Көрнекті қаламгер Шерхан Мұртазаның Қызыл жебе романы

1. Көрнекті қаламгер Шерхан Мұртазаның Қызыл жебе романы
2. «Қызыл Жебе» роман.эпопеясының бірінші кітабы
3. «Қызыл Жебе» роман.эпопеясының екінші кітабы
4. «Жұлдыз көпір» . «Қызыл Жебе» роман.эпопеясының үшінші кітабы
Шерхан Мұртазаның шығармашылық шеберлігі шыңдалып, үлкен суреткерлікке көтерілгенін танытатын айтулы еңбегі бес кітаптан тұратын «Қызыл Жебе» роман-эпопеясы.
Бұл өзі туған әдебиетіміздегі көп томдық романдар дәстүрін сәтті жалғастырған және осы бағытта өзіндік бетбұрыс жасаған шығарма болды.
Көп томды романдар әдебиетімізде көбіне тарихи тақырыптарға жазылғаны белгілі. Соның ішінде тарихи-революциялық тақырып дегенге келсек, көркемдік сапасы әр түрлі деңгейде саусақпен санарлықтай ғана шығармалар бар. Міне, осы шығармалар қатарына, жиырмасыншы ғасырдың жетпісінші жылдарының соңын ала «Қызыл Жебе» роман-эпопеясының бірінші кітабы келіп қосылды.
Араға жылдар салып келесі кітаптары жарық көрді. «Тамұқ» аталған соңғы кітабы 1994 жылы оқырмандар қолына тиді.
1. Қазақ ССР қысқаша энциклопедиясы. І, ІҮ- томдар, 321-322 беттер.
2. Мамесейіт Т. Шерхан Мұртаза (қаламгерлік, қайраткерлік ғұмырнама).
3. Мұртаза Ш. Алты томдық шығармалар жинағы. –Алматы: Қазығұрт,2002.
4. Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы: Санат, 2002. –358 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Тақырыбы: Шерхан Мұртазаның (екі кітап), , , атты бес кітаптан ... ... ... ... ... ... Ә.С
Тексерген: Сабырбаева Р.Қ
Қя-319 с ... ... ... ... ... Мұртазаның Қызыл жебе романы
* роман-эпопеясының бірінші кітабы
* ... ... ... - роман-эпопеясының үшінші кітабы
Шерхан Мұртазаның шығармашылық шеберлігі шыңдалып, үлкен суреткерлікке көтерілгенін ... ... ... бес ... ... ... өзі туған әдебиетіміздегі көп томдық романдар дәстүрін сәтті жалғастырған және осы бағытта өзіндік бетбұрыс жасаған шығарма болды.
Көп ... ... ... көбіне тарихи тақырыптарға жазылғаны белгілі. Соның ішінде тарихи-революциялық тақырып дегенге келсек, көркемдік сапасы әр түрлі деңгейде саусақпен санарлықтай ғана ... бар. ... осы ... ... ... ... ... жылдарының соңын ала роман-эпопеясының бірінші кітабы келіп қосылды.
Араға жылдар ... ... ... ... ... ... соңғы кітабы 1994 жылы оқырмандар қолына тиді.
Ұлы Қазан төңкерісінің халқымыз тарихында алатын орны ерекше. Өйткені бұл кезеңдер - ... ... ... ... болып көрмеген аласапыран оқиғалар мен қым-қуыт қысталаң жағдайларды ... ... осы ... ... ... күн тұрғысынан қарағанда әлі толық зерттеліп, қыр-сыры түгел ашылып болды дей алмаймыз
роман-эпопеясы осы қилы заман ... сол ... ... деп қабырғасы қайысқан Тұрар Рысқұловтай біртуар азаматтың, ұлт ... ұлы ... өмір ... ... ала ... ... басынан кешкен қилы оқиғаларды бар шындығымен көрсетуге ұмтылады.
Бұл шығарма ұзақ жылғы шығармашылық толғаныстан, ұдайы ізденіс, зерттеуден ... ... ... ... дейді автор романының соңында кейіпкері Т.Рысқұловпен қоштасып.
Осындай көп жылғы тынымсыз ізденістің, парасатты тебіреністің нәтижесінде ... ... ... бай, сан-алуан образ-характерлерге толы, әсіресе Тұрар Рысқұловтың жарқын бейнесін толыққанды сомдаған, көркемдік салмағы жоғары, композициялық құрылысы шымыр эпопея дүниеге келіп ... ... ... ... ... ... шағын, әкесі Рысқұл Жылқайдаровтың драматизмге, трагизмге толы күрделі өмірін, қым-қиғаш қиын тағдырын арқау еткен. Автор мұнда ең алдымен, қазақ ... ... ... ... Алаш ... ұлы ... ... көркем бейнесін жасауды мұрат тұтқаны белгілі. Сондықтан да болашақ қайраткерді жас ... ... ... ... Осылайша, Ұлы Қазан революциясы алдындағы Жетісу өңіріндегі ел ... тап ... ... кең ... ... ... - ... Тысқұловтың өмір жолын жан-жақты көрсетуді ниет еткен бірден-бір көркем туындының алғашқы кітабы ... ... - ... ... бірі. Бұл образ арқылы жазушы көркемдік шындық - тек ... ... ... алуан түрлі деректер мен документтердің дәлдігіне ғана еліктеу емес ... ... ... ... ой ... ... өз тұжырымы болуы керектігін тағы бір айқындай түскен.
Романның негізгі қаһарманы - Рысқұл болғанмен, оған ілесетін, онымен жалғасатын ... - оның ... жас ... ... ... Осы бір ... қайсар, алған бетінен таймайтын, алғыр баланың тағдыры кімді болса да ... ... оның жас ... ... ... ... өмірден көрген-түйгенін байсалды суреттейді. Жастайынан көрген қиыншылық, жеген таяқ, аянышты тіршілік пенде ... ... ... ... ... тағдырды танытады. Тұрар қаршадайынан әкесі Рысқұлды пайғамбардай сыйлаған. Ол әкесінің турашылдығын, күштіден күбіжіктемейтін, мықтыдан ықпайтын тәкаппарлығын, жарлымын деп жасымайтын ... ... ... ... үшін Рысқұл ер біткеннің ішіндегі одағай оқ жетпесі. ... ... ... ... ... ... қандай ортада, қалай қалыптасқандығы туралы жанымен ұғып, көңілімен танитын мол мағлұматтар алады.
Романға ... ... ... кезеңнің мән-жайын, әр түрлі топтардың ара-жігін, тап қайшылығы мен таптық шайқастың әлеуметтік сыр-сипатын бірді-екілі адамның қимыл-әрекеті ... ... ... мүмкін емес. Бұдан күрделі дәуірді бейнелейтін шығармаларда образдар міндетті түрде қаптап жүруі керек деген ұғым тумасқа ... ... ... рухын, дәуір тынысын көрсететін образ-характерлердің, ситуациялардың реалистік тұрғыда бейнеленуінде.
Шынайы суреткерлік көркем шығармадағы әрбір образдың, тіпті, әрбір ... да ... ... болуынан көрінсе керек. Осы тұрғыдан алып қарасақ, ... мен ... ... ... ... ... Саймасай, азулы бай Тұқымбай, боржық старшын Таубай, ақылгөй де аңғал Ахат, Рысқұлдың әйелі Ізбайшалармен қатар, саяси тұтқын Бронников, ... ... ... ұлық Фон ... ... ... Приходько мырза, жарлы Қара Иван сияқтылардың да бір-біріне ұқсамайтын типтік бейнелері жасалған.
Образ мәселесін сөз еткенде, Рысқұлдың жұбайы Ізбайша бейнесін ... өте ... ... бұл ... ... көп ... де, Рысқұл сияқты ерге лайық адал жардың есте қаларлық характерін дәл суреттейді. Әсіресе, Ізбайшаның Бектен болыстар іздеп ... ... ... Рысқұл тілегін жеткізгендегі сөзі кімнің болса да ет-жүрегін елжіретеді. Бірақ патша әкімдері Ізбайшаның ... ... ... ... ... келіспейтіні жөнінде өтірік қолхат жаздырады. Сонымен, декабрист-революционерлердің соңынан өз еркімен Сібірге барған әйелдері сияқты үлкен ерлікті Ізбайша рухани жағынан ғана ... ... Бұл ... ... ... осында жатыр.
Ендігі бір айта кететін нәрсе - романда халықтар достығы үлгісінің біршама көрініс беретіндігі еді. Қыр ... ... ... ... ... ... дер, ... тауы болмай, жалқұйрықсыз жалғыз қалғанда, Рысқұл Софийская ... ... Қара ... ... ... ... ... көмек сұрап Петербордағы Метрейге хат жазады.
Ал, түрмеге екінші рет түскенде, түрме әкімшілігі Рысқұлды Бронниковпен бір ... ... діні ... орыс пен ... ... ... еді, қайта, бұлар бірі нағашы, бірі жиендей бауырласып кетті. Өйткені олар өздерінің тағдыр-талайы, үміт-сенімдері бір ... ... ... да ... осы Бронников қорғап қалады. Қазақ пен орыстың шынайы, қалтықсыз адал достығының мұндай белгілері романда мейлінше табиғи суреттеліп, ... ... ... ... ... ... көтерілген. Романның көркемдігі, сөз қолданысы, тілі жағынан ерекше тартымдылық аңғарылады. Автор сөзді құр ұғым күйінде қолданбай, суретке ... ... ... ... ... өзінде мән жатады. Сондай-ақ, автор бұл шығармасында ... ... ... ... Оның мүсіндеген портреті үнемі қимыл-әрекет үстінде, қуаныш-қапйғыда, тебіреніс, толғаныста ашылады.
Сонымен, қазақ халқының Ұлы Қазан ... ... өмір ... ... ... ... романы кең тынысты үлкен шығарманың сәтті бастағанын байқатса керек.
Бірінші кітапта басталған ... ... ... ... одан әрі дамып, характелер, әрекет-қимылдардың кейбірі, тіпті жаңа бағыт, өріс алып, тың кейіпкерлер бой ... ... ... соны ... ... түседі. Оқиға да енді Шығыс-Талғар болысынан Әулиеата уезіне Мерке жеріне ойысады. Өйткені әкесі айдалып кеткен соң, Тұрар да ... ... ... ... келген.
Бұл кітапта да автор өмірлік нақты деректерге, тарихи фактілерге мұқияттылықпен, жауаптылықпен қараған, болған оқиғалар мен ... ... ... ... ... ұлы сыншы Белинский тарихи жанрда жазатын суреткерден тарихи фактілерді ... ... ... ішкі ... ашуды, тарихи адамдардың өмірімен, тағдырымен мол таныстыруды, дәуірдің рухын сездіртуді талап еткен еді.
Ш.Мұртаза да ... сол ... ... ... ... ... бермей, әрі дәуір шындығын танытатын, әрі кейіпкерінің ... ... ... ... ғана ... ала ... ... кейіпкерлер басынан кешірген іс-әрекеттерді ғана баяндап қоймайды, сонымен бірге, олардың туып-өскен ортасының да ... ... ... ... ... ... ... өмірінің қат-қабат сырлары, шытырман шындығы бар.
Екінші кітапта біраз ақыл-есі толысып, есейген бала Тұрар көрінеді. ... ... әр ... бой ... Тұрар, енді негізгі де орталық кейіпкерге айналған. Оның бойындағы бізге бірінші кітаптан таныс жақсы қасиеттер нышаны мұнда тереңірек, ... ... ...
Тұрар - мұнда айдалып кеткен әкесі Рысқұл рухының жалғасы, Рысқұл ретінде көрінеді.
Сөйтіп, екінші кітап Тұрардың Мерке жеріндегі ... ... ... ... ... жүрген кезін суреттеуден басталады.
Тұрарды мұнда аяқ-қолы бос, еркіндікте жүр ... ... , бұл да бір ... ... Адам өз ... өзі ... қатігез заман. Темір сылдыр етсе, тап бір кісен сылдырлағандай көрінеді Тұрарға. Тәуірірек киінген адам кездессе, - Саймасайдың ... ... ... ... таққан, қылыш асынған ұшыраса, Приходько мырзаның жұмсаған жендеті екен деп қалады. Оның үстіне Қырғызбайдың ... ... да, бұл оқыс ... дыбыс шығарса да, ,-деп қақпайлап жүргені.
Осылай қатал тағдыр қаршадай баланы қыспағынан босатпауға тырысып-ақ бақты. ... әке ... ... ... ... бала ... кезде үлкен адамдай тым ойлы қалыпта. ,-дейді автор бұл тұста.
Тұрар Қырғызбаев болып ... ... ... ... ... жасағандай, бір беймаза сезім жауқазын жүрегін жаралап, шөңгедей қадалған. ... ... өз ... атын атай алмағаннан артық қорлық болмас.
Бірақ Тұрарды әуелі ... ... ... ... ... ... ... күш-қуат дарытып, жігер беретін әке рухы алға сүйреп алып шықты.
Кітапта Тұрардың ... ... ... көрсететін шыншыл суреттер көп-ақ. Айталық, Меркедегі мектепті бітірерде батылдықпен Рысқұлов деп куәлікке өз ... ... ... ... Ақкөз батырға дүре соқтырған кезде, оған қалың топтың ішінен жалғыз өзі ғана араша түсуі, Ақкөз жасағының алдында, Мерке базарында ... ... ... ... ... ... ... ашаршылық кезіндегі халыққа қамқорлық іс-әрекеттерінің бәрі де ... ірі де сом ... ... ... ... ... ... азамат, белсенді күрескер дәрежесіне дейін көтерілгенін көркемдікпен баяндайтын Ш.Мұртазаның дилогиясы, ... ... ... тарихи революциялық тақырыптағы сәтті туынды болып табылады.
Ал, Тұрар Рысқұловтың Совет өкіметінің қалыптасуы жолындағы атқарған сан алуан күрделі іс-әрекеттерін, ірі ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратынын суреттеп, көрсету роман-эпопеяның келесі кітаптарының еншісінде.
- роман-эпопеясының үшінші кітабы. Бұл шығармаға жазушы деген латын сөзін ... етіп ... ... ... осының өзіне талай нәрсе сыйып кеткен. Талай нәрсені қамтыған деуге болады. Шындығында, бас кейіпкері Тұрар Тысқұлов бұған ... ... ... толы ... ... ... ... Тұрар Рысқұловтың революциялық бейнесі әдебиетте көрінген емес. Оның үстіне еліміз тарихындағы осы Түркістан үкіметі тұсындағы кезең шындықтары да ... ... да, ... да ... Осы тұрғыдан келгенде, автордың өте ыждаһатты ізденісін, білімі мен ... ... ... ... кезең құбылыстарын барынша шынайы суреттеуге деген шеберлігін, қабілет-қарымын танытқанын көреміз.
Романда Рысқұловтың азаматтық, қайраткерлік бет-бейнесін таныта ... ... ... ... ... ... өрбіп отырады. Сол оқиғалардың ішінен жазушы кейіпкер характерін дәл танытатын, айқын ашатын ... ... ... ... ... Әсіресе, Түркістан республикасының тағдырына, болашағына байланысты ойлары мен сол ... ірі ... ... азаматтық тұлғасының беріктігі оның кесек тұлғасын, табандылығын танытады. Осында йтұстарда қаламгер шабыты да ... ... ... ... ... бар ... бар ... барынша табиғи көрсетуге күш салады.
Әдебиеттер:
* Қазақ ССР қысқаша энциклопедиясы. І, ІҮ- томдар, 321-322 беттер.
* Мамесейіт Т. ... ... ... ... ... ... Ш. Алты томдық шығармалар жинағы. - Алматы: Қазығұрт,2002.
* ... З. Сөз ... - ... ... 2002. - 358 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби талдау11 бет
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби тұрғыда талдау9 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
«Қаһар» романы25 бет
«Қызыл қырғын» құрбандары14 бет
«Құмар Сұлу» романы8 бет
«Ұлпан» романы55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь