Экономикалық жүйелер, ұғымы, типтері және салыстырмалы сипаттамасы

Меншік үғымы түрлері және Қазақстан меншік қатынастарының дамуы.
Экономикалық жүйелер, ұғымы типтері және салыстырмалы сипаттамасы.
Сұраныс және ұсыныс икемділігі оның түрлері.
Бәсеке және оның модельдері
Меншік - экономикалық санат ретінде. Меншіктің экономикалық санатын ұғынудың негізі тіптен ХІХ ғасырдағы ғылыми жұмыстарда кездеседі. Ондағы ой меншік қоғамда, тек мемлекет ұйымдастырған қоғамда ғана болады дегенге тіреледі. Меншік, бұл- зат та емес, мүлік те емес. «Бұл- белгілі бір экономикалық қатынас».
Меншік дегеніміз тарихи қалыптасқан, белгілі бір қоғамдық қатынас, ол адамдар арасында затқа байланысты туындайды. Меншік ұғымы әрқашанда ұйымдасқан адамдар қоғамына тән. Адамзаттың алғашқы даму кезеңінің соңына қарай меншіктің туындауы мемлекеттің пайда болуына және қоғамның ары қарай екпінді дамуына әкеп соқты. Меншік қатынасы қоғамдық құрылыстың әлеуметтік- экономикалық мәнін білдіреді. Сондықтан да меншік мәселесі қоғам өміріндегі негізгі мәселе болып табылады. Қоғамның қалай ұйымдасатындығы және адамдар тұрмысы оның қалай тұрғызылғанына байланысты. Меншік пен өндірістік қатынастардың негізгі формалары қоғамның құл иеленушілік, феодалдық, капиталистік сияқты типтерін тарихи анықтап берді.
1 Жүнісов Б, МәмбетовҰ, Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика
негіздері» Алматы -2000ж.
2 Ихданов Ж.О., Орманбеков Ә.О «Экономиканы мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері», Алматы – 2002.
3 «Қазақстан – 2030», Алматы - 1998
4 Мауленова С.С. «Экономикалық теория». Алматы – 2004.
5 Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С. «Микроэкономика». Алматы – 2000 ж.
6 Экономикалық теория негіздері Оқулық Алматы – 1998ж.
7 Әубәкіров Ә. Экономикалық теория негіздері, Алматы -1998
8 Шеденов Жалпы экономикалық теория негіздері Алматы – 2001
9 Ілиясов К.Қ, Құлпыбаев «Қаржы» Алматы - 2003
10 Әкімбеков С. «Экономикалық теория» Астана-2002
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ПӘН:Экономика
Тақырыбы: Меншік үғымы түрлері және ... ... ... ... жүйелер, ұғымы типтері және ... ... және ... ... оның ... және оның модельдері
Дайындаған: Балериан Е.Е
Тексерген: Габдуллина Л.Б
СЕМЕЙ 2015 ж
Меншік ... ... және ... ... меншік қатынастарының дамуы.
Меншік - экономикалық санат ретінде. Меншіктің экономикалық санатын ұғынудың негізі тіптен ХІХ ғасырдағы ғылыми жұмыстарда ... ... ой ... ... тек ... ұйымдастырған қоғамда ғана болады дегенге тіреледі. Меншік, бұл- зат та емес, ... те ... ... ... тарихи қалыптасқан, белгілі бір қоғамдық қатынас, ол адамдар арасында затқа байланысты туындайды. Меншік ұғымы әрқашанда ұйымдасқан ... ... тән. ... ... даму ... соңына қарай меншіктің туындауы мемлекеттің пайда болуына және ... ары ... ... ... әкеп ... Меншік қатынасы қоғамдық құрылыстың әлеуметтік- экономикалық мәнін білдіреді. Сондықтан да меншік мәселесі қоғам өміріндегі негізгі мәселе болып табылады. ... ... ... және ... ... оның ... ... байланысты. Меншік пен өндірістік қатынастардың негізгі формалары ... құл ... ... капиталистік сияқты типтерін тарихи анықтап берді. Сонымен қатар, меншікке дейінгі кезеңді- алғашқы қоғамдық және ғылыми жобаланған, бірақ толық іске ... ... ... ... бөліп алуға мүмкіндік берді.Меншік қатынастарының өзгеруі- қоғамның негізгі қозғаушы күші және барлық әлеуметтік сілкіністердің себебі. Ал, ... ... ... ... ... де, ... де әкелуі мүмкін. Өзгерістердің тиімділігін анықтау қиын емес, ол үшін тиісті кезеңдердегі мемлекет пен азаматтың экономикалық және ... ... ... ... ... ... дамуының қандай да болсын тарихи кезеңдеріне көз жүгіртіп қарайтын болсақ, меншік мәселесі бірінші ... ... ... ... -- ... ... ... құбылыс, ол адамның өмір сүруінің негізгі болып табылады. Жеке меншіктің пайда болуы Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим, т.б. сол сияқты ... ... мен даму ... ... ... ... заңында жерге жеке меншік құқығы болған жоқ. Жеке ... тек мал мен ... ... ... ... ... үшін ... құлағына ен салатын.
* Бүгінгі түсінік бойынша меншік құқығы дегеніміз -- субъектінің заң құжаттары арқылы ... және ... ... ... мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билік ету құқығы.
Меншік -- бұл жеке ... ... ... ... ... Сондай-ақ меншік заң бойынша қорғалды Біздің елімізде меншіктің заңдастырылған екі түрі бар: жеке ... және ... ... ... ... Конституциясына сәйкес олар бірдей мойындалады және қорғалады. Жеке меншік -- ... және ... емес ... ... мен ... ... меншігі, ал мемлекеттің иелігіндегі мүліктер мемлекеттік меншік болып есептеледі Біздің еліміздегі нарықтық қатынастар мемлекеттік меншіктің әр түрлі формаларының қажеттілігін тудырады.Сондықтан да ... ... ... ... жеке ... ... ... жүргізіліп жатыр.
Кейбір жағдайларда мүлік тек біреудің меншік құқығында ғана емес, ... ... ... ... ... Бір ... одан да көп бірнеше тұлғаның меншігіндегі мүлік оларға ортақ меншік құқығымен тиесілі болады. Ортақ ... ... және ... ... меншік деген түрлері бар. Меншік иелерінің үлестері белгілі болса, онда ол үлестік ортақ меншік болады. Меншік құқығына қатысты үлестері белгіленбеген ... онда ... ... ... тең. Бұл -- ... ... ... құқығының пайда болу негіздерін бастапқы және туынды деп ажыратуға болады. Бастапқы негізге бұрын ешкімнің меншік құқығында ... ... ... ... жаңа ... үй, ... ... жануарлар, т.б. Туынды негіз мүліктің бір тұлғадан екінші тұлғаға өтуі негізінде пайда ... ... ... ... ... ... ... мүмкін сату -- сатып алу, айырбастау, сыйлау.
* Қазақтың әдет-ғұрып заңында бірінші болып жерді басып алу ... ... яғни ... ... ... қыстаудан көшіп, жаңа жерге орнығып алса, жайылым мен суат ... ... ... ... ... ... суаттарға ғана қатысты, ал жасанды суаттарға, құқықтар мен тоғандарға меншік құқығы осыларды жасаған адамдарға байланысты ... ... ... өз ... және мәжбүрлі түрде жүзеге асырылады. Мүлікті өз еркімен басқа тұлғаға беру, сату, меншік құқығынан бас ... ... жою және т.б. ... ... ... құқығын тоқтату: тәркілеу, реквизация, иесіз мәдени немесе тарихи ... бар ... ... алу және т.б. ... жүргізіледі.
Меншік құқығының мазмұнын іс жүзінде меншікті иелену, пайдалану және ... ету ... ... ... құқығы бұзылса немесе бұзылуы мүмкін болса онда меншік иесі өз құқығын ... ... ... ... екі ... бұзылуы мүмкін: меншік иесінё өз мүлкін қолдануына және иелік етуіне кедергі ... ... ... ... иесі ... ... бөтен біреудің иелік етуінен өз мүлкін алу туралы виндикациялық талап кояды. Екінші ... ... иесі өз ... ... және ... етуге тосқауыл болатын заңсыз кедергілерді жою туралы заң бұзушыға ... ... ... ... сай ... иесі өз мүлкін бөтен біреудің заңсыз иелік етуіне қарсы талап қоя алады. ... ... ... ... жаңа ... ... адал немесе адал емес екендігі анықталады. Егер мүлікті иеленуші мүліктің заңсыз алынғанын білмесе және ... ... ... онда ол адам адал деп ... ... егер ... ... мүліктің заңсыз алынғанын білсе жәнө білуге тиісті болса, онда ол адам адал емес деп есептелінеді. Негаторлық талап -- бұл ... ... ... ... ... құқығын дұрыс жүзеге асыруға кедергі жасайтын бөгеттерді жою туралы талабы. Егер ... ... ... ... ... ... ... берушінің заңсыз иелігіндегі затқа иелік етпесе, негаторлық ... ... ... өз ... ... ... бірақ та жауап беруші өзінің құқыққа қарсы мінез- құлқымен талап қоюшыға өзінің меншік құқығын дұрыс жүзеге асыруға кедергі жасайды. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруына жауап беруінің құқыққа қарсы мінез- құлқы мен ... ... ғана ... ... ... ... бұзушылықтың салдарын жоюға, яғни шығындарды қайтаруды талап етуге бағытталған. Бұл талапқа талап ету ... ... ... ... құқығы -- белгілі бір тұлғаның ... ... ... ... мүлкін өз қалауынша, өз мүддесіне саи кез келген шаруашылыққа пайдалану құқығы.
Құқықтық жағдайларына байланысты елімізде меншік: мемлекеттік және жеке меншік ... ... ... ... емес ... ... мен жеке ... меншігі жеке, ал мемлекеттің меншігіндегі мүліктер, т.б, мемлекеттік меншік болып табылады. Елімізде нарықтық қатынастар меншік ... ер ... ... ... Сондықтан да елімізде мемлекеттік меншікті жеке меншікке айналдыру үшін жекешелендіру жүргізілуде.
Экономикалық жүйелер, ұғымы типтері және ... ... ... ұйымдастыру үлгілері.
Меншік барлық қоғамдық құрылысқа тән объективтік қатынас болып қаралып қашан болмасын ойшылар назарынан тыс қалмаған. Әр түрлі өркениеттер ... ... ... ... және оның қоғам дамуындағы ролі туралы өз пікірлерін ортаға салып өткен.
Көне грек әлемінің ... ... ... ... ... мемлекет туралы ілімін дүниеге әкелген. Бұнда азаматтар өндіріс шарттарын бірлесіп иемденеді. Жалпы меншіктің артықшықтарын дәлелдеу адамгершілік -- ... ... ... ... ... Өнегелік -- бұл мән және рух бірлік, біртұтастық деп мойындау, өнегелілік, оны жеке алып қарағанда, жалпыламалық болып табылады; ... ... ... ету адамгершіліктің белгісі; жеке меншік жеке адамнын мүддесін жалпы мүддеден жоғары ұстайды, әр адам тек өзі үшін ... иесі ... ... ... жеке ... өнегелілікке, адамгершіліккежатпайды.
Көне Римнің цивилизациясы басқа болды. Бұнда жеке тұлға тұңғыш рет ... ... ... бөліне бастады, индивидуалдық дамуға кедергі болатын тайпа мен ру екенін сезіну жойыла түсті. Жеке ... ... ... оны ... орын ... ... ... цивилизациясында одан әрі дами түсті. Реформация Батыс әлемінде өмір, табиғат және дүниежүзі туралы ... ... ... ... индивидуалистік тұлғаға бағытталған, протестант этикасының ықпалымен, экономикалық адам ұғымын, азаматтық қоғам және таптық мемлекет теориясын табиғи ... деп ... жеке ... ... ... ... ал ... бостандығы, еркіндігі" деген түсінік "меншігі бар адам" деген түсінікке айналды.
Қазақстандық цивилизацияның адамгершілікті бағалауы көне-грек ... ... ... ... Кәсіпкерлік, іскерлік қолдау алатын, ал дүниеқорлық , пайдақорлық айыпталатын, адамгершілікке жатпайтын.
Адамгершілік, өнегелілік бірлік және руханилік деп саналып түсінілетін. Жалпы және жеке ... ... ... ... аударылатын,үміт артылатын.
Меншіктің әр түрлі формалары мен түрлерінің мәндік ... ... ... ... Экономикалық жүйе халықтың шаруашылық практикасының нақты жағдайында пайда болатын, қоғамның ерекше құрылымын бейнелеп көрсетеді. ... ... ... дағдысы, дәстүр-салты, рухани қал-жағдайы, оны құрметтеп бағалайтын жәйттары және өмірге, дүниеге деген ерекшелік көзқарастары қамтылады. Міне осындай жағдайлардың өзі, жүйелердің ... ... ... ... олар қашан болмасын нақты болады, өздері бейнелейтін мәдениетке сай келеді.
Экономикалық жүйенің ерекше қасиеттері ... ... ... ... есептесу керек.
* Бір жақтан, экономикалық жүйе сыртқы ортамен зат жөне қуат айырбастасып ... ашық жүйе ... ... ... ... ... ... өзінің элементтерін жаңаландырып отырады, т.б.
* Екінші жақтан, нақты өркениеттің мәдени қүбылысының бір көрінісі ретінде, экономикалық жүйе, алдымен ... осы ... ... ... ... ол ... ... жүйе болып өрекет етеді: бір экономикалық жүйеде пайда болған үлгінің, басқа экономикалық жүйелерде қолданылу мүмкіндігі төмен, шектелген болады. Бұл экономикалық ... ... ... және оның өркениеттік тұтастығын бұзбай сақтауға көмек береді. Табиғи шек қоюшы тетіктер рөлін, осы қоғамның тұрақтылығын және оның өзін-өзі ... ... ... ... ат ... ... жүйенің әдет-ғұрыптары, салты т.б. атқарады.
Қоғамдық өндірістің дамуы, экономикалық жүйелердің сыртқы ортамен тұрақты байланысқа ашықтығы, осы жүйенің жаңашыл жағдайлармен ... ... ... ... Бұл ... ... жүруі арқылы жүзеге асырылады. Осының нәтижесінде экономиканың ... ... ... ... ... Экономикалық ғылымда деген түсінік қолданылады. Бұл нақты ақиқаттың көшірме бейнесі, белгілі бір ... түп ... ... ... танып білудің нәтижесі.
Ресейдегі (кешегі күнге дейін қазақ елі Ресей құрамында болғаны мөлім) өркениеттің Батыс еркениетінен айырмашылығы, осыларда ... ... ... арқылы көрінеді. Батыс Еуропада таза капитализм үлгісі қалыптасқан. Ресейде таза капитализм дәуірі болмаған. Жалпыресейлік нарықты аралас экономиканың ерекше типінің ... ... ... XX ... осы екі өркениет тоталитарлық тәртіптің үлгісін - әкімшілік-бұйрық типті экономиканы сыйлады. Енді осы үлгілермен ... Бұл ... мына ... ... ... меншіктің басым формалары және түрлері, экономикалық үстемділік пен оны жүзеге асыру әдістері, нарықтың орны, рөлі және ... ... ... ... ... ... көп тараған формасы -- индивидуалдық жеке меншік: әр субъект іс-әрекеттерін өзінің мүддесіне сәйкес жүргізеді; әр экономикалық ... ... ... ... ... өз шешімдеріне сәйкес жүргізеді; өнімді сатушы мен сатып алушы өте көп болады. Бұл еркін бәсекелестікті жандандырады, ... әр ... ... ұсақ ... олар ... пен ұсынысқа әсер етпейді, сондықтан нарықтың ешбір субъектілері экономикалық үстемділік жүргізе алмайды. Сөйтіп, экономикалық үстемдік нарықтың тек ... тән ... ... ... Осы ... ... реттеуші рөл әпереді және баға дәрежесін белгілеудің өзі соның қасиеті болып табылады. Мемлекеттің рөлі өте ... ... ... ... ... ... экономикалық үкімет, үстемдік бір орталықтан жүргізіледі;
* нарық экономиканы реттеуші болмайды;
* нарық субъектерінің орекеттері жалпы мақсатты орындауға ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық, немесе, жеке меншік болады.
Орталықтан жүргізілетін экономикалық үкімет әкімшілік-бұйрық тәсілдері арқылы жүргізіледі, ал иеленуде бөлу қатынастары приоритетке ие болады: иеленуге ... ... жету ... рөл ... ... ... ... мемлекет болады. Бұл жағдайда экономиканы басқаратын органдар иеленушілердің және өндірістік кәсіпорындардың қызметтерін өз қарамағына алады.
Ресейдегі XIX ғ. екінші жартысындағы ... ... ... аралас экономика үлгісінің концепциясын қалыптастыруға әкеледі. Батыс үлгісімен салыстырғанда, осы үлгі, жетекші укладтың басқа укладтарды ... ... ... қол жеткен экономикалық құрылымның біркелкілігіне негізделмейді. Ол ... ... әр ... ... қатар жүріп отыратын шаруашылық жүргізу формаларының көп түрлілігіне, шаруашылық ... ... ... ... көпполюстік болуына және оларда мәндік мағыналар бар екеніне негізделеді. Аралас экономика үлгісінің философиялық негізін К.Н. Леонтьев ашқан ... ... ... ... ... ... болмауы және шаруашылық жүргізудің формаларының көп болуы -- бұл ... ... бұл әлі ... ... идея түріндегі дамудың ішкі көзі бар болғанының айғағы.
Батыс теоретиктерінің аралас экономика теориясына ... екі ... ... ... аралас экономика теориясы бұлардың арасында кең қолданылатын, дүниеге бір ... бір ... деп ... тану ... ... ... ... қатар, олар дамудың басым (жетекші), негізгі тенденциясы деп, ... ... ... ... таза ... экономикасынан бұйрық экономикасына жылжу екенін мойындайды. Айырмашылық тек бір ... ... көшу ... ... ... жүруінде -- капиталдың монополиясы, немесе, мемлекеттің монополиясы арқылы жүзеге асырылуында. Аралас экономика мынаны көрсетеді: ... ... ... ... шектелген жұмысшы күшін қабылдайтын шағын бизнессіз және экономикада тепе-тендік пен қоғамда тұрақтылық қамтамасыз ететін мемлекеттік кірісушіліхсіз өмір сүре ... ... ... Егер ... ... ... ... құбылыс, ешкімді таңдандырмайтын қарапайым жағдай болса, Батыста ол ... ... ... ... ... пайда болған, шаруашылық өмірдегі қайшылықтарды шешудің ерекше формасы болып табылады.
Батыста аралас экономика таза капитализмді ығыстыра бастады. Бір шектен екінші ... ... ... ... екі ... тән ... ал ... экономикаға тән емес. Батыста өнімді өндірушілер және өндіріс шарттарын сатып алушылар -- ірі ... ... ... үстемдік (өкімет) ыдыратылмаған. Сонымен қатар, аралас экономикадағы экономикалық ... ... ... ... ол ... ... ... сондықтан осы жағдайда болатын катынастар айырбас қатынастарына үстемдік жүргізбейді, оларды толықтыра түседі; материалдық ресурстарға меншік халықтық, мемлекеттік, жеке меншік түрлерінде ... әр ... ... өзінің мүдделерімен сәйкес жүргізіледі, бірақ қоғам колеміндегі ұнамды мақсаттар белгіленген болады. Мемлекет экономикада белсенді кызмет атқарады, мемлекеттік және жеке секторлардың ... ... ... және ... ... жүйе ... ... тұрғысына қарағанда, дәстүрлі экономика даму дәрежесі төмен елдерге тән болады. Ол шынында ... ... ... ... ... жатады, онын әр алуан түрі бар, өйткені салтқа, дэстүрге, ұлттық, мәдени, рухани тамырларға негізделеді. Бұнда меншіктің бірнеше түрлер: мен ... ... ... ... тән бірнеше қасиеттерді атап өтейік:
* экономикалық іс-қимылдар бастапқы, ең жоғарғы байлық деп есептелмейді;
* индивид алдымен ... ... ... мүшесі болып саналады;
* экономикалық өкімет саяси өкімет пен қосылған, бірге жүргізіледі.
Дәстүрлі экономика өте тұрақты келеді. Оны реформалау оңай ... ... ... ... осы ... табиғаты. Жеке адам әлеуметтік бірлестіктен бөлініп шықпаған жағдайда және экономикалық әрекеттер алғашқы нақты ... деп ... ... ... ... ... қалу индивидті қорғау арқылы және оның осы статусын ұдайы өндіріп отыру арқылы жүзеге асырылады. Батыс типтес нарық экономикасына көшу дәстүрлі ... ... ... ... ... нәтижесінде тұрақтылықтың ескі шарттары құлдырап, жаңалары әлі жасалынбайды. Реформаны осылай жүргізу алдын ала оның ... ... ... ... деп ... ... бір өнімді таңдау және сатып алу қабілетін атайды. Сұраныс тауардың бағасы мен көлемнің ... ... ... ... - бұл ... сатып алушының бір тауарды сатып алу оймен жасайтын жоспарды белгілейді. Бұндай жағдайда ... бір ... ... керек, мысалы, күніне, айына, жылына және т.б.
Сұраныс заңы бойынша тауардың бағасы ... ... ... ... сатып алатын тауарларының саны көбейеді немесе керісінше. Бұл заң нақты ақиқаттармен дәлелдеген гипотеза болып ... ... ... бір тауар рыногында қалыптасушы жағдайларды қарастырсақ, тауар бағасы мен сатылған тауар саны ... ... бір ... ... оңай ... Тауар бағасы төмен болған % сатып алушылар сатып алғысы келетін оның көлемі де көп, ... тең ... ... оған ... ... жоғары болады. Мысалы, бағасы 60 теңге болғанда сатып алушылар X игілігінің бір ... ғана ... ... ... ... 30 ... ... - үш бірлікті, 20 теңге болғанда 4 бірлікті және т.б алғысы ... Баға мен ... ... ... кері тәуелділік сұраныс заңыдеп аталады. Сатылған игіліктер санының баға деңгейіне тәуелділігін сызба түрінде беруге ... ... ... - ... алушылардың дәл осы уақытта түрлі бағамен экономикалық игіліктің ... ... ... ... ... көрсететін қисық.
Ұсыныс заңы. Ұсыныстың баға емес факторлардың
әсерінен өзгеруі.
Ұсыныс деп - тауардың бағасы мен сатушылардың ... бір ... ... ... ... заттарының көлемі арасындағы байланысты айтамыз. Ұсыныс заңы төмендегідей тұжырымды ... ... ... ... сайын сатушылардың сату ынтасы арта түседі.
Ұсыныс тарапынан рынокта қалыптасушы жағдайды қарастырсақ, ұсыныс шамасының бағаға тәуелділігі тікелей екенін байқау оңай, баға ... ... ... ... ... ... тауарлар саны көп болады (басқа жағдайлары тең кезде). Мысалы, бағасы 20 теңге ... ... X ... тек 2 ... баға 30 теңге болғанда төрт бірлікті, 50 ... ... алты X ... ... ... ... ... түрі:
Оs=f(Р)
Ондағы: Оs - ұсыныс шамасы (suррlу);
Р - баға.
Баға мен ұсынылған өнім саны арасындағы тіке байланыс ұсыныс заңы деп ... ... ... ... баға ... ... ... графикалық түрде көрсетуге болады (2-сызбада көрсетілген)
Ұсыныс қисығы ... ... ... ... ... басқа факторлар тұраққты деген жағдайда қарастырылады. Бұл жағдайда тауарды бағасы өзгеруіне байланысты ұсыныс көлемі өзгереді және бұл өзгеріс ... ... ... ... өзгеруі - ұсыныс қисығының тауардың бағасынан басқа фактордлар әсер ... ... ... ... ... [9]. (қосымша, 2.14; 2.15-сурет)
Ұсыныс қисығы (sиpplу сиrvе) - өндірушілердің дәл осы ... ... ... ... ... экономикалық игілік санын көрсететін қисық. Экономикалық теорияда тәуелсіз ауыспалыны (бағаны) тікелей, ал тәуелдіні (ұсынысты) - ... ... ... ... S ... ... suрplу ... белгілі бір уақыт ішінде сатылған Х игілігінің сатылу көлемі (мысалы, 2002 ж. 1 қаңтары) мен баға деңгейін сипаттайды. Оның ... оң, бұл ... ... ... игіліктердің көбірек көлемін сату жөніндегі ниетін білдіреді. Бағадан басқа ұсынысқа алуан түрлі факторлар әсер етеді.
Ұсыныс қызметі (Sиррlу ... ... ... ... ... байланысты анықтайды. Біз анықтап алғанымыздай, осы уақыт ішіндегі игілік бірлігі бағасы маңыздыларының бірі болып табылады. Баға өзгеруі ұсыныс қисығы ... ... ... Шынында игілік ұсынысына игіліктің өзінің бағасы ғана емес, басқа факторлар да әсер етеді:
1) өндіріс ... ... ... ... ... ... агенттерінің бағаны және тапшылықты күтуі;
4) ... мен ... ... сатушылар көлемі.
Ұсыныс барлық осы факторлардың қызметі болып табылады:
Qs = f (P, Pr, K, T, N, ... Р - ... ... бағасы;
Рr - ресурстар бағасы;
К - қолданылатын технология сипаттары;
Т - ... мен ... - ... саны;
В - тағы басқа факторлар.
2 ... пен ... ... әрекеті және нарықтық тепе-теңдік
2.1 ... тепе - ... ... ... ... сол ... ... алатын айнымалылар белгілі бір теңдестік жағдайына келген ... ... пен ... ... ... мен ... ... мүдделерінің бір-біріне сәйкес келмейтінін көрсетеді. Тұтынушы үшін тауардың бағасы оның шығыны, ал сатушы үшін баға-табыс көзі. Сатушы мен сатып алушының ... ... ... ... пен ұсыныстың өзара қатынасынан туындайды. Сұраныс пен ұсыныс моделінің көмегімен баға мен тауар санының арасындағы байланыстар түсіндіріледі. Бұл ... ... рөл ... Баға өзгергенде, сатушылар мен сатып алушылардың шешімдері де лереу ... ... жаңа ... ... ... тауып қалуға тырысса, екіншілері жаңа бағадан шегетін зиянын азйтуға тырысады. Осындай жанталаса шешім ... ... ... ... және жеке мүдделерді бір-бірімен келістіреді.
Нарықтағы тепе-теңдік қалыптасу үшін тұтынушылардың сатып алғысы келген ... ... ... ... ... ... санына сәйкестендіретін баға қалыптасуы қажет. Осындай бағаны нарықтағы тепе-тең баға дейді. ... ... баға ... ... ... ... ... теңеседі.
Нарықтық тепе-теңдікті орнату жуйесін түсіндіруде екі тұжырым бар: Вальрас тұжырымдамасы және Маршалл тұжырымдамасы.
Вальрас ... ... ... ... Qd=Qs ... ғана болады, ал мұнда негізгі көрсеткіштер сұраныс көлемі және ұсыныс көлемі. Тепе-теңдіктің қалыптасуы сұраныс және ұсыныс артуының қысымына байланысты ... ... ... ... жағдайда игілік бөлігі өтпейді. Сатушылар арсында тұтынушылар үшін бәсекелестік басталады, ... ... ... ... ... нәтижесінде кірісінен шығысы артық компаниялар нарықтан шығады, ал нарықтық ... ... ... ... ... ... ... нарықта тауар жатіспеушілігі орын алады. Егер Q2-Q3 , тұтынушылар арасында ... ... ... баға ... ал нарықтық сұраныс төмендейді. Яғни, екі жағдайда да ... пен ... ... ... ... бұл ұсыныс сызығы мен сұраныс сызығының қиылысу нүктесінде орын алады. Нәтижесінде нарықтық баға қалыптасады және бұл ... да, ... да ... болып табылады, яғни ешқайсысы бұл тепе-теңдікті бұзуға ұмтылмайды. (қосымша, 2.10-сурет)
Маршалл тұжырымдамасы бойынша нарықтық тепе-теңдік Pd=Ps теңдігінің орындалуы кезінде орын алады, ал ... ... ... сұраныс бағасы мен ұсыныс бағасы болып табылады. Тепе-теңдіктің қалыптасуна тұтыну бағасының ұсыныс бағасынан немесе ұсыныс бағасының сұраныс бағасынан артуы нәтижесінде ... ... әсер ... Q1 ... ... сұраныс бағасы ұсыныс бағасынан жоғары болса, ұсынушы артық пайда табады, бұл өндіріс көлемін арттырады. Ал өндіріс көлемінің, яғни ... ... ... ... және бұл ... шығындары мен кірістерінің бағасы теңескенше жалғасады. Және керісінше, егер ұсыныс бағасы сұраныс бағасынан артық ... ... ... соң ... баға ... мәжбүр болады, ал кейбіреулері нарықтан шығады және ұсыныс ... ... ... тек ... ... ... табушылар ғана қалады. Ұсыныс бағасы мен сұраныс бағасының теңесуі жаңа ... ... ... (қосымша, 2.11-сурет)
Көріп отырғанымыздай екі тұжырымдаманың анализі екі түрлі. Бірақ, олардың ерекшелігі ... ... ... әсер етуші айнымалы көлем болса, екіншісінде баға) олар ... емес ... ... және кей жағдайда әр түрлі нәтиже беруі мүмкін.
Жаңа нарықтық ... ... ... ... өзгерген нарықтық талаптарға бейімделу процесі. Оның уақытқа қатысты бірнеше кезеңдік түрлері бар.
Лездік кезең-өндірістің бірде-бір факторын өзгертуге келмейтін уақыт аралығы. Яғни ... ... ... әсерлер өзгертпей сұраныстың кез-келген деңгейінде берілген күйінде қала береді. (қосымша, 2.18-сурет)
Қысқа мерзімді кезең-өндіруші қолданыстағы өндірістің өзгермелі факторлар көлемін (шикізат ... ... және ... саны) өзгерте алатын бірақ өндіруші күшті өзгерте алмайтын уақыт аралығы. Бұл жағдайда ұсынысқа нарықтық талаптардың өзгерісі шектелген масштабта ... да әсер ... Бұл ... ... ... ... табады.
Ұзақ мерзімді кезең-технологиядан басқа барлық өндіріс факторлары өзгеруі мүмкін уақыт аралығы. Өндірістің бейімделу мүмкіндігі ... ... ... нақты өзгерістері байқалады.
Өте ұзақ мерзімді кезең-жаңа білім мен жаңа әдістердің енгізілуінен өндірістің технологиялық базасының өзгеруі аралығы. ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Нарықтық тепе-теңдіктің статикалық моделі. Нарықтық тепе-теңдікке уақыт факторының ... ... ... ... ... тұжырым. Нарықтық тепе-теңдікті талдау барысында осы тұжырым көп қолданысқа ие.
Нарықтық ... ... ... ... ... бір жағдайдан келесі жағдайға көшуін түсінуде динамикалық модельді қарастыра аламыз. Яғни бұл модель нарықтық тепе-теңдікте уақыттың ... ... ... ... ... ...
Сонымен, бәсеке және сұраныс пен ұсыныстың тербелуі рынокта тепе - теңдік орнатуға алып ... ... осы ... ... саны оны ... ... деген тұтынушылардың арасында бөлінеді. Бірақ, бұл жалпы рыноктағы жекелеген тепе - ... ... ... ... ... пен ... ... отыруына байланысты барлық уақытта қозғалыста болады. Бұл өзгерістер бір - ... ... бола ... керісінше, бәрі өзара байланысты. Тауар бағасының әрбір ... ... ... бағаларының өзгеруіне әкеледі. Белгілі бір мезгілде және бір уақытта жинақтап қарағанда тепе - теңдікте болуы ... ... ... бір ... ... Бұл ... ... тепе - теңдігін көрсетеді. Кіші экономикалық зерттеудегі талдаудың тепе - теңдік әдісі экономикалық жүйе ... ... ... ... ... іздеуді қажет етеді. Тепе-теңдік жағдайында сұраныс пен ұсыныс сәйкес келеді. Сондықтан, экономикалық тепе - ... ... ... жүргізуші субъект жеке өндіруші, фирма немесе сатып алушы - өздерінің экономикалық тәртібін өзгертуге ынтасы болмайды. Тепе - теңдік ... ... ... ... - ... ... экономикалық қозғалыс қайта басталу үшін сыртқы жағдайлар: бағалар деңгейі, технология, өндірушілер мен тұтынушылардың сұранысы ... ... ... ... пен ... ... ... абстракция, өйткені нақты шаруашылық тәжірибеде мұндай сәйкестік өте сирек кездеседі. Алайда осы абстракция рыноктық ... ... ... аса ... заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді. Сұраныс пен ұсыныстың өзгеру және тепе - теңдік ... ... ... ... ... экономикалық еркін рыноктық механизмнің қызмет етуін жалпы тепе - теңдікке жетудің аса маңызды шарт екенін сипаттайды.
Экономикалык әдебиеттерде рыноктық механизмнің ... ... жиі ... ... ... -- ... ... түрі. Онда жеке тұтынушы мен өндірушілер рынок арқылы өзара іс-әрекет жасайды және экономиканың негізгі үш ... ... ... ... ... ... ... "қалай өндіру керек?", "кімдер үшін өндіру керек?".
Біздің пайымдауымызша, бұл анықтаманы былай айтуға да ... ... ... -- ... мен ... алушының өзара іс-әрекетінің бәсекелестік механизмі және сұраным мен ұсынымның негізінде төмендегідей үш мәселені шешеді: не өндіру керек?", "калай өңдіру ... ... ... ... ... Бұл ... басты мақсат -- пайда болып табылады.
Рыноктық механизмде тепе-теңдіктің жалпы механизмі идеясы жатыр ... ... ... ... тақырыптар да айтқанбыз. "Адам өзінің мүддесін көздеп отырып", "іс ... ... ... ... қызмет жасайды, тіпті оны саналы түрде жасағысы келгенге қарағанда"
Жалпы тепе-теңдік теориясы қалайша рыноктық шаруашылықтың практика жүзінде әр адамның және әр ... жеке ... ... ... ... ... ететіндігін көрсетеді. Олар барынша өнімін пайдалығын көздейді. Нарықтық жүйе ... ... ... өндіріс технологиясы тапсырысы туралы болып отыр. Бұл өндіріс құрал-жабдығы мен тұтыну заттарының барлық тауарларына сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігі деген ... мен ... ... ... ең ... ... Рынок - өндіруші мен тұтынушылардың арасындағы байланыстың ерекше түрі. Ол ... пен ... ... ... қамтамасыз етеді. Бұл баланстыдық сыртқы кұбылыста сұраным мен ұсыным арасының сәйкес болуы ... ... ... ... мен ... ... - ... мен тұтынушы арасындағы қатынастардың - рыноктық түрі ... ... және ... мен ... ... пен ... ара ... түрінде де кездеседі. Сұраным мен ұсыным дегеніміз не, олар ... ... жәнс ... ... ... әсер ... ... -- ақшалай қамтамасыз етілген төлем кабілеттлігігі бар тұтыныс. Құндық тұрғыда сұраныс осы ... ... ... ... ... ... мен сұраным көлемі арасында үнемі белгілі арақатынас болып, ол сұраным сызығы (қисығы) деп аталады. Экономикалық ... ... ... оның өсу ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан оның осы құбылысты тудыратын себебін талдау қажет.
Сұраныс пен ұсыныс икемділігі
Сұраныс пен ... ... ... ... бағасына тәуелділігі нақты қарауды керек етеді. Әр түрлі тауарлар бір-бірінен сұраныс пен ... ... ... ... беру ... ... Сұраныс қисығының үш нұсқасын қарайық. Бұл жерде көңіл аударатын негізгі мәселе, сатып ... ... ... ... ... ... ... табылады. Рыноктағы сұраныс көлемінің баға төмендегенде қандай мөлшерде өсетіні немесе баға өскенде кемитіні бағаға ... ... ... ... ... икемділігінің бағаға байланысты коэффициенті, сұраныстың өзгеруінің осы ... ... ... ... қатынасын көрсетеді.
Икемділік коэффициенті тауарға сұраныстың мөлшері тауар бағасы бір ... ... ... процентке өзгеретінін көрсетеді. Бағаның кемуі дәлме-дәл сұраныстың өсуімен өтелгенде, ал жалпы саудадан түсірген сома өзгермегенде
Сұраныстың икемділігі туралы пайымдаулар жалпы ... ... ... талдағанда да қолдануға болады. Ұсыныстын икемділігі ол рынокқа шығарылған тауарлардың санының ... ... ... ... ... салыстырмалы өзгеруінің көрсеткіші. Ұсыныстың икемділік коэффициенті (Е5) ұсыныстың өзгеруінің осы ... ... баға ... ... ... ... ... әрине, төлем қабілеті бар сұраныс туралы бо-лады. Сондықтан, жоғарыда көрсеткендей сұранысқа әсер ететін аса ... ... бірі ... ... ... өзгергенде тауарларға сұраныс та әрқалай өзгереді. Бұл жағдайда табысқа байланысты сұраныстың икемділігі туралы айтамыз. Мысалы бәрімізге жақсы белгілі, ... ... ... ... ... ... ... алуға, ұзақ пайдаланылатын тауарларды сатып алуға көп әсерін тигізеді. Басқаша айтқанда, өнеркәсіп ... ... ... ... үлкен болады.
Икемділік коэффициенті табыстың сұранысқа әсерімен анықталады.
Бұл жерде Ед - сұраныс ... ... ... коэффициенті, е -- сатып алушылардың ... ... ... ... мен ... ... ... тәуелділік бар, яғни табыс өсуімен сұраныс көбейеді. Алайда, кейбір жағдайларда кері тәуелділік болуы мүмкін. Әдетте мұндай жағдай ... ... ... ... ... ... төмен, тауарларға қатысты. Табыстар өскен сайын картоп, нан сияқты тағам өнімдеріне сұраныс азаяды, ... ... өз ... көп ет, ... және жеміс-жидектер кіргізуге мүмкіндік алады.
Сұраныс икемділігімен тауарлар бағаларының тербелуі басқа тауарлардын бағаларының өзгеруіне әрқалай әсер етеді. Мысалы, икемсіз сұраныс пен ... ... ... онда осы ... ... алу шығыны өседі, ал бұл тұрақты табысқа баска тауарларға сұранысты азайтады және олардың бағасын төмендетеді.
Ұсыныс пен сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... рыноктагы тепе-теңдік бағасы сұраныс пен ұсыныс қисықтарының қиылысу ... ... Бұл ... ... ... яғни сатып алушының бағасының негізінде жатқан экономикалық принциптерге кеңінен тоқталамыз. Одан кейін ұсыныс қисығын, яғни сатушының бағасын ... ... ... ... ... сатып алушы тауарды өз қажеттіліктерін өтеу үшін сатып алады. Бұл жалпы және ешқандай ... ... ... ... ... ... ... ерте ме, кеш пе қанағаттандырмайды, яғни игілікті пайдалануына байланысты біртіндеп өтеледі. Екіншіден, қажеттіліктерді жартылай ... ... ... өту, ... ... өту ... мүмкін болады. Бірақ, қажеттіліктерді өтеу дәрежесі барған сайын кемісе, игілік пайдалылығы тұтынушыларға да сол ... саны ... ... ... ... адам ... бірінші бөлшек тағам ең үлкен пайдалылық болса, тамағы тойған сайын әрбір келесі ... ... ... аз ... ... ... азаю процесін барынша дәл баяндау үшін экономикалық ғылымда шекті пайдалылық ұғымы қолданылады, яғни ... ... ... ... ... ... Осы ... пайдаланып шекті пайдалылықтың азаю заңын тұжырымдаймыз, яғни ... ... саны ... ... оның шекті пайдалылығы кемиді.
Тұтынылған тауардың саны өскен сайын, жалпы (қосындылық) пайда-лылық өседі, бірақ пайдалылықтың есімі (торланған ... ... жаңа ... ... ... ... қыскарады. Егер игілікті шексіз кіші бөліктерге бөлуге болады деп жорамалдасақ, онда жалпы пайдалылықтың өсуінің бәсеңдеуін баспалдақты диаграмма түрінде емес, үздіксіз ... ... ... бейнелеуге болады.
Осы айтқандардан шығатын қорытынды: шекті пайдалылықтың мөлшері тауардың саны мен соған қажеттіліктің дәрежесіне тәуелді ... ... ... ... әр ... ... ... сипатталатын қажеттіліктері көп болады. Қажеттіліктердің қарқындылығын бағалау ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді маңыздылығы кем қажеттіліктерден айыруға болады. Қажеттіліктерін қанағаттандыруды адам ең шұғыл қажеттіліктерден бастайды да, біртіндеп шұғылдығы ... ... ... қимылдардың арқасында ен соңында тұтынылған игіліктердің шекті пайдалылығы бірдей болады. Бірақ адам рыноктан қажетті игілікті сатып алғанда, әр түрлі ... ақша ... ... ... әр ... өз ... бар. Егер ... шекті пайдалылығын оның бағасына бөлсек, онда елшенген шекті пайдалылық табамыз. ... еске ала ... ... ... ... ... түрлерін қашан шекті пайдалылық бағаға пропорционалды болғанша, немесе өлшенген ... ... ... ... ... тілмен айтқанда, етке жұмсалған соңғы теңге, нан немесе апельсинге жұмсалған соңғы тенгенің келтірген пайдасындай пайда келтіруі ... ... ... бұл ... ... ... болады:
Бұл жердегі -- жеке тауарлардың пайдалылығы, ал Р -- олардың бағасы.
Маржиналистік теорияда шекті пайдалылықтың ... ... ... өлшеу мәселесі маңызды орын алады. Осындай өлшеуіш деп нені есептеу керек, яғни қандай ... ... ... ... ... ... және салыстырылуы керек? Осындай көрсеткішті табуға бола ма. Осы сұрақтардың жауаптарына байланысты ... ... ... жақтаушылар екі бағытқа бөлінді: кардиналистер және ординалистер.
Егер сатып алушыны тауарды алғанда бәрінен бұрын қызықтыратыны оның ... ... онда ... ... үшін маңыздысы өндіріс шығындары. Жетілген бәсеке жағдайында өндіруші рынок ... ... іс ... әсер ете ... ... нақ осы өңдіріс шығындарының деңгейі пайда мөлшеріне де, өндірісті ... ... де, ... ... ... ... жиынтық ұсыныс жекелеген фирмалардың рыноктағы ұсыныстарының жиынтығы ретінде ақыр соңында өндіріс шығындарының ... ... ... ал ... ... ... ... өсуімен тікелей байланысты. Ұсыныс пен өндіріс шығындарының өзара ... ... ... кеңінен қарайық.
Оған үй-жайды жалдаудың төлемі, саймандарға жұмсалған шығындар басқару және әкімшілік қызметкерлерінің акысы кіреді. Егер абцисс ... өнім ... ал ... ... ... ... онда ... шығындар ҒС абцисс параллель тік сызық болып көрінеді.
Өзгермелі шығындар өндіріс көлеміне тікелей байланысты ... Олар ... күші мен ... сатып алуға жұмсалған шығындарға байланыстың өзгермелі шығындар тұрақты шығындарға қосылған, сон-дықтан тұрақты шығындардың сызығының үстінде бейнеленген. Өзгермелі шығындардың өсуі ... ... ... ... өндіріс өскен сайын олар алдымен өте тез өседі, сосын өндіріс көлемі ұлғайған ... ... ... ... ... ... де, ... шығындардың өсуі өнімнің ұлғаюына қарағанда баяулай түседі. Ары қарай өнімділіктің азаю заңының ... ... ... ... ... ... өсуін басып озады. Жалпы барлық шығындар (ТС) өндірістің әрбір нақты деңгейіндегі тұрақты және өзгермелі шығындардың жиынтығын көрсетеді. ... ... емес ... ... ... ... ... ескен сайын өнімге жүмсалған шығындар, немесе орта шығындар оседі. Орта шығындар жалпы ... ... ... санының қатынасына тең болады. (АС = AVC). Шығындардың бұл түрінің рыноктық тепе-теңдікті түсіну үшін ерекше маңызы бар, ... ... ... барынша азайтуға тырысады. Орта шығындар қисық сызығы әдетте, V бейнелі формада болады.
Алдымен орта шығындар өте жоғары. Бұл үлкен тұрақты ... ... ... ... ... ... өскен сайын трақты ... тез ... ең ... деңгейі.
Бәсеке және оның модельдері
Бәсеке -- ортақ ресурсты пайдаланудағы жүйелердің немесе программалардың өзара таласушылығы; қандай жұмыс ... ... ... құра ... ... ... беретін үстаным.
Бәсеке дегеніміз, бір жағынан, іс-қимыл жасайтын салада ұнамды нәтижеге жету үшін ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің қолайлы жағдайына ие болу үшін, пайданы мол алу үшін тауар өндірушілердің ... ... ... ... ол ... ... өнімді өндіру мен оны өткізудегі және капиталды қолдану сферасындағы ара қатынастары. ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік және жеке құрылымдардың директивалары мен іс-қимыл әдістерінің жүйесі.
Бәсекені экономикалық процесс ретінде шаруашылық жүргізуші субъектердің белгілі әрекеттерінің жиынтығының түрі деп ... ... Осы ... ... цикл ретінде жинақталады. Осыған бірте-бірте жүріп отыратын төменде аталған ұдайы өндірістік процестер жатады:
өндіріс және еңбек ұжымдарының ... ... ... ... ... оны ... ... жартылай фабрикаттармен жабдықтау және өндірістік, несие-қаржылық және ... ... ... әсер етуі; бәсекеге төзімді өнім өндіру; өнімді сату. Бұл үшін оның саны анықталады, өткізілетін орны мен уақыты белгіленеді; ... ... ... қор ... және оны ... кеңейту үшін пайдалану. Өнімнің бәсекелік күрес дәрежесіне елеулі әсер ... ... оның ... ... өндірілуі тоқтағанша жүріп отыратын мерзімі, жатады. Бұл цикл төрт ... ... ... игеріп, өндіріске енгізіп орналастыру. Бұл арада сату көлемі көп емес, шығарылған өнімнің бағасы жоғары болады; өндірістің өсуі - ... ... ... ... ... жоғары баға сақталады; кемелдену. Өндіріс көлемі ең жоғары дәрежеге жетеді, сұраныс толық қанағаттанады, ... ... ... ... шиеленіседі, баға төмендей бастайды; ескіру. Бұл фазада сұраныс төменгі шегіне жетеді, өндіру азаяды. Бәсеке сайысы сөне бастайды. Өнімнің ... ... ... ... жаңа өнім өндіру басталады.
Бәсекелік сайыста шаруашылық жүргізуші субъектер өз бәсекелесіне мардымсыз әрекеттер қолданады. Мұндай әрекеттерді деп ... ... ... ... немесе қате мәліметтер тарату; тауардың сапасы туралы және оның сипаттамасы, жасау әдісі мен жасалған орны туралы жалған ... ... ... тауарлық белгісін, оның фирмасының атын, маркировкасын заңсыз пайдалану; тауардың сапасы туралы дұрыс түсінік бермейтін жарнама жасау; бәсекелестің тауарын жамандап ... ... ... келісім бойынша өздері ғана білуіне тиісті салаға ... ... ... ... және басқадай информацияны таратып жіберу. Аталған шартбұзушылықпен күресу Қазақстанда мемлекеттік антимонополиялық агенттікке жүктелген. 2
Бәсекенің түрлері
БӘСЕКЕНІҢ ... ... ... ... ... жеке ... және ... оңашалуына негізделеді. Өндірушілер бір-бірімен тек нарық арқылы байланысады.
Жеке ... өз ... ... іс ... ... ... жағдайларына ешқандай әсер ете алмаса, онда осындай болмыс - ... ... ең ... ... ... ... жетілген бәсеке деп аталады.
Жетілген бәсеке нарығы төменде аталған шарттардың орындалуын ... ... ... ... ... болмайды және ол сол фирма сататын тауардың бағасына әсер етпейді; әр ... ... ... ... ... болады; сатып алушылардың баға туралы информациясы толық болады. Егер біреу өз ... ... ... онда ол ... ... ... ... өзара баға туралы келісім жасаспайды және әрекеттерін бір-бірімен келіспей жеке ... ... ... ... ... мен ... жол ашық ... Осындай сату-сатып алу шарттарының орындалуы өндірушілер мен тұтынушылардың өзара қатынастарына еркіндік сипат береді. Жетілген бәсеке баға ... ... және ... ... арқылы экономикалық жүйенің өзін-өзі реттеуінің қалыптасу шарты болып табылады. Осының нәтижесінде жеке индивидтердің экономикалық жетістікке жетуді көздейтін өзіндік жеке дара ... ... ... жетістіктерге жол ашады.
Нарықтық бәсекенің артықшылықтары мен кемшіліктері бар.
қоғамға қажет тауарларды өндіруде ресурстарды тиімді пайдалануға ... ... тез ... ... ... ... икемді болып, оларға тез көмектесе алатындығы; тауарлардың жаңа түрлерін жасау саласына жаңа ... мен ... ... ... ұйымдастырып басқарудың жетілген әдістерін қолдануға, ғылыми-техникалық жетістіктерді ұнамды пайдалануға жағдайлар тудыратындығы; өндірушілерді ... ... ... ... мен ... ... жоғарылатуға мақсаттандыруы. Кемшіліктері:
ұдайы өндірілмейтін ресурстарды (ормандар, табиғи жануарлар, жер, ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауда негативтік бағытта болады; ұжымдық тауарларға бағытталған тауарлар мен ... ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз етпейді; фундаментальдық ғылымның, жалпы білім беру жүйесінің, қалалық шаруашылықтың көп элементтерінің дамуына жағдай ... ... ... ... ... ... бермейді; әлеуметтік әділетсіздік пен қоғамның байлар мен кедейлерге бөлінуіне бөгет жасайтын механизмдері жоқ. ... ... ... жұп ... болады: , т.б. Осы қатынас өндіріс пен тұтынудың ... ... ... пен ... ... ... ... алушы) мен өндірушінің (сатушы) әрекеттерін екі заң болжайды:
-сұраныс заңы: сатып ... баға ... ... ... тұрақты болса, тауарларды көбірек алады, баға жоғарыласа - ... ... ... ... ... ... болса, баға жоғарылағанда сатушы сату үшін тауарларды көп өндіреді де оны сатуға ... баға ... аз ... ... ... төмендейді, ұсыныс өседі. DD-сұраныс қисығы; SS-ұсыныс қисығы. Сұраныс қисық сызығымен ұсыныс қисық ... ... ... ... ... белгілеугe болады. Ол DD мен SS қисық сызықтарының түйіскен Е нүктесінде ... Е ... баға ... баға деп ... Осы ... сұраныс пен ұсыныс арасында нарықтық тепе-теңдік орнайды. Баға 25 ... А1В1 ... ... ... ... баға 70 ... АВ көлемінде артықшылық туады. Осыдан қорытынды еркін бәсекеде нарықтың механизм, бағаның ауытқуы мен ұсынылған тауарлардың көлемінің өзгерулері ... ... пен ... ... ... ... нарық тепе-теңдікке жетеді.
Микродәрежеде тепе-теңдік жалпы және жеке тепе-теңдік болып бөлінеді.
Жалпы тепе-теңдік - бұл ... ... ... ... мен ... ... ұсынысы) және тұтынуға тағайындалған ұлттық табыс аралығындағы сәйкестік, яғни, халықтың сатып алу қабілеттігі және тауарлар мен қызметтердің ұсынысының бір-бірімен сәйкестігі.
Жеке ... - ... ... ... жеке ... ... және халықтың белгілі топтарына сатылатын, жеке тауарлар топтарының ... ... Жеке ... ... ... жалпы сәйкестік болса да сұраныс жағынан да, ұсыныс жағынан да ауытқу (сәйкессіздік) болуы мүмкін. Жалпы (жиынтық) сәйкестік шеңберінде тауарлардың бір ... ... ... ... ... топтарының сатылуының азайғаны болады. Мысалы, еттің сатылуының азаюын нанның сатылуының көбеюімен жабуға болады.
Жалпы тауарлық сұраныс бірнеше бөлшектерге ... ... ... ... ... және инженер техникалық жұмыскерлер, жұмыспен қамтамасыз етілген еркектер мен әйелдердің, ересектер мен ... ... ... мен ... арақатынастары, т.б.); қоғамдық өндіріске байланысты (тауарлардың әртүрлі тобын өндіру); ... әр ... ... ... байланысты техника дамуының дәрежесіне және әр түрлі тауарларды ... ... ... ... ... мен тұтыну заттарына сұраныс дәрежесіне байланысты.
Тұтыну заттарына сұраныстың қалыптасуына қоғамның құрылысы (жұмысшы отбасының, шаруа ... ... ... т.б. ... ... әсер ... Тауарлардың жеке топтары бойынша орнаған тепе-теңдік жеке ... ... ... ... ... Б, МәмбетовҰ, Байжомартов Ү. Алматы -2000ж.
2 Ихданов Ж.О., ... Ә.О , ... - ... , ... - ... ... С.С. . ... - 2004.
5 Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С. . ... - 2000 ... ... теория негіздері Оқулық Алматы - 1998ж.
7 Әубәкіров Ә. Экономикалық теория негіздері, Алматы -1998
8 Шеденов Жалпы ... ... ... ... - 2001
9 Ілиясов К.Қ, Құлпыбаев Алматы - 2003
10 Әкімбеков С. Астана-2002

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арысқұм кен орнының м-іі кешенін механикалық әдіспен игеру және жабдықтарды таңдау82 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Еңбекақы қоры мен ұйымның экономикалық көрсеткіштерінің99 бет
Сақтандыру менеджерінің ақпараттық жүйесін тұрғызуды жобалау56 бет
Қаламқас кен орнында мұнай өнімін жинау және дайындау47 бет
Коммерциялық банктер. Коммерциялық банк туралы ұғым және оның типтері32 бет
ААҚ «Гедеон Рихтер» компаниясының тарихы мен дамуы24 бет
Аймақтардың оптимальды ормандылығы10 бет
Ауыл шаруашылық малдарының эмбриондарын трансплантациялау69 бет
Басқару мәселелерін шешудің ақпараттық технологиясын эскизді жобалау4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь