Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы

Кіріспе
1. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы түсінігі
1.1 Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы ерекшеліктері
1.2. Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан босату
2. Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері
2.1 Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жазаның түрлері
2.2 Кәмелетке толмағандарға жаза қолданудың ерекшеліктері
3. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі сұрақтары
3.1 Бүгінгі күнгі кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігі жүйесінің ұтымдылығы туралы сұрақ
3.2. Кәмелетке толмаған құқықбұзушылармен жұмыс істеу тәсілдерін өзгерту бойынша шаралар
3.3 Пайда болған жағдайды шешу тәсілінің бірі ретіндегі . ювеналды әділет
3.4 Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі сұрақтары
Қортынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Дүниежүзілік құқықтық кеңістікке кіре отыра, бүгін Қазақстан Республикасы халықаралық БҰҰ Ең төменгі стандартты ережелеріне сәйкес, кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету ісінде және кәмелетке толмаған құқықбұзушыларға сот төрелігін іске асыруда алғашқы қадамдарын жасауда.
Бұдан басқа кәмелетке толмағандар қылмыстылығының ерекше белгілері Қазақстан Республикасында заң шығарушыны қылмыстылық жауаптылық пен жазалаудың ортақ ережесі мен бастамаларынан ауытқитын , кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығын мұқият регламенттеу қажеттілігіне әкелді. Заңнамамен кәмелетке толмағандарға жаза түрлерін белгілеудің, оларға жаза тағайындаудың, оларды қылмыстық жауаптылық пен жазадан босатудың, ескеру мерзімі есептелуінің және соттылықты жоюдың ерекше шарттары көзделген.
1. Павлодар облысы бойынша 2007 жылғы қылмыстылықпен күрестің күйі мен нәтижелері туралы статистикалық ақпарат.- Павлодар, 2008.
2. БҰҰ Кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігін жүргізуге қатысты ең төменгі стандартты ережелері, 1985 ж.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс-жүргізу кодексі .-Алматы: Юрист, 2008
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі.- Алматы: Юрист, 2008.
5. Бочкарева Ж.Ж. Психология подростков – правонарушителей// Советская юстиция.- 1967. Б.14
6. Егошев К.Е. Опыт социально- психологического анализа несовершеннолетних правонарушителей.- М.: ИНФРА-М, 1967 – 45с
7. ҚазКСР Қылмыстық кодексі. – Алматы: Әділет- Пресс, 1997
8. Рогов И.И., РахметовБ.М. Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы.- Алматы: Жеты- Жаргы, 2006. 320 б.
9. Орлов В.Б. Административная и уголовная ответственность несовершеннолетних.- М. ЮНИТИ, 1975- 76с
10. Сафуанов Ф.Н. Психолого- психиатрическая экспертиза несовершеннолетнего обвиняемого// Российская юстиция.-1997. Б.9
11. Лазарев А. М. Субъект преступления.- М.: Проспект, 1981- 63с
12. Астемиров И.И. Уголовная ответственность и наказание несовершеннолетних. – Минск, 1986. 217 б.
13. Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының 2002 жылғы 11-сәуірдегі «Кәмелетке толмағандары қылмысы және оларды қылмыстық және өзге де қоғамға жат әрекеттерге тарту туралы істер бойынша сот тәжірибесі туралы» Нормативтік қаулысы
14. Примаченок А.А. Ответственность взрослых за правонарушения несовершеннолетних.- Минск, 1976. 149 б.
15. Никитин А.Ф. Ответственность несовершеннолетних.- М.: Юрид. Литература, 1980. 96с
16. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: «Жеті жарғы», 2008.
17. Бабаев М.М. Индивидуализация наказания несовершеннолетних.- М.: Спарк, 1968. 136 б.
18. Багрий- Шахматов Л.В. Уголовная ответственность и наказание.- Минск, 1963. 148 б.
19. Мельникова Ю.Б. Дифференциация ответственности и индивидуализация наказания.- Красноярск, 1999. 101с
20. Балалар құқықтары туралы Конвенция, 1989ж.
21. Руководящие принципы ООН для предупреждения преступности среди несовершеннолетних, 1995г
22. Павлодар қ. бойынша КТБ Ресми ақпарат КТБ, 2006ж.
23. Декларация о праве на развитие.- Алматы: Жетi жаргы, 1996-134с
24. Жетписбаев Б.А. Ювенальная юстиция.- Алматы: Даникер, 2001. 237 б.
        
              Кіріспе 
      Дүниежүзілік  құқықтық кеңістікке кіре отыра, бүгін 
Қазақстан Республикасы халықаралық БҰҰ Ең ... ... ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету ісінде
және кәмелетке толмаған құқықбұзушыларға сот төрелігін іске ... ... ... ... ... ... ... Республикасында заң шығарушыны қылмыстылық жауаптылық пен
жазалаудың ортақ ережесі мен бастамаларынан ауытқитын , кәмелетке
толмағандардың қылмыстық жауаптылығын мұқият ... ... ... ... толмағандарға жаза түрлерін белгілеудің,
оларға жаза тағайындаудың, оларды қылмыстық жауаптылық пен жазадан
босатудың, ескеру мерзімі есептелуінің және соттылықты жоюдың ерекше
шарттары көзделген.
      Тақырыптың  ... ... ... ... қоғамның қарқынды жіктелуі, тұрғындардың көпшілік бөлігінің өмірлік
деңгейі төмендеуі, неке-отбасы қатынастарының қолайсыз дамуы, кәмелетке
толмағандарға қатал қараудың көрініс табуы  жағдайында болатындығы. ... ... ... және ... ... маңызы бар. Дегенмен, қылмыс жасалғаннан кейін кәмелетке толмағанның
қылмыстық жауаптылығы мәселесі туындайды.
      Кәмелетке толмағандардың құқықбұзушылықтарын  алдын-
алу бойынша бірқатар тұжырымдамалар әзірленгене, ... ... ... ... ... ... ... құқықбұзушылықтар санының өсуі қолданылып
жатқан шаралардың жеткіліксіз екендігін ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар қылмыстылығының төмендеуі байқалады. Егер
Павлодар облысында 2001 жылы кәмелетке толмағандармен жасалған 7021 қылмыс
тіркелсе, онда 2007 жылы - 5137. ... ... ... ... қылмыстылығының үлесі сәйкесінше 2001 жылы -12,2 % және 2007
жылы -11, ... ... ... ... үлес
салмағы қылмыс жасаған тұлғалардың жалпы санының 15,8% құрайды, бұл 2004
жылғы 18,7% қарсы. Сондай-ақ ... ... де ... ... ... ... (2004 жылы - 926, 2005 жылы – 694, 2006 жылы – 551)
/1/.
      Кәмелетке толмағандарға қатысты қылмыстық  жауаптылықты
жеңілдету нәтижесінде, ... ... ... ... ... ауырлығы орташа және онша ауыр
емес), іс жүзінде жазасыз қалады да, бұл өз кезегінде қылмыстық
әрекеттердің екінші ... яғни ... ... алып ... ... ... ... ақтау емес
негіздері бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылмаған кәмелетке толмағандар
саны көбейді.
      Ерекше  ... ... ... ... 14 ... ... саны ... егер статистикалық мәліметтерді қарстырмай, негізге
қоғамымыздағы іс жүзіндегі жағдайды алсақ, кәмелетке толмағандар ... ... және ... ... ... сот ... асыру мәселелері, өздерін, қылмыс жасауда айыпталған кәмелетке
толмаған  сот ... ... ғана ... осы кезеңде проблемалар туындайды: әлде кәмелетке толмағанды
бар заңның қаталдығымен жазалау ма, әлде негізінен  біздің қоғамымыздың
сапалы субъектісі ретінде, кейініректе өзінің қызметін игілікке жүзеге
асырауға қабілетті жас ... ... ... ... бұл ... басқа ең ұтымды жолын іздеу ма.
      Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы 
мәселелерін зерттеуде ең үлкен  үлес ... ... ... Л.А. ... Б.А. ... М.П. Евтеев, У.Б. Джекебаев, М.М.
Бабаев, И.И. Астимиров және т.б.
      Бұл жұмыстың мақсаты – қылмыстық-құқықтық
мәселелерді зерттеу мен талдау, қылмыстық құқық теориясында, сондай-ақ
тергеушілік және соттық тәжірбиеде туындайтын кәмелетке ... ... ... мен ... ... ... жету ... нақты  міндеттерді шешу
мақсатқа лайық  деп ойламыз:
      1. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы түсінігіне зерттеу
жүргізу.
      2. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық 
жауаптылығына қатысты мәселелі  сұрақтарды айқындау мен талдау  жүргізу.
      3. Теориялық қортындылар мен тәжірбиелік  ... ... үшін ... ... ... ... талдауды;
      ә) синтезді;
      б) салыстырмалы құқықтануды (кәмелетке  толмағандардың жауаптылығын
алдын-алудағы  ортақтықты және ... ... ... ... ( ... ... ... сұрақтар мен қарама-қайшылықтарды айқындау
үшін). 
 
     
 1. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы түсінігі 
      1.1 Кәмелетке ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылығының ерекшеліктеріне арналған дербес тарауды қарастырады.
      Гуманизм  қағидасына негізделген мұндай тәжірбие, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық және қылмыстық іс-жүргізу
құқығы нормаларын сәйкестікке келтіреді. ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... іс ... тарауы бар және онда мұндай
процессуалдық әрекеттердің ерекшеліктеріне жататын барлық нормалар
жинақталған /3/. ... ... ... 1997 ... ҚР ҚК ... ... ... ұғымына түсінік берілген: жасы он төртке толған,
бірақ он сегізге толмаған адамдар. Жасы он төртке ... ...... он ... ... ... ... толғандар.
      Арнайы  тарауды енгізу, кәмелетке толмағандарға  ҚР ҚК ересектердің
қылмыстық жауаптылығы мен ... ... ... ... ... мүмкіндігін болғыза алмайды. Мысалы, қылмыстардың және
үкімдердің жиынтығы ... жаза ... бас ... ... ең
аз мерзімдері және т.б. Біздің заң шығарушыға бұрын белгілі болмаған басты
ерекшелік, психикасы бұзылумен байланысты емес, психикалық дамуы қалып қоюы
нәтижесінде өз ... ... іс ... ... мен
қоғамдық қауіптілігін ұғыну не оған ие болу мүмкіндігінен айырылған,
қылмыстық жауаптылық жасына жеткен, кәмелетке толмағандарды қылмыстық
жауаптылыққа тартпау құқығын сот және тергеу ... беру ... ... ... заңға енгізілуімен
көпжылдық теориялық кішірейтілген  есі дұрыстық мәселесі мен оның жас
өспірімдік жастағы ... ... ... ... теориялық
пікірталастар аяқталды.
      Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы  ерекшеліктерін дербес
бөлімге бөлу, бұл тұлғаларға ... ... ... нормалар,
осы бөлімде көзделген ерекше жағдайларды ескере отырып қолданылатынын
білдіреді. Мұндай ерекше жағдайлардың ҚР ҚК енгізілуі, осы жас ... ... ... ... Он ... он сегіз жас аралығындағы кәмелетке толмағандар, бір жағынан
социализацияның жеткілікті жоғары деңгейіне жетеді (оларда дербестік,
қайсарлық, өз ... ... ... өзін ... білу ... ... екінші жағынан – жеке тұлғаның онан арғы социализациясы жалғасады
(мектепте немесе колледжде оқуы жалғасады немесе бітеді, қоғамдағы өз орнын
анықтайды, жеке адам ... ... ... ... ... құқықбұзушылардың 
көбінде өлшем мен борыш сезімі, жөнсіздік пен тәртіптілік туралы
түсінік жоқ. Жасөспірім өздерінің құмарлықтары мен құшартарлықтарының құлы
болып кетеді. Мұндай жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... ... басымырақ /5,
7б./.
       Бұд балалар өздерінің құмарлықтарын  қанағаттандырудаға қол
жеткізуді қандай болса да бағамен үйренген, тіпті құқықбұзушылық арқылы.
Ұрлық, тонау пен ... ... ... сотталған жасөспірімдердің
сұралғандарының жартысы оларға шығарылған үкім шли ... деп ... ... «ерекше ештеңе істеген жоқ». Сұралғандардың әрбір үшіншісі өзінің
«ынжықтығын, ерік күші жоқтығын» белгілеген. Көбісі қылмыстық жауаптылықтан
жалтаруға үміттенеді, ... ... ... ... жоқ /6, ... ҚК да ... жаңа ҚР ҚК ... туындайтын екі
жас деңгейін  белгіледі. Жалпы ереже бойынша көптеген қылмыстарды жасаған
үшін қылмыстық жауаптылық он алты ... ... Тек ... көп жылғы
тәжірбие көрсеткендей, қоғамдық қауіптілігі мен құқыққа қайшылығын он төрт
жасқа жеткен жасөспірімдерге де ... ... ... үшін ... ... осы жасқа жеткенде басталады.
       Он  төрт жастан қылмыстық жауаптылық ... ... ... ҚК ... ... ... ... болып 
табылады және сот пен тергеу органдарына кәмелетке толмағандар
жауаптылығының мәселелерін ... ... ... ... ... ... он алты жастан бастап қылмыстық жауаптылыққа тартылатын
қылмыстарда,  он төрт жастан бастап қылмыстық жауаптылыққа тартылатын
қылмыстардың элементтері бар /8, 86б./.
      Осылай, ... (ҚР ҚК ... ... ... он
алты жастан ғана туындайды. Бірақ, бандитизм күрделі қылмыс болғандықтан,
ұрлық, тонау, ... кісі ... және т.б. ... ... Бандиттік
шабуылға қатысқан, он төрт жасқа толған жасөспірімдер, сәйкесінше басқа
айтылған қылмыстар үшін  қылмыстық жауаптылыққа тартылады, бірақ бандитизм
үшін емес.
      Ұқсас ... ... ... ... ... ... ... шешкенде  туындауы мүмкін,
мысалы, тонаудан (ҚР ҚК 178-бабы), ... (ҚР ҚК ... ... (ҚР ҚК ... ... ... ... қатысқанда
(ҚР ҚК 241-бабы). Олардың әрекеттері сәйкесінше, тек қана 178, 257, 258
баптармен сараланады, бірақ ҚР ҚК ... ... алты ... қылмыстық жауаптылыққа тартылатын,
қоғамға қауіпті әрекеттерді  жасағанда және ҚР ҚК 15-бабы 2-тармағында
көзделген қылмыстардың элементтері  болмаған жағдайда, он алты
жасқа толмаған жас өспірімдер қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... жасаған, он төрт жасқа толмаған
жасөспірімдерді қылмыстылық жауаптылыққа тартпай, оларға тәрбиелік ... ... ... ... толмағандардың жас шегін анықтай отырып, заң шығарушы барлық
жағдайларды ескереді, дегенмен шешуші маңызды кәмелетке толмағандардың
жасына сәйкес келетін психологиялық ерекшеліктерге, ... ... ... сезіну қабілетінің дәрежесіне береді. Кәмелетке
толмағандардың көбісіне типтік болып ... ... ... ... ... мен ... даму ... ескеріледі /10, 12б./.
      Кәмелетке толмағандар саналы түрде тиісті тәртіп нұсқасын таңдай
алады, яғни ... ... және ... ... ете ... Ең ... ... осымен, заңмен
қылмыстық жауаптылық он жас емес, нақты кейбір қылмыстар үшін он ... ал ... ... ... он алты ... ... төрт ... алты жасқа жеткен кәмелетке толмағандар, жеткілікті
деңгейде өздерінің әрекеттерінің заңмен қылмыс деп танылатынын, олардың
қоғамдық қауіптілігін ұғына алады. Егер, кәмелетке толмағандар осыған
қарамастан ... ... ... ... болса, олар толық негізде
қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін, және де тартылуға міндетті /6,
52б./.
      Заңмен  көзделген жасқа жету кәмелетке 
толмағандарды қылмыстық жауаптылыққа тартудың міндетті шарттарының бірі
болғандықтан, әрбір жағдайда ... ... ... /11, 63б./.
      Қылмыстарды тергегенде және қылмыстық істерді  қарағанда тергеу
органдары, прокуратуражәне  сот қылмыстық жауаптылыққа тартылып жатқан
кәмелетке толмағанның жасын  анықтауға міндетті. Әдетте тиісті құжаттар
(төл құжат, туу ... ... ... жас ... тез әрі ... анықталады
/12, 124б./.
      Егер  жас шамасын анықтайтын құжат  жоқ болатын болса, онда
жас шамасы сот-дәрігерлік сараптама сияқты басқа  да дәлелдемелер арқылы
анықталады. Жас  өспірім қайсыбір жасқа туған  күнінде емес, ... ... ... ... нөл сағаттан бастап, толған деп саналады. Сараптама
тағайындалған жағдайда, туған күні болып сарапшылар көрсеткен ... ... ... ... ... ең аз және ең көп ... ... (мысалы, 14 пен 15 жасқа дейін), сараптама ұсынған ең аз
мөлшердегі жасымен тоқталады /13/.
      Тағы  ... ... ... ... ... олар ... ... субъектісі бола алмайтындығы.
Олардың санына ең біріншіден қылмыстардың екі санаты жатады:
      1. Кәмелетке толмағандардың өздері жәбірленуші болып табылатын
қылмыстырда, мысалы, кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске ... (ҚР ... , ... ... ... ... қарсы іс-әрекеттер жасауға
тарту (ҚР ҚК 132-бабы), кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу ... ... (ҚР ҚК ... ... ... ... – 21 жас, сот пен прокурорлар  – 25
жас және т.б.)
      Қылмыстық жауаптылықтың жасы мен есі дұрыстықтан  басқа, онсыз
қылмыстық жауаптылық туындамайтын маңызды шарты қылмыс жасаудағы кінә болып
табылады. Кінә қасақаналық ... ... ... болуы мүмкін.
      Он  төрт пен он алты жас аралығындағы тұлғалар ... ... ... ... ... құру және
оны басқару, қылмыстық қоғамдастыққа қатысуүшін жауаптылыққа тартылмайды
(ҚР ҚК 235-бабы). Мұндай жағдайда, жасалаған әрекеттердің сипатына қарай
оларға он төрт ... ... ... қандай да бір қылмысқа
мысалы, кісі өлтіру, қарақшылық шабуылына (ҚР ҚК 96, 179-баптары) дайындық
үшін ҚР ҚК 24-бабы 1 және 2 тармақтарына ... ... жаза ... ... ... үшін жаза тартады.
      Кәмелетке толмағандар, ересектер сияқты қылмысты аяғына
дейін жасаудан өз еркімен бас тартқаны үшін ... ... ... ... ... қылмысқа қатысумен  топпен
жасалады.  Ұйымдастырушы, айдап  салушы, бірлесе орындаушы ретінде  ... ... бар ... тұлғалар болып табылады. Осындай
жағдайларда кәмелетке толмағандардың әртүрлі жастарына байланысты қылмысты
саралаудың әрқандай нұсқасы болуы мүмкін. Кәмелетке толмаған қылмыстық
жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... жасалған
қылмыс үшін ҚР ҚК 28-бабы бойынша ортақ қатысушы ретінде жауап береді.
      Кәмелетке толмаған қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жасқа жетпеген
жағдайларда, ересек тұлға тек қана ҚР ҚК ... ... ғана ... ... арқылы орындау) жасалған қылмыс үшін осы
қылмыс қарастырылған ҚК бабы ... ... ... Бұл бірнеше басқа
жағдайларда да растығын табады. Осылай, қарақшылық шабуылын немесе тонауды,
қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жасқа жетпеген кәмелетке толмағанмен
жасағанда, ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... немесе ҚР ҚК 178-бабының 2-тармағы «а» тармақшасы бойынша
сәйкесінше сараланады. Кәмелетке ... ... ... ... жауаптылыққа тартылмағанына қарамастан ересек тұлға жауапқа
тартылады. Кәмелетке толмағандар қылмыстық жауаптылыққа тартылмаған
жағдайда, қылмыстық топ құрамымен жасалған зорлау бойынша ересек
қатысушыларға ... ... ... деп ... және ҚР ҚК ... ... ... саралауға жатады /4/.
      Ересектердің  қатысуымен жасалған, кәмелетке толмағандардың
қылмыстылығы туралы істерді қарағанда, ересек пен жасөспірім арасындағы
өзара  қатынастардың сипатын мұқият айқындау ... ... ... қылмыстық немесе басқа қоғамға
қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту бойынша ролін белгілеуде бұл мәліметтердің
шешуші маңызы бар.
      Кәмелетке ... ... ... ... Жалпы бөлімінде не кәмелетке 
толмағандар жауаптылығын әдейі регламенттейтін, не кәмелетке толмағандарға
таралатын бірқатар жағдайлардың бар екендігінен шығады. Нақтырақ айтқанда
олар: он сегіз ... ... ... ... ... үшін соттылығы
қылмыстың қайталануын тану кезінде ескерілмейді (ҚР ҚК 13-бабы), қылмыстық
жауаптылыққа ... ... шегі ... және кейбір қылмыстар үшін
белгіленетіні (ҚР ҚК 15-бабы), кінәлінің кәмелетке толмауы жеңілдететін ... ... ... (ҚР ҚК 53-бабы). Осыдан туындайтыны, кәмелетке
толмағандардың қылмыстық жауаптылығы мәселелерін шешкенде тергеушілер,
прокурорлар және соттар тек қана жаңа ҚК Ерекше бөлімнің жағдайларын ... ҚК ... ... ... да ... алуға міндетті.  
 
     1.2. Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан босату 
     Кәмелетке толмаған жалпы негіздер бойынша да, тек қана осы ... ... ... ... ... да қылмыстық Кәмелетке толмаған
жалпы негіздер бойынша да, тек қана осы санаттағы тұлғаларға қатысты арнайы
жағдайлар ... да ... ... ... мүмкін. Есте
боларлық бір жайт, қылмыстық жауаптылықтан босатудың жалпы түрлерін
қолданғанда он сегіз жасқа толмаған тұлғаларды ... ... ... ... ... толмаған қылмыстық жауаптылықтан
шын өкінуіне байланысты (ҚР ҚК 65-бабы), жәбірленушімен татуласуына
байланысты (ҚР ҚК 67-бабы), ... ... ... байланысты (ҚР ҚК 69-
бабы) босатылуы мүмкін. Оларға қатысты жоғарыда көрсетілген негіздер жалпы
ережелерден қандай да бір алып ... ... ... ... байланысты (ҚР ҚК 69-бабы) кәмелетке толмаған тұлғаны қылмыстылық
жауаптылықтан босатқанда, кәмелетке толмағандарға қолданылатын ескіру
мерзімідерінің ерекшеліктерін есте ұстау қажет. ҚР ҚК 85-бабына ... ... ... бұл ... тең ... ... ... сияқты он сегіз жасқа толмаған тұлғаларға да,
рақымшылық пен ... ... ... мүмкін.
     Заңнамада қылмыстық жауаптылықтан босатудың  жалпы түрлерімен бірге,
он сегіз  жасқа толмаған тұлғаларға ғана ... ... ... ... ҚР ҚК 81-бабының 1-тармағына сәйкес: «Кішігірім ауырлықтағы қылмыс
жасаған немесе бірінші рет орташа ауырлықтағы қылмыс ... ... ... егер оны қылмыстық жауаптылыққа тартпай-ақ түзеуге болады
деп белгiленсе, сот оны қылмыстық жауаптылықтан босатуы мүмкiн».
     Кәмелетке толмаған адамды тәрбиелік әсері 
бар мәжбүрлеу шараларын қолдану  арқылы қылмыстық жауаптылықтан  босату
төмендегі өзара байланысқан  үш ... ... ... кәмелетке толмаған адамдның  кішігірім немесе орташа ауырлықтағы 
қылмыс істеуі;
     2. осы санаттағы қылмысты бірінші  рет істеуі;
     3. кәмелетке толмағанды түзеуге  қылмыстық жауаптылықпен емес,
тәрбиелік  әсері бар мәжбүрлеу шараларын  қолдану жолымен қол жеткізуге
болатындығы жөнінде сендіретін ... ... ... соттың сенімі кәмелетке толмағанның  істеген әрекетін, сондай-
ақ, оның тұлғасын, істің мән-жайын, құқықтық сана-сезім  деңгейін,
адамгершілік қасиетін, ата-анасымен, айналасындағылармен өзара қарым-
қатынасын жан-жақты ... ... ... ... ... болғанына, сондай-ақ жасалған
қылмыстың уәжі мен кінәлінің  қылмыс жасағаннан кейін тәртібі, бұрын  оған
тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу  шараларын қолданды ма және ... ... ... ... ... оған ... әсері бар
мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы мәселе шешіледі. Бұл тәрбиелік әсері бар
мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы сұрақ тергеу сатысында да, соттық ... да ... ... ... ... ... ... не
прокурордың өзі  қылмыстық істі қысқарту және оның материалдарын ҚР ҚК 82-
бабының ережелеріне  сәйкес, тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу 
шараларын тағайындайтын арнайы мемлекеттік органға  беру туралы қаулы
шығарады. Сотта істі қарау сатысында ... өзі ... ... жауаптылытан босату туралы қаулы шығарады және бір немесе бірнеше
тәрбиелік ... бар ... ... ... ... тұлғаларды қылмыстық жауаптылықтан босатудың
барлың арнайы түрлері тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолданумен
байланысыты, яғни ... ... ... ... ... істеген
кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылыққа тартпай, педагогикалық
құралдардың көмегімен ... ... ... ... белгіленген
мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын  қолдану. Мәжбүрлеу деп аталдығының себебі,
олар кәмелетке толмағаннң немесе оның заңды өкілінің еркіне қарамастан
тағайындалады және орындалады, әрі ... ... ... ... ... болып табылады. Олардың жүзеге асырылуы арнайы
өкілеттіктері бар мемлекеттік органдардың күшімен қамтамасыз
етіледі.Тағайындалған шараны орындамау заңда тікелій қарастырылған,
жағымсық құқықтық салдарларға алып келеді.
           ҚР ҚК ... ... ... ... мазмұны
жағынан тәрбиелік сипаты бар. Оларды қолданғанда кәмелетке толмағанға әсер
ету, ең алдымен оны сендіру, санасына қылығының жағымсыз ... ... ... ... жол ... ... ... Жасөспірімді қылмыстық жауаптылыққа тартпай және қылмыстық
жазаны қолданбай, қылмыстық қуғын-сүргін шараларын үнемдеп ... ... /15, ... ... жоғарыда айтылған шаралар  мазмұны жағынан тәрбиелік,
ал орындау сипаты бойынша – мәжбүрлік ... ... ... ... тек қана ... ... бар. Олардың арасында әрқандай
құқықтық табиғатын анықтайтын, сапалық әртүрліліктербар. Мәжбүрлеу
шараларында жаза беру элеметі жоқ. Олар ... және ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толмағанға бұл
шараларды тағайындайтын органның өзі істің ... ... мен ... ... мәліметтеріне негізделіп, олардың мерзімін анықтайды.
Кәмелетке толмағанмен тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын орындамаудың
салдары болып, арнайы мемлекеттік ... ... және ... жіберумен, оны қылмыстық жауаптылыққа тарту мүкіндігі табылады.
Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларды тағайындау сәтінде кәмелетке
толмағандарға ғана қолданылады да, тұлғамен он сегіз ... жету ... ... ҚК ... ... сот кәмелетке толмаған адамға
тәрбиелік  әсері бар мынадай мәжбүрлеу  шараларын тағайындауы мүмкін:
     а) ескерту;
     ә)ата-аналардың  немесе олардың орнындағы адамдардың не
мамандырылған мемлекеттік органның қадағалауына беру;
     б) келтірілген зиянды қалпына келтіру  міндетін жүктеу;
     в) бос уақытын шектеу және ... ... ... ... ... толмағандарға арнаулы тәрбие немесе емдеу-
тәрбиелеу мекемесіне орналастыру.
     Адам  мен азаматтың құқықтарын шектейтін 
тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу  шараларын (ҚР ҚК 82-бабында айтылған)
қолдану ҚР Конституциясының ... ... ... ... ғана жүзеге асырылады /16/. 
     Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларының  мазмұны ҚР ҚК 83-
бабында ашылады.
ҚР  ҚК ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруден және Кодексте көзделген
қылмыстарды қайталап істеудің зардаптарын түсіндіруден тұрады. ... ... және ... мәні бар. ... беру ата-аналарына
немесе олардың орнындағы адамдарға не мамандырылған мемлекеттік органға
кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік әсер ету және оның ... ... ... ... ... ... ... екі  субъектіні қарастырады:
     1 ата-аналар (олардың орнындағы адамдар);
     2 мамандырылған мемлекеттік орган.
     Ата-аналардың  немесе олардың ... ... ... ... ... ... өз ... тәрбиелеуге міндетті, олар
өздерінің қабілеттері шегінде балалардың дене, психикалық, адамгершілік
және ... ... ... ... өмір сүру ... ... ету
үшін негізгі жауапкершілікті болады. Бұл мәжбүрлеу шарасын қолдануда ата-
аналар осы ... ... ... ... ... ... ... мысалы, баланың бос уақытын бақылау,
баланың белгілі уақыттан ... ... ... ... Бұл шар өз
кезегінде ата-аналар мен өзге адамдарды ... ... ... мүмкіндігі жөніндегі ескерту болып саналады да, олардың бала тәрбиесі
алдындағы жауапкершіліктерін күшейте түседі. Ата-аналар мен олардың
орнындағы адамдардың ... ... ... ... не ... ... алмайтындықтарын білдірген жағдайда олардың балаларын
қадағалауды мамандырылған мемлекеттік орган мойнына алады.
     Келтірілген зиянды қалпына келтіру міндеті  ... ... ... және оның ... ... ... ... есепк ала отырып
жүктеледі. Заң шығарушы зиянды жою мақсатын қоймайды, ... ... ... ... ... ... ... зиянды кішірейту.
Заңмен оның түрлері де белгіленбеген, қылмыстарда ол материалдық та,
моральдік та болуы мүмкін. Дегенмен ҚР ҚК 83-бабының 3-тармағына ... ... ... ... ... ... мен оның тиісті еңбек
дағдысы көрсетілгендігі, заң шығарушының бірінші кезекте мүліктік нұқсан
туралы айтып тұрғандығын куәландырады. Оның орнын толтыру келесі
жағдайларда ғана мүмкін: ... жеке ... бар ... ақы,
стипендия, зейнетақы, басқа заңды қайнар көздер) әлде сәйкес мүлік; өз
қолымен келтірілген нұқсанды жоюға ... ... ... ... ... ... ... тиісті күйге келтіру және т.б.). Келтірілген залал
орнын қандай тәсілмен толтырады, оның ... ... жоқ. ... ақша ... ... орнына сапалы зат беру, бөлектелген жабдықты орнатуды
жүзеге асыру және т.б. ... ... ... Ақша өтемақысы түрінде
залалдың орнын толтыруды өте абайлап кәмелетке толмағанның материалдық
қиыншылықтарымен тудырылған, жаңа қылмысты болдырмай жүргізу қажет. Заладың
орнын толтыру сот ... ... ... ... жүзеге асырылады.
     Он  төрт пен он сегіз жас аралығындағы кәмелетке толмағанның залалдың
орнын толтыруға жеткілікті табыстары  немесе жеке мүлкі болмаған жағдайда,
ол залады толығымен не жетпеген ... ... ... егер ... олар ... емес ... ... адамның бос уақытын  шектеу және оның жүріс-
тұрысына ерекше талаптар белгілеу, белгілі бір орындарға  баруға,
бос уақытың белгілі бір  ... оның ... ... байланысты нысанын пайдалануға тыйым салудығ, тәуліктің
белгілі уақытынан кейін ... тыс ... ... ... мемлекеттік
органның рұқсатынсыз басқа жерлерге баруын шектеуді көздеуі мүмкін. Бұл
шектеулердің ... ... ... көздейді – жасөспірімді зиянды
микро ортаның ықпалынан қорғау, сондай-ақ бақылау арқылы оның ... ... ... ... ... ... ... аяқтау, не мамандырылған мемлекеттік  органның
көмегімен жұмысқа орналасу талабы да қойылуы мүмкін. Кәмелетке толмаған
адамға ... оның ... үшін ... ... ... ... да талаптар
қойылуы мүмкін. Заңда кәмелетке толмағанға қолданылатын шаралардың үлгілі
тізімі берілген және толық болып табылмайды. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... дақ салатындай қатаң болмауы, оның
ар-намысына тиетіндей мақсат ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың нақты мән-жайын, жасөспірімнің
ортасын, оның бейресми қоғамға қарсы бағытталған бірлестіктерде қатысын,
оқу немесе жұмысының сипатынмен шарттарын, қызметтік, материалдық ... да ... ... ... ... және т.б. ескеріп
таңдалады.
     ҚР  ҚК 83-бабының 5-тармағы алты айдан екi жылға дейiнгi мерзiмге
арнаулы тәрбие немесе емдеу-тәрбиелеу мекемесiне орналастыруды сот
кәмелетке толмай қасақана ... ... ... ... ... ... ... Оқу-тәрбие немесе емдеу-тәрбие
мекемелері – бұл қылмыстық белгісі қоғамдық қауіпті әрекет істеген,
қылмыстық жауаптылықтан босатылған он бір ... он ... ... ... кәмелетке толмағандарды тәрбиелеу, оқыту және әлеуметтік ақтауды
қамтамасыз ету мақсатында құрылған ерекше ... ... ... ... ... ... болу ... жағдайларда мерзімнен бұрын тоқтатылуы
мүмкін:
     1 адамның кәмелетке толуына байланысты;
     2 түзетудi қамтамасыз етушi мамандандырылған мемлекеттiк органның
қорытындысы негiзiнде сот кәмелетке толмаған адам ... ... үшiн ... бұл шараны қолдануды қажет етпейдi деген тұжырымға келгенде.
     Кәмелетке толмаған адамға қатысты тәрбиелік 
әсері бар мәжбүрлеу шараларын  қолдану ҚазКСР қылмыстық кодексіне  ... ... ҚК ... бұл шаралардың атауындағы
терминологиялық  өзгеліктен басқа маңызды айырмашылықтар бар. Ең біріншіден
тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын енді тек қана ауыр емес ... ғана ... ... ... ... қаупі жоқ қылмыстар) ауырлығы
орташа қылмыстарда жасалғанда да қолданылады. Бұдан басқа жаңа ҚК кәмелетке
толмаған адамға тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдануына
байланысты ... ... ... кім (қай ... ... және оны кім (қай ... тағайындайтыны көрсетілмеген. Кәмелетке
толмаған адамға тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдану ... ... ... ... ... қолдануды болдырмайды.
Кәмелетке толмаған адамға бір мезгілде тәрбиелік әсері бар бірнеше
тәрбиелеу шаралары қолданылуы мүмкін. Бұл негізді болады, өйткені өзінің
мазмұны мен әсер ету ... ... олар ... және іс ... үйлесуі
мүмкін. Осылай, мысалы , бір мезгілде ескерту мен ... ... ... ... қалпына келтіру міндетін жүктеу мен
бос уақытын шектеу бір мезгілде тағайындалуы мүмкін. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     2. Кәмелетке толмағандарды  ... ... ... ... ... түрлері 
     Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы  қылмыстылықпен
күрестің жалпы қағидалары: заңдылық, азаматтардың заң алдындағы теңдігі,
әділеттілік және адамгершілік қағидаларына негізделген. Қалай ... ... ... бұл ... ... ... Атап ... кәмелетке толмағандарды жауапқа тарту оларды түзеуді,
тәрбиелеуді және олардың қайталап ... ... ... ... ... ҚК 38-бабы 1-тармағына сәйкес, «Жаза  дегеніміз соттың
үкімі бойынша  тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу  шарасы. Жаза қылмыс
жасауда кінәлі деп танылған аламға қолданылады  және ол адамды ... ... осы ... көзделген айыру немесе оларды шектеу
болып табылады».
     Жаза  түрлерінің барлық көлемінің арасынан
кәмелетке толмағандарға қолданылатын жазалар тізімі шектеулі сипатқа  ие.
ҚР ҚК 79-бабындағы кәмелетке толмағандар үшін ... ... ... түрлерінің жалпы санымен салыстырғанды (ҚР ҚК 39-бабы) ... ҚК ... ... ... жаза түрлері  мыналар болып табылады:
     а) айыппұл (ҚР ҚК 40-бабы) ;
     ә) белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру (ҚР ҚК 41-бабы);
     б) қоғамдық жұмыстарға тарту (ҚР ҚК 42-бабы);
     в) түзеу жұмыстары (ҚР ҚК ... ... (ҚР ҚК ... бас бостандығынан айыру (ҚР ҚК 48-бабы).
     Жазаның белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен 
айналысу құқығынан айыру, әскери ... ... ... ... өлім ... ... жаза түрлері әлі де қоғамдағы өз орнын
анықтай қоймаған әлеуметтік жағдайына не жекелеген жазалардың ... ... ... толмағандарға қолданылмайды. Бұл олардың
істеген қылмыстардың ерекшеліктерімен де, сондай-ақ кәмелетке толмағандарға
қатысты жаза ... ... ... ... де байланысты
түсіндіріледі. ҚР ҚК 39-бабында көзделген негізгі он жаза түрінің ... ... ... ... ... Ал 1959 ... ҚазКСР ҚК 21-
бабындағы ересектерді соттау үшін көзделген ... ... ... ... ... үшін ... толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері  тек қана жаза
түрлерінің қысқартылуымен ғана емес ересектерге қолданылатын сол жаза
түрлерімен салыстырғанда ... ... ... ... ҚК ... әрқайсысын қолданудың
өзіндік ерекшеліктері  болады.
     ҚР  ҚК 40-бабына сәйкес, айыппұл  ҚР заңымен  белгіленгенжәне жаза
тағайындау сәтіне қолданылып жүрген ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде не сотталған адамның жалақысының немесе
ол қылмыс істеген сәтіне белгілі бір ... ... өзге де ... ... ақша өндіріп алуды көрсетеді. Айыппұл мөлшері
істеген қылмысының ауырлығы мен келтірілген шығынның көлеміне ... ... ... ... ... ... түрінде әртүрлі болуы
мүмкін. Мәселен, ҚР ҚК 79 бабының 2-тармағына ... ... ... ... ... ... ... немесе өндіріп алуға жарайтын мүлкі
болған жағдайда ғана тағайындалады. Айыппұл оннан бес жүз айлық есептік
көрсеткішке дейінгі мөлшерденемесе ... ... ... жалақысынң не
өзге табысының екі аптадан алты айға дейінгі кезеңдегі мөлшерінде
тағайындалады. 1959 жылғы ҚазКСР Қылмыстық кодексінде айыппұлдың сандық
шеңбердегі мөлшері белгіленбеді, сондықтан ... ... ... ... қарай істеген қылмысының ауырлығына байланысты
белгіленеді. (ҚазКСР ҚК 28-бабы).
     Белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру кінәлінің белгілі бір
кәсіби немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... немесе өзге де қызметпен айналысуға тыйым салуды соттың үкімінде
көрсетілген адамды ... ... мен ... ... кәсібіне,
арнайы дайындығына байланысты немесе нақты   жұмыспен айналысу құқығынан 
айыру деп ... ... Бұл ... ... ... тыйым салу
мемлекеттік ұйымдарда кәсіби қызметпен айналысуда ғана қолданылып қоймайды,
сонымен бірге жеке меншік ұйымдарында ақылы жұмыс істеуіне ... ... ... ... ... бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге тағайындалады (ҚР ҚК ... ... үшін бұл ... бір жылдан бес жылға дейінгі мерзімге
тағайындалады. 1959 жылғы ҚазКСР ҚК 26-бабында белгілі бір қызметпен
айналысу құқығынан ... ... ... ... бір ... бес жылға
дейінгі мерзімге тағайындалатын.
     ҚР  ҚК 42-бабына сәйкес, қоғамдық жұмыстар сотталған адамның негізгі
жұмыстан немесе оқудан бос уақытта тегін ... ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдар немесе
жергілікті өзін-өзі басқару органдары белгілейді.
     Заңшығарушы кәмелетке толмағандарды қоғамдық жұмыстарға тарту тәртібін
нақты белгілеген, сәйкесінше, қоғамдық жұмыстар алпыс ... екі ... ... ... ... және ... төрт сағаттан аспайтын уақытта
өтеледі.
     Кәмелетке толмағандарды қоғамдық жұмыстарға тарту қырық сағаттан жүз
алпыс сағатқа дейінгі мерзімге тағайындалады, ол ... ... ... келетін жұмысты орындауы болып табылады және ол оны оқудан немесе
негізгі жұмысынан бос уақытында атқарады. Он алты ... ... ... жаза ... ... ... ... екі сағаттан, ал он алтыдан он
сегіз жасқа дейінгі адамдар үшін күніне үш сағаттан ... ... (ҚР ҚК ... ... Бұл ... ... ... күші келетін, денсаулығы
мен денесінің дамуына зақым келтірмейтін қоғамдық ... ... ... ... жұмыстарды оқудан  немесе  негізгі
жұмысынан бос уақытында атқаруы тиіб.
     Қолданыстағы  кылмыстык заң бойынша түзеу ... — бұл ... ... ... бір ... ... ... асыру. Түзеу
жұмыстары сот үкім шығарған кезде он алты ... ... ... ... бір ... ... мерзімге тағайындалады (ҚР ҚК 79-бабынын 5-
бөлігі). Салыстырма үшін айта кетейік, ... үшін ... ... ... ... ... ... жылғы ҚазКСР ҚК 25-бабы бойынша  түзеу жұмыстары бір айдан бір жылға
дейінгі мерзімге тағайындалатын. Ал 1959 жылғьг ҚазКСР ҚК ... ... бас ... ... түзеу жұмыстарын тағайындау үкім
шығарылатын кезде жасы он алтыға ... үшін ... ... ... немесе коғамдық бетке басу жазасы тағайындалатындығы
айтылған.
     Бас бостандығын шектеу кәмелетке ... ... ... ... жаңа түрі ... табылады. Бас бостандығын шектеу соттың
сотгалған адамға оның бас бостандығын шектейтін белгілі бір міндеттер
жүктеуінен тұрады және ... ... бір ... бес ... ... ... органның қадағалауымен оның тұрғылықты жері
бойынша өтеледі. Өзге жаза (қоғамдық жұмыстарға немесе түзеу жұмыстарына
тарту) бас  ... ... ... ... ол  бір ... мерзімге тағайындалуы мүмкін. Сот бас бостандығын шектеу түрінде
жаза тағайындай отырып, сотталған адамға: мамандандырылған органға
хабарламай тұрақты тұратын, жұмыс істейтін және ... ... ... ... ... ... бір ... бармау, оқудан
және жұмыстан бос уақытта тұрғылықты жерінен кетпеу, басқа да жерлерге
бармау міндеттерін орындауды жүктейді. Сот, бас бостандығын шектеуге
сотталған адамға оның ... ... ... ... да ... ... ... нашақорлықтан, уыткұмарлықтан, жыныс
жолдары арқылы жұғатын аурулардан емделу курсынан өтуді, отбасын
материалдық қолдауды жүзеге асыруды жүктей алады. Кәмелетке толмағандарға
бас бостандығын ... ... екі ... бір ... ... ал ... бір жылдан бес жылға дейінге мерзімге тағайындалуы мүмкін.
     ҚР  Қылмыстық-атқару кодексінің 46-бабының 2-бөлігінде,
бас бостандығын шектеу түріндегі жазаны өтеуші сотталған  ... орны ... ... ... және ... орта ... ... рұқсат етіледі. Сотталған адам қылмыстық-атқару
инспекциясы әкімшілігінің келісімімен өзге жерде орналасқан жоғары және
арнаулы оку орындарында оқи алады.
     ҚР  ҚК 48-бабыньщ 1-бөліғіне сәйкес, ... ... ... ... ... ... колониясына немесе түрмеге отырғызу жолымен
оқшаулаудан тұрады
     ҚР  ҚК 79-бабының 7-бөлігіне ... ... ... он ... ... ал ... кісі өлтіргені үшін немесе қылмыстардың біреуі ауырлататын ... кісі ... ... ... ... ... бойынша — он екі
жылдан аспайтын мерзімге тағайындалуы мүмкін. Он төрт ... он ... ... ауыр емес ... және он төрт жастан он алты жасқа дейін орташа
ауыр ... ... рет ... адамдарға бас бостандығынан айыру
тағайындалмайды.
     Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының 2001 жылғы 19-қазандағы «Бас
бостандығынан  айыру түріндегі жазаны ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазаның ең қатаң
түрі бас бостандағынан айыру кәмелетке толмағандарға ҚР ҚК 79-бабында
белғіленген мерзім шегінде ... ... Бұл ... ... үшін де қылмыстардың жиынтығы үшін де және үкімдердің жиынтығы
бойынша да қылмыстық жаза мерзімі 10 жылдан аспауы керек.
     Кәмелетке ... 12 ... тек қана ... ... кісі ... ... мүмкін.
     Кәмелетке толмағандарға жаза тағайындау кезінде ең бастысы тәрбиелеу
мақсатына қол жеткізуді көздей ... сот ҚР ҚК ... ... ... орындаушы органға кәмелетке толмай соталған адаммен қарым-
қатынас кезінде оның жеке басының белгілі бір ... ... ... ... мүмкін. Бұл кәмелетке толмағанның психикалық ерекшелігі,
күшінің әлсіздігі мен денсаулығының нашарлығы, белгілі бір ... ... ... бой ... ... ... жаза қолданудың ерекшеліктері 
     Жазаны  қолданудың қылмыстық-құқықтық мағынада екі жағы бар: жасалған
қылмыс үшін жаза ... және ... өтеу ... ... ... ... заңнамамен қарастырылған тәртіпте мерзімінен
бұрын босату.
           ҚР ҚК 80-бабының 1-тармағына  сәйкес, кәмелетке толмаған адамға
жаза тағайындау кезінде ҚР ҚК 52-бабында көзделген мән-жайлардан басқа,
оның ... мен ... ... ... даму деңгейі, жеке
басының өзге де ерекшеліктері, оған жасы үлкен адамдардың ықпалы
ескеріледі.
     ҚР  ҚК 52-бабында көрсетілген жаза ... ... ... ... де сай ... ... ... толмағанның жеке
тұлғасына да және оның қылмыс істеу кезіндегі ... заң ... да ... ... ие болады.
     ҚР  ҚК 80-бабында көрсетілген мән-жайлар осы санаттағы адамдардың жас
ерекшеліктеріне тікелей қатысты. ... ... ... ... ... ... мен жаманнды айыра алмаушылық, жалған достық сезім,
өзін-өзі тежеуден гөрі қоздырудың басымдылығы сияқты және ... ... ... келе ... ағзасына психофизиологиялық күйде негізделген
жас шамасына қатысты қасиеттерді жатқызуға болады. Он сегізге толмаған
адам, өзінің құқыққа қайшы ... ... ... ... ... әлі де сондай әлеуметтене қоймаған. Мұндай жаста оның мінез
құлқына отбасы, тәрбие жағдайы, ... орта ... әсер ... ... ... жаза тағайындағанда соттар ҚР ҚК 52-бабында
көрсетілген мән-жайлардан басқа олардың ... мен ... ... қолайсыз жағдайлар, ата-аналар, жақын туыстары тарапынан кей
кезде қаталдықпен қарау және т. б.), психикалық даму ... ... ... ... ... ... ... және т.
б.), қылмыс істеу себептерін (балалық тентектік, топқа ілігу, кызғаншақтық,
кекшілдік және т. б.), ... ... жас ... ... ... міндетті
түрде ескеруі тиіб.
     Атап  өту керек, ҚР ҚК 53-бабына ... ... ... ... мен ... ... ... табылады.
     Кәмелетке толмаған адам қылмыс істеген кезде  объектінің құндылығын
қаншалықты ұғынғанын  анықтау қажет. Кәмелетке толмағандар  заңмен
қорғалатын қоғамдық ... ... және ... әрқашан толық әрі дұрыс ұғына алмауы мүмкін, олар өз ұғынулары
бойынша құндылығы төмендеу деп шындығында маңызды объектілерге қол ... ... ... ... ... ... сай келмейтін шамадан тыс жеңіл жаза да қолданатын
кездер де болады, соның салдарынан кәмелетке толмағанның санасыда істеген
қылмысы үшін ... шара жоқ ... ... ... ... ... ең ... жаза — оларды түзелу жолына
түсіретін жаза. Бүл жерде жаза тым қатал болмауы тиіб.
     Кәмелетке толмаған қылмыскерді нәтижелі түрде  дұрыс жолға түсіріп,
қоғамға  ... үшін ... және ... да ойдағыдай  болуы керек. Осы сияқты жағдайлардың ішінен ең
маңыздысы кәмелетке толмағандардың әлеуметтік хал-ахуалы жақсы ортамен
араласуы, зиянды еліктеушілігі болмау, ... ... алу мен ... ... олардың материалдық және рухани мұқтаждықтарын қанағаттандыратын
мүмкіндіктері болуы керек,
     Жазаны  өтеуден ... ... ... ... ... кәмелетке
толмаған жаста қылмыс жасап бас бостандығынан айыруға немесе түзету
жұмыстарына сотталған адамдарға қатысты:
     а) ... ... ... қылмысы үшін сот тағайындаған
жаза мерзімінің кемінде үштен бірін;
     е) ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жазаның кемінде үштен бірін;
     б) адам өміріне қол сұғумен жанаспаған аса ауыр қылмысы үшін
сот тағайындаған жазаның кемінде жартысын;
     в) адам өміріне қол сұғумен жанасқан ... ... жаза ... ... ... екісін нақты өтегеннен кейін
     қолданылуы  мүмкін.
     Кәмелетке толмағандар үшін (ересектер үшін де) сотпен
тағайындалған жазаны өтеуден  шартты түрде мерзімінен ... ... ... айыру немесе түзету жүмыстарын толығымен
етеудің қажет еместігі және жазасын өтеп шыққан адамның түзу жолға ... ... ... ... түлғасының қылмыстық-құқықтық мінездемесі сияқты.
Кәмелетке толмағандар  түлғасының ерекшеліктері амалсыздан осы институтты
ескеруге итермелейді. 14-тен 21-ге дейінгі жас аралығы — бұл кәмелетке
толмағандарға елеулі күш ... ... ... адамның әлеуметтік қалыптасу
кезеңі. Бір жағынан кәмелетке толмағандардың табиғи жасының сұраныстары өте
зор, кейбір жағдайларда ересектерден де тым ... ... ... ... ... ... толысқан және әділетті қоғамда өмір сүргісі
келетіндігі), кәмелетке толмағандардың өз ... ... ... ... ... олар қоғамға және оның тәртіптері мен
нормаларына қарсы дау айтқысы, бүлік шығарғысы келеді, арты қылмыс істеуге
әкеп соқтырады. ... ... ... ... ... психикалық
жағынан әлі пісіп-жетіле қоймағандықтарынан өздерінің істеген қылықтарына
ересектер сияқты жауап  бере алмайды. Адамды әлеуметтендіру (кәсіп пен
материалдық тәуелсіздікке ие ... отау ... ... құру) жас адамның
қоғамға көзқарасын өте тез өзгертеді, ... ... да, ... игеруге тырысады. Кәмелетке толмағандар тұлғасы өзгеруінің
жоғары қозғалысы мен қылмысқа қатысты әділетті ... олар ... ... ... ... ... етеді.
     Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының 2002 жылғы 11-
сәуірдегі «Кәмелетке толмағандары қылмысы және оларды қылмыстық және өзге
де қоғамға жат әрекеттерге тарту туралы істер бойынша сот ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... он сегіз жасқа толмаған адамның істеген қылмысы үшін соттылығы
кылмыстың қайталануын тану кезінде ескерілмейді, деп ... ... ... ... соттылық ҚР ҚК 11
-бабына сәйкес, қылмыстардың бірнеше рет істелуі немесе бұрын  екі немесе
одан да ... ... ... деген саралаушы белгілерді
қалыптастырады.
     ҚР  КК 86-бабы он сегіз жасқа толғанға дейін қылмыс істеген адамдар 
үшін соттылықты жоюдың келесідей қысқартылған мерзімдерін қарастырады:
     а) бас бостандығынан айыруға қарағанда  ... ... төрт ... ... ... ауырлықтағы  қылмысы үшін
бас бостандығынан  айыруды өтегеннен кейін бір  жылға;
     б) ауыр және аса ауыр қылмысы үшін
бас бостандығынан айыруды етегеннен  кейін үш жылға тең болады.
     Кәмелетке толмағандарға ҚР ҚК 77-бабында қарастырылған сотгылық туралы
жалпы ... ... (ҚР ҚК 77-бп. 1 және ... ... ... ... жоқ деп танылуы туралы ереже (ҚР ҚК 77-бп. 2-тар.),
шартты ... ... ... ...... ... өтуі ... ереже
(ҚР ҚК 77-бп. 3-тарм. «а» т-ша.), және ... алып ... ... ереже
(ҚР ҚК 77-бп. 5-тар.) қолданылады. Бірақ бүл нормалар кәмелетке толмағандар
үлгілі тәртібімен және ... адал ... ... ғана ... ұсынылған талдаулардан жалпы қорытынды шығара отырып, біздің
ойымызша, мынадай көріністі көруге болады:
      - кәмелетке толмағандарға қатысты  жаза қолдану өзінің тарихи 
дамуының барлық кезеңдері мен  шетел тәжірибесінде ересек қылмыскерлерге 
жаза қолдануға қарағанда едәуір  ерекшеліктерге ие болды;
      - кәмелетке толмағандарға қатысты  жаза ең бірінші кезекте әлеуметтік-
тәрбиелік  ... ... ... ... ... ... ... бас  бостандығынан 
 айыру жазасын  атқару тәжірибесінде қылмыс істеген ... ... жаза ... теңестіру мен даралауға  маңызды
көңіл аударылады. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     3. Кәмелетке толмағандардың  қылмыстық жауаптылығының 
мәселелі сұрақтары 
     3.1 Бүгінгі күнгі ... ... ... сот ... ... ... сұрақ. 
     Кәмелетке толмағандардың құқықбұзушылықтарын  алдын-
алу бойынша бірқатар тұжырымдамалар әзірленгене,
заңнама гуманизацияланғанына, осыған байланысты нормативтік-құқықтық
актілердің өзгеруіне қарамастан жасалған құқықбұзушылықтар санының өсуі
қолданылып жатқан шаралардың ... ... ... ... бойынша ең маңызды  мәселелердің бірі,
кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы.
      Статистикалық мәліметтерге сәйкес Қазақстанда қылмыстылықтың өсуімен
қатар кәмелетке толмағандар қылмыстылығының төмендеуі байқалады. Егер
Павлодар облысында 2001 жылы ... ... ... 7021 ... онда 2007 жылы - 5137. ... ... құрамында кәмелетке
толмағандар қылмыстылығының үлесі сәйкесінше 2001 жылы -12,2 % және 2007
жылы -11, 5%.
      Қылмыстық жауаптылыққа тартылған кәмелетке  толмағандардың үлес
салмағы қылмыс жасаған тұлғалардың жалпы санының 15,8% құрайды, бұл ... ... ... ... ... де тенденция төмендеу
жағына қарай байқалады (2004 жылы - 926, 2005 жылы – 694, 2006 жылы – 551).
     2005 жылдың қортындысы бойынша қасақана  кісі өлтірудің саны - 27,3%
(11-8), ... ... ауыр зиян ... - 40% (10-6), ... ... (41-34) төмендеді /1/.
      Кәмелетке толмағандарға қатысты қылмыстық  жауаптылықты
жеңілдету нәтижесінде, көрсетілген санаттағы тұлғалардың  негізгі бөлігі,
қылмыс жасағанына қарамастан (әдетінше, ауырлығы орташа және онша ауыр
емес), іс жүзінде жазасыз қалады да, бұл өз ... ... ... ... яғни ... ... алып келеді.
     Жекелеп алғанда, жасөспірімдер қылмыстылығының  динамикасын Павлодар
қаласы Солтүстік  аумағы бойынша бақылауға болады. (Қосымша А)
     Көрсетілгендей қосымшада көрсетілгендей соңғы 5 ай ішінде Павлодар
қаласы ІІБ аумағында кәмелетке толмаған ... ... ... өсу үрдісі байқалады. 
     Павлодар  қаласы Солтүстік ІІБ бойынша  қылмыстар санаттары бойынша 
қылмыстық жауаптылыққа тартылған кәмелетке толмағандарды қарастырсақ, бір
тұлғаға алғанда мүліктік қылмыстар басым. ... ... ... басқа
біреудің мүлкін ұрлау, қарақшылық шабуылдар көбейді.
     Сондай-ақ соңғы уақытта, кісі өлтіру, зорлау сияқты ауыр
қылмыстар түрлерін жасағаны үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылған кәмелетке
толмағандар саны ... ... ... ... ... ... тартылмаған 
кәмелетке толмағандар саны көбейді.
     Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің он
жылдығына байланысты рақымшылық туралы» заңы өз ... ... ... ... саны жасаған қылмыстары үшін міндетті жазаларын алған
жоқ және осыған ... ... ... қортындылар жасаған жоқ. Көп
қиыншылықтармен тәрбиелеу колониясына орналастырылған және онда болған
тұлғалардың белгілі пайызы бостандыққа шығып да қылмыстар жасауды
жалғастыруда. Жақында ... ... ... ... толмағандардың істері бойынша бөлімшемен, онда есепте тұрған және
қылмыс жасаған кәмелетке толмағандар туралы ... ... ... ... тура ... ... міне ... қызықты, әрі қорқынышты
детальдарын біз өзімізге белгіледік. Әрбір ... ... емес ... ... ... аз отбасынан отбасынан. 5%  жуығының ата-анасы жоқ,
оларға қорғаншылар ... ... ... 30% спирт ішімдіктерін
қолдануда байқалған. 40% бір және одан көп рет үйлерінен кетіп қалған
(тәжірбие көрсеткендей, жақсы әрі комфортты жерлерден ... ... ... ... ... есепте тұрған
сотталған кәмелетке толмағандар мен құқықбұзушы кәмелетке толмағандар саны
жұртшылық пен мемлекеттік органдардың уайымын туғызуда. Ол уайымдар
құқықтық, заңдық әсер ету ... ... ... он ... ... тұлғалардың құқықтары бұзыла ма, жоқ па осыған байланысты. Баланы
бостандығынан айырып қылмыстық-атқарушы, пенитенциарды мекемеде ұстау
қаншалықты заңға сыйымды екен? Осы ... ... ... түзелуіне әсер
ете ме және бұл жағдайда альтернативті әсер ету шаралары қолданымды ма?
     Дегенмен  тұтасымен Қазақстан Республикасы
бойынша жасөспірімдер қылмыстылығы төмендегені байқалғанмен, қазақстандық
пенитенциарды жүйені ... ... ... ... қалаларындағы төрт 
сотталған кәмелетке толмағандар үшін тәрбиелеу колниялары құрайды. Бұдан
басқа Алматы облысындағы әйелдер колниясының ... ... ... қыздарға арналған локальды уческе бар.
     Ерекше  уайымды тудыратын факт, бүгінгі ... ... ... ... ... ... 14 жасқа дейінгі тұлғалар саны өсті.
     Біздің  оқу орнымыздардағы, қораларымыздағы 
бүгінгі күнге бар криминогендік  жағдай кезекті рет біздің жұртшылықты 
оны шешу жолдарытуралы, ... ... әсер ... ... ... табу ... ойлануға мәжбүрлейді.
      Осылай, егер статистикалық мәліметтерді қарстырмай,
негізге қоғамымыздағы іс жүзіндегі  жағдайды алсақ, кәмелетке толмағандар
құқықтарын қорғауды жетілдіру және ... ... ... ... ... ... ... өздерін, қылмыс жасауда айыпталған
кәмелетке толмаған  сот алдында болғанда ғана танытады.
      Тап осы кезеңде проблемалар туындайды: әлде кәмелетке толмағанды
бар заңның ... ... ма, әлде ... ... қоғамымыздың
сапалы субъектісі ретінде, кейініректе өзінің қызметін игілікке жүзеге
асырауға қабілетті жас өспірімнің сақталуына жағдай жасайтын бұл ... ... ең ... ... ... ... ... жолдан шығудың бірінші
жолы аса қиындықтарды талап етпейді, әдетті, қолдануда басымырақ: “қылмыс
жасадың ба – ... ... ... Тек қана ... ... сот төрелігін атқарушы органдардың қызметкерлері үшін ғана емес, 
көптеген мемлекеттік мекеме ... де ... ... өзін ... ... келеді және оларды оқшаулауды талап етеді.
       Мұндай пікірлердің  дәйектілігі  қоғам мен сот төрелігін атқарушы 
органдардың кәмелетке толмағанға  ... ... ... бас ... ... бұл өз ... ... өзін толық деградация мен кризиске әкеледі, өйткені қазіргі
жасөспірім тұтасымен болашақтағы қоғам мен мемлекттің бет-бейнесін
айқындайды.  Бұл ... ... ... ... жолы ... болып табылады. Ол қазіргі ғылыми, халықаралық құқықтық доктринада
және “Бала құқықтары туралы Конвенцияда”, «БҰҰ кәмелетке толмағандарға
қатысты әділ сот ... ең ... ... ережелерінде» сияқты
кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау тәртібін регламенттейтін, ресми
құжаттарда көрініс тапқан. /21/.
     Көрсетілген ресми құжаттардың Қазақстан үшін маңыздылығы келесіде,
қылмыс жасаушы кәмелетке ... ... ... ... ... ... құралуы міндетті және келесі шараларды жүргізуден көрініс табуы
керек:
• алдын-алу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... құқықбұзушыларға қатысты адам құқытарынң
кепілдіктерін қамтамасыз ету;
• босатындықтан айыруға баламалы шараларды қолдану;
• қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің басқа амалдары қалмаған
жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға өлім жазасы немесе өмір бойы бостандығынан
айыру түрінде жаза тағайындаудан бас тарту.
     Кәмелетке толмағандардың құқықбұзушылықтарын алдын-алу бойынша
бірқатар тұжырымдамалар ... ... ... ... өсуі ... ... шаралардың жеткіліксіз екендігін және
ресурстік қамтамасыздандырутөмен екенін куәландырады.
     Пайда болған мәселелерді шешудің бір жолы ретінде ювеналды әділет
органдарын құру болар еді.
     Біздің  көзқарасымыз бойынша кәмелетке 
толмағандарға қатысты сот төрелігі ... ... ... органдармен
жүзеге асырылады (полициямен, сотпен,әлеуметтік қамсыздандыру мекемесімен,
әлеуметтік мектеппен) соған байланысты. Көбіне жас ... және ... ... ... ... ... оқу ... және
кәмелетке толмағандардың істері бойынша бөлімшеге «жүктейді».
     Бірақ жас өспірім әрқашанда құқыққа қайшы тәртіпте болмайды ғой, және
де кәмелетке толмағандардың істері бойынша бөлімшелерге жеткізілген олардың
көпшілігімен әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... жүргізілмейді. Жұмыс істеу процессінде мына тұжырымға
келесің, егер бала отбасына керек болмаса, ол мемлекетке де керегі ... ... ... көптеген ұйымдар,
мекемелер  бар деп қарсылық айтуға болады. Бірақ тәжірбие көрсеткендей олар
да өз кезегінде проблемды балалардан «құтылуға тырысады». Бұл ... ... ... ... жас ... ... бір құқықбұзушылық
жасағанда, тәртіп бойынша, жас өспірімнің өзін емес ол бекітілген мекеменің
әкімшілігін жазалайды.
     Мектеп  директорлары қиын, криминалды жас ... ... ... ... олар ... ... ертең жауаптылық
тартатын директорлардың өздері. Адамдық тұрғысынан мектеп директорын
түсінуге болады. Ол кез-келген басшы сияқты өзіне бекітілген учаскенің
жақсы ... ... және оңды ... мен пікірлер естігісі келеді. Бірақ,
басқа жағынан алып қарасақ, егер әрбір оқу орнының жетекшісі проблемді
балалардан құтыла ... ... ... анықтап, оны шешпесе, олар ары
қарай бұзыла береді.
     Бір ... ... ... бастамастан қоғам одан бас тартқан, ресми
құжаттардың артында тұрған адам ... ... ... ақпараттан: «28.04.06
ж. жедел іздестіру шараларын жүргізу барысында криминалды полиция
қызметкерлерімен бөтен мүлікті жасырын ұрлағаны үшін 1988 жылы туған
мойындау айғақтарын ... ... ... Н. ұсталды.
     Н. толық отбасында дүниеге келді. Ата-анасы бірге тұрды, әкесі ... ... ұрыс ... ... Оған он жас ... шешесі қайтыс
болды. Әкесі жүйелі түрде спирт ішімдіктеріне салынып кетті, баласына
бақылауды жасамады. Нәтижесінде ата-ана құқықтарынан айырылды. Жас бала Н.
қамқоршылық жасау құқығын ... ... ... ... Н. ... ... ... оған бақылау жасай алмады. Ақша әр уақытта
жетпейтін, әжесінің зейнетақысы мен асыраушысынан айрылу ... ... ... ... 4800 ... негізінен тамақ пен коммуналды
төлемдерге кететін. Н. киінгісі келетін, достарымен ... ... ... ... ... ешқайда жұмысқа алмады. Бірақ, ол қайда барса да
оған ақша керек ... ... ... ... ... Н., қорадағы
балалардың айтуына еліктеп өзіне ақша табудың жолын тапты. Автокөліктерден
магнитафондар ұрлай бастады. Н. үшін бәрі жаман емес болатын, бірақ бір
күні қала ... ... ... ... ... ұнап ... құлыптарды бұза алмады. Көп ойланбастан жанында жатқан кірпішпен
терезесін сындырды. Ол терезенің 200 мыңға жуық тұратынын білмеді. ... ... ... ... колониясына 2 жыл мерзімге жіберілді.
Рақымшылық туралы заң шықан соң Н. Павлодар қаласына оралды. Бұл кезеңде
әжесі қайтыс болды. Әкесі тұратын ... ғана ... ... ... ... ... ... оны жібермеді. Бірнеше күн Н. подъезде қонып жүрді.
Осы кезде бір сәтте ол колониясын сағынды, онда ... ... пен ... ... еді. ... ... және ... органдары арқылы алыс
туыс болып келетін әпкесінің қолына барды.
     Ол  әпкесінің Н. асрыуға көңліл де, қаражаты да болмады өйткені оның
өз балалары болды. Осыдан бір тәулік өтпестен Н. ... ... ... алып шығу әрекетінде ұсталды. Одан қолхат алынып жіберілген
болатын. Бір аптадан соң Н. бөтен мүлікті ашық ұрлағаны үшін ... ... ... ... шығарылып Н. қайтадан жіберілді.
     Үш  күнен кейін қалалық прокуратурада терезе арқылы ену жолымен
белгіленбеген тұлғамен «ноутбук»ұрланды. Жедел іздестіру шаралары
нәтижесінде ол Н. екені анықталды. Ол бұл ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстарын көріп кірген. Қазіргі
уақытта ол ... не ... ... ... жасадың ба, жазасын өте. Егер
бұл  баланың өмірін қарастырсақ, түсінесің, егер алғашында оның
құқықтарына  қысым жасалмаса, егер өз уақытында  оның өмір сүру ... ... ... ... ... ... тағы бір ... тұрмас еді. 
     3.2. Кәмелетке толмаған  құқықбұзушылармен  жұмыс істеу тәсілдерін 
өзгерту бойынша  шаралар 
     Қарапайым санамен нәрленетін, үстіртін пікірлер ереже, бойынша, жас
өспірімді дараламайды, ... және осы ... ... ... ... қайта оған тыю шарасын немесе
жазалауды іздейді.Әрине бұл құбылыстың табиғатын талдағанша, жасалған
фактіні қарастыру оңай. Бұл ... ... күш ... ... яғни ... ... көбіне (кәмелетке толмағандар
істері бойынша бөлімшелер, құқыққорғаушы және сот органдары) ыңғайлы.
Біздің пікірімізше, бұл жас өспірімдермен, яғни кәмелетке толмаған
құқықбұзушылармен ... ... ... әдіс ... нақты салдарларды
әкелетіндігін бағалай алматын жартылай кәсіби немесе кездейсоқ адамдардың
жұмыс ... ... ... Жеке ... қалыптасатын алғашқы кезеңдерде
түзетуді жүргізбесе, яғни оның санасын, дүниетанымын, өмірге қатынасын
түзетуді жүргізбесе, бұл тек қана ... ... ... ғана ... ... ... алып ... (өйткені балалар өсіп
ересектерге айналады).
     Жазалау шаралары болу керек, бірақ оларды қолдану, біздің
пікірімізше баспалдақты  сипатта болуы қажет. Бір мектептің  директоры өз
жұмысын алғаш бастағанда айтқан еді бас ... ... ... ... ... «ертең сен оны немен қорқытасың?». Жазаламастан бұрын,
жас өспірімге педагогикалық және психологиялық әсер етудің ... ... ... көру қажет, содан кейін ғана жазалауға болады.Егер біз
бірден жазаласақ, біздің өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... ... бұрын жинақтайды.
Бұдан басқа әрбір кәмелетке толмағанмен  жұмыста жеке әдістер қолданылуы
керек. Бала тұрып жатқан ... ... ғана ... оның ... да ... ... ... үлкен болған сайын көбірек біледі және жақсырақ
ойлайды. Баланың жасы оның білім деңгейін көтеру себебі болып үнемі
табылмайды. Өйткені адамды ақылды, ... ... оның ... ... . Жас ... ... қарастырғанда, негізгі назарды оның шешімі
негізінде жататын уәж бен мақсаттың құрылымына аудару қажет.
     Кәмелетке толмаған құқықбұзушылардың әлеуметтік ауытқу
динамкасы әртүрлі факторларға  байланысты, ... жеке ... ... әсер ететіні туралы ұмытпау керек.
     Тікелей объект құқықтық сана болып табылатындығымен келісе отырып,
оның адамгершілігі  қаншалықты дамығандығын ұмытпау маңызды. Және егер ... ... ... ... , ... тәртібі
алдындағы адамгершілік капитуляциясы болып жатады. Өз негізі бойынша құқық
бұзушылық – жеке тұлғаның моральдік кризисін ашық білдіру.
     Бұдан басқа, «заңмен», «жазалау» шараларымен  қорқытқанда, ... ... іс ... ... ... өкілі болып табылатын құқық
қорғау органдарының өкілдеріне жағымсыз қатынас пайда болады.
     Кәмелетке толмағандардың дамуы мен тәртібіне әлеуметтік бақылау ... ... ... ие. ... пен оның ... бірінші кезекте
әрбір жас өспірімнің даму құқығын жүзеге асырылуын қаматамасыз етуге назар
аударуға міндетті /23, 134б./.
     Әлеуметтік  бақылау жас өспірімнің құқытары
мен бостандықтарына қысым жасуға айналмауы керек, және ... ... ... ... ... керек.
     Халықаралық-құқытық  ережелер құқық бұзушылықтардың  алдын-
алудағы бағыттардың конструктивтік нұсқаларын ұсынады:
     1 проблемалардың тереңдетілген талдау  және бағдарламалар, қызметтер, 
мекемелер мен бар ресурстардың  тізімі;
     2 ... ... ... ... ... ... анық айқындалған міндеттері;
     3 болжамдау негізінде және олардың  қолданылуы мемлекеттік , әрі 
қоғамдық бақылауда болуға міндетті, сәйкес бағдарламалар әзірлеу  негізінде
құқық бұзушылықтардың алдын-алу;
     4 қоғамдық, соның ішінде жастар  ұйымдарының  кәмелетке толмағандар 
арасында құқық бұзушылықтардың ... ... ... ... қатысу.
     БҰҰ басшылыққа алатын қағидаларға сәйкес,
кәмелетке толмағандар арасында құқық бұзушылықтардың алдын-алу  үшін,
Үкіметке отбасының тұрақтылығы мен амандығы жағдайларында бала тәрбиелеуге
жағдай жасайтын саясатты ... ... Ішкі ... жеңу үшін ... отбасыларға қажетті қызметтер берілуі тиіб.  
 
 
 
 
 
 
     3.3 Пайда болған жағдайды  шешу тәсілінің  бірі ретіндегі  - ювеналды
әділет. 
     Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан  Назарбаевтың «Қазақстан-
2030» халыққа Жолдауына сәйкес, әртүрлі профильдегі және ... ... ... мен ... ... ойлап шығару керек. Жекелеп
алғанда, кәмелетке толмағандармен байланысты әкімшілік және басқа да
әрекеттерді білікті бағалау ... ... ... ... алатын, кәмелетке толмағандар істері бойынша әділет (ювеналды
әділет) кноцепциясы назар аударуға тұрарлық.
     «Қазақстан  Республикасының сот жүйесі мен  судьяларының
мәртебесі туралы»  конституциялық заңына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ішінде кәмелетке толмағандар
істері бойынша да. Мамандандырылған соттарда аудандық (қалалық) соттың
мәртебесі бола алады және оларға жоғарыда айтылған заңның жағдайлары
таралады.
     Кәмелетке ... ... ... ... ... ... мен басқа нормативтік-құқықтық актілердің негізінде туындайтын
барлық істер мен дауларға таралады /16/.
     Бұдан басқа, «сот төрелігі» түсінігінің маңызы ... ... мен ... ... ... мен заңдды мүдделерін
қорғауды жүзеге асыру;
• Республика Конституциясының, заңдарының өзге де нормативтік
құқықтық  актілерінің орындалуын қамтамасыз ету қызметін жүзеге асыру.
      Осыдан  келесі қисынды қортындыны шығаруға ... егер ... ... ... ... ... ... бастауларды орындау
тән болса, онда соттың одан басымырақ мүмкіндіктері бар.
      Біріншіден, сот белгілі бір құқыөтық қатынастардың  қатысушысы емес,
оның ... ... және ... құқықсубъектілігі бар. Екіншіден, орындаушы
(әкәмшілік-қоғамдық) ұйымдарға қарағанда соттың белседі (істің барысына
әсер ету) және әрекетсіз құқықсубъектілігі бар. ... ... ... ... ... міндеттерді орындау мүмкіндігін ғана емес,
құқыққолдануды қамтамасыз ету мүмкіндігін де береді. Яғни, құқық сотты
құқық субъектісі ретінде танып, оған ҚР Конституциясының ... ... сот ... ... ... ... соттық билікті
азаматтық, қылмыстық және заңда белгіленгенөзге де сот ісін жүргізу
нысандары арқылы жүзеге асырылудың ... ... ... ... бойынша қызметтердің концептуальды және
біріктіруші  бастауы ретнде мыналар болар еді:
      1 соттардың (судьялардың) кәмелетке 
толмағандар істері бойынша міндеттері;
      2 соттық іс жүргізудің қағидалары;
      3 теріс қылық пен кінәнің  даусыздығында және әлеуметтік алдын-алу
қоғамдық әсер ету ... ... ... істі қараудыі
оңайлатылған тәртібі.
      Осылай, ювеналды соттардың - кәмелетке толмағандар  істері
бойынша соттардың құрылу перспективасын қарастыра, басқа елдердің
тәжірбиесінен және БҰҰ кәмелетке  толмағандарға қатыстыәділет сот 
жүргізудің БҰҰ-ның ең төменгі қалыпты  ережелерінен (Пекин ережелері) шыға
отырып келесілерді ... ... ... ... ... ... ... мән-жайын ескере отырып мемлекеттік
әсер ету шараларын қолдану;
      4 құқықбұзушылықтың алдын-алуға көмектесу.
      Ювеналды  судьялардың (соттардың) ... ... ғана ... жүргізудегі дәстүрлі әдістерге 
сәйкес келмейтін болып көрінуі мүмкін. Бірақ, балалар мен жас өспірімдердің
ішінара әрекет қабілеттіктерін ескере ... сот, ... ... ... дамуына көмектесуге міндетті, ал керекті жағдайларда құқытық көмек
көрсетуге. Тұрғын үйлерді жекешелендіру ... ... ... ... ... әрқашанда ескерілмейтінін
көрсетті.Жоғарыда көрсетілген Президенттің Жолдауында Үкімет алдындағы
басым міндеттер ретінде балалардың мектеп сабақтарына қатысуын ... ... ... бар. Жеке ... ... ... алу жас өспірімнің
мазмұнды өмірін қамтамасыз ете алады және қылмыстар мен құқық
бұзушылықтарды жасау мүмкіндігін жоғары деңгейде еркін таңдауды рұқсат
етеді. ... өзі бұл идея ... ... ... ... талап
етеді. Көрсетілген міндетті қамтамасыз ету үшін кәмелетке толмағандардың
жас шектерін ғана емес,  ювеналды ... ... ... ... да ... ... ... толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі
сұрақтары 
      Қылмыстық жауаптылық қылмыстық құқытың іргелі ұғымдарына ... ... ... ... мағынасын білдіретін «қылмыс- қылмыстық
жауаптылық – жаза» заңдық триадасының байланыстырушы звеносы болып
табылады.
      Қылмыстық жауаптылық – бұл төрт ... ... ... ... ... салдары:
      1 қылмыстық заңның нормаларыне  негізделген және қылмыс жасау 
фактісінен туындайтын тұлғаның  мемлекетке беретін есебі;
      2 сот үкімі арқылы жасалған қылмысқа ... баға беру және ... ... ұялту;
      3 жаза немесе өзге де қылмыстық-құқықтық 
сипаттағы өзге де шараларды  қолдану;
      4 тағайындалған жазаны өтеумен  бірге сотталудың ерекше құқықтық 
салдары ретіндегі соттылықтың  болуы.
      Қылмыстық жауаптылықты жүзеге асыру дегеніміз, қылмыстық
құқықбұзушылық пайда болғанан кейін, оның субъектілерінің құқықтары мен
міндеттері заңға сәйкес жүзеге ... ... ҚР ҚК ... ... асырудың бірнеше нысаны бар. Қылмыстық жауаптылықты
жүзеге асырудың кең таралған нысаны жаза. Жаза дегеніміз сот үкімі бойынша
тағайындалатын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ол қылмыстық заңмен қылмыс  ретінде қарастырылған әрекет 
үшін ғана тағайындалуы тиіс;
      2 жаза тек қана мемлекет атынан  сот үкімімен тағайындалады;
      3 мемлекеттік мәжбүрлеклің басқа 
шараларына қарағанда, жаза қылмыстық  заңда көрсетілген белгілі бір 
жағдайда соттылықтың жойылып  не алынып тасталуы құқықтық 
салдарларға әкеп соқтырады;
      4 жаза тек қана жеке сипатқа ие;
      5 жаза қашанда қылмыс істеген адамның ... мен ... ... оған ... бір жапа ... әкеп ... және ... игіліктерінен айырады.
      Бұл қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың тағы мынадай түрлері бар:
шартты түрде соттау (ҚР ҚК 63-бабы) және жазаны ... ... ... жауаптылықты жүзеге асырудың екінші нысаны жаза
тағайындамай соттау. ҚР ҚК 81-бабына сәйкес жаза тағайындамай соттау тек
қана бірінші рет кішігірім ... ... ... ... жасаған,
кәмелетке толмағанға ғана қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайларда жазадан
босатылған,  сотталғандарға міндетті ... ... ... бар ... қолданылады.
     Жазаның мақсаты деп жазаны бекіту, оны  қолдану және жүзеге
асыру аркылы қолжеткізілуге тиіс түпкілікті әлеуметгік нәтижелер танылады.
     Жазаның нақты мақсаты Қазақстан Республикасының 
қылмыстық заңнамаларының алдында  ... ... ... ... қызметінен туындайды.
     ҚР  ҚК 38-бабының 2-бөлігінде жазаның  мақсаты бойынша анықталған:
«Жаза дегеніміз соттың үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу
шарасы. Жаза қылмыс істеуге кінәлі деп ... ... ... және ... ... мен ... осы ... көзделген айыру немесе
оларды шектеу болып табылады».
     Сейтіп  жазаның мақсаты мыналар болып табылады:
     -әлеуметтік  әділеттілікті қалпына келтіру;
     -сотталған  адамды түзеу;
     -жаңа  қылмыстар істеудің алдын алу.
     Жазаны  қолданудың әрбір жағдайы көрсетілген 
мақсаттарға сай келіп отыруы тиіб. Қылмыстық жазаның мақсаты ретіндегі
әлеуметтік әділеттілікті қалпына ... ... рет ... ... ... орын алып ... ... мақсаттың қарастырылуы қылмыстық
заңнаманың маңызды қағидаттарының бірі — әділеттік қағидатынан туындап
отыр.
     Жаза мен қылмыстық-құқықтық сипаттағы өзге де ... егер ... ... ... сипаты мен дәрежесіне, қылмыстың істелу
мән-жайлары мен кінәлі адамның ... сай ... ғана ... деп
саналады. Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру қылмыстың қоғамдық
қауіптілігінің сипаты мен дәрежесі және жазаның қаталдығы арасындағы сай
келушілікті талап етеді.
     Жаза  қылмыстың істелу нәтижесінде бұзылған ... ... ... ең ... ... ... келтіру үшін қызмет
етеді. Қылмыстык-құқықтык санкцияларды қалпына келтіру сипаты қылмыстың
істелу нәтижесінде бұзылған құқықтар мен бостандықтардың ерекшеліктерімен
тығыз байланысқан. Таза қалпына келтірудегі ... ... айып ... ... ... мүліктік қылмыстық-құқықтық санкцияларға ие болады.
Әрине, қылмыспен келтірілген шығындардың бәрі бірдей міндетгі түрде қалпына
келтіріле бермейді ғой. Сірә, өлімге ... ... ... ... нөтижесінде жоғалған денсаулық ешқандай жазамен қалпына
келтірілмейтін шығар (бірақ, дегенмен, кейбір жағдайларда қасақаналықпен
кісі өлтірген үшін мүліктік ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығарылмайды). Дегенмен, бұл осындай
қылмыс үшін жазалау кезінде әділеттілікті қалпына келтіру мақсатына қол
жеткізу мүмкін емес ... ... ... ... ... ... адамның
құқықтары мен бостандықтарын шектеу арқылы қол жеткізіледі (мысалы, ұзақ
мерзімге оны бостандығынан ... және ... ... ... ... шартқа қоюға мәжбүрлеу). Сөйтіп, жазаның жазалаушы мазмұны, бұдан
бұрын атап өткеніміздей, осы жағдайда да әлеуметгік әділеттілікті қалпына
келтірудің ... бір ... ... ... ... ... қылмыстық жазаға және оның жазалаушы мазмұнына
байланысты әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру жаза қылмыскерге
қатысты жазалауды ғана мақсат етеді ... ой ... ... Тіпті ең қатал
деген жазаның өзі сотталушыға жан азабы мен тән ... ... ... ... ... ... атқаруға байланысты құқықтық шектеулер
мен мәжбүрлеп айырудың басқа да мақсаттары бар, солардың ішіндегі ең
маңыздысы әлеуметгік әділеттілікті қалпына келтіру болып саналады.
     Қылмыстық жазаның енді ... ... ... ... ... ... ... қылмыскердің заңға бағыныңқы
адамға айналуымен көрінеді. Бұл жерде, әрине, адамның жазасын өтеп
шыққаннан кейін адамгершілігі жоғары инабатты адамға айнылып ... ... ... ... жоқ. ... ... шешуге болатын айқын міндет — ол
сотталған адамды жазаның қатерімен болса да енді қылмыстық занды бұзуға,
яғни жаңадан қылмыс істеуге жол ... ... ... ... ... ... ... басталады және сот мәжілісі, кім  шығару мен жаза
тағайындау барысымен жалғасады, сөйтседе оның ... сәті ... ... байқалады. Осыған орай, жазаны атқару органдарының тікелей міндеті
сотталғандарды түзеу болып табылады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық-
атқару ... ... 1 ... ... ... түзелуі оның
мінезінде құқықты сақтаушылық, тұлғаға, қоғамға, еңбекке, адамзат өмірінің
нормаларына, тәртібі мен дәстүріне деген дұрыс кезқарасынын ... ... Заң осы ... кол ... ... ... ... жазаны атқару мен өтеудің тәртібі (режим),
тәрбие жұмыстары, қоғамдық пайдалы еңбек, орта білім алу, ... ... ... ... ету ... ... (ҚР ҚАК ... 2-бөлігі).
     Ғалымдардың көзқарастарына сәйкес, қылмыстык-атқару құқығында жаза
сотталғандардың құқықтық шектеу кешендері — жазалаумен теңестіріледі.
Сондықтан жазаны атқару қылмыстық-аткару құқығының нормаларымен реттелген
жазалуды атқарудың тәртібі ... ... Ж. ... атап өткеніндей, жазаның жазалаушы қасиетгері режим
арқылы іске ... ... мәні мен ... ... ... атқару
режимі өзінің бағытына қарай көпсалалы. Ол сотталғандарға жазалушы ... ... ... ... ... ... құралдарының бірі
ретінде көрінеді. және бірмезгілде езге де тәрбиелік ықпал ету құралдарының
нәтижелі қолданылуы үшін құқықтық алғашарттар қалыптастырады».
     Жазаның ... ... ... ... ... Жаза шаралары да түзеу  құралдары сияқты істелген
қылмыстың ауырлығын, ... ... ... ... ... ... ... тиіб. Бас бостандығынан айыруды жазасын өтеу
кезінде түзеудің негізгі құралдары мыналар болып саналады: бостандықтан
айыруды өтеу режимі, қоғамға пайдалы ... ... ... ... ... ... мынадай түрлері де қолданылады: сотталғандардың
көркемөнерпаздар ұйымдары, мәдени-ағарту және өзге де қызметгер.
     Жазаның өзге шараларын колдану кезінде  түзеу құралдары бостандықтан
айыру ... ... ... салыстырғанда өзіндік езгешеліктерге ие
болады. Бұл жерде түзелудің өлшемі адамның мінез-қүлқының өзгеруі, ... ... ... ... ... ... ... болады.
     Ақырында, жазаның мақсаты қылмыстың алдын алу болып табылады.
Қылмыстық құқық теориясында ол жеке (арнайы) және жалпы болып бөлінеді.
Арнайы алдын алу сотталушының өзін жаңа ... ... ... ... ... ... моральдық ықпал етумен, яғни оны
түзеу жолымен; екіншіден, сотталушылардың жазасын өтеп жүрген кезінде
қылмыс істеуіне немесе жаңадан қылмыс істеуіна ... ... ... кол ... Шындығына келгенде, қылмыстың көптеген
түрлерін (мысалы, зорлау, қалтаға түсу, жалған ақша істеу және басқалар)
түзеу мекемелерінде ... ... те ... ... ... бостандығынан айыру жазасын өтеп жүргеннің өзінде де істеліп
жатады (мысалы, күш көрсету, адам ... ... зиян ... ... ... түсу және ... ... арнайы алдын
алудың мақсатына жалпы алдын алу сияқты жаза қатерімен қол ... ... ең ... ... ... ... Адам ... алмайтындығын,
оның ауырлық дәрежесін санасында електен өткізіп, ұғынып, өзін қылмыс
істеуден тежейді. Қатер жөніндегі ой қылмыс істер алдында да, қылмыс істеу
кезінде де ... ... ... ... ... ... ... жоғары емеб. Дегенмен, әр жылдардағы әр елдерде
жүргізілген әлеуметтік зерттеулердің деректері азаматтардың белгілі бір
бөлігі нақ ... ... ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күрестің
басты құралы жаза екендігі ең бірінші ауызға түсу керек. Жоғарыда атап
өткеніміздей, қылмыстылықпен күресте басты маңызға мемлекеттің ... ... ... ... ... ие ... Бұл
тұрғыдан алғанда жаза негізгі болмаса да маңызды ғана емес ... ең ... ал ... ... ең маңызды құрал болып
табылады. Нақ осы жаза ғана қылмыс істеп жүрген адамның қылмыстық қызметін
үзе алады. Ол адамгершілік ... ... ... ... бір ... қатерімен қылмыс істемейтіндей ықпал жасай алады. Осыған байланысты
қылмыстық заң мемлекеттік мөжбүрлеудегі ең қатаң шарасы-жазаны ... ... ... Ол (заң) ең кәнігі қылмыскердің ауыр және
аса ауыр қылмыстары үшін ең ... ... ... ... ... заң ... істегеннен кейін шын көңілімен өкінген, келтірген
зияндарын қалпына келтірген, қылмыстың ... ... ... ... ... 1959 жылғы ҚК-нде жаза мақсатының тағы бір түрі
— сотталғанды еңбекке  адалдық, заңдарды дәл ... ... ... ... ... қайта тәрбиелеу мақсаты кезделген болатын.
     1997 жылғы Қазақстан Республикасының  Қылмыстық кодексі бұл мақсаттан
бас тартты. Әрине, ... ... ... ... ... ... ... етудің талаптары шамадан тыс жоғары сияқты. Сірә де, қазіргі
қолданыстағы еңбекпен түзеу арқылы ықпал ету шараларын қолданумен іс
жүзінде мұндай ... жету ... ... ... де ... тағы да ... және мемлекетті қылмыстық қолсұғушылықтардан қорғау (күзету)
кіреді. Жазаның мақсаты мен қылмыстық құкық міндеттері араласып кеткеніне
қарамастан, оның соңғысы экономикалық, ұйымдық, жалпықұқықтық және өзге ... ... ... ... ... салу мен, жаза ... өзге де ... ету құралдарымен шешіледі.
     Атап  өту керек, қылмыстық заңда белгіленген  жаза мақсаттары,
өздерінің әртүрлі ... ... ... ... және ... болып табылады. Бір мақсат бір мақсатты толықтырып отырады,
олардың әркайсысының колжеткен нәтижесі екіншісінің жүзеге асуына жағдай
туғызып отырады.
     Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары туралы мәселелер де жатады.
Мәселен қылмыстық құқық теоретиктері жаза мақсатын ... ... ... түсіндірме беруде. Біреулері, жазаның мақсаты жазалау
десе, басқалары — ... мен ... ... ... ... ... алу
деп санайды. Қылмыстық жазаның мақсатын дұрыс ұғына білудің ... және ... мәні бар. ... белгілісі, коғамда ештеңе де
сапалы түрдегі ниетсіз, қалаған мақсатсыз жүзеге асырылмайды. Осыдан келіп
қылмыстық жазаның мақсаты ... ... ... ... ... ... бір ... құралдарды таңдауға әсер етсе, екінші
жағынан, осы таңдап алынған құралдардың осы мақсатты жүзеге асыру
әдістеріне әсер ... Осы ... ... ... білу ... үшін де, оларды тәжірибеде қолдану үшін де өте кажет.
     Жазаның мақсаты әлеуметтік қоғамда кешенді  сипатқа ие болады, ол
мемлекетгі нығайту  мен дамытуға мүдделі қоғамдық қатынастарды коғамдық
қауіпті қолсұғушылықтан қорғаумен ... ... ... жаза ... ... ... ... нұқсан келтірілген әділеттілікті
қалпына келтіру үшін қызмет етеді. Жаза ... ... ... өткір де
қатал құралы, ол қылмысқа қарсы қажетті әсер болып табылады.
     Жаза  мен қылмыс бір-бірімен ... ... ... болады. Егер
қоғамдық қауіпті әрекет жазаны қамтымайтын болса, онда ол қылмыс деп ... ... жаза ... ... ол ... айналған болар еді.
Сондықтан, қылмыстык жаза қылмыс үғымымен байланыстырыла зерттелуі тиіб.
Алайда, ... ... ... пен жазаның диалектикалық байланыстарын
жоққа шығарып, қылмыс туралы ілімді ... ... ... ... ... ... ... бар. Мәселен,
жекелеген зерттеушілер, қылмыс ұғымымен қатар, жазаны белсене қолдану
процесі де бірге жүреді деп санайды. Бірақ, олар, бізге ... ... ... құқықтық нормалардың мемлекеттік билікпен реттеліп
отыратын құқықты нормаға айналатын процесін ескермейтін сияқты. Бұл орайда,
«іс жүзіндегі де және қисыны бойынша да қылмыстар ... ... ... туралы мәселе көтерілмес бұрын, алдымен қылмыстық әрекет істелуі
керек. Шын мәнінде, бүкіл жаза жүйесі істелген қылмыстармен күрес шаралары
жүйесі ретінде қызметтік рөл ... егер бұл ... ... ... ... ... онда ... жазаның емес қылмыстық үлесіне тиеді.
Бірақ бұл, қылмыс пен жазаның өзара бағыныштылығын жоққа шығару ... ... ... ... және сол сияқты қылмыссыз қылмыстық жаза
болуы мүмкін емес», деген ғылыми көзқараспен толығымен келісуге ... ... ... ... ... ... ... қылмыстылықтың
өсуінің негізгі факторларының  бірі болды. Бүгінгі жас өспірімдер
олардың күнделікті өміріндегі болып  жатқан фактілерге сүйеніп ... ... ... ... «мен кәмелетке толмағанмын, бұл мені қамауға алмайды дегенді
білдіреді»;
• «жәбірленушімен ақша арқылы келісуге ... ... ... -бұл оңай, мен үйде боламын, көп болса бір рет
«белгіленуге» барып келермін;
• «мен кәмелетке толмағанмын», маған ескерту мен ... алу ... ... ... ... атап ... ... халықаралық 
нарықта Қазақстан Республикасының  маңызын күшейту бойынша саясатты
жүргізу және осыған байланысты заңнаманы халықаралық стандарттарға сәйкес
гуманизация ... ... ... ... көзқарасым бойынша қылмыстылықтың
өсуіне, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың ортасында криминалдық жағдайдың
нашарлауына алып келді.
      Нарық қатынастарыніың пайда болуы өмірдің барлық саласында көрініс
тапты, бұл құндылықтардың, дүниетанымның, ... ... ... ... ... ... ... азаматтар құқық қорғау
органдарына көбінесе жүгіну себебі болып, кінәліні заңға тарту үшін емес,
онымен келтірілген залалдың орнын ... ... ... ... ... байланысты (ҚР ҚІЖК 38-бабы) кінәлі кәмелетке
толмаған тұлғаның  жауапкершілігі (кішігірім немеме ... ... ... аяқталады, бұл өз кезегінде соңғымен құқықа қарсы қызметті
жалғастыруға түрткі болады.
      Тікелей заңды фактілердің өздерін ескермей, тәжірбиеге негізделетін
болсақ, ... ... ... ең ... ... ... тартпау жағдайларын кішірейту  және идеалында
болдырмау мақсатымен, кәмелетке толмағандарға қатысты заңнамадағы
қатаңдықты күшейту.
      Жазаның болмай қоймайтындығы құқықбұзушылармен  күрес үшін ғана ... ... ... заңға деген  құрметін тәрбиелеу, адамдардың
барлығында құқықтық бұйрықтың орындау әдетін тәрбиелеу үшін қажет.
      Осылай бұл құбылыстың табиғатын талдағанша, жасалған фактіні
қарастыру оңай. Бұл ерекше ... күш ... ... етпейді, яғни
тәжірбиелік қызметкерлердің көбіне (кәмелетке толмағандар істері бойынша
бөлімшелер, ... және сот ... ... ... ... жас өспірімдермен, яғни  кәмелетке толмаған құқықбұзушылармен жұмыс
барысында мұндай әдіс қандай нақты салдарларды әкелетіндігін бағалай
алматын жартылай ... ... ... ... жұмыс істеуі
нәтижесінде болады. Жеке тұлға қалыптасатын алғашқы кезеңдерде түзетуді
жүргізбесе, яғни оның санасын, дүниетанымын, өмірге қатынасын түзетуді
жүргізбесе, бұл тек қана кәмелетке ... ... ғана ... қылмыстылықтың өсуіне алып келеді (өйткені балалар өсіп
ересектерге айналады).
Бұл ойланулардың барлығы бір қортындыға ... ... ... ... өз қызметін сапалы жүзеге асыра алатын субъектісі
ретінде жас ... ... әсер ... бұл ... шешудің басқа
ең оңтайлы да ұтымды жолын іздеу керек.
      Жазалау шаралары болу керек, бірақ оларды қолдану, біздің
пікірімізше баспалдақты  сипатта болуы қажет. Егер біз бірден жазаласақ,
біздің өсіп келе ... ... ... ... оның ... ... ... жинақтайды. Бұдан басқа әрбір кәмелетке
толмағанмен жұмыста жеке әдістер қолданылуы керек.Нәтижесінде бұл белгілі
тұлғалар санатының асоциальды ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға 
қатысты сот төрелігі туралы ұғым, ол қандай органдармен жүзеге асырылады 
соған байланысты (полициямен, сотпен немесе әлеуметтік
қамсыздандыру мекемесімен, әлеуметтік қызметпен және т.б.), сондай-ақ ... ба, жоқ па? Мен жеке ... ... ... ... ... проблема нақ осы сәйкес органдардың мамандандырылуында.
      Пайда болған проблеманы ең ... әрі ... ... ... ювеналды әділет органдарын құру болып табылады.  
     Қолданылған әдебиеттер тізімі 
1. Павлодар  облысы бойынша 2007 жылғы қылмыстылықпен күрестің күйі
мен нәтижелері туралы статистикалық ақпарат.- Павлодар, 2008.
2. БҰҰ ... ... ... сот ... ... ... ... стандартты ережелері, 1985 ж.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс-жүргізу ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі.- Алматы: Юрист, 2008.
5. Бочкарева Ж.Ж. Психология подростков – правонарушителей// ... 1967. ... ... К.Е. Опыт ... психологического анализа
несовершеннолетних правонарушителей.- М.: ИНФРА-М, 1967 – ... ... ... ... – Алматы: Әділет- Пресс, 1997
8. Рогов И.И., РахметовБ.М. Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы.-
Алматы: Жеты- Жаргы, 2006. 320 ... ... В.Б. ... и ... ... М. ЮНИТИ, 1975- 76с
10. Сафуанов Ф.Н. Психолого- психиатрическая экспертиза
несовершеннолетнего обвиняемого// Российская юстиция.-1997. Б.9
11. ... А. М. ... ... М.: Проспект, 1981- 63с
12. Астемиров И.И. Уголовная ответственность и наказание
несовершеннолетних. – Минск, 1986. 217 ... ... ... ... ... 2002 жылғы 11-сәуірдегі
«Кәмелетке толмағандары қылмысы және оларды қылмыстық және өзге ... жат ... ... ... ... ... сот ... Нормативтік қаулысы
14. Примаченок А.А. Ответственность взрослых за правонарушения
несовершеннолетних.- Минск, 1976. 149 б.
15. Никитин А.Ф. Ответственность несовершеннолетних.- М.: ... 1980. ... ... ... ...... ... жарғы», 2008.
17. Бабаев М.М. Индивидуализация наказания несовершеннолетних.- М.: Спарк,
1968. 136 ... ... ... Л.В. Уголовная ответственность и наказание.- Минск,
1963. 148 б.
19. Мельникова Ю.Б. Дифференциация ответственности и ... ... 1999. ... ... ... туралы Конвенция, 1989ж.
21. Руководящие принципы ООН для ... ... ... ... ... қ. бойынша КТБ Ресми ақпарат КТБ, 2006ж.
23. ... о ... на ... ... Жетi ... ... Жетписбаев Б.А. Ювенальная юстиция.- Алматы: Даникер, 2001. 237 б.
 
 
     Қосымша ... ... ... ... ... ... ... қ. |Павлодар  қ. |
| |ІІБ ... |
| |2001 ж. |2002 |2003 |2004 |2005 |
| | |ж. |ж. |ж. |ж. ... ... |234 |260 |144 |124 |121 ... ішінде |243 |235 |147 |117 |164 ... ... | | | | ... | | | | | ... ... ... жауаптылыққа
тартылған кәмелетке  толмағандар туралы статистикалық мәліметтер
|Бап |2001 ж.|2002 ж.|2003 ж.|2004 ж.|2005 ... ҚР ҚК |100 |112 |42 |29 |40 ... ҚР ҚК |38 |27 |35 |32 |41 ... ҚР ҚК |23 |21 |13 |16 |15 ... ҚР ҚК |7 |14 |5 |2 |0 ... ҚР ҚК |2 |1 |0 |2 |0 ... ҚР ҚК |14 |1 |3 |6 |7 ... ҚР ҚК |4 |10 |1 |3 |1 ... ҚР ҚК |7 |10 |8 |3 |7 ... ҚР ҚК |10 |33 |22 |13 |0 ... ҚР ҚК |12 |8 |0 |2 |6 ... т.1 бп. 37 ҚР ... |50 |2 |7 |13 ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы27 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы туралы20 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығына жалпы сипаттама.32 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының жалпы сипаттамасы19 бет
Кәмілетке толмағандардын қылмыстық жауаптылығы26 бет
Кәмелетке толмаған қылмыскерлердің қылмыстық жауаптылығы45 бет
Кәмелетке толмағандар қылмыстық жауаптылығының жалпы мәселелері83 бет
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлері мен шектері48 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь