмастырушы жəне басқада интенсивті егіншілік жүйелері қолданылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... мұнда олар көрші Өзбекстаннан көп нəрсені үйренді. ... жəне ... ... ... ХІІІ жəне ХІV ғасырларда дəуірлеп, кейін жойылып кеткен егіншілік саласы ХІХ ... орта ... ... ... Осы ... дəлірек айтқанда, 1883-1884 жылдары қазақтар аз күшпен Шиелі каналын қайта ... ... ... уезінде ХІХ ғасырдың 60-шы жылдарында егіншілік қайта дамып, онда тары жəне арпа өсіріле бастады. Талас, Шу жəне Іле ... ... ... қазақар егіншілікпен осыдан 200-300 жыл бұрын айналысқан. Егіншілікпен шұғылданған шаруашылықтар Іле өзенінің жағалуынан жəне Қаратал жазықтығынан 1885 жылы ... ... ... ... бидай, сұлы жеткізіліп тұрған. Дегенмен, егіншілікпен ... ... ... ... болмайды, олардың ішінен тек кедей-дихандар ғана егіншілікті жүргізді. ... ... ... дамуы 1723 жылы болған "Ақтабан-Шұбырынды" оқиғасымен байланысты. Мысалы, Қазақтар, Көкшетау жəне ... ... ХІХ ... 50-60 ... ... ... осы ... басында егіншілікпен шұғылдана бастады. Қазақстанның солтүстік-батыс бөлігінде егіншілік басқа ... ... ... ерте дамыды. Əсіресе, Торғай уезінде ХVІІІ ғасырдың аяғында жəне ХІХ ғасырдың басы ... ... ... Бұл ... ... жер өңдеуді көрші орыстардан үйренді. Солтүстік Қазақстанда егіншілік ХХ ... ... ... өркендеді. Мысалы, Ақмола уезінде 1906 жылдан 1916 жылға дейін егіс көлемі 33 мың тақтадан (десятина немесе 36,1 мың ... 45 мың ... (49,2 мың ... дейін ұлғайды. Егіс көлемінің көпшілік бөлігіне бидай себілді, өйткені оның өнімі басқа дақылдарға ... ... ... ... Қостанай уезінде кей жылдары жаздық бидайдың əр гектарынан 38 центнерге дейін өнім алынды. ... ... ... ... ... жарамды жерлер көлемінің молдығы əсер етті. Бұл өңірде ... ... ... ... ... ... Самара жəне Орынбор губернияларымен көршілес жатқан Орал, Актөбе уездерінде егіншіліктің өркендеуіне аталған жерлердің ықпалы тиді. Қазақтардың ... мал ... ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ... басында олар егіншіліктен алған өнімді тек ішкі пайдаланысқа жұмсады, өйткені одан түскен өнім мөлшері шамалы болатын. Егіншілікте бидаймен ... ... тары ... ... Жоғарыда аталған жағдайларға байланысты Қазақстанда негізінен астықтыпарлы үш ... ... ... яғни ... ... жүйесі дамыды Жалпы адамзат бұрынғы заманда қолданып жүрген егіншілік жүйелері интенсивтілік дәрежесіне байланысты қарапайым, экстенсивті және ... ... ... үшке ... ... ... ... топырақтың тек табиғи құнарлылығын пайдалануға негізделген. Бұл егіншіліктің алғашқы кезеңіне тән ерекшелік. Бұл ерте заманда жерге жеке меншіктік бола қоймаған ... ... ... ең ... ... ... табылады. Ерте кезде адамдар орманды алқаптарда егін салу үшін ағаштарды кесіп, не өртеп егістік алаң дайындаған. Осылай орманнан тазартылған жерлерге 3-5 жыл ... ... ... ... арам шөптер көбейіп, топырақтың құнарлылығы азайып, өнім төмендей бастағанда, бұл жерді тастап егіс үшін ... жаңа жер ... ... ... ... танаптарға қайтадан табиғи шөптер, ағаштар өсіп кей жылдар өткеннен кейін жердің құнарлылығы табиғи ... ... ... ... ... болған. Егіншіліктің бұл жүйесі кесу-өртеу жүйесі деп аталады. Орманды аймақтың оңтүстігінде ... ... ... ағаш ... әдетте көп жылдық шөптер өсетіні белгілі. Бұл аймақта жерді егінге дайындау үшін көп жұмыстың қажеті жоқ. ... ... иесі ... ... ... көңіліне ұнаған жерге егін салған. Егістік түсімі төмендеп, арам шөптер көбейіп, жердің құнарлылығы азая бастаған уақытта диқандар ол жерді тастап ... тың ... ... ... ... ... бұл ... тәсілі егіншіліктің тыңайған -- ауысу түрі деп аталған. Танаптың құнарлылығын көтеру үшін адамдар ешқандай шара қолданбаған. ... ... ... ... ... ... өсіп 15-20 жылдан кейін топырақтың құнарлылығы қайтадан қалпына келген. Тың жерге тән көп ... ... өсе ... ... диқан ол жерді қайта жыртып, егін салған. Қазақстанда Yenлы Қазан төңкерісіне дейін егістің осы тыңайғанға ауысу сияқты қарапайым жүйесін қолданып ... Ол ... ең көп ... дақыл тары болған. Тарыны бір жерге 2-3 жыл егіп, топырақтың құнарлылығы кеміп, арам шөптердің саны көбейе бастағанда басқа тың не ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде құру үшін төмендегідей бөлімдерден тұратын шаралар қолдану керек: шаруашылық территориясын дұрыс ұйымдастыру қай ... егін себу ... қай ... ... ... ... ... орман алқаптары қайда орналастырылады т.б. егілетін дақылдардың көлемін дұрыс ... ... ... ... ... ауыспалы егіс құру, жер өңдеу жұмысын дұрыс жоспарлау, ауыспалы егістер бойынша ... ... ... ... арам ... дақылдардың ауруларымен, зиянкестерімен күрес жүйесін құру, тұқым ауыстыру жүйесін жоспарлау, топырақты су және жел эрозиясынан қорғау ... ... бұл ... ... орындауға керекті машиналармен, құралдармен шаруашылықты толық қамтамасыз ету. Айтылған шаралар ... ... ... ... ... ... байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Топырағының құнарлылығы төмен аймақтарда тыңайтқышты дұрыс беру жүйесінің маңызы басқа шаралардан жоғары болуы ... Сол ... ... эрозия күшті болатын жерлерде топырақты бұл апаттан қорғау жүйесі, жауын-шашын аз болатын аймақтарда жер ... ... ... сақтау шараларының маңызы басқа шаралардан басымдау болады. Топырақты осы апаттан сақтау үшін, егіншіліктің арнайы жүйесі-топырақты қорғау шарасы қолданылды. ... ... ... ... құру үшін біраз шаралар қолдану керек. Шаруашылықтың бағытын анықтап, осыған сəйкес егіс көлемінің ... ... ... ... егіс ... ... жер өңдеу жұмыстарын жоспарлау, тыңайтқыштар қолдану жүйесін жасау, арамшөптермен, ... ... ... зиянкестермен күрес шараларын құру, тұқым алмастыру жүйесін жоспарлау, топырақты су жəне жел эрозияларынан қорғау жүйесін белгілеу, осы ... ... ... орындауға қажетті ауылшаруашылық машиналары жəне құралдарымен шаруашылықтарды толық қамтамасыз ету болып табылады. Қазақстанның солтүстігінде жəне ... ... - ... ... ... жерлерінде егіншіліктің топырақты эрозиядан қорғау жүйесі қолданылады. Себебі, тың жəне тыңайған жерлерді игерген ... бұл ... жел ... басталды. Топырақтың құнарлы қабатын жел ұшырып əкетті. Топырақты осы апаттан сақтау ... ... ... ... ... ... қолданылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... Қ.Қ, ... ... ... Ақмола, 1996. 2. Байзаков С.Б., Медведев А.Н., Искаков С.И. Лесные культуры, Алматы, 2006. 3. Бараев А.И., Почвозащитная система ... ... 1985 4. ... земледение (коллектив авторов), Алматы, 1976. 5. Дояренко А.Г. Факторы ... ... М:, 1966. 6. ... З.Д. Агроэкологический потенциал горного земледелия северного Тянь-Шаня, Алматы, 1980. 7. Дурасов А.М.,Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана, Алма-Ата 1981. 8. ... ... ... ... ... редакциясын басқарған А.И.Бараев), Алматы, 1997. 9. Жаңабаев Қ.Ш Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы Алматы, 1994. 10. Жаңабаев Қ.Ш ... жиі ... ... жəне ... ... ... 1994. 11. ... Қ.Ш Жаздық бидай "Егіншілікте өнім сапасын арттыру>>, Алматы 1980. 12. Жаңабаев Қ.Ш. Агрономия негіздері (оқулық), Астана, 2007. 13. Зенкова Е.М. ... и ... ... ... 1979. 14. ... Н.Д. ... ... М:,1968. 15. Можаев Н.И., Өсімдік шаруашылығы (оқулық), Ақмола, 1993. 16. Основы земледелия под общей редакцией В.Н.Прокошева,М:,1975. 17. Почвоведение под ... ... ... 18. ... В.М. ... с ... ... ,М:, 1979. 19. Сдобников С.С. Вопросы земледелия в целинной крае ,М:,1964. 20. Сейтов І, Суармалы егіншілік өнімін ... ... 1981. 21. ... Т.Т. ... А.К., Тазабекова Е.Т. Топырақ жəне қоршаған орта, Алматы 2001. 22. Тұрарбеков А.Т., Иванников А.В.Солтүстік Қазақстан егіншілігі, Алматы 1990. 23. ... Х, ... Е. Ауыл ... сөздігі, Алматы 1991 24. Экономическая эффективность почвозащитной технологии и комплекса противоэрозионной техники, Целиноград, 1974.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX-XX ғасырлардағы егіншілік жүйесінің дамуы5 бет
Егіншілік жүйесінің даму тарихы13 бет
Қазіргі егіншілік жүйесінің ерекшеліктері6 бет
"Биопрепараттар."6 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
XVI-XIX Қазақстан мәдениеті12 бет
XVII-XVIII ғ егіншілік жүйесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь