Жануарлардың вырустық аурулары

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
2.1 Жануарлардың вырустық ауруларының алдын алу шаралары
2.2 Арнамалы дауалау тірі аттенуацияланган, инактивтелген вакциналар, оларды алу жолдары, қолдану әдістері, енжар иммундеу
2.3Құтырық, Аусыл, Шмалленберг, Блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары.
III.Қорытынды бөлім
IV.Қолданылған әдебиеттер тізімі
Вирустар табиғатта кең тараған. Ол тіршілік бар жердің бәрінде де кездеседі. Вирустар адам, мал, құс, балық, шыбын- шіркей арасында ауру таратады. Кейбір вирустар зооантропонозды індеттердің таралуына да себепші болады.
Халықаралық эпизоотикалық Бюроның (ХЭБ) Бас сессияның шешімі бойынша 1984 жылы жұқпалы аурулар тигізетін зиянның мөлшеріне сәйкес олар 2 топқа бөлінген: А және Б тобы. А тобына 16 ауру енсе, оның он бесін вирус қоздырады. Бұл ауруларға аусыл, ірі қара және ұсақ малдың обасы, Рифт алқабының безгегі, шошқаның африкалық және европалық обасы, жылқы обасы, құс тұмауы, Ньюкасл ауруы жатады. Аталған аурулардың бәрі дерлік мемлекет шекарасынан өтіп, шаруашылықтарға көп шығын әкеледі. Олар халықаралық мал саудасы мен мал өнімдерінің саудасына кедергі жасайды. Сол себепті осындай аурулар пайда болған кезде малдәрігерлік қызмет орындары тез арада ХЭБ-ға хабарлауы керек.
Б — тобына 81 ауру кіреді. Олардың арасында ірі қара және ұсақ мал аурулары, жылқы, шошқа, кемірушілер, балық, бал араларының аурулары бар. Бұл аурулардың негізгі ерекшелігі бірте-бірте баяулап тарайды. Осы аурулардың пайда болуы жөнінде ХЭБ-ға жылына 1 рет мәлімдеп отыру керек.
1. Мырзабекова Ш.Б. Ветеринариялық вирусология. Алматы ,2004
2. Сайдулдин Т.С Ветеринариялық індеттану,1-2 кітап.Алматы,1999
3. Булашев А Иммунология, Астана,2002
4. Сайдолдаұлы Т. « Індеттану» Алматы,1993ж. (255-260б).
        
        СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
БӨЖ
Тақырыбы : 1. Вирустық аурулардың спецификалық алдын алу. Вакцина ... ... ... ...
2. ... Аусыл, Шмалленберг, Блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары.
Орындаған: Сембай Асельхан ВМ-305
Тексерген: Омарбеков Е.О.
Семей ... ... ... ... ... ... алу шаралары
2.2 Арнамалы дауалау тірі аттенуацияланган, инактивтелген вакциналар, оларды алу ... ... ... ... ... ... ... Блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары.
III.Қорытынды бөлім
IV.Қолданылған әдебиеттер тізімі
МАЛДЫҢ ВИРУС ҚОЗДЫРАТЫН АУЫРУЛАРЫНАН САҚТАҢДЫРУ
Вирустар табиғатта кең ... Ол ... бар ... ... де ... Вирустар адам, мал, құс, балық, шыбын- шіркей арасында ауру таратады. ... ... ... ... таралуына да себепші болады.
Халықаралық эпизоотикалық Бюроның (ХЭБ) Бас сессияның ... ... 1984 жылы ... ... ... ... мөлшеріне сәйкес олар 2 топқа бөлінген: А және Б ... А ... 16 ауру ... оның он ... ... ... Бұл ... аусыл, ірі қара және ұсақ малдың обасы, Рифт алқабының безгегі, шошқаның африкалық және европалық обасы, жылқы ... құс ... ... ... ... Аталған аурулардың бәрі дерлік мемлекет шекарасынан өтіп, шаруашылықтарға көп ... ... Олар ... мал ... мен мал ... ... ... жасайды. Сол себепті осындай аурулар пайда болған кезде малдәрігерлік қызмет орындары тез ... ... ... ... -- ... 81 ауру ... ... арасында ірі қара және ұсақ мал аурулары, жылқы, шошқа, кемірушілер, балық, бал араларының аурулары бар. Бұл аурулардың негізгі ... ... ... ... Осы ... пайда болуы жөнінде ХЭБ-ға жылына 1 рет ... ... ... сақтандырудың негізгі жолы -- арнамалы ... ... ... қан ... егу. ... ... организмнің арнамалы қорғану факторлары және механизмдері іске қосылады. Айта кететін бір жағдай ауруға қарсы ... ... ... ... мен ... шалдығатын организм арасыңда популяциялық -экологиялық өзара байланыстар өзгерді. Аурудың өршуі, ... әр ... ... де ... ... ... бір малдан екінші малға өту жолдары да ... ... ... ... ... ... күшейген түрлері пайда болып, олардың иммунитетке қарсы тұрарлық қасиеттері бар түрлері дүниеге келді. Сонымен ... ... ... ... ... де пайда болды. Сөйтіп, вирустардың өзгеруіне сәйкес аурулардың жаңа түрлері пайда болды. Олармен күресу де күрделі бола бастады.
Соңдықтан ... ... ... ... үшін ең алдымен індеттік процесті, вирустардың індетаралық кездерінде сақталатынын білу қажет. Вирустар тек клетка ішінде ғана өмір сүретін ... ... ... ... ... немесе жойылған кезінде) өз түрлерін сақтау үшін тірі клетка ішінде болуы шарт. Демек организмге енуі қажет. Вирустар мал ... ұзақ ... ... ... Кейбір жіті түрде өтетін аурулардың, мысалы, аусыл, шошқаның африкалық және европалық обасы, Ауески ауруы, құтырық т. б. ... ... ... ауысуы осы вирустардың өзгеруіне және олардың індет аралық кездерінде ортаға ыңғайланып сақталуын көрсетеді және керісінше, вирустардың уыттылық түрінің ... ... мал ... ... ... ... яғни иммунитетінің төмендеуіне байланысты жайт. Бұл вирустық аурулардың тез таралуына әкеп соғады.
Мал ауруын ... ... ... ... ... ... ... түрі пайда болғанда аурудың таралуы, вируленттігі төмендеген кезде індеттің сақталуы, яғни вирустардың табиғатта айналысқа ... осы ... ... түрі ... ... ... негіз жасайды.
АРНАМАЛЫ ДАУАЛАУ немесе СПЕЦИФИКАЛЫҚ
Арнамалы (спецификалық) дауалау ... ... ... ... ... ... гипериммунды қан сарысуы арқылы сақтандыру. Ауырып жазылған малда және ... ... соң ... ... ... ... иммунитет әр түрлі дамиды. Мұнда гуморальдық және клеткалық факторлар әр түрлі роль атқарады.
Сондықтан да вирустарға ... ... алу үшін және ол ... ... үшін осы клеткалық, гуморальдық факторлардың өзара ерекшелігін ... ... ... және ... қарсы тұру қасиетіне сәйкес инфекциялар бірнеше топқа бөлінеді.
Кейбір індеттерде организмнің ... ... тек ... ... ... яғни ... ... байланысты, ал клеткалық факторлар әсері тіпті жоқ десе де болады, немесе өте аз әсер ... ... ... ... ... обасын атауға болады.
Ал екінші топқа жататын індеттерден сақтандыру үшін әрі клеткалық, әрі гуморальдық ... ... зор, ... ... ... ... ... ауруларын келтіруге болады.
Үшінші топтағы аурулардан сақтандыру үшін ... ... ... зор. Бұл ... ... құралған иммунитет клетка деңгейінде пайда болады. Ал гуморалдық факторлар қосалқы роль атқарады. Марек, ... ... қара ... аурулары осының айғағы.
Иммунитеттің гуморальдық және клеткалық факторлары әр ... ... іске ... Тірі ... -- ... ... әлсіретілген вирус штамдарынан алынған;
* Өлтірілген -- немесе инактивтелген вакциналар -- ... ... не ... ... өлтіріп алынған;
* Суббөлікті вакциналар -- вирустың тазаланған ... ... ... -- ... вакциналар -- гендік инженерия тәсілдерімен алынған;
* Жасанды, немесе синтетикалық ... -- ... ... ... не ... ... вакциналық жиынтық алынған.
Вакциналар қолдану -- індетпен ауырған малдың сол ауруға ... ... ... ... ... (егу) ... мал ... қоздырушыны әдейі енгізу. Тек алдымен қоздырушыны әлсіретіп алу керек. Егудің нәтижесінде организмде қорғану механизмдері пайда болады, яғни ... ... Сол ... ... ... ... егу деп, ал егу үшін ... препаратты вакцина деп атайды. Демек вакцина не өлтірілген, не ... ... ... ... ... биологиялық препарат.
Вакцинаға қандай талаптар қоюға болады?
Біріншіден, вакцина ауру қоздырушының ... бір ... ... ... ... ... зиянсыз, індет туғызбайтындай қасиеті болуы керек.
Үшіншіден, вакцинаның жеткілікті иммуногендік қасиеті болуы қажет, яғни ... ... 2 -- 3 апта ... соң сол ... ... организмде иммунитет пайда болуы шарт.
Індеттен сақтандыру үшін 1798 жылы Э. Дженнер вакцинаны тұңғыш рет қолданды. ... ... үшін ол сиыр ... жас балаға екті.
Француз ғалымы Луи Пастер Дженнердің құрметіне вакцина (ағылшынның уасса -- сиыр) ... ... ... ... ... тірі ... вакцинаны әлсіретілген вирустардан алады.
Әлсірету (аттенуация) -- вирусты немесе микробты әлсірету. Әлсіретудің салдарынан вирус індеттің ауыр ... ... ... яғни ... ... және ... ... жойылады, ал иммуногендік қасиеті сақталады. Вирусты әлсірету кезінде ... ... әсер ... ... ... ... ... өзгертіп, өзгерген түрлерін алады.
Әлсірету үшін әр түрлі мутагендер ... ... ... ... ... рет ... немесе тауық эмбриондарына, зертханалық жануарларға бейімделуінің арқасында вирустардың нәсілдік қасиеттері өзгереді.
Осылайша Л. Пастер құтырыққа қарсы тірі вакцинаны
* ... ... ... Ол үшін ... ... ... 100-ге жақын пассаж жүргізді.
Вирус фиксті адамдар мен жануарлар терісінің астына енгізгенде оларда иммунитет пайда болды. Осы жолмен ... ... ... ретінде шошқаның европалық обасына қарсы вирустың "К" штамынан алынған құрғақ АСВ вирус вакцинасын айтуға болады.
Вирустарды әлсіретудің тағы бір жолы бар. Ол ... ... ... әсер ету. ... ts -- ... ... ... белгілі бір температурада ғана өсіп- көбейетін, температураға сезімтал штамдар жатады.
Сонымен қатар әлсіретілген вакцинаны табиғи ... ... ... да ... ... ... АҚШ- та тауық балапандарынан жай, зиянсыз өтетін респираторлы ауруларда иммуногендік қасиеті бар La Sota6 B1 ... ... Ол ... ... ... ... ... қарсы егуде кең қолданылып жүр.
Вирустық ауруларға қарсы тірі вакцина алу өте қиынға түседі. Ол үшін тірі ... т. б. ... Олар ... ... ... Ависделген (латынның avis -- құс деген сөзінен ... ... ... ... ... эмбриондарында өсіп- көбейеді. Тауық эмбриондары вакцина алу үшін әрі арзан, әрі ... ... ... ... ... ... қоздыратын бауыр ауруына.
* Клетка өсінділерін қолданып алынатын вакциналар вирустарды әр түрлі клетка өсінділеріне өсіріп-көбейтеді. Ол үшін ... ... ... ... ... өсінділері қолданылады. Адамды егуге арналған вакциналарға ВОЗ-дың (1966) ұсынысы бойынша мынандай ... ... ... ... клеткалар сау организм мүшелерінен, ұлпаларынан алынуы қажет, ал жақсырақ нәтиже болу үшін клетка өсінділерінің эмбрионнан алынғаны жөн. Мұнда өсінділер ластанбайды және ... ... ... көп ... алу үшін ... ролерлі клетка өсіңділері қолданылады. Осы әдіспен көптеген тірі вакциналар алынды: шошқа обасының европалық түріне қарсы егу үшін "К" штамынан (вирусты ... үшін ... ... ... ет ... ... ... (ит бүйрегі мен өкпесі қолданылған).
Лапинделген вакциналар -- вирустарды қоян организмше ... ... ... ( Lapinus -- ... қоян ... ... шыққан). Мысалы, шошқа обасьша қарсы егетін АСВ вирусвакцинасын атауға болады.
Сонымен бірге, біркелкі емес, ар ... ... ... ... тірі ... да бар. Бұл ... ... қасиеттері ұқсас. Себебі олардың иммуногендік белоктары үйлеседі, ұқсайды. ... ... ... ... болады. Осындай тығыз байланыс ит обасы мен адамның қызылша ауруын қоздыратын вирустар және ірі қара обасын ... ... ... кездеседі. Сөйтіп, күшіктерді қызылша ауруынан сақтандыратын вацинамен ексе, онда күшіктер ит обасымен ауырмайды.
Осындай иммунологиялық байланыс шошқа обасының европалық түрін туғызатын ... пен ірі ... ... ... ... ... да ... вакциналардың басқа вакциналарға қарағанда тиімді ерекшеліктері бар. Олар: мал организміне егудің арқасында ұзақ уақыт сақталатын, ауруға қарсы тұру қасиеті ... ... ... ... әлсіретілген вирус организмде өсіп-көбейеді. Сондықтан да ұзақ уақыт бойына вирус антигендері организмде өз қызметін атқарады,
Сонымен бірге бұл ... тек бір рет қана ... Тірі ... тағы бір ... ... -- ... ... тек тері астына егу жолымен емес, тыныс жолдарына жіберуге де және ішкізуге де ... ... тірі ... ... де бар.
Олар:
-- әлсіретілген вирустардың вируленттік қасиетінің өсіп кетуі де мумкін. Тірі вакцинаның әлсіреген қасиетінің ... ... ... өте қиын ... ... ... ұзақ жылдар бойы сақталуы да екіталай. Сондықтан вирустардың әлсіреген штамдарының нәсілдік қасиеттерінің тұрақты болуы шарт.
Тірі вакциналардың таза ... да ... ... ... ... ... ... ықтимал). Себебі вирустарды өсіретін клетка өсінділерінің де, тауық эмбриондарының да ... ... да ... ... таза болмауы ғажап емес. Мысалы, полиомиелитке қарсы егетін вакциналардан балалар организмінде ісік аурулары пайда болды. Себебі, ол ... алу үшін ... ... ... қолданылған еді, ол клеткаларда ісік туғызатын SV -- ... ... бар ... ... ... ... интерференция құбылысы болуы мүмкін. Мысалы, энтеровирусты індетке қарсы ішкізілетін тірі вакцинаны қолданған кезде ... ... ... болса, онда вакцина әсерінің жойылуы мүмкін.
Осы кезде көптеген вирус қоздыратын ауруларға қарсы Ньюкасл ауруына, ірі қара ... ет ... ... ... ... ... ... құтырыққа т. б. ауруларға қарсы тірі вакциналар егіледі.
Медицинада егу нәтижесінде шешекке қарсы күрес айтарлықтай жеңіске жетіп, ... ... ... ... ... ... ... да арнамалы дауалаудың үлкен пайдасы тиді.
Сонымен, тірі вакциналар қолданудың арқасында организмде ауруға ... түру ... ... ... яғни ... ... ... процесс иммундық жауаптың толық болуын қамтамасыз етеді де, вирусқа қарсы барлық механизмдер іске қосылады.
Соған орай айта кететін бір ... тірі ... мал үшін ... ... шарт. Вакцина ретінде қолданылатын штамм организмде өсіп-көбейіп, сыртқа шығып отырады. Сондықтан да әлсіретілген вирустың ... ... ... вирустан айырмашылығы болуы керек. Белгілі бір нәсілдік қасиеттер (маркерлер) ... да ... ... жоқ, ... немесе инактивтелген вакцина деп тазаланған вирусты химиялық немесе физикалық жолмен өлтірілген вакцинаны айтады. Өлтірілген вирустар ... ... ... демек клеткада көбею қасиеті жоғалады да, антигендік қасиеті сақталады.
Бұдан бұрынғы тақырыптарда айтқандай вирустардың көбею қасиеті ... ... ... байланысты болады, ал ол қышқыл вирионның ортасында орналасады. Сондықтан да вирустарды өлтіру кезінде олардың ... ... ... өте қажет.
Вирусты өлтірудің физикалық факторлары
* Вирустарға жоғары ... әсер ету. ... ... (80°С, одан да жоғары) әсер еткенде вирус белоктары өзгереді, ал төменгі ... (60°С) ... ... ... Ультракүлгін сәулемен әсер ету. УК сәуленің өлтіру қасиеті оның толқынының ұзындығына байланысты болады. ... ... 537 А ... өз белсенділігін жоғалта бастайды. Ең алдымен нуклеин қышқылының құрылысы, содан соң белок қабығы бұзылады.
* ... -- ... ... ... әрі ... ... әрі белок қабаты бұзылады. Қауіпті сәуле қолданып, шешек, ... т. б. ... ... ... ... ... кезде гамма қондырғылары іске қосыла бастады. Олар әрі вирус өлтіруге, әрі қоректік ортамен ертінділер тазартуға (стерилдеуге) қолданылады.
Вирусты өлтіру үшін ... ... ... өлтіру үшін әр түрлі химиялық құралдар қолданылады:
* Формалин -- ... ... үшін өте ... ... Ол ... ... ... құрьшысын зақым- дайды. Себебі формалин нуклеин қышқьшының пуриндік және ... ... амин ... байланысып, сутегі байланыстарын үзеді.
* Р -- пропилактон -- вирустың белок қабатынан өтіп нуклеин қышқьшына әсер ... де, ауру ... ... ... ал ... ... сақтайды.
Дегенмен, белгілі бір мезгілде формалин де, (3 -- ... да ... ... ... Сондықтан да гидроксиламин мен этиленаминнің маңызы зор. Бұлар, тіпті бірнеше күн бойы әсер етсе де белок қабатын ... ... ... ... ... ... ... де вирус белоктарының немесе нуклеин қышқылының зақымдалуына сәйкес вирустардың көбею және ауру қоздыратын қасиеттері жойылып, олардың антигендік (иммунитет туғызатын) қасиеті ... ... ... күшейту үшін адьюванттар -- иммуногендік қасиетті күшейтетін заттар қосылады. Адьювант ретінде -- Фрейнд адьювантын (құрамында арлацел А, ... майы және БЦЖ ... бар), ... ... сапонин, минералды майлар, СаС12 т. б. қолданылады. Осы заттардың бәрі антиденелер санының көбеюіне әсер ... ... ... ... ... да, зиянды да жақтары бар. Тірі вакциналармен ... өлі ... ... да қауіпсіз болады. Себебі инактивтелген вирустар организмде өсіп-өнбейді.
Өлтірілген вакциналардың кемшілігі: оларды бірнеше рет егу керек және препарат өте көп ... ... ... ... ... ... ... Малды қайталап еккен кезде аллергия болуы мүмкін. Кейде тірі қалған вирус бөлшектерінің әсерінен ауру қоздыруы да ... ... ... ... сөз ... ... ... Ол сөз микробиологиядан алынған.
Суббөлікті вакциналар
Тірі жөне өлтірілген вакциналар бүтін, толық вириондардан тұрады. Өздеріңізге белгілі күрделі вирустардың құрамында әр ... ... ... ... ... Ал ... ... тек 10 пайызы ғана вирусқа қарсы тұру қабілетін туғызады. Ол қарсы тұру ... ... ... ... ... сай ... ал ... белоктар мен липидтер иммундық жүйеге артық "жүк" болып есептеледі. Сондықтан да вирустың тек ... ... тұру ... ... ... ... ... -- тазартылған вакцина болып саналады. ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Ол вакцина вирионның сыртқы жағында орналасқан гемагглютинин мен нейраминидазадан тұрады және толық вирионнан алынған өлтірілген вакцинаға қарағанда ... ... ... ... немесе синтетикалық вакциналар алу инфекциялық аурулардан сақтандырудың яғни алдын алудың жаңа ... ... ... вакциналардың негізі ретінде вакциналық жиынтық құру болып ... ... ... ... ... ... ... қосып, олардың иммуногендік қасиетін күшейтеді. Мысалы, тұмау вирусының сыртындағы гемагглютинин мен нейраминидазаға синтетикалық полиэлектролит -- ... ... N -- ВПД мен ... ... жолымен қосады. Осылай алынған коньюгаттық (қосыңдының) иммуногендік қасиеті зор.
Вирустың сыртқы бетіндегі белоктары тазаланған, дара түрінде немесе жасанды жолмен алынған түрінде ... Амин ... ... ... белгілі болған кезде ондай белоктарды биосинтез жолымен жасанды түрде алуға болады. Ал, жасанды антигендер ... ... деп ... ... ... ... ... биологиялық өндірісте вакцина алу үшін қолдану да жаңа бастама болып табылады. Көптеген ферменттердің көмегімен (рестриктазалар) ДНҚ ... ... бір ... ... одан ... ... лигазалардың көмегімен ДНҚ фрагменттерін құрайды. Осы ферменттердің көмегімен белгілі бір қажетті ген бөлініп алынады, ал ол ген антигендік қасиеті бар ... ... Осы ... ... ... (хромосомнан тыс орналасқан сақиналы ДНҚ) енгізсе, онда бактерия өзіне ... жоқ, ... ... ... түзей бастайды. Бактерия плазмиді генді жеткізу рөлін атқарады.
Қазіргі кезде гендік инженерияға медицина мен мал ... ... үміт ... ... ... инженерлік вакциналарды тұмауға, аусылға, вирус гепатитіне қарсы алу үшін ... ... ... және ... ... ... бірнеше антигендерден тұрады. Олар әр түрлі вирустардан -- поливалентті, немесе әр түрлі штамдардан -- ... яки ... ... антигендер ассоциацияда немесе құралған күйде болады. Құрама вакциналар алу үшін өзара бірігетін антигендер қасиеттерін ескерген жөн. АҚШ-та ірі ... ... ... ... үшін ... ... үш ... (инфекциялық ринотрахеит, парагрипп -- 3, РС -- ... ... ... ... бірнеше түрінен бірдей сақтандыратын вакцина егудің тек қана экономикалық емес физиологиялық та пайдасы бар: ... ... ... ... ... ... тұру ... пайда болады. Антигендердің бірігуі антигендердің синергизмін келтіріп иммундық жауаптың терең болуын қамтамасыз етеді.
Дегенмен мұндай егудің теріс те жақтары бар. Олар:
* ... ... -- бір ... ... екінші вирус кедергі жасайды;
* ассоциацияға кіретін вирустардың біреуі немесе бірнешеуі организмнің реактогендік қасиетін жоғарылатуы ... ... ... стереотиптердің өзара таласқа түсуі ықтимал, демек жеке механизмдердің антигендерге бөлінуі ғажап емес;
* ... ... тұру ... ... ... ... -- вирус, бактерия, риккетсий антигендерінен тұрады. Мысалы, шошқаның оба, тілме және Ауески ауруына қарсы вакцинаны атауға ... ... ... ... әрі тиімді, әрі тиімсіз жақтары бар.
Егудің комплексті түрі -- әр түрлі ... бір ... ... ... ... ... ... шешек пен бруцеллезге қарсы егу, жылқыны ринопневмония мен сальмонеллезге қарсы егу, ірі ... ... мен ... ... ... зиянды әсерлері
Егудің зиянды әсерлері не вакцинаның өзіне, не басқа да факторларға байланысты болуы мүмкін. Вакцинаның организмге деген теріс әсері ... ... ... ... вакцина сериясын, дайындаған биокомбинатын анықтау керек. Организмде вакцинаға қарсы реакция вирус түгел өлмеген ... ... ... ... ... өнімділігін кемітуі тінті өлім-жітімнің көбеюі мүмкін. Мұндай жағдайлар әр түрлі созылмалы, жасырын ... ... ... ... ... ... ... салдарынан әлсіреген малда кездеседі.
Сонымен бірге аллергиялық аурулардың да кездесуі мүмкін. Мұны вакцина құрамына кіретін заттардың сенсибилизация ... деп ... ... егілген малдың ауруға қарсы тұру қасиетінің бұзылуы мүмкін. Оның себебі -- вакцина дұрыс сақталмаған, ... ... ... ... ... күн сәулесі түспейтін жерде сақталады.
Егудің зияны организмнің ауруға қарсы тұру қасиетінің бұзылуына, иммунопатологиялық құбылыстарына да байланысты болуы ... ... да мал ... ... ... арық-тұрықтарын бөліп тастайды.
Енжар иммуңдеу
Енжар егу дегеніміз ауырып жазылған малдың қан сарысуын немесе ... қан ... егу және ... Бұл ... мал ... даяр ... антиденелер енгізіледі, ал белсенді иммундеу кезінде, антиденелерді макроорганизм өзі түзеді.
Гипериммунды қан сарысуы ... -- ... ... бар қан ... ... қан ... жылқы, өгіз, қой, шошқа егудің арқасында алынады. Ол үшін аталған мал организміне мөлшерін бірте-бірте арттыра отырып антигендерді белгілі схемамен ... ... ... ... осы ... ... антиденелер түзеліп, кебейеді.
Реконвалесценттердің қан сарысуы дегеніміз -- ауырып жазылған малдың қан сарысуы. Жұқпалы аурумен ауырған мал қанында ... ... ... ... ... ... кемдеу болуы мүмкін. Әдетте ұқсас мал қан сарысуы қолданылады. Кезінде реконвалесценттердің қан сарысуын аусылдан сақтаңдыру және емдеу үшін қолданған.
Ауруға ... ... ... иммунитет уыз сүтпен де пайда болуы мүмкін. Кейде ауруға қарсы антиденелер жас ... ... ... ... да беріледі. Бұл жағдайды -- колостральдық иммунитет деп атайды. Иммунглобулиңдердің ең көп мөлшері жас ... ... соң 5 күн ... ғана ... ... иммунитет жас төлге табиғи түрде ауырып жазылған енесінен беріледі. Ал, жасаңды колостраддық иммунитет буаз малды егу нәтижесінде ... ... ... ... шошқа торайларының Ауески ауруына қарсы тұру касиетін ... ... ... ... ... ... арқылы енесінен беріледі. Мысалға ит обасы вирусына, адамның қызылша, ... ... ... ... ... беріледі.
Гамма -- глобулиндер. Табиғи ауырған малдың қанында, не егуден соң қанда пайда болған антиденелер (иммуно- глобулиндер) қан ... ... -- ... ... ғана ... ... да ... гипериммундық қан сарысуын басқа қажетсіз заттардан тазартуды ... ... етіп ... ... -- ... ... тазартылған препарат болып есептеледі.
Гипериммундық қан сарысуы мен ... -- ... ... емдеу және аурудан сақтандыру үшін қолданылады. Ауески ауруына, шошқа, ірі қара обасына т. б. осындай қан ... ... ... ... ... ... байланысты болады:
* антиденелер титріне;
* егу мерзіміне -- ... ... ... ... ... ... ... қан сарысуы алынатын малдың түріне. Гомологиялық қан сарысуының гетерологиялық қан сарысуымен салыстырғанда әсері күштірек.
Сонымен бірге гипериммунды қан сарысуы мен ... -- ... мал ... анықтау үшін де қолданылады, яғни вирус түрін анықтайтын серологиялық реакцияларга пайдаланылады.
Вирустық инфекцияларды химиялық препараттармен емдеу
Вирустық аурулардың химиятерапиясының проблемалары вирустардың клетка ... ... ... ... ... вирусқа әсер ету өте қиын, себебі клеткалар вирусты жақсы қорғайды.
Соңғы кездерде ... ... ... ... ... ... болғандықтан вирусқа қарсы арнайы препараттар да пайда бола ... Олар ... тән ... ... вирусқа тән функцилармен сайысқа түседі. Вирусқа қарсы мынандай препарат таралынды: ацикловир, амантадин, идоксуридин, трифлюрндин, видарабин т. б.
Ацикловир -- ... ... тұру ... ... организмдердің кілегейлі қабықтар, тері герпес инфекцияларында қолданылады. Препарат қан тамырына құйылады ал теріге май түрінде жағу ... ... -- ... ... үшін ... Препарат тұмау вирусының А тобының бәрінің өсіп көбею қасиетін жояды. Препаратты аурудың бастапқы кезінде қолданған жөн, ... ... ... ... ... ... ... және РНҚ транскрипциясына әсер етеді. Препаратты пероральды жолмен қолданады.
Идоксуридин -- көз ... ... ... ... зақымдалған тұсына жағылады.
Трифлюридин де көз ауруына қарсы қолданылады.
Видарабин -- адамның, малдың герпес -- , покс -- , ... -- және ... ... қолданылатын препарат.Бұл препарат вирустың нуклеин қышқылын зақымдайды. ... ... ... ... ... (ИФН) -- вирустарға қарсы қолданылатьш әмбебап препарат. Интерферон клеткада вирустың өсіп- ... ... ... болатынын бұрын айтқанбыз. ИФН вирустардың транскрипция, трансляция сатыларын тежейді.
Интерферон қанға құйылады, тері астына немесе ... етке ... не ... ... ... жіберіледі. Бұл препарат рино -- , герпесвирустар туғызатьш індеттерге қарсы қолданылады.
ҚҰТЫРЫҚ АУРУЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ ЖӘНЕ ... АЛУ ... ... бұл ... нерв жүйесінің ауыр зақымдалуымен өтетін және өлім-жітіммен аяқталатын ауру. Құтырмамен ит, мысық, сиыр, жылқы, түйе, қой- ешкі, ... ... ... аңдар-қасқыр,түлкі т.б. және адам ауырады.
Аурудың көзі-сілекейімен құтырманың вирусын шығаратын және оны тістегендегі жара ... ... ... ... ауру ... ... болмай тұрып,ауру жұққан соң 8-10 тәуліктерде жұқпалы бола бастайды.Теріге немесе кілегейлі ... ... ... құтырма вирусы жұғады. Құтырма вирусын жұқтырған кезден бастап аурудың алғашқы белгілері пайда болғанға дейін бірнеше ... ... айға (бір ... ... ) ... мүмкін.
Иттерде құтырма ауруы бірнеше түрде өтеді. Елірме түріндегі құтырма кезінде иттің көңіл күйі жабырқау, тіл алмайды немесе өте ... ... ... ... соң ... ... ... ұлғаяды, әдетте жеуге жарамайтын заттарды жей бастайды, одан соң жұтынуы қиындап, сілекейі шұбырады, ит кез ... ... ... ... ... судан қорқады. Аурудың әрі қарай дамуы тамақтың, төменгі жақтың, ... ... ... ... ... ... 8-10 шы тәулікте иттің өлімімен аяқталады (немесе 3-4 тәулікте).
Л а б о р а т о р и я л ы қ з е р т т е у. ... ... ... ИФР, ДПР ... құтырық вирусының антигенi, одан жасалынған жағындылардан микроскоп арқылы Бабеш-Негри денешiктерi анықталып, биологиялық сынама қойылады.
С е р о л о г и я л ы қ з е р т т е у. ... ... ... балауға бiрнеше серологиялық реакциялар (ДПР, ПГАР, СР, ИФА) әр түрлi антигендермен қойылып, лабораториялық ... ... әдiс ... ... жүр. ... ... арқылы вакцинамен егiлген жануарлардың қан сарысуындағы вакциналық антиденелердi де анықтауға болады.
Д а у а л а у ж ә н е а р ы л у ш а р а л а р ы н ж о с п а р л а у. Осы ... ... ... мал ... заң ... ... ... вакцинаны қолдануға арналған түсiнiктемеге және iндеттанулық талдауға негiзделiп жоспарланады. Жоспар құрғанда ... ... ... ... дала ... әсiресе түлкi тектестердiң санының қалыпты мөлшерден аспауын қадағалап, реттеу. Халықаралық iндеттанулық бюроның шешiмi бойынша (1976) ... ада емес ... ... 10 км2 ... 1-2 ... аспауы тиiс.
Аймақтағы ит пен мысықтардың саны есепке алынып, иесiздерiне қарсы арнайы шаралар қолдану.
Қазiргi кезде құтырықтың шығу ... бар ... ... ... айналдыру мақсатымен ондағы барлық жануарлар арнайы вакциналармен егiледi. Әсiресе аймақтағы барлық итттер мiндеттi түрде иммунделуi шарт. ... ... ... ... ... тәуелсiз республикаларда ит пен мысықты имундеуге қойдың миынан алынып инактивацияланған (белсендiлiгi жойылған) фенол вакцина қолданылады.
Практикада жануарлардың басқа түрлерi ... ... және одан ... ... адьювантпен деполанған тiрi вирус вакцинамен егiледi. Вакцина дайындап шығару әдістемесін бұрынғы Алматы зоотехникалық мал ... ... ... ... ... ... ... құтырыққа қарсы иммунитет бiр жылға дейiн сақталынады. ... ... ... тiрi, ... ... қажетсiз (баласты) белоктардың көптiгiнен имундылығы төмен. Соңғы жылдары этанолмен инактивтелген құрғақ ВГНКИ вакцинасы және культуралы (ВНК - 21) ... ... ... практикада кең түрде сыналды. Москваның вирустық препараттарды зерттеу ғылыми институтында қойдың миынан дайындалып, пропиолактонмен инактивтелiнген вакцина шығарылды. Препарат ми ағзасының ... ... 80-90% ... және де ... жоқ. ... ... Қазақстанда құтырық ауруына қарсы ет қоректiлер моноваленттi "Nobivak" вакцинасымен егiлiп жүр.
Табиғаттағы ... ... ... ... қажеттiлiгi туындалған жағдайда, вакциналарды еттiң немесе iшкi ағзалардың кесiндiлерiне енгiзiп, аңдардың iнiне, жолдарына тастау арқылы дауалау шаралары iске ... ... ... ... ... және ... ... ауданның осы аурудан iндеттiк ахуалына байланысты жоспарланады. ... ... ... рет орын ... ... 2 жылдан аспаса, онда бұл өңiр құтырықтан таза деп саналады.
АУСЫЛ АУРУЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ ЖӘНЕ АЛДЫН АЛУ ШАРАЛАРЫ
Аусыл - тым ... жіті ... ... және ... кілегейлі қабығында, желін мен аяқтың терісінде күлдіреуік пайда болуы арқылы ерекшеленетін үй және жабайы ашатұяқты ... ... ... ... ... сиыр, шошқа, қой-ешкі, түйе, бұғы және көптеген ... ... ... бұлан, елік). Бірлі-жарым бұл ауруға ит пен мысық, қоян мен егеуқұйрық, тіпті ... де ... ... ... бар. Ең ... ... сиыр мен шошқа жатады. Кей жағдайда ауру малды күткенде, адам да ... Жас ... ... ... ... гөрі ... және оларда ауру ауыр түрде өтеді.
Жануарлар вирусты сыртқы ортаға сүтімен, сілекейімен, несебі және ... ... ... Бұның нәтижесінде қора-жай, әр түрлі құрал саймандар, жайылым, жем-шөп, суат, көлік жабдықтары т.б. ластанады.
Вирус жануарлардың денесіне негізінен жемшөп және сумен ... әр ... ... ... ... кезде ауыздың кілегей қабығы, сирақтары, зақымданған терісі арқылы немесе ауру малмен бірге тұрғанда аэрогенді жолмен ... кең ... ... ... ... әр ... оның ... күздің аяғы, қыстың басында жиірек байқалады. Әдетте індет 5-8 жылда, кей жерлерде 2-3 жылда қайталанады.
Өтуі және симптомдары: аурудың өзіне тән ... ... ірі қара ... айқын байқалады да, басқа бейім жануарларда, мысалы, бұзауда, қозыда, торайда аурудың белгілері өзіне тән болмайды.
Аурудың бірінші белгісі ... ... ... 41 градусқа дейін және одан да жоғары ... ... ... ... мал ... ... тамыр соғуы жиілеп, аузының кілегейлі қабығы мен көзінің айналасы қызарады, күйіс қайтаруы тоқтап, сүті қайтады, қаңсары құрғап, тұяқ ... ... ... Мал ... ... созып, жиі ыңырсиды, шөпті аса сақтықпен шайнайды да, ауырсынып жұтынады, қатты ... ... ... ... ... ... алмастырып басып тұрады.
Ауру басталғаннан кейін 3 күндей өткен соң ... жұқа ... ... ... ... болады. Ауызды ашып қарағанда, кілегейлі қабықтарында, күлдіреуіктер (афта) көрінеді, олар дөңгелек немесе сопақша болып, сұйыққа ... ... ... да, ... ... ... Шөп ... сауғанда, сирағына әр түрлі заттар тигенде пайда болған ... 2-3 ... ... жарылады.
Аусыл байқалған шаруашылыққа не елді мекенге карантин енгізіліп, қатер төнген территория анықталады. Ауданның, қаланың шаруашылық әрекеттеріне ... ... Бұл ... бойынша малды, мал өнімдерін шетке шығаруға тиым салынып, оларды дайындау мен пайдаланудың ерекше тәртібі ... жеке және ... ... ... ... тиым ... ... а б о р а т о р и я л ы қ з е р т т е у. ... ... ... және оның типiн анықтау үшiн ауруға шалдыққан малдың жарақаттанған жерлерiнен жарылмаған күлдiреуiктердi қырып, немесе ... ойық ... ... ... ... бiрге алып iшiнде глицерин мен суперфосфат ерiтiндiлерi тең мөлшерде бар шыны ыдысқа (сырты қабат-
Патологиялық
материал
КБР
Биологиялық
сынама табиғи
бейiм жануарларға
Биологиялық
сынама
лабораториялы
жануарларға
Вирусологиялық
зерттеу
сиыр ... ... ...
клеткалары
без клеткалары
КБР
КБР
биосынама
(
а
қ
тыш
қ
ан, те
ң

тыш
қ
аны)
Патологиялық
материал
КБР
Биологиялық
сынама табиғи
бейiм жануарларға
Биологиялық
сынама
лабораториялы
жануарларға
Вирусологиялық
зерттеу
сиыр
қо
й
доңыз
а
қ
тыш
қ
анны
ң
бауырында
ғ
ы
балалары
те
ң
iз тыш
қ
аны
қ
оянны
ң
к
ө
жектерi
доңызд
ы
ң
б
ү
йрек
клеткалары
без клеткалары
КБР
КБР
биосынама
(
а
қ
тыш
қ
ан, те
ң

тыш
қ
аны)
Аусылда патологиялық материалды зерттеу схемасы.
талған ... ... ... оны мұзы бар ... iшiне ... (айналасы матамен нығыздалады) жолдама қағазбен бiрге лабораториялық зерттеуге жiбередi. Материал бiрнеше ауырған малдан ... жөн. ... ... ... ... ... ...
Аусылды дауалау және одан арылу шаралары нәтижелi болуы үшiн, олар ... ... ... ... ... ... Қазiргi кезде дүние жүзi мемелекеттерiнде аусылға қарсы ... ... 2 ... ... ... ... ... шаралар жүйесi (iндет ошағына карантин қойылып, ондағы барлық мал етке сойылып, ауруға шалдыққандары ... ... ... ... ... Бұл жүйе ... және аусылдан ада аралда орналасқан мемлекеттерде орындалады. Оларда аусылға қарсы вакцина қолданылмайды. Соңғы рет 2001-2002 жылдары аусыл ... ... ... ... ... ... түрде орындалды.
Аусылдың iндет ахуалына байланысты қатер төнген аймақта жүйелi түрде малды арнайы вакциналармен иммундеу, iндет ... ... ... ... қойып, ауру малды арнайы препараттармен емдеу, ветсанитариялық шараларды орындау арқылы аусылдан сау емес ... ... Осы ... ТМД ... мен ... жүргiзiлетiн аусылға қарсы ортақ шаралар жүйесi 18-шi суретте көрсетiлген.
А у с ы л д ы ң е м i. Бұл ... ... ... ... ... ... мал ... бөлінбей, тұрған жерлерінде емделіпдомдалады. Ауырған мал таза, құрғақ қорада жұмсақ құнарлы шөп, таза сумен қамтамасыз етiлуi тиiс.
Аусылдың қоздырушы ... iшкi ... ... ... ... байланысты, емдi ауырған малдың жүрек қызметiн реттейтiн дәрi беруден бастаған жөн. Әсiресе малдың әлi ... ... ... ... ... ... ... тұнбасы - 15,0
Ландыш тұнбасы - 15,0
Бромды калий - 6,0 ... су - 400,0 ... ... бiр рет ... ... қатар көк сүтке қант қосып беруге болады.
Ауыз қуысындағы ... ... ... (1:1000), фурацилин (1:500) ерiтiндiлерiмен жуып - ... ... ... ... ...
Мал шаруашылығын сырттан ... сау емес ... ... ... ауру ... қорғау ошағының, қатер төнген аймақтың ... ... ... ... ...
Малдарды күнделiктi қарап, бақылау
Қауiп болса вакциналау ... сау емес ... ... ... ... ... аймақ 1.Карантин (дезинфекциялық ... ... ... ... ... ... қорғау.
жiбергiш, карантиндiк постылар 2.Iндет ошағының сыртында 10-15км ... ... ... жайылмауы қажет.
2.Ауруға шалдыққан малды ... мал ... ... ... ... ... ... мал 3.Өлексенi өртеп жағу ... ... ... ... ... ... майға айналдыру ... ... ... ... ... ... ауру ең ... Германияда белгілі болған.Шмалленберг қаласында 2011 жылы тамыз айында 3саумалы сиырдан табылған.2012 жылы қаңтар айында Ұлыбританияда бұл ауруларға зерттеулер жүргуізілді.Қазіргі уақытта бұл ... ... ... аз. ... уақытта бұл ауруға сезімтал жануар ретінде ірі қара ,қой,жас төлдер болып отыр.Жұғу жолдары екіге бөлінеді:Горизантальді:трансмиссивті ... ... ... ... ... ... ... ауруы,қызбамен сипатталады, көбінесе эпителиальді қабаттардың қабынуымен сипатталады, буаз малдар түсік тастайды не төлі ... ... ... ... ол ауру ... 1876 жылы пайда болған бірақ, қазіргі кезде ол ... ... ... ... ... тұқымдасына жатады.Вирион көлемі 63 нм,24 түрлі серварианттары белгілі.ph-6.5-8.0.Вирусты 1-2 күндік тышқанға,тауық эмбрионына және қозы ... ... және ЦПӘ ... ... ... ... ... Инкубациялық кезең-7 күн.Бұл ауруды емдеу жолдары әлі қарастырылмаған.
Қысқаша қорытынды
Вирустық ауруларды арнамалы дауалау үшін вакциналар қолданылады. Тірі әлсіретілген (аттенуацияланған) ... алу үшін ... ... биологиялық әсерлермен вирусты әлсіретеді. Биологиялық жолдармен әлсірету үшін ... тірі ... ... ... ... ... зертханалық жануарларда пассаждан өткізеді. Осыған байланысты лапинделген, ависделген, культуралды (культура-өсінді) вакциналар бар. Инактивтелген ... ... ... алу үшін ... ... ... ... өлтіреді. Бұл вирустық вакциндық штаммдар кауіпсіз, ал антигендік, иммуногендік қасиеттерін сақтаған. Инактивтелген вакциналардың иммуногендік қасиетін күшейту үшін ... ... ... адъюванты, алюминийдің гидрототығы, сапонин, хлорлы кальций, минералды майлар т.б.). Сонымен қатар, қазіргі кезде тазартылған вакциналар да бар - гендік инженериялық, ... ... ... алу әдістері әртүрлі, ал бәрі де тазартылған, бөліп алынған, иммуногендік қасиеті бар вирус антигендерінен тұрады. Енжар ... үшін ... қан ... ... қан ... қолданылады.
Жұқпалы аурулардың алдын алудың басты негізі - малды дұрыс ... ... ... ... ... және ... ... санитариялық-зоогигиеналық реттілікті бұлжытпай орындау болып табылады. Жақсы қоңдылық малдың ауруға жалпы ... ... ... ... ... ауруларға бейімділігін тежеу үшін арнайы телімді биологиялық дәрмектер қолданылады. Дауалау шаралары жануарлардың ауруға төзімділігін арттырумен қатар, олардың ауру қоздырушыларымен жанасуына жол ... ... да ... ... ... қатарына шекараны, мал өсіретін шаруашылықтар мен фермаларды жұқпалы ... ... яғни ... ... қорғаныс жатады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
* Мырзабекова Ш.Б. Ветеринариялық вирусология. Алматы ,2004
* Сайдулдин Т.С Ветеринариялық індеттану,1-2 ... ... А ... ... ... Т. > Алматы,1993ж. (255-260б).
* Интернет беттері

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлардың өте қауіпті инфекциалық аурулары17 бет
Стреске анықтама, этиологиясы,кезеңдері,жіктелуі. Домбығу. Домбығу этиологиясы3 бет
Қазақстан Республикасының ветеринария туралы заңы және жалпы ережелері36 бет
Қазақстандағы ветеринария қызметі және ҚР «Ветеринария туралы» заңы33 бет
Қарасан кезіндегі биопрепараттар4 бет
Құстың жұқпалы ларинготрахеитіне қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар33 бет
1)вирустық аурулардың спецификалық алдын алу.вакцина дайындау принциптері.адьюванттар,иммуномодуляторлар 2)құтырық,аусыл,шмалленберг,блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары21 бет
Адамның гендік аурулары51 бет
Адамның экологияға тәуелді аурулары14 бет
Азаматтық қорғаныс және жануарлардың жаппай қарулық зақымданудан қорғау60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь