Қазақтың ұлттық киіміндегі ою-өрнек элементтерін оқыту

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1. Қазақтың ұлттық киіміндегі ою.өрнек элементтерін оқытудың теориялық негіздері
1.1 Қазақтың ұлттық ою.өрнек өнері . тәрбие құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ұлттық киімдердегі ою.өрнек элементтерін оқыту мүмкіндіктері
Ою.өрнек түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.3 Ою.өрнектер арқылы эстетикалық талғамды қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... .17

2. 7.сынып оқушыларына қазақ ұлттық киіміндегі ою.өрнек өнерін оқытудың әдістемесі
2.1 Технология пәнінде «Сәндік.қолданбалы өнер элементтері негізіндегі көркем қолөнер технологиясын» оқыту мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.2 Ою.өрнек өнерін оқытудың әдістері мен формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.3 Көркем қолөнерге оқытуда оқу . материалдық базаның рөлі ... ... ... ... ... ... ... 33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеудің көкейтестілігі. Бүгінгі нарықтық қатынас жағдайда жарық көрген тұжырымдамалар мен заңдар мазмұнында да, атап айтқанда Қазақстан Республикасының тәлім тәрбие тұжырымдамасында, ''Мәдени-этникалық мінез-құлықты қалыптастыру'' тұжырымдамасында жастарды жан-жақты жарасымды мінез-құлық пен іс-әрекетке тәрбиелеу мақсат етіледі.
ҚР президентінің халыққа жолдауында, ХХІ ғасыр деңгейінде білім беру мен кәсіптік даярлау қажет. Біздің болашақтың жоғары технологиялық және ғылыми қарқынды өндірістері үшін кадрлар қорын жақсартуымыз қажет. Осы заманғы білім беру жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ауқымда ойлай білетін осы заманғы басқарушыларсыз біз инновациялық экономика құра алмаймыз делінген.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе……………………………………………………………………....................4
1. Қазақтың ұлттық киіміндегі ою-өрнек элементтерін оқытудың теориялық
негіздері
1.1 ... ... ... ...... Ұлттық киімдердегі ою-өрнек элементтерін оқыту мүмкіндіктері
Ою-өрнек
түрлері.....................................................................
..............................11
1.3 Ою-өрнектер ... ... ... ... ... ... ұлттық киіміндегі ою-өрнек ... ... ... ... «Сәндік-қолданбалы өнер элементтері негізіндегі
көркем ... ... ... ... ... ... ... мен
формалары.......................................27
2.3 Көркем ... ... оқу - ... ... әдебиеттер……………………………………………..........40
Қосымша…………………………………………………………………….........
Кіріспе
Зерттеудің көкейтестілігі. Бүгінгі нарықтық қатынас ... ... ... мен заңдар мазмұнында да, атап ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру'' тұжырымдамасында жастарды жан-жақты жарасымды мінез-
құлық пен іс-әрекетке тәрбиелеу ... ... ... ... жолдауында, ХХІ ғасыр деңгейінде білім беру
мен кәсіптік даярлау қажет. ... ... ... ... ... ... ... үшін кадрлар қорын жақсартуымыз қажет. ... ... беру ... әрі ... ... кең ... ... білетін
осы заманғы басқарушыларсыз біз инновациялық экономика құра алмаймыз
делінген.
Ұлттық ... – бай ...... мұра, оны зерттеу бізді өткен
ғасырлардағы әдет – ғұрып, салт – дәстүр, халықтың хал – ... ... жан – ... ... ... Қазақ халқының ою-өрнегі басқа
ұлттардан өзгеше өзіндік қасиетке толы. Мұның басты себебі: ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Қазақтың киіміндегі
оюлар негізінен ертедегі көшпенділер киімдерін еске ... ... ... киіп жүрген бірқатар киім үлгілері сақ дәуірінен бастау ... ... ... ... сақ ... орта ... кездеседі. Көшпенділердің киім үлгілерінің ... мен ... ... сақталған. Көшпенділер адамзат тарихында атқа отыруға
қолайлы болу үшін ойлап тапқан кең шалбар мен екі ... ... ... ...... ... өркениетіне қосқан. XX ғасырдың 20-шы жылдары
Ойыл мен Сағыз бойын мекендеген ... киім – ... ... салыстыра зерттеген С.И. ... ... оның ата – ... кем ... ... екі мың жыл ... белгілі
болған киім үлгісі екенін дәлелдеген.
Киімдердің етек – ... ... ... ... ою - өрнек
элементтерін салу, үкі ... жын – ... пәле – ... ауру –
сырқаудан қорғайды, магиялық күш әсер етеді деген сенімнен ... ... ... ... ... қазір стилизацияланған түрінде бүгінгі
күнге дейін қолданылып жүр.
Бертін ... ... ... ... ... ... ... жаңа әдіс
тауып, жаңа түрге ие болды, дегенмен сол тамыры терең ұлттық сән ... ... әлі де ... бар дәстүрлі түр – формасын,
қасиетін ... ... ... ... тарихшылардың, этнографтардың, өнертанушылардың
назарында болды. Суретшілер, әдебиетшілер, ... және кино ... ... бойы ... ... киімдер арқылы өздері жасаған
бейнелерін қорландырып отырды.
Қазақ киімдерін зерттеу Қазан революциясынан кейін ғана ... ... ... 1922 – 1926 ... ... республикасының астанасы Орынбор
қаласының музейі Ақтөбе, Торғай, Қостанай, Орал, Атырау, Семей, ... ... ... ұлт ... мен ... алтын-күмістен
жасалған бұйымдардың экспонаттарын жинап, әр облыстағы ... ... ... ... ... ... ... киім үлгілері Абай
атындағы Опера және балет театры мен М. Әуезов атындағы Қазақ Академиялық
драма ... ... ... ... ... ... архив материалдарымен жұмыс істеу нәтижесінде ... ... ... ССР ... ... қызметкерлері С. Омаров пен В.
Куж Алматы қаласынан және ... ... ... ... ... ... ... жинаған. Қазақстан суретшісі Е. Клодт қазақ
киімдерінің, ұлттық оюдағы киім киіп ... ... ... ... Осы ... зерттеген Ә. Марғұлан, Т. Басенов, X. Арғынбаев ... ... ... ... мен ... табылған археологиялық олжалар баға
жетпес дереккөздері негізінде халықтардың «жоғалған» киім үлгілерін қалпына
келтірген суретші М.В. ... ... мен ... М. ... ... Қ. ... Ә. Малаевтар («Шежіре» галереясы) ... оюлы ... ... арқылы ежелгі бабаларымыздың киімі
туралы жан – ... ... көз ... ... Көшпелі халықтардың
киімдерін зерттеушілердің ішінде М.В. Гореликтің еңбегі зор. Ол ... ... ... ... мекен еткен ... ... ... ... ... ... Осы зерттеулер
қазақ киімінің дамуын, эволюциясын анықтаудың ғылыми негізі ... ... ... ... ... ғалымдарының ғылыми түрде
саралай бастағанына небәрі елу жылдың жүзі ... Төл ... ... ... мен ... елеулі үлес қосты. Мысалға
айтсақ, В.Вопсалов, ... ... ... ... ... М.В.Рындин т.б.. Олар қазақтың ою-өрнектерін ғылыми ... шығу ... ... ... ... ... ... бәріде қазақ ою-өрнектерінің ішкі ұлттық табиғатын, мазмұнын
аша алмаған еді. Бұл орайда қазақ ою-өрнегін ... рет ... ... Т.Бәсенов былай дейді: «Қазақ ою-өрнегін зерттеуде әр ... ... ... көп ... ... ... бұл зерттеулер халық ою-өрнегінің
жұмбақ тілін жете түсіне, шынайы ... ... ... Олар өз ... өнер ... ... тума ... емес, шетелдік жат тілде, өзге
халыққа деген астамшылық көзқараспен саралады. ... ... ... ... ... ойы мен ... ... таппауы көптеген
бұрмалаушылыққа, тіпті елеулі ағаттықтарға әкеп соқтырды». Осыған ... ... ... қырлары мен қайта қарастырылатын мәселелері бар
екенін аңғартады. Әрине, тәуелсіздік ... бері ... ... көп ... ... ... ... біз технология пәнінің негізінде ұлттық киімдердегі ою-
өрнекті оқытудың ... ... ашу ... ... ... ... ұлттық киіміндегі ою-өрнек элементтерін оқыту
әдістемесі (жоғары сыныпта)» - деп алдық.
Зерттеу ... ... ... ұлттық киіміндегі ою-өрнек
элементтерін оқыту әдістемесі
Зерттеу пәні: Технология пәні барысында оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... пәні барысында жоғары сынып оқушыларын
ұлттық киімдердегі ою-өрнектермен таныстыру арқылы оның әдістемесін жасау.
Зерттеу міндеттері:
Ұлттық киімдердің жасалу ... ... пәні ... ... ұлттық киімдердің тігілуі мен ою-
өрнектердің жасалу мүмкіндіктерін айқындау.
3. Технология пәні оқытуда барысында ... ... ... ... ... киіміндегі ою-өрнек элементтерін оқыту әдістемесін ұсыну
Көркемдік талғамға сай ұлттық киім үлгісін ұсыну
Зерттеудің ғылыми ... пәні ... ... ... ою-өрнек элементтерін
оқыту мүмкіндіктері айқындалды.
-Технология пәні барысында ұлттық киімдермен таныстыру арқылы ... ... ... ... ... мәнділігі: Технология пәні барысында ұлттық
киімдердегі ою-өрнек ... ... ... ... ... және ... ... нәтижелерін жалпы білім беретін орта
мектептердің практикасында пайдалануға болады.
Курстық жұмыстың құрылымы: ... ... үш ... ... ... және ... ... Қазақтың ұлттық киіміндегі ою-өрнек элементтерін оқытудың теориялық
негіздері
1. Қазақтың ұлттық ою-өрнек өнері – ... ... ... ... ... ... – басты тәрбие құрамының
бірі, оның бүгінгі ... ... ... ... Тілімізде ою -
өрнек деп қосарлана айтылатын сөз бар. Ол ... бір ... ... үшін ... ... ... ісі ерте заманнан бастап – ақ
қолөнердің барлық түріне бірдей ортақ әсемдеп әшекейлеудің негізі ... Ою мен ... ... ... ... бір. Бұл сөздің ұғымында бір
нәрсені ойып, кесіп алып жасау немесе екі затты оя ... ... ... нәрсенің бетіне ойып бедер түсіру деген мағынаны береді. ... ... ... ... ... ... жүйемен құрылған өрнек бөлшектері.
Ұлы бабамыз Әбу Насыр әл – Фараби «Адамға ең алдымен бірінші білім
емес, тәрбие ... ... ... ... ... қас ... ол
келешекте оның өміріне апат әкеледі» деген.
Ою-өрнек өнерін ұрпақ тәрбиесіне пайдалануда қолданылатын тәсілдер:
- теориялық,
- практикалық,
- әдебиеттік,
- этнографиялық,
- математикалық,
- ... ... олар жеке ... топтасып орындау,
- жарыс, көрме ұйымдастыру.
Зерттеу барысында ғылыми педагогикалық әдебиеттерді саралау қазақ
халқының сәндік-қолданбалы өнерінің ... ... ... ... ... ... М. Әлімбаев сынды
ғалымдар мен ... ... ... ... ... ... ... қалаған ғалымдар С.Қалиев,
Қ.Жарықбаев, А.Қалыбекова, С.Ұзақбаева, К.Қожахметова, ... ... т.б. ... ... ... зерттеуге үлес қосып, оның ... ... ... ... Ж.Балкенов, И.Сманов,
Д.Кемешов, А.Павловский, Б.Ижанов, С.Жолдасбекова т.б. ғалымдар жалпы
халықтық қолөнерді ... ... ... ... ... ... ... халқының ою-өрнектерін белгілі ғалымдар Ә.Марғұлан, Т.Бәсенов,
Е.Масанов, С.Қасиманов, Ө.Жәнібеков, В.Куррер, С.В.Иванов, Б.Т.Тұяқбаева,
Б.Әлмұқанметов, Б.Ибраев және т.б. ... Ал, ... ... ... ... өнері арқылы арнайы дидактикалық
дайындау әлі шешімін тапқан мәселе емес. Сондықтан бірінші ... ... ... ... ... ою-өрнек өнерінің мәдени мұра ретіндегі
тәлім-тәрбиелік мүмкіндіктерін айқындау қажеттігі туындайды.
Балаларды қолөнер кәсібіне ... ... және ... өнер ... үйреткен. Сонымен бірге өз тәжірибелерін түсіндіру, ... ... ... көрсету, мақтап-марапаттау тәсілдерін қолдана отырып,
ер баланың тәрбиесіне әкелері, қыз баланың тәрбиесіне ... көп ... Ұл ... ... ... шекпес, қыз анадан үйренбей өнеге алмас»
дегендей балаға қолөнер кәсібінің бір ... ... ... байланысты
екенін түсінген ата-ана барлық ... ... ... ... ... ... ... балаларының бойына эстетикалық
талғамның қалыптасуы, шығармашылық іс-әрекетінің ... ... ... ... Қыз ... ... қолөнердің
кең тараған түрлері – кілем тоқуға, сырмақ сыруға, құрақ құрауға, кесте
тоқуға, тұрмысқа қажетті бұйымдар ... киім ... ... отырған. Бұндай
өнер туындыларын жасау ерекше талғампаздықты, нәзік икемділікті жоғары
эстетикалық талғамды ... ... Ана ... өмір ... ғана ... ... бар білгенін абзал, адамгершілік қасиеттерге ... ... ... ... ... ... қиыншылық
атаулыны қажырлылықпен жеңе білуге баулыған. Арғы ата-бабаларымыз
жігіттердің ... өнер мен ... ... қасиеттерімен ұштастырып,
ағаштан, темірден, теріден тұрмысқа қажетті түрлі ... ... ... ... шеберлікке баулыған.
Қазақ ұлттық ою-өрнек ... ... ... ... киіз ... ішкі ... ... бұйымдарда, киіз басу,
текемет ойыстыру, кілем тоқу, қолөнер ... т.б. ... ... ... ... ... өнері – мектеп оқушылары үшін тәрбиенің бір
құрама бөлігі ... ... ... ... еңбек,
экономикалық және экологиялық тәрбиені біріктіретін мәні басым.
Қолөнеріне ... ... ... ... ... қазақ ою-өрнектерінің қоғамдық қажеттілігіне қарай
мынандай тәрбиелік мүмкіндіктерін ... ... ... Ұлттық ою-өрнектердің халық тұрмысында тәрбиелік мақсатта ... ... ... ... ... дамуына, әсемдік талғамын
қалыптастыруға ықпал етіп, олардың дүниетанымын дамытқан;
2. Баланың бұйымдарды ою-өрнекпен әсемдеу ... өз апа ... оның ... ... ... ... ... іс-
әрекетке жол ашып отырған;
3. Жеткіншектердің қолөнер бұйымдарының түрлерін көруі, ... ... ... ... ... мен түстерін, композициясы мен ... ... ... ... ... ... ... балаларының ою-өрнек өнерін, оның жасалу технологиясын
отбасында көріп өскені олардың ... ... ... ... ... ... ... Ою-өрнек жасау өнерін анасы-қызына үйрету, ұстазы шәкіртіне ... оның ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырған,
тәрбиелік функциясы артып отырған;
6. Ою-өрнектің әлеуметтік тұрмыстағы қолдануы ... ... жеке ... ... ... күші ... танылады.
 
1-сурет. Қазақ ұлттық ою-өрнек өнерінің тәрбиелік мүмкіндіктерін
   Басқа өнер түрлеріне ... ... ... ... ... ою-
өрнек салу өнері әлеуметтік ... кең ... ... ... ... бала ... ... көңіл бөліп көркемдік қасиеттеріне назар
аударады. Олардың формасы, түрлі түсі бала үшін ... ... ... нысана. Бірақ, бала оның салыну технологиясын, композициясын,
түстердің үйлесімділігін, көркемдік мәнін өз бетінше түсінуге ... ... Бұл іс ... ... үшін, балаға ою-өрнекті құрастыру
жолдарын үйретіп, таныстыру қажеттігі оқушыларды іс-әрекетке ... ... ... қажеттігін туындатады.
Ғасырлар сынынан еленіп, ұрпақтан ұрпаққа ежелден келе ... ... озық ... жеке ... ... ... ... ықпалын тигізері сөзсіз. Сондықтан, жас ұрпақ тәрбиесінде
жалпы білім беру ... ... мәні зор ... ... ... ... қолдану жағдайлары қолға алынуда.
Кілем бетінде бейнеленетін әрбір ою-орнек нақыштарына қарасақ онда
үлкен философиялық ой ... ... ... ... ... ... паш ... ерекшеліктері бар. Олар бұдан сан жылдар бойы
өмір сүріп келе жатқан ата- бабаларымыздың салт-дәстүрін , ... ... ... мәдениетін , тұрмыс-тіршілігін бейнелейді.
Эстетикалық дүниетаным бұрын да, қазір де өзіндік ерекше ... ... ... әсемдік көркемдік сипатын кілем тоқу өнерінен
жоғалтқан жоқ..
Кілем бетіндегі түсірілген ... ... ... ... ... ... «су» ... деп атауға болады.
Су ертедегі ұғымда киелі жаратушы аналардың ... ... ... ... жастарға өзінің тұрмыс
жағдайын, ақыл - ... ... ... ... ... ... кілем бетіне түсірілген ою-өрнек нақыштарының мағыналық
ерекшеліктерімен жеткізіп отырған. Сондықтан қазақтың кілем тоқу ... мен ... ... арттыратын, ұлттық ... ... ... және ... тәлім- тәрбиенің
даңғыл жолын ... ...... ... ... ... мұрамыз
ретінде қарастырамыз.
Кілем бетінде бейнеленетін ... ... ... қарасақ онда
үлкен философиялық ой жатқанын көреміз, яғни, өзінің ... ... паш ... ерекшеліктері бар. Олар бұдан сан ... ... ... келе ... ата- ... салт-дәстүрін , әдет-ғұрпын ,
сан ғасырлар мәдениетін, тұрмыс-тіршілігін бейнелейді.
Эстетикалық ... ... да, ... де ... ... ... белгісін сұлұлық әсемдік көркемдік сипатын кілем тоқу ... ... ... ... ... бірнешеуіне тоқтала
кетейік.Кілемнің шеткі жиегіндегі шалуларды «су» ... деп ... ... ... ... ... ... аналардың бірі. Ауырған адамдарды сумен
ұшықтайды. Қазақтар арасында «Суға ... ... ... да ... ... «Өзен жағалағанның өзегі ... ... ... ... ... ... Су өрнегінің
негізінде «ирек», тасқын, «дария» өрнектері қалыптасатындығын ... ... тас ... ... ... ... елестетуге
болады.
Келесі өрнек «түйе табан» өрнегі ауыр да алыс ... ... ... шөл- ... ... ... тек ... отқа төзімді
түйе ғана жүре ... ... ... ... жүк ... шын- Мәшінге жол тартсаң,
деген сөздер де нақтылай түседі. «Түйе табан» өрнегінің ... ... көш ... ... ... үшін ... ... арқандармен тізбектеп орналасуында. Бұл ... ... ... ... ... тектес «қошқар мүйіз» өрнегі негізінде
қатар қосарланып бір-бірімен қолтықтасып ... ... Бұл ... ... ... ... ұшымен, қылыштың жүзімен» қорғап
келген батыр сарбаздарымыздың бірлескен жорықтарының ізі деп ... ... ... ... ... өмір сүруін әрдайым қырағылықпен күзетіп
келген.
Кілемнің қолтықшасындағы ... ... өте ескі ... ол ... ... ... ... көшпелі елдердің қолөнерінде жиі
кездеседі. Бұл өрнектен хош келдіңіз, өз үйіңіздей көріп, ... ... ... ... қонақжайлылық белгісін көреміз.
Оңтүстік аймақта кілемнің ортасында кеңінен ... бірі ... деп ... Бұл ... қиық пен ... байланысып орналасады. «Шатыргүл» - бұл сөзден ... - ... ... ... ... ... негізгі баспанасы киіз үй, яғни
шаңырақ. Ал, екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... «отбасы», «әулет» одан жоғары халық ... ... ... ... ұйытқысын, дәстүр тәрбиесін, біртұтас
бірлік-тірлігін ... ... ... ... балама, қасиетті,
кең ұғым. Халқымыздың тарихы, өсіп-өну ... ... ... шаңырағы –
қазақ елі деген мағынаны береді.Осы шатыргүлдің үшкір қия беткейлеріне
қыз баланың орны ... құс ... ... ... ... ... ... өңірге ұшатын құстар сияқты немесе бұталы ... гүл ... ... ... қыз ... ... құрып, жат жұрттық
болатындығын, оның ұясы биік қиялардың басында ... ... дәл ... ... ... ... ою- өрнек бар. Бұл ... ... ... үй» ... қара шаңырақ іспеттес. Бұл өрнектен
саналы ... ... ... ... ... немесе қарт
аталар мен әжелердің орнын көреміз. Бұл ... тек ... ... ... ... иесі -тек Алла деп ... Бар жақсылық , игі
тілектерді көк иесі - ... ... Сол ... бұл ... ... немесе «Ғарыштық» өрнектер тобына жатқызамыз. Шатыргүл өрнегінен
халқымыздың тұрмыс - ... әдет - ... және ... ... өте ... өмір мектебін, ұлттық салт-дәстүрімізді ... ... ... мен хайуанаттар бейнесін сипаттап,
тұспалдайтын өрнектер қоршап ... Ата – ... ... ... ... мал ... бұл ... орналасуы шартты
заңдылық. Бұл өрнектерден отар-отар қой айдаған, үйір-үйір жылқы ұстаған
халқымыздың өмір ... ... ... ал шатыргүлдің қолтықшаларына
сұлу да әсем ... ... өмір ... жатқан аң-құс кейіпкерлерін
орналастыруға болады.
Қазақ халқы ... ... ... ... тұрмыс
жағдайын, ақыл - парасаттық, әдептілік, адамгершік, мейірімділік, тәлім-
тәрбие ... ... ... түсірілген ою- орнек ... ... ... ... ... ... кілем
тоқу өнерін көңіл-күй мен ... ... ... ... дамытатын, эстетикалық дүниетанымдық және ұлттық ... ... ... ... ...... жағдай жасайтын мәдени
мұрамыз ретінде қарастырамыз.
Ғылыми педагогикалық әдебиеттерде оқыту мен тәрбиелеу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... танылды:
- ою-өрнектердің қалыптасуы мен дамуын айқындау;
- ою-өрнек жасау өнеріне мазмұндық сипаттамасын беру;
- ... ... ... ... ... ... ... білім
беру;
- оқушыларға практикалық сабақтарды ұйымдастыру ... ... ... ... ... қолөнерінің білімдік тәрбиелік мүмкіндіктері туралы
білім негіздерін меңгерту;
- ... ... салу ... ... ... ... ою-өрнектің дамуы, қалыптасуы, түрлері, ... ... ... ... ғылыми жұмыстар дайындау
үдерісінде үйрету;
Ел болып еңсемізді көтеріп, тозығы жеткен ... ... ... жаны ... ... ... мәртебесін өсіру, сол ана
тілімізде жазылған ... ... ... ұлттық тәрбиеміздің қайнар
бұлағының тереңіне сүңгу, сол бұлақтан бойға қуат алу – ... ... ... ... анық ... жетті. Ендігі жерде қалт босаңсытуға
келмейтін бұл мақсатты, жұмысты ... ... ел ... ... ... ел ... күш ... өмірдің барлық саласына
жаңалық, өзгеріс енгізуге бүгінгі қоғамның қозғаушы күші ... ... ... ... ... ... білім беру саласында қанат жайы
керектігін анықтап отыр. Өйткені ... ... ... ... ... биік ... әлемнің алдыңғы қатарлы мемлекеттерінің қатарында еліміз
мәртебесінің биік болуы, келешек ел қожасы жас ... ... ... және ... тікелей байланысты екендігінде сөз жоқ. Ендеше
сапалы да ... ... ... ... де, әлем ... қанық ел тізгінінің уысында ұстай ... ... ... ... ... біліммен тәрбие жүйесінде еңбек етіп жатқан ... ... ... ... байланысты ұлттық ою-
өрнекті оқу-тәрбие материалы ретінде ... ... ... ... оқу-тәрбие материалы ретінде таңдап алынған ұлттық
ою-өрнектердің мүмкіндіктері орта білім беру ... ... ... ... ... оқып үйренуге арналған оқу
материалдарының ... ... ... оқу ... ... ... шәкірттің ... ... ... ... ... ... ... халықтың көркемдік-мәдени құндылықтарының бірі ретінде
пайда болуы, дамуы мен ... ... ... ... ... іскерліктері мен дағдыларын қалыптастыруы; оқу-
тәрбие нысаны ретінде ою-өрнек өнерін оқып үйрену шәкірттердің еңбектік іс-
әрекет ... ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілігін арттырып, оларды ұлттық мәдени ... ... ... ... ... ... деген көзқарасының болуы.
Ұлы Абай атамыз «Үш-ақ нәрсе ... ... ... ... ... жылы ... - дегендей, жастар бойынан осы ақыл ... ... ... бұлағынан сусындаған да ғана дарымақ. Ендеше ... ... ... мектебі құрылымының, орта, арнаулы, жоғарғы оқу орындарының
құрылымының өзгеруі білім мен ... ... ... ... ие ... ... ... баий түсуі – халықтың келешегіне сеніммен қарауға
тірек қазық.
1.2 7-сынып оқушыларына қазақтың ұлттық киіміндегі ... ... ... үйлесімділікпен бір қалыпқа түскен элементтерден тұратын
нақыштар. Ою деген сөз бен ... ... ... бір. Ою бір ... ойып
кесіп алып жасау дегенді білдірсе, өрнек бір нәрсенің бетіне ойып ... ... ... ... мүйіз өрнегіне сан қилы мәнермен құбылта, бір элементке
екіншісін қосып толықтырады, құлпырған ... ... ... ... ... өз ... заман ағымына қарай лайықтап отырған.
Оның үстіне әрбір жануар мен ... өз ... ... ... ... ... ... мен ассимметриясы, колориті
мен ритмі, сондай-ақ философиялық мәні де ... ою және ... ... қос сөзі ... ... (латынша орнамент
деген ұғымды білдіреді, мағынасы – сәндеу, әсемдеу.) ... ... ... оюды ... бір затқа жапсырып, жымдастырып, желімдеп
әшекейлейді, әсемдейді, түрлендіреді. Ою күнделікті ... үй ... ... ... ... ... ... Осындай бағытта бір бұйым жасамас бұрын оқушыларға ою-өрнек
түрлерін, оюдың мән-мағынасын, тарихын тереңірек ... ... ... ... оюды ... білу ... және ... дұрыс таңдай білуі
қажет. Халықтың өмір сүру ... мен ... көп ... ... ... отырады. Жоғарыда айтылып кеткен тұрмыс
бұйымдарының бәрі өте-мөте қажетті заттар ... қана ... жоқ, ... ... ... де көрік беретін. Шебер оларды жасай отырып өзінің
арманын, мүддесін ... ... ... ... ... ... ... жастарымыз ою-өрнек сырын жете білмейді. Атап ... ... ... түрге бөлінетінін, оның түсірілу тәсілін, сыры мен сипатын
біле бермейді.
Оған ... ... ... ... ... ... Ж.Балкенов және т.б.) өздерінің анықтамаларын
берген. Олардың бірі «Ою-өрнекті үйлесімділік өнер десе, екінші – ... ... ... ... өте ... келе жатқан түрі,
төртіншісі – ... ... ... идеяларды шартты символикалық пішінде
суреттейтін бейнелеу өнерінің айрықша ... ... ... ... бұйымдарды әшекейлеудің ең басты көркемдік ... тағы ... ...... халқының мәдени жетістіктерінің негізгі бөлігі және
заңды жалғасы деп түсіндіреді.
Солардың ішінде «ою-өрнек» ұғымдық мәнін С.Қасиманов, Ұ.Әбдіғапбарова
толық ашып ... десе ... Егер ... «ою» деген сөз бен
«өрнек» деген сөздің мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір ... ... алып ... ... екі ... оя ... қиюластырып жасау, бір нәрсенің
бетіне ойып бедер түсіру деген мағына жатады. Қазақ көбінесе бір ... қиып ... ... үлгіге салып кескен сырмақтың қиығын, сондай-ақ
барлық қошқар мүйіз өрнектерін де «ою» ... Ал ... ... әр ... ... ... ... жалатып, бояп, батырып, қалыптап істеген
көркемдік түрлердің, әшекейлердің ортақ атауы іспеттес. Сондықтан, ... ... ... ... - ... ... «қазақ ұлттық
ою-өрнегі дегеніміз, адам өміріне қажетті ... ... ... сәндеуде, халықтың тыныс-тіршілігін, қоршаған
ортаға көзқарасын, одан ... ... ... және ... ... әсем ... өзара үйлесімділікте бейнелі
жеткізуге ықпал ететін нақыштар» - деп ой ... Екі ... те ... ... ... керісінше, бірін-бірі толықтыра түседі, ою-өрнек
ұғымынан ... ... ... көмектеседі.
Қазақ ұлттық ою-өрнектерінің қалыптысуына әсер ... ... ... ... жағдайлары 1-ші кестеде көрсетілген.
Қазақ ұлттық өнерінің ... ... ... ... ... өмірі әсер етті. Ғылымда ою-өрнекті геометриялық,
табиғи, аралас деп бөлсе, кейбір ... ... ... ... ... 1. ... ... ою өрнектерінің қалыптасу жағдайлары
|Ою - өрнектерге әсер ететін |Ою - өрнектердің пайда болуы ... | ... |Мал және егін ... ... ... ... ... ... кең ... ... |
| ... табиғатына, табиғаттың |
| ... ... ... ... ... өмірі ... ... ерте ... ... ... ... ... және ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Ә. ... Қ.Жәнібеков,
Т.Басенов былай бөледі: зооморфтық, өсімдік тектес, ... ... ... - ... жабайы және үй жануарларының
символдық бейнесі. Зооморфтық өрнектерге “құсмұрын”, “түйе ... ... ... ... тағы ... да ... ... Мына
төменде келтірілген суреттерде жан-жануардың бейнесімен қоса, мүйіз оюының
симметриялық тепе-теңдікке бөлініп, жан-жануардың мүйіздерінің образбарынан
туған құрылымдары көрсетілген.
Өсімдік ... ...... бір ... ... ... ... жемістердің символдық белгісі.
Осы оюлардың ішіндегі ең әдемісі өсімдік үлгілес өрнектерге алма гүл,
масақ гүл, қызғалдақ, түйе жапырақ, ... оюы ... ... – сызық түрлері, геометриялық фигуралар
бейнесіндегі ою-өрнектер. Геометриялық ою-өрнектерге “өрмекші”, “балдақ”,
ирек, ... ... т.б. ... ... ою-өрнектер – космос ... жер ... ... ... ... символдық белгілер жатады.
Мұнда жиі кездесетін өрнектерге әкүн шеңбері”, ай өрнегі” жатады.
Ою-өрнектерді аталу мағынасына қарай С.Қасиманов, ... ... ... ... күн, ... – көк ... байланысты өрнектер.
2.Малға,малдың денесіне, ізіне байланысты өрнектер.
3.Аңға, аңның денесіне, ізіне байланысты ... ... ... байланысты өрнектер.
6.Жер, су, өсімдік, гүл, жапырақ, бұтақ ... ... ... ... ... фигура тектес ою-өрнектер.
Ою-өрнектерге жеке талдау беру барысында ... қай ... ... айту ... Мәселен: “дөңгелек” өрнегі бір қарағанда
геометриялық фигура, ал кейде күн ... ... ... ... Сондықтан ою-өрнек мән,мәтін ... ... ... қоса, қай бұйымға, қайда орналасқанына, ... ... ... қатысты қарастырылады.
Өнер түрлері арқылы оқушыларды өнерге баулып, оның қыр – ... ... ... ... талғамын, қабілетін ... ... ... ... мен шығармашылықтарын, іскерлік
дағдыларын қалыптастыру жолдарында жұмыс ... ... - ... өте ... өнер. Оның ұзақ та қызық ... ... ... ... бар. ...... деректерге жүгінсек, қазақ
халқының ою - өрнек ... ... ... ... ... ... ... белгілі мақсаттан туған мағынасы бар. Оған жаңа ... ... ... ... ... ... қандай жақсы. Оқушы ою
өнерін шын ... ... ... ... ... ... Ойы ұшқыр, қиялы қанатты болады.
    Ұлттық мәдениетімізді меңгермей, мәдениетті адамзат тәрбиелеу және
ұлттық сананы қалыптастыру мүмкін емес. Қай ... ... ... ... ... ең бастысы, өзінің ісін, өмірін жалғастыратын
салауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу болып ... ... ... жастар ұлтымыздың баға жетпес қазынасы, сондықтан ... ... ... ... етіп ... халық қолөнерінің тәлім- тәрбиелік,
білім-танымдық ролі орасан ... ... ... ... мен ... ... де, ... пен әсемдікті талғай да, таңдай да білген. Өз тұрмысы
мен мәдениетін де, қолөнерді мұрат тұтып ... ... ... ... ... ... ... көкірегінде қастерлей сақтап, меңгеріп,
біздің дәуірімізге ұштастырғаны белгілі. «Болмасаң да ... бақ, ... ... деп, Абай ... айтқандай болашақтағы өнер адамдары
мен ірі өндіріс адамдары осы оқушылардың ішінен шығуы да мүмкін. ... ...... ... жүйелі түрде ұйымдастырып отыру және ұлт
мәдениеті мен оқу-тәрбие жұмыстарын үнемі насихаттауды ұйымдастыру керек
екені ... өзі ... ... ... ... ... ... түрлерін дамыту ойдағыдай емес екені белгілі болып отыр.
    Осы мәселелер ... ... ... ... ... ... мәселелер алдан шығып отыр. Олар:
1. Оқушыларға ою-өрнек өнерін оқытуға қажетті оқу ... ... ... ... ... қолданбалы өнер саласында ою-өрнектер жайлы түсініктері бар,
бірақ ол түсініктер өте ... және ... өнер ... мәнімен үйлесім таппайды, әрі оқушылардың шығармашылық ой-
қиялы мен талғам өрісіне ықпал етпейтін жағайда жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... ...    Ұлттық тәрбие беру ісінде халық педагогикасының озық үлгілері ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарға ой қорытып тұжырымдасам ... ... ... ұлттық өнерді оқытудың тиімді әдіс-тәсілдеріне
жататындар мыналар:
• оқушыларды халықтың өнеріне сендіру, оның арнаулы ... ... ... жасалуы мен орындалу жолдарына жаттықтыру,
дағдыландыру;
• халық өнерінен үлгі ... алу және ... ... ... ... сезімдерін көтермелеу және дамыту,
ойлау мен ... ... ... ... ... ... білім беруде ою-өрнектерді ... ... ... жерін сүйіп, салт-дәстүрін бағалай білуге, ... ... бойы ... ... тәжірибесі мен білімін, өмір
мектебін зерделеп, орта ... сай ... ... оқу-тәрбие
ісіне ендіру. Рухани өндірістің аса маңызды бұл ... ... ... ... және ... ... құрайды. Ол ұлттық
мәдениетті сақтаудың, оны болашақ ұрпаққа ... ... ... ... ... пікірінше «оқытудың әдістемелік жүйесі (ОӘЖ)– оқыту
мақсаттары, мазмұны, әдістері, формалары мен ... ... ... ... ... ... оқыту мақсаттары, мазмұны, әдістері,
құралдары мен ұйымдастыру ... ... ... ... ... бөліктен тұратын құрылым. Әдістемелік жүйелер жоғары оқу ... ... өте ... ... жылдар бойында қалыптасады.
Әдістемелік жүйені жетілдіру үдерісі ... ... ... ... ... бір ... ... бөліктерінің өзгеруі оның
қалған бөліктерінің немесе бүкіл әдістемелік жүйенің өзгеруіне ... ... ... жүйе өзіне шешуші әсер ететін нақтылы
өмірмен тығыз ... ... ... жетекші орынды оқыту
мақсаттары алады, ... ... ... ... оқу ... ... ... сол арқылы кез келген пәнді оқытудың ... ... ... ... ... жалпы принциптерін
қарастырайық. Оқыту мақсаттары әдістемелік жүйедегі жетекші ... ... оны ... негізгі принципі мақсатқа бағыттау болады.
Біртұтас ... ... ... оның бөліктерін жетілдірудің бағыты мен
сипаты оқыту мақсаттарына сәйкес болуы тиіс.
Әдістемелік ... ... ... ... ... ... мен
тәрбиелеудің бірлігі принципі болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... және тәрбиелік жақтарының
бірлігін, педагогика мен психологияның алдыңғы қатарлы жетістіктерін ескеру
керек. Сонымен ... ... ... жеке ... ... ... ... ретінде жойылуына ... ... ... ... ... ... ... қажет. Осыған байланысты өзара байланыс
принципін атауға болады.
1.3 Ою-өрнектерді ... ... ... ... талғамын
қалыптастыру
Оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру оқыту мен сыныптан тыс
тәрбие үдерісінде іске асырылады.
Эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... қиялын дамытуға игі әсерін тигізді.
Эстетикалық білім берудің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының өз
мәдениетін жасаушы және оның ... бола ... ... ... ... ... жетік азаматты тәрбиелеу бағытында жүргізілуі
тиіс. Ол үшін қоршаған ортаға деген оның ... ... ... ... ... ... мен ... жетілдіру, өнер әлеміне, халықтық дәстүрге деген ... ... ... ... ұстанымдары туындайды:
1. Көркемдік білім - тәрбие берудің жалпыға бірдейлігі мен үздіксіздігі
ұстанымын ... ... ... дейінгі мекемелер, жалпы білім
беретін ... ... ... және ... ... ... тыс жұмыстар, көркем эстетикалық білім ... ... мен ... ... оқу ... ... ... дайындайтын мұғалімдер тәрбиелеу ісіндегі бүкіл
бөлімдердің біртұтастығын жүзеге асыру.
1. Қоршаған ортаны эстетикалық иманды-ізгілікке толы өнер және ... ... ... ... ... ... гумманистік мұратпен және
гуманитарлық білім мен ... ... ... ұстаным негізіне сүйенген көркемдік білім беру жүйесінің
қалыптасуы жан-жақты жағдай жасау.
3. Балаларға ... ... ... дәстүрлі әдістерін қайта өркендету.
4. Көркемдік білім беру циклдегі ... ... ... ... қайта өркендету.
Көркем білім беру ісі бүкіл оқу тәрбие жүйесінде мәнді орынға ие ... ... ... ... пәндерді оқыту барысында жеткіншек
ұрпақты адамгершілік тұрғысынан тәрбиелеуге мүмкіндік ... ... ... қасиетін арттырып, терең сезімді рухани ... ... ... ... ... өнері, музыка пәндерімен
бірге қолөнер тарихы, дін, бояу түсін ... ... ... ... ... ... талғамда қалыптастыруда негізгі
құралға айналады.
Көркемдік циклдағы пәндерді оқыту ... ... ... ... Бейнелеу өнері, Сызу, Қазақстан тарихы, ... ... және т.б. ... байланыстыра оқытқан жөн.
Оқушылар бойында көркемдік, эстетикалық сезімдерді ... ... ... ... ... ... Нұрғалиева Г.К., Тілеуова
С.Н. және тағы басқалар жоғарыда аталған оқу пәндері ... ... ... ... жоғары екендігін айтады. Онда оқушылар өздері
жасаған еңбек тауарларының сапасы мен ... ... ... сезімге бөленуін жоғары қояды. Ол үшін әрбір оқушы еңбек
етудегі ең ''құнды'' идеясын түсінуі керек де, ... ... ... ... ұсынады. Сонда ғана оқушының әрбір әрекеті мен ... ... оның ... ... шыңдала түсуіне жол
ашылады.
Мектептегі эстетикалық тәрбие оқу ... ... ... ... жүзеге асырылады:
- мектеп оқушыларының көркемдік талғамын өнер шығармалары шынайы
заттар мен құбылыстар ... ... ... ... ... көрнекі құралдарды дұрыс пайдалануға, оқушылардың арнайы білім
- дағдысын қалыптастыруға, оларды өз ... ... ... ... қиялын ұштауға көмектеседі;
- оқушылардың өз елінің, халқының мәдениетіне және ... ... ... қарым-қатынасын қалыптастыру;
- өнер туындыларын талдау мен түсіну барысында оқушыларды шығармашылық
ізденістерге ынталандыру мен ... ... ... тұрғыда негізделген шарттарын жасау;
- ұлттық салт-дәстүр, қолданбалы ... қол ... ... ... ... әлем және ... ... мәдениеті бойынша
факультативтік курстар, сондай-ақ өнерді тереңдетіп оқытатын мектептер
үшін оқулықтар, оқу-әдістемелік құралдарды, бағдарламаларды жасау.
Жалпы білім беретін орта ... ... ... ... ... әрекет дағдыларына үйрету жүзеге асырылатын. Бүгінде бұл пән ''
технология'' деп аталып, оның негізгі мақсаты - ... ... ... бұқаралық кәсіпті игеруге дайындау болып табылады.
Онда:
- экономикалық, ... және ... ... ... оларды ақпаратты материалдарды технологиясымен таныстыру,
жалпы еңбек іскерліктері мен дағдыларын меңгеру.
- оқушылардың ... және ... ... ... ... өзін-өзі тану мүмкіндігін, кәсіпкер әлемін ... ... ... ... үшін ... қалыптастыруды қамтамасыз ету.
''Технология'' пәнін оқыту барысында мынадай ... ... көп ... және ... ... жайында политехникалық
білімді және ақыл-ой, сезімдік әрекеттер жүйесін қалыптастыру:
- оқушылардың өз бетімен шығармашылық жұмыс ... ... ... ... ... іскерлікті, ұйымшылдықты, адамгершілік пен
ізеттілікке тәрбиелеуді іске асыру;
- ... ... ... обьектісі ретінде пайдалана ... ... ... қол ... ... жаңа дизайн талаптарына
сай әсемдей білуге үйрету.
Жоғарыда көрсетілген бұл міндеттер бүгінгі технология пәні ... үй ... ... ... еңбек әрекеттерін орындауда жүзеге
асырылады. Егер, ол әрекеттер ... ... ... онда
оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудың мүмкіндігі артады.
Эстетикалық талғамды қалыптастыруда шығармашылықпен еңбек етудің ... ... ... тек ... бір бөлігі болып табылады. Оқушы
белгілі бір ... ... ... ... өз ... қызықты әрі
нәтижелі болуына ұмтылады.
Технология пәнінде оқушыларды еңбек етуге ... ... ... ... ... ... ... дағдыларына
үйренеді. Еңбектің өзі жеке дара ... ... мен ... ... өзі ... ... арттырудың негізгі құндылығы болып табылады.
Бірақ еңбек ету кезінде ... ... ... оқушылардың түсінуін
қамтамасыз ету қажет. Бұл тек оқушылар өз ... ... ... пайдалы екендігін, өзіндік орны бар. Бұйымда жасау қажеттігін
сезінгенде жүзеге ... Осы ... ... педагогы А.С.Макаренко
''бағалылық пен құндылықтар қатарына жатпайтын еңбек, бұл тәрбиенің ... бола ... ... ... ... өзі оны ... ұйымдастырған
жағдайда әрдайым оқушыға эстетикалық тұрғыда әсер ... Ол ... ... ... ... ... әсер етеді.
Эстетикалық тәрбие әсемдікті түсіну ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша ''эстетикалық
дамудың ең жоғарғы көрсеткіші эстетикалық ... ... ... ... орта мектептерде технология пәні барысында жүзеге асыруға болады.
Жоғары сынып оқушыларын еңбекке баулу сабағы барысында, әйел ... ... ... ... ... ... ... де,
олардың киім эскизін, сәндік элементтерін ... ... ... ... ... беру үшін технология
сабағының барысында көрнекі құралдар қолдану өте тиімді. ... ... ... ... ... ... киімнің әлеуметтік-
эстетикалық және пайдалы функциясы туралы түсінік беру қажет.
Ұлттық киімдердегі оюларға ... ... бірі мата ... ... әрі адам ... ... ... қыз баланың көзінің,
реңінің, шашының түсі мата түсіне үйлесімділігін ескеру қажет. Себебі, киім
түсі адамның ... ... ... ... ... ... ... таңдау адам мінезін, көңіл-күйін ... ... ... өз
сипаттамасы және мағынасы бір болумен қатар, әрбір түстің жыл ... ... да ... жөн. Мысалы, ақ, қара түстер қатаңдықты
білдірсе, ашық түстер көтеріңкі көңіл күйді білдіреді.Хроматикалық ... ... ... көк ... мұз сияқты суық болып көрінеді және жылы -
қызыл-сары, қызғылт, қоңыр, от-түстері-жылулықты білдіреді. Жылы ... ... ... ... суық ... ... кішірейіп көрінеді.
Сондықтан азғын денелі адамдар ашық түсті көп ... ал дене ... ... ... қара ... ... ... арық болып көрінеді.
Кесте 2
Кешке арналған сәнді көйлектерді композициялағанда жасанды жарықтың
түстерге әсерін ескеруіміз ... Киім ... ... ... ... көңіл аударған жөн, себебі жеңіл мінезді, шапшаң қимылдайтын қызға түрлі
желбезектермен немесе күн пішінді қысқа белдемшелер ... оның ... ... мұндай юбкалар мінезі ауыр қыздарға жарасымды.
бұл орта мектептерде технология пәні барысында жүзеге асыруға болады.
Ұлттық киім ... ... ... ... ... беру ... жоғарыда айтылғандай эстетикалық талғаммен және білімділік қажет. Осы
секілді қыз балаларға арналған ... ... ... ... т.б. ... оқыту арқылы да оқушыларды шығармашылықпен
жұмыс істеу негізінде олар ... ... ... ... эстетикалық талғамын қалыптастыруға болады.
Эстетикалық тәрбие әсемдікті түсіну қабілетін дамытудан, ... ... ... Бүгінде
Ұлттық киім үлгілерін пішуге, модельдеуге және талғаммен ... ... ... олардың эстетикалық талғамын қалыптастыру үшін
мынадай міндеттерді орындау пайдалы ... ... ... ... ... сән ... ағымының өзіндік құнды әрі
кемшілікті жақтары туралы мәліметтер беру;
- ... ... ... ... оның ... ... және ... сай келуі туралы білім беру:
- киім үлгілерін әзірлеу барысында әсемдікті дұрыс ... ... ... ... жолдарын анықтау;
- киімді көркемдеп, сәндеу жөнінде түсінік беру;
- көркемдік талғам тек киім ... ғана ... ... қатар адамның
өз іс-әрекетінен, бар мүмкіндігін өз ... ... ... алуынан да пайда болатындығын түсіндіру;
- жастардың эстетикалық талғамын қалыптастырудың тиімді ... ... іске ... ... біз ... бүгінгі
қоғамның талап-талғамына сай мәдениетті әрі инабатты етіп тәрбиелей аламыз,
өйткені біз әдемілікті жеке дара бөліп қарастыра алмаймыз.
2. 7-сынып оқушыларына ... ... ... ... ... ... ... пәнінде «Сәндік-қолданбалы өнер элементтері негізіндегі
көркем қолөнер технологиясын» ... ... ... ... ірі ... және жаңадан дамып келе жатқан
елдерде кез келген мамандық иесі өзіне ... ... ... орындап қана қоймай, оған қосымша жобалай білуі, шешім қабылдауы және
шығармашылық жұмыстарды да ... ... ... ... Осы ... мен
білікті баланың жас кезінен қалыптастырып, оқу мен ... ... ... әрі ... дамыту керек.
Соған байланысты технология пәні сабағын жүргізу барысында өткізілетін
сабақтарда басты мақсаттарды негізге ала ... ... оқу ... ... ... жүзінде іске асырып отыру керек. ... ... ... ... тәрбиелеу келешекте мамандығын таңдай
білуіне бағыт-бағдар беру Білім Министрлігінің 2015 жылға ... ... ... ... ... бағдар беруінің негізі болып
табылады.
Білім стандарты бойынша технология пәнін оқыту ... ... ... ... және ... ... ... кәсіби білімді және
ақыл-ой, сезімдік әрекеттер жүйесін қалыптастыру.
2.0қушылардың үй шаруашылығы мен ... ... ... ... мен ... қалыптастыру.
З.Қазіргі өндіріс негіздері мен қызмет көрсету аясымен таныстыру.
4.0қушыларды жобалау мен конструкциялау ... шешу ... мен ... ... ... ұлттық және аймақтық ерекшеліктерін ескере
отырып, кәсіби өзіндік айқындалуы мақсатында кәсіптік ... ... ... ... нарықтык экономикалық, менеджменттік, маркетинг ... ... ... ... көрсету мен аз өнімдерін өндіру және
іске жарата алу біліктілігіне ... ... ... ... ... пайдалана алуға және оларды
дизайн мен сәндік қолданбалы өнердің талаптарына сай ... ... ... ... ... арқылы графикалық сызуды орындай алуы,
жоба ... құра ... ... ...... ұғым грек ... ... – іскерлік, шеберлік,
білгірлік деген мағына береді.
«Технология» ... ... ... ... - ... еңбек
тіршілігіне өз бетінше әзірлеуге даярлау, кәсіпкерліктің мол түрін үйрету.
Ол мына ... ... жаңа ... жолмен дамудың перспекгивалары мен
энергиялықдаму, информация, экономикалық, экологиялық, кәсіпкерлік білімді
үйрету, коғам дамуына керекті еңбек дағдыларын ... ... өз ... ... ... және ... ... қалыптастыру;
- оқушыларды мұғалімнің берген білімі мен және жаңа технологиялық ғылым
жетістіктерін өз ... оқып ... ... дүние жүзіндегі ғылым және
білім саласына енген жаңа техникамен технологияларды оқып ... ... ... ... ... үй ... және ... экономиканың алғашқы қарапайым
түрлерін игеріп, жүргізе білуді уйрету;
- қазіргі өндіріс пен өнім ... ... оны ... ... білу ... игеру;
- оқушыларды өзі қалаған кәсіптің теориялық жане ... ... ... өз ... ... ... бағдарлама талабына сай меңгеру,
үйрену жолдарын зерттеу, кәсіптің өзі ... ... өз ... дамыту
жолдарын жоспарлау оны әрі қарай дамыту, ... ... ... талабы негізінде кәсіптік білімін дамытуға,
дүние жүзіндегі кәсіп ... оқып ... ... ... ... ... ... өз республикамыз Қазақстанда ұлттық негізде дамыту,
оларды аймақтық негізде ... ... жаңа ... ... ... ... сауда экономикасы менеджменті, маркетингі жөнінде
терең түсінік беру, оны игерудегі түрлі әдістерді, оның жеке ... ... ... ... ... мен ... ... үйрету.
Технология бағдарламасының мата өңдеу бөлімі тігінші
мамандығына баулуды ... ... ... ... ... дайындау барысындағы орындалатын технологиялық процесстер
жөнінде ... ... ... ... пішу, әр түрлі
бөлшектерін біріктіру жылумен өңдеу жұмыстары ... ... ... ауылдық және қалалық мектептердің қыздары
үшін ‘’Сәндік-қолданбалы өнер ... ... ... ... ... ... ... тарауына 5-сыныпқа 24 сағат; 6-
сыныпқа 20 ... ... 30 ... 8 ... 26; 9 -сыныпқа 24 ... ... 5 ... ... пен бас ... ... ... адам өлшемін түсіру, сән ... ... ... сырт
көрінісін сипаттау. Сантиметрлі лентаны дұрыс қолдану. Алжапқыштың үлгісін
дайындау. ... ... ... ... ... ... ... қолөнер элементін қолдану, бұйымды жапсырмалап кестелеп, ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
6- сыныпта Жүн және жібек маталары . Белдемшелі ... ( ... ... кең ... белдемше) . Мата таңдау. Өлшемдерді түсіру.
Белдемше сызбасын ... ... ... ... қол және ... ... арқылы тігу. Белдемшені әшекейлеу. Сәндік жастықтар тігу
жұмыстары жоспарланған.
7-сыныпта иықты бұйымдар (түнгі көйлек, бешпент, қамзол). Бұйымға ... ... ... Сән ... ... ... дайындап, үлгі
жасау. Мата таңдау. Түнгі көйлекке нұсқау карта жасау. Түнгі көйлек сызбасы
негізінде қамзол сызбасын тұрғызу. Қол және ... ... ... ... түсінік. Әр ұлттық бас киім үлгілері. Қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... сән туралы ұғым. қондырмалы жеңді жейденің сызбасын ... ... ... ... мата таңдау. Үй интерьері бұйымдары мен
киімді әсемдеуде машинамен ... ... ... ... ... ... бойынша дайындалған бұйымдар. Кілем бұйымдары сызбасын
жасау қарастырылған.
9-сыныпта Сән журналымен жұмыс. Өз өлшемдерін ... ... ... ... ... ... ... түсінік. Моншақтан жасалған
бұйымдар (алқа, білезік, сақина, сәндік дорбаша). Бас киім, ... ... ... ... түрімен танысу сияқты тапсырмалар қарастырылған.
Сабақ жоспарының үлгісі
Сабақтың тақырыбы: Түрлі ... ... ... ... ... қиып алу және өрнек композициясын жасау (ұлттық киім үшін).
Сабақтың мақсаты:
а) білімділік мақсаты: оқушыларды ою - өрнек ... ... оның ... ... ... бағытта білім беру, дағдысы мен
қабілетін арттыру
ә) дамытушылық мақсаты: трлі түсті ... ... ... ою-өрнектерін
қиып алу және өрнек композициясын жасау арқылы оқушының ою - ... ... ... дамыту
б) тәрбиелік мақсаты: әсемдік ою-өрнектері арқылы оқушыларды биязылыққа
тәрбиелеу, ... қол ... ... ... ... ... ою - ... түрлері, ою - өрнектің шығу жолдары
көрсетілген динамикалық кесте, үлкен ою - ... ... ... ... ... ... бейнелеу, сызу, геометрия, қазақстан тарихы,
математика
Сабаққа керекті ... ... үшін ... ... ... ... қағаздар; карта немесе
қатты қағаз, қайшы, желім, қарындаш.
2. Мұғалім үшін ою-өрнектер үлгісі: ... ... ... ... ... ... ... түрі: шығармашылық сабақ
Сабақ барысының мазмұны:
Ұйымдастыру кезеңі
Жаңа сабақты ... ... ... бағалау
Қорытындылау
Ұйымдастыру кезеңінде оқушыларды түгендеп, сынып тазалығына көңіл
бөлу. Жаңа сабаққа керекті құрал жабдықтарын дайындау.
Жаңа сабақты түсіндіру
Оқушыларға қазақ ... ... кең ... дәстүрлі ою-
үлгілерінің аттары, олардың қайталау әр ... ... ... ... ... қиып ... ... алғашқы оюды үлгі етіп бірнеше рет қию арқылы ою
пішіндерінің санын көбейтудің жолын көрсету және орындатуды жүзеге асыру.
Барлық ... ... ... ... ... ... жөн. Егер
сабақ кестесі мүмкіндігіне қарай бір мезгілде 2 сабақ қатарынан ... онда ... ... ... дайындаған ою үлгілерінен композиция
құрастыруды үзілістен соң бастау керек.
Сабақтың жалғасы және ондағы ... ... ... ... ... жазықтың бетіне өрнек композициясын жасау.
2.Практикалық жұмыс барысында оқушыларға «композиция», «симпатия»,
«ритм» бояу ... ... ... «тік ... тағы ... таныстыру.
3.Оюларды пішіндеріне байланысты тік төртбұрыш, шеңбер ішінде немесе
бір түзудің бойында орналастырып түрлендіру тәсілдерімен таныстыру.
4.Жапсырма (аппликация) әдісімен ... ... ... ... мазмұнын оқушыларға түсіндіруде қазақтың ... ... ... ... аяққап тағы басқа да бұйымдардағы
ою-өрнектерді оқушыларға көрсетіп, ондағы ... ... ... талдаудан бастаған дұрыс. Оюлы сырмақтар екі түсті (ақ қоңыр
немесе ал қызыл) киіздің бір пішінді оюды ... ойып ... ... ... және ... ... жерін жиектеу арқылы жасалады.
Сырмақтың ортаңғы немесе әр түрлі оюдың ... ... ... ... ... ... таныстыру түсінігін беру.
Оюлардың әсемдігіне аса көңіл бөлу. Көрнекі құралдарды пайдалана
отырып, бұйымдар суреттеріне, ою-өрнек ... ... ... ... ... ... ... мәселе: халық шеберлерінінің
ою-өрнек жасаудағы пішін мен бояу түстерінің ... ... ... ... оның ... шешімін әшекейлейтін зат пішініне,
қолданылатын орнына және материалына ... әрі ... ... ... ... ... ... негізгі
кәсіби шаруашылық түрімен тікелей байланысты екенін алғашқы мағлұмат беру.
Мысалы, өсімдік тектес оюлардың пішіні, ... аты: ... ... ... төрт ... байланысты: «қошқар мүйіз», «сыңар мүйіз»,
«түйе табан» т.б. оюлардың пішіні мен атаулары.
Сабақ мазмұны туралы әңгіме барысында ... ... ... ... ... ... мәні бар мақал-мәтелдермен («Ою
ойғанның ойы ұшқыр», «Әке көрген оқ ... шеше ... тон ... қолы ... ... ... құт, істегенің еліне құт»)
таныстыру.
Практикалық жұмыстың мазмұнын түсіндіру ... ... ... ою ... ... оны ... ... қию арқылы жасалу жолдарын
көрсетуден басталады. Қағазды бүктеу
- қайшыны пайдаланып ою ... ... ... ... қиып алу, ... ... бүктемесін жазу;
- ою үлгілерінің санын керекті мөлшерде жасау мақсатымен, алдыңғы қиюға
дайындалған үлгінің бүктеу аоалығына ... ... ... ... ... ... ... бір ою үлгісін қайталау арқылы жасалады.
Сонымен, сырмақ өрнегінің негізінде оқушыларға ... ... ... ... ... түрлендіре білгенін, үйлесімді өрнектер нақышын
қалай ... ... ... ... ... ... балаларға сұрақтар қоя отырып, олардың сабақ
мазмұнын қабылдау, түйсіну деңгейін ... ... ... ... ... ... ... сол кезде желіммен, қайшымен жұмыс істеу барысында
тазалықты, қауіпсіздікті сақтауын қадағалап тұру қажет.
Жеке оқушылардың жақсы орындаған жұмыстарын сыныпқа ... ... ... қойған дұрыс. Ең әдемі, көрнекті жұмыстарды сыныптағы
оқушылар жұмыстарының көрмесіне қойған ... ... ... жасалынып, үйге тапсырма беріледі. Әркім өз
үйіндегі сәндік бұйымдарындағы ою-өрнектерді қағазға бояу ... ... ... өнер ... ... ... қолөнер
технологиясын» оқытудың әдістері мен формалары
Оқытудың нәтижелі болуы қазіргі таңдағы "педагогикалық технология",
"оқыту технологиясы" жөнінде зерттеулерде ... ... ... Д.Қ.Пошаев оқытудың нәтижелі болуы үшін оқытудың әрбір кезеңіндегі
техника, технологиялық ... ... ... орны мен ... ... ... ... мәселелерінің шешілуі керектігін орынды атап өтеді
және ол кезендерді төмендегіше тұжырымдайды.
Бірінші кезең – арнайы ... ... ... ... ... – ала ... мақсатымен таныстыру, оқу барысында қандай
мәселелерге, сұрақтарға неге осы нәрсені оқу ... ... ... ... ... ... маңызына көңіл аударту.
Екінші кезең – оқушылар алдында ойлауға бағдарлық әрекет беретін
негізгі ғылыми техникалық ұғымдар ... ... ... ... ... ... ... ерекшеге, одан ... ... ... ... одан жекеге (дедуктивті тәсіл)
меңгерту (меңгеру).
Үшінші кезең – ... іс - ... ... жасауға мұғалім
қызметінің бағытталуы үшін мұғалім оқушылардың іс – әрекеті материалдық
(техника) және ... ... ... (нұсқаларды)
қарастырады. Егер де үйретіп жатқан әрекет ой әрекетінен ... ... онда ... ... ... ал, әрекет кез келген бір кескін,
схемалар көмегімен жүзеге асатын болса, мұндай ... ... ... ... ... – оқушылар әрекетінің белгілі модельге ұқсас орындалуы.
Бұл кезде оқытудың оқу ... ... ... ... ... олардың орындалу шарттары ... ... ...... әрекетінің қимылын біртіндеп азайтып, соңында
оларды автоматтандыру жағдайына дейін жеткізу. Оқытудың бұл ... ... ... ... ... есептер пайдалануына болады.
Алтыншы кезең – оқушыларды оқытуда олардың ... ... ... ... ... ... ... асыру. Бұл кезеңде
оқушылар өз бетінше жұмыс істей алуы және ол өз ... ... ... ... ... ... ... басқарудың алты бірдей кезеңінде іс
– әрекет теориясы пайдаланылып отырғандығын педагог – ғалым айта келіп,
мұндай құрылымдағы оқу ... іс – ... ... ... оның ... ... ... логикасы мен танымдық қабілеттерді жинақтап (интеграциялап) беруге
септігін тигізерін мазмұндайды. Оқу материалдарының күрделілігіне, ... ... ... жүйе ... ... ... бір ... етіп жасала беретінін, айта келіп оқьпу процесінің танымдық және іс
- әрекет теориясының ... ... ... ... ... кұраушы элементтеріне төмендегілерді енгізеді:
1. Оқыту мақсаты.
2. Сабақтың атаулы (бағыты).
3. Өтілетін уақыты (кететін ... ... ... ... ... барлық әрекеті (оның
ішінде, білімді меңгерту мен іскерлік ... ... ... білімді ұғынудағы барлық әрекеті.
6. Оқыту процесінде пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... ... мазмұндалғандардан "оқыту технологиясы оқыту жағдайларының
негізінде оқытушы мен оқушының іс - ... ... ... ... Оқытудың әрбір кезеңдері бойынша педагогикалық ... ... ... оқу циклдері деп қабылданады. Оқыту циклдері
бойынша оқу – тәрбие іс – ... ... ... жетуі "оқыту
технологиясы" ұғымының мәнін толық ашады және "қалай нәтижелі етіп оқыту
керек?" мәселесін шешеді деп ... ... ... ... ... ... әдістері мен формаларын анықтау үшін біз алдымен оқыту, ... ... ... ... ... әдістеріне тоқталуымыз қажет.
Сыныптық-сабақ жүйесінің негізгі кемшілігі - оқушылардың дара
ерекшеліктерін ... ... ... ...... ... жолдарын іздестіруге себеп болды. Сондықтан
оқушылардың сыныптық-сабақтағы ... ... ... толықтыру және
оқушылардың өзіндік шығармашылық ... ... ... ... ... ұйымдастырудың қосымша түрлері қолданылады.
Олардың қатарына семинар, ... ... ... ... ... оқу, ... оқу жұмысы, тәжірибелік-
зетрханалық (практикум) және үйірме жұмыстары.
Үйірме жұмыстары ... ... ... ... ұйымдастыру
тәсілі мен уақыт өлшемі түрғысынан өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... мен ... ... ... және
тапсырылған жұмыстарды нәтижелі орындауға қолайлы жағдайлар ... ... ... ... өмірмен байланысын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... оқыту процесін жандандырып, оның сапасын
көтеруге әсер етеді.
Оқушылардың ою-өрнек жұмыстарына баулуды ... үшін жеке ... ... ... ... және ... ... да ұйымдастырылады.
Оқушылардың үйірме уақытындағы барлық жұмыстар оқу мен тәр-биенің
жалпы ... ... ... ... мыналар жатады:
а) ... ... ... ... ... ... өз ірге тасымен жеке қызығушылықтарын ескере отырып,
үйірме ... ... мен шешу ... ... ... ... үйірме жұмыстарында толығымен қамту.
в) Әр түрлі үйірмені ұйымдастырудағы қызғлықты істерді өткізуге
оқушылардың өз ... ... ... ... ... жұмысының қоғамға пайдалы жақтары.
д) Барлық үйірме сабақтарынын, мектептегі оқу ... ... ... пен ... сыныптан тыс ұйымдастырудың
негізгі формасы – үйірме сабағы болып табылады. ... ... ... және ... тән жұмыс түрімен ерекшеленеді.
Бұл сабақтардың мақсаты – оқушылардың техника мен ... ... мен ... ... ... мен ... дамыту. Үйірмелер әртүрлі профильде болуы мүмкін. ... ... мен ... ... оқу және ... ... ... пәнге деген қызығушылық танытатын озат
оқушыларды таңдап алудан басталады. Кейінен жаңа ... ... ... ... ... үйірме басшысын сайлайды. Бұл сабақтар
аптасынабір рет 2 ... өтіп ... ... ... жұмыстарға
мән береді, доклад, есеп және үйірмешілердің теориялық ... ... ... ... ... бос ... аралығында оқушылардың жеке
дара жұмыс жасай беруіне оқытуды ұйымдастырудың формасы деп біз ... ... ... байланысты, оқушылардың топтастырылуын және оқытудың
саласын, оқытудың орнымен қай ... ... ... ... ... ою-өрнек үйретуді ұйымдастырудың
формалары – сабақ, экскурсия, ... ... ... өткізетін оқушылардың тұрақты саны мен дайындалу
дәрежесі ... ... ... ... топтастырып өткізетін оқытуы.
Сабақтар қатаң сабақ кестесімен кезектесіп фронтальды, бригадалық және жеке
дара етіп оқушылардың ... ... ... әдістерін қолданып жүргізіледі.
Оқушылар мен мұғалімдердің шеберханадағы ... ... және ... ... ... ... ... өтіледі. Сондықтан
сабаққа еңбекке оқытудың ... ... ... болып саналады.
Шеберханадағы сабақтар әртүрлі құрылымда ... Бұл ... ... болып мыналар қарастырылып жүр:
- Ұйымдастыру бөлімі: оқушылардың қатысуын ... ... ... ... ... тақырыбы мен мақсатымен таныстырып өтеді.
- Жаңа сабақты түсіндіру.
- Сабақты пысықтау немесе бұдан ... ... ... сұрау.
Сабақтың бірнеше түрлері бар: теориялық, практикалық, лабораториялық,
бақылау және т.б. ... ... ... ... ... ... білімнің элементтері айтылады: оюдың шығу тарихы, қолданылуы, түрлері,
технологиясы және ұйымдастырылуы.
Теориялық мәліметтерді кіріспеде мәлімдейді. Кіріспе ... ... ... рет ... және әр ... ... ... мәліметтерді мұғалім көрнекіліктермен толықтырады.
Практикалық сабақта оқушылар біліктілігі мен ... ... ... ... ... ... өте көп ... Олар екі түрде болуы мүмкін: жұмыстың жаңа амалдарын қолдану және
бұрын көрсетілген амалдарды қолдану.
Көрмені ұйымдастыру. Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын ... ең ... ...... ... табылады. Көрмеде оқушылардың жұмысымен бірге
жұмыстың жоспары да ұсынылады. Көрмелер әртүрлі болып келеді. Олар көбіне
оқу жылының ... ... Осы ... сай ... ... ... ең үздік жұмыстарының көрмесі де жылма – жыл
құрылып жүр. Ал, ... ... соң ... ... ... жұмыстары көрсетіледі.
Үйірмеде оқушылар көптеген жұмыстар жасаса ... ... ... ... ұйымдастыруға болады.
Көрмені дайындау бұл жауапкершілікті талап ... ... ... жабдықтау керек. Экспонаттарды қойғанда әр жұмыс толығымен көрініп
тұру керек. ... ... ... ... ... ... керек.
Массалық формалар болып – лекция, әңгімелесу, ... ... ... ... ... сынып аралық конкурстар, олимпиадалар мен
викториналар өткізіледі.
Шеберханаларда ... ... ... Сабақтың түріне
байланысты ... де ... ... ... сабақтарда көбінесе
әңгімелесу, түсіндіру әдістері орын алса, практикалық сабақтарда тапсырма
беру ... ... ... сабақтың мақсаты бір ғана әдісті қолданып жүзеге
асады деуге болмайды. ... ... ... онда ... де көп болып келеді.
Оқыту әдістерін топтарға бөлу өте қолайлы, өйткені олар саны жағынан
да, қолдануына ... да ... ... ... ... 3 ... атап
көрсетуге болады: сөз жүзіндегі, көрнекі ... ... ... және бағалау алады. ... ... оқу ... ... ... басқаруы мен білімді меңгеру дәрежесіне
байланысты тағы да әдістерді төрт топқа бөліп қарастырады:
1)Репродуктивті ... оюды ... ... ... ... оқып,көріп
үйренеді),
2) проблемалық (мұғалім оқушыларға оюдың үлгісін көрсетіп, оны ... ... ... ... ... ... береді, оқушылардың өздері
шығаруына жол береді),
4) бөлікті – ... ... ... бөлімін өз бетінше шешеді).
Әдістер оқыту ... бір ғана ... ... олар – репродуктивті
де, проблемалық та ... ... ... ... ... ... ... тек ауызша баяндаумен ғана емес, оқушыларға проблемалық есептер
беріп, олардың ой - өрісін дамытады. Көрнекі ... ... де дәл ... ... ... ... бақылау мен еңбек тапсырмаларын
орындағанда, мұғалімнің ... ... дәл сол ... ... ... жаңа элементтер қосқаны көрінеді.
Үйірме сабақтарындағы әдістерді былай бөлуге болады:
- баяндау және пысықтау ... ... ... оқушылардың практикалық жұмысы.
Баяндау әдісіне теориялық мәліметтер орын алады. ... мен ... ... білімге сүйену қажет. Баяндау ... ... ... ... ... ою-өрнекті үйретуде үлкен орын алады. ... ... ... ... ... Бұл ұзақ ... ... келеді. Бұл әдісті қолданып
оқушылардың теориялық білімін дамытады. Оюдың шығу ... ... ... Бұл әдістерді қолдану ерекшеліктері – бірізділігі,
қысқаша әрі нұсқа баяндалуы.
Көрнекілік ... ... ... ... әдісі оқыту процесінде
маңызды роль атқарады. Оқушылардың теориялық мәліметтермен қатар бұйымды,
үлгіні табиғи немесе ... ... ... ... ... ... Оюдың
түрлерін көрнекі альбомдар, дайын бұйымдар көрсетпей ... ... ... ... бұйымдарды «сезінуге» жол ашады. Сонымен қатар
суреттер, таблицалар, плакаттар, технологиялық ... ... ... Олар ... ... ... ... барысында тақтада салынады.
Оқушылардың практикалық жұмысы әдісі оқу шеберханаларында кеңінен
қолданады. Практикалық жұмысты орындауға балалардың ... ... ... ... ... ... отырады.
Демонстрациялық әдіс. Демонстрациялық әдіс – көрнекі оқу талабын жүзеге
асырудың негізінде жатыр. Демонстрациялық ... ... ... ... дайын үлгілер, құрал – жабдықтар технология ... ... ... әдіс ... ... ... әсер етеді,
көруіне, есту, сезіміне, осы негізгі ... ... ... ... оятады.
Лабораториялық әдіс. Оқушылардың жаңа ... алу ... ... ... және ... оқу – ... мұғалімнің, оқушылардың өздігінен жұмыс істеуін ұйымдастыруы
бұларға тән сипат. Бұлар әр түрлі құрал – ... ... ... ... ... іскерлік пен дағдыларды қалыптастырады.
Бұл жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ұқыптылыққа үйретеді. Бұл жұмыстың тиімді болуы
үшін құрал – ... ... ... жақсы нұсқау берілуі тиіс. ... ... ... де ... ... ... түйінді
операцияларды меңгеруде оқушылар алдымен теория жүзінде танысып, ... ... іске ... жаңа ... ... жөніндегі әңгіменің белгілі типін
сипаттайтын тағы бір ...... әдіс ... ... -
«таптым» деген сөзінен) кең тараған. Ол, мұғалім оқушылардың алдына белгілі
бір міндет қойып және шеберлікпен ... ... ... оның ... жағдайда қолданылады.
Кейбір педагогтардың жаңа білімді баяндау жөніндегі әңгіменің
қандай ... да ... де, ... де) ... ... ... қою және ... беру түрінде өтетіндігінен және оқушылардың жаңа білім
алатындығынан эвристикалық әңгіме болып табылады, - ... ... ... Енді ... ... бұл ... тек қана
индуктивтік әңгімені жатқызуды ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулар қажет. Нұсқаулар – көрсету арқылы жүзеге асырылатын
түсіндірулер. ...... ... ... ... ... элементтер кіреді:
1. Сабақ тақырыбымен және мақсатымен таныстыру.
2. Ғылым негіздері бойынша тірек білімдерін, тақырыпқа қатысты техника
– технологиялық мағлұматтарды оқушылардың есіне ... Жаңа ...... ... таныстыру.
4. Алдағы жұмыс жөнінде айту, бұйымның үлгісімен, сызбасымен, оған
қойылатын техникалық талаптармен таныстыру.
5. Жұмысқа дайындық, ... ... ... ... ... ету
ережелерін мазмұндау, жүзеге асыру. Бұл кезеңде оқушылар өз бетінше жұмыс
істей алуы және ол өз әрекетіне шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерді түсіндіру және
көрсету, жіберілетін қателіктердің алдын алу.
7. Дайындалған бұйымның сапасын, операцияны орындаудың дұрыстығын
өзіндік бақылау әдістерін ... және ... ... ... көрсету.
9. Материалды игеру сапасын сұрау және әрекетті қайталау жолымен
тексеру.
10.Оқушылардың өзіндік практикалық жұмыстары үшін ... ... ... ... ... ... тек теориялық
білімдерді практикада қолдануды білумен шектелмей, ... ... ... ... ... жасауы үшін ептіліктер мен
дағдыларды игеруі тиіс. Сондықтан оқу материалына сәйкес оқушылардың ... ... ... ... ... мен станоктарда жұмыс жасаудағы
ептіліктердің және дағдылардың т.б. дұрыс қалыптасуын қамтамасыз ... ... ... ... ... зерттеуде негізінен
еңбекке баулудың жаратылыстану, математикалық циклдегі ... ... ... ... Олар ... ... ... ғылыми
– техникалық прогресті толығымен сипаттайды және негізгі мектептің 5 – 7
сынып ... ... ... ... ... баулуды
политехникалық принципте жүзеге асырады.
Қортындылай келе кәсіптік оқыту сабақтарында оқушыларды киім ... ... ... оқыту технологиясын қолдану ... ... ... ... ... ... етіп, еңбекке іскерлігі мен дағдысын жетілдіре отырып инабатты әрі ой-
өрісі жан-жақты ... ... ... Көркем өнерге оқытуда оқу - материалдық базаның рөлі
Еңбекке баулу бағдарламасының мазмұны көркем еңбекке дайындаудың Көркем
өнерге ... ... ... ... ... беру бағыттылығы,
оқытуды өнімді еңбекпен ... ... ... ... ... сәйкес түзіледі. Оқушыларды көркем еңбекке баулу
барысы тек оқу ... ... ... ғана ... ... Оқу ... арқылы мектеп оқушыларын көркем өнерге баулуда
технологиялық принциптің ... ... ... тек ... ... ... және материалдық – кадрлық жағдайдың бар болуы кезінде ғана
мүмкін болуы ықтимал. Аталған принциптердің ішінде политехникалық ... ... оқу ... ... және ... белгілі талаптар
қояды. Бұл талаптар оқу жабдықтарының рөлін: а) ... ... ... б) кәсіби білімдер мен ептіліктердің қайнар көзі; в) ғылыми
танымның қазіргі құралымен таныстыру факторы ретінде ашуды ... ... ақ ... шеберханаларының жабдықтары кәсіби білім алудың ... ... де ... ... ... оқу – ... ... мектептерде
жетіспейтіндігі белең алуда.
Көркем өнерге оқушыларды ... ... ... ... оқу – ... ... ... баулу сабақтарын жүргізетін
мұғалімдердің мамандықтары және ... ... ... ... ... ... ... мақалаларды зерделеудің орны
ерекше. Қазақстан Республикасы мектептері оқушыларын еңбекке тәрбиелеу мен
оқыту ... ... ... 1992 ... ... ... баулудағы 48 % - інде ғана ... оқу ... ал 42 % - інде ... ... ғана ... ... ... беру жүйесіндегі оқу – материалдық базаның төмендегенін
білдірері даусыз.
Жалпы білім беретін оқу шеберханаларының оқу – ... ... ... ... ... еңбек етуге, санитарлық және
гигиеналық талаптарға, экономикалық, эргономикалык, ... ... ... ... ... ... ... шеберханаларындағы оқыту процесінде оқу – көрнекі құралдарға, оқу
жабдықтарына ерекше зейін аударылады, олар ... ... ... Оқыту
құралдары оқушының оқу – танымдық және мұғалімнің мақсатты түрде затты
әзірлеу іс - әрекетін ... ... іс - ... ... ... белгілі. Сонымен бірге, оқыту құралдары әр түрлі, яғни
мотивациялау, оқыту, бақылау, кәсіптік ... ... ... ... ... да орындайтыны айқын. Оқыту ... ... ... ... ... ... көрнекілік әдісін қолдану дидактиканың ... ... және оны ... "¥лы ... ... ... ... көрнекілік әдісін И.ГЛесталоцци, А.Дистерверг,
К.Д.Ушинский, т.б. жоғары ... ... және ... танымның
арасындағы өзара байланыстарда әрқашанда берілген жүйеліліктің болмайтыны
анықталған.
Сезім мүшелері арқылы таным процесінің жақсы жүретінін біле ... ... ... ... ... "... ... ... иіскеу, тату,
сипау, ет сезімі." – деп. Соның ішінде көру сыртқы сезімін былайша сипаттап
жазып ... ... ... – көз. Көз ұясы деп ... ... арт
жағына мидан көру нирулары келіп бұтақтанады. Сыртқы дүниядағы бір зат, яки
бір көрініс көру нируаларына әсер ... ... бұл ... миға алып
барып, мида оятады. Мидан әсерді жан ... ... ... ... көру ... Таза көру ... екеу: жарық әсерленулері және тұс әсерленулері.
Бұлардан басқа тағы екі әсерлену бар: ... ... һәм ... ... түрлі айтқанда, зорлық (кеңістікті, көлемді, аумақтылықты
қабылдау) һәм қашықтық әсерленулері". М.Жұмабаевтың көру ... ... ... ... ... ... ... айтылған
педагогтардың ойларымен мазмұны жағынан үндес келеді.
Педагогикада оқытудың көрнекілік әдісі дидактиканың көрнекілік
қағидасын ... ... ... ... ... ... көрнекі
оқу құралдары мен оқытудың аудио – визуальдық (есту – ... ...... ... кестелер және баска да әртүрлі өрнектеліп
баспадан ... оқу ... ... ... ... пән ... ... құралдарын дұрыс таңдау үшін оларды
қолданудағы әр түрлі сипаттамаларды және ерекшеліктерді білу керек. Бірақ
оқыту құралдары тек берілген бір ... ... ғана ... ... – ақ ... ... атқарады. Олар оқу – тәрбие процесінде
белгілі материалдық формада ... ... оқу ... ... ... ... ... формаларын атап көрсетеді:
1. Нақты объектілер: материалдық технологиялық ... ... оның ... элементтерін, әртүрлі материалдардың үлгілерін және
т.б. нақты тікелей ... ... ... ... ... және т.б. зерделеу құралы немесе еңбек құралы ретінде
пайдалану үшін.
2. ... ... ... және ... ... ... макеттер, муляждар және т.б.); жазықтықты (сызбалар, схемалар,
фотосуреттер, кесте, диапозитивтер, диафильмдер, дыбыссыз кинофильмдер,
кинофрагменттер және кино – ... және т.б.); ... ... ... ... ... ... кино – сақиналар).
3. Затты және құбылысты сипаттау (оқу құралдары, ... ... ... ... карталар, ғылыми және ғылыми – көпшілік
әдебиеттер және т.б.).
4. Техникалық ... ... ... ... диа ... күй ... ... магнитофондар,
видеомагнитофондар, ... және т.б.); ... ... ... және т.б.); тренажерлар; әмбебап оқыту машинасы
(кері байланысымен және икемді бағдарламасы бар).
5. Материалдық және техникалық құралдар: материалдар (өнімді ... ... ... ... технологиялық, тексеру және т.б.); техникалық
құрылғылар (станоктар, машиналар, бейімдеу ... ... ... ... ... ... заттар мен құбылыстарды бақылауы
барысында қабылдау немесе осы заттар мен құбылыстарды ... ... ... ықпал ету, сондай – ақ оларды табиғи, жасанды тілдер
көмегімен сипаттау ескерілген. Сабақта оқыту құралдары ... ... және ... ... оқу ... түрі ... табылып,
жоғарыда айтқандай оқушылардың ... ... мен ... ... ... тудыратын көру, есту, ... ... иіс ... ... ... ... ... білім беру жүйесінде эпидиаскоп пайдаланылды. Оларды
пайдаланудың тиімділігі төмендегідей болып келді:
1.Эпидиаскопды тиімді пайдалану ... ... ... ... ... Егер ... ... силуэттерді, кестелерді
т.б. бормен тақтаға сызатын болсақ, онда 45 минуттың 6 – 7 ... ... ... ... ... ... белсенділігін нашарлатады,
олардың назарын басқа жаққа аударады. Сызбаларды экранда (тақтада) тез
және оңай ... ... ... оқушылардың бағдарламалық
материалдарды толық әрі сенімді, берік қабылдауын қамтамасыз етеді.
2.Алдын – ала ... ... ... ... сызба
кескіндер мұғалімнің сабақ үстінде тақтаға бормен сызғанынан сапалы ... ... ... жаңа материалдарды қабылдатудағы әсері ерекше
болады.
Қазіргі танда бұл ... ... ... ... ... қосылады. ... ... ... ... ... білім беру жүйесіне кеңінен ене бастады. Соңғы
уақытта оқытудағы дидактикалық материалдар, оқытудың ... ... ... ... ... ... ... 50, ACTIVboard 64, ACTlVboard 78, т.б.) жөнінде айтылып, оқу –
тәрбие процесіне кеңінен ену ... ... та ... ... бір мезгілде,
әрі жақын уақытта барлық мектепті интерактивті ... ... ... ... ...... ... ОТҚ және оргтехника кұралдары және
олармен базаны жабдықтау екі мәселенің түйіндесуінде ... ... ... құралдары педагогикалық жүйенің құраушы элементі болып
табылады. Оны ... ... ... ... жолы ... ... (педагогикалық). Екіншіден ОТҚ (оның ... ... ... ... т.б.) ... ... ... талап етеді
(экономикалық). Осы себепті де оқу – материалдық базаның дұрыс жабдықталуы
(оның ішінде, оқытудың техникалық ... үшін ... ... материалдарды, модельдерді, ОТҚ, т.с.с. әзірлейтін технология
пәнін ... ... ... ... ... оқу ... оқу – материалдық базасы
педагогикалық, техникалық эстетикаға, қауіпсіз еңбек етуге, санитарлық ... ... ... ... ... ... талаптарға жауап беретін болуы қажет.
Оқу шеберханаларындағы оқыту процесінде оқу – көрнекі ... ... ... ... ... олар ... ... құрайды. Оқыту
құралдары оқушының оқу – ... және ... ... ... затты
әзірлеу іс - әрекетін басқаруға, оқушыларды іс - әрекетке ынталандыруға
мүмкіндік беретіні белгілі. Сонымен ... ... ... әр түрлі, яғни
мотивациялау, оқыту, бақылау, кәсіптік бағдарлау ... ... ... ... да ... ... ... құралдары көбіне
көрнекілік әдісі арқылы қолданыс табады.
Жалпы білім беретін оқу шеберханаларының оқу – ... ... ... ... ... ... ... санитарлық және
гигиеналық талаптарға, экономикалық, эргономикалык, техникалық тұрғыдан
қарастыратын ... ... ... ... ... ... оқыту процесінде оқу – көрнекі құралдарға, оқу
жабдықтарына ерекше зейін ... олар ... ... ... ... оқушының оқу – танымдық және мұғалімнің мақсатты түрде затты
әзірлеу іс - ... ... ... іс - ... ... ... ... Сонымен бірге, оқыту құралдары әр түрлі, яғни
мотивациялау, оқыту, бақылау, кәсіптік бағдарлау ... ... ... функцияларды да орындайтыны айқын. Оқыту құралдары көбіне
көрнекілік әдісі арқылы қолданыс табады.
Қорытынды
Аталған курстық жұмысты орындаудағы мақсатымыз, ... ... ... ... ... ... ою-өрнек өнерін жете
түсіндіріп, оқушыларды қолөнерге баулу. Халқымыз еңбек пен өнерге ... қол ... ... ... ... Өнер – өмір ... пен ... бұлағы. Ұлттық қолданбалы өнерді, оның қоғамдағы
тәрбиелік мәнін жан – жақты түсіну үшін ... ... ... ... ... біз халық өнерін айнала қоршаған ... ... ... ... ... ... ... сырларын ашып, оқып үйренуіміз
қажет. Өнер–жастарды рухани, эстетикалық тәрбиелеуде ... ... ... ... ... ... Ою - өрнек ... ... тән ... ... ... үйретеді.
Жоғарыда айтылғандай, қазақтың ою-өрнектері ... ... ... талғамын, шығармашылық іс-әрекетін ... ... ... өнерінің мүмкіндіктерін пайдаланудың зор екені
анықталды. Сондай-ақ, ою-өрнек өнерімен айналысуда олардың жасалу жолдарына
деген ... ... ... ... бағыттап күнделікті қолдана
бастады.
Нәтижесінде: оқушылардың сәндік қолданбалы өнерге қызығушылығы ... ... ... ... ... ... қолдана
білуге дағдылана бастауы байқалады. Жүргізілген ғылыми болжамдарға сүйене
отырып, жинақталған теориялық және тәжірибелік ... ... ... қорытындыға келдік:
- халық шығармашылығының қайнар көзінің, ... ... көп ... ие ... ... ... өнерінің қоғамның
рухани материалдық өміріндегі ... ... ... ... өнерінен рухани ләззат алып қана қоймай,
оқушылардың кәсіппен ... ... ... ... ... ... өнерімен айналыса отырып жас жеткіншектерді
талғампаздыққа тәрбиелеу, әсемдіктің құндылықтарын ... ... ... іс - ... жасай білуге үйрету;
- ою-өрнектер арқылы әсемдікті еңбек нәтижесінен көруге үйрете
отырып, ... ... пен ... ... ... ... ... қабілетін дамыту;
- еңбек мәдениетіне тәрбиелеу ... ... ... айтылғандай қазақтың ою-өрнектері арқылы
оқушылардың қабілетін арттыру мүмкіндіктері мұғалімнің, оқушылар мен ... ... ... ... ... ... ... орталықтары
мен отбасы арасында тығыз байланыс болғанда ғана жоғары болады.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... оқулық.
/Момынбаев Б., Адамқұлов Н., Құтпанбаев т.б. – ... ... 2005. – ... ... ... ... ... беретін мектептің 8 – сыныбына ... ... К., ... О., Адамқұлов Н. т.б.) Алматы
«Мектеп» ... 2004.- 272 бет: ... ... П.Р., ... Н.И., ... Ю.К. ... трудового обучения с
основами наук, М.: ... 1983. – ... ... Е.В., ... А.Я. ... ... по обслуж. труду.
Пособие для учителя. М.: ... 1983. – ... ... В.А., ... В.С., ... В.А. Основы методики трудового и
профессионального обучения. М. Просвещение, 1987. – 191с.
6. Технология. Қазіргі заман ... ... ... ... ... / 5-11 ... - Алматы. Ы. Алтынсарин ... ... ... ... баспа кабинеті, 2000, 71 б.
7. Мельникова Л.В., Омипова Л.В. Фридман Т.В. Методика трудового обучения:
обслуживающий труд. – М.: ... 1985. ... ... Қ. ... мұғалімдерді оқушыларға ұлттық тәрбие беруге кәсіби
дайындау теориясы және практикасы. – ... ... ... 2004.-304бет
9. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. ... ... ... оқу ... ... ... Занятия по обслуживающему труду в V - VIII классах. Методические
разработки уроков. /Под ред. И.Н. ... М. ... 1981. – ... ... Б.Е., Птицина А.П., Әбдіғаппарова Ұ.М. ... ... ... және теориясы: Оқулық. -Астана:Фолиант, 2008.-208б.
13. Жолдасбекова С.А. Костюм тарихы. –Шымкент, ... ... ... ... ... С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы.: Қазақстан,1969
15. Бекешов С. Қазақтың ою-өрнектері және олардың қолданылуы. ... ... ... Б. ... ... ... ... «А-
Полиграфия». ЖШС, ... ... Б.Т. ... ... ... технологиялық бағыттылық: оқу -
әдістемелік құрал. Шымкент: Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ. 2006 -124б.
18. Бургин М.С: ... и ... ... ... ... №10 - С. ... ... Т.С. Педагогические технологии: новый этап эволюции?
//Педагогика. 1997. № 3. –С. 20 – ... ... М.В. ... ... в ... ... 1989. -144 ... Шершнева Л.П. Әйел және балалар киімдерін конструкциялау т ... ... 1992. ... ... Т.Н., Юдина Е.Н., Белова И.А. Модное платье: конструирование,
технология пошива, отделка. –СПб.: Ленииздат, 1992. -448с., ил.
23. ... А.И., ... Е.Г. ... ... ... государственная академия легкой промышленности, 1999.
24. Ермилова В. В., ... Д.Ю. ... и ... оформление
одежды: Учебн. пособие для студ. учрежд. сред. проф. обр., Высшая школа,
2001. -184с
25. Жолдасбекова С.А., ... Қ.Р. ... ... мен ... ИП Сагаутдинова. 2007. -126б.
26. Сатыбалдинова Б.С., Сәлімбаева М.А. ... ... ... –Астана: Фолиант, 2008 – 224 б.
27. Бескоровойная Г.П., Курекова С.В. Проектирование детской одежды: Учебн.
пособие для ... ... ... ... –М.; ... 2000. -96 с.
28. Қазақ халқының ұлттық киімдері. Национальная одежда казахского народа.
National dothes of kazak people. ... ... ... 2007. -331 ... ... ... қазынамыздың бірі.Ұлттық
көрінісіміздің ... келе ... ... ... ... ... көре ... үшін киімдерімізге,текеметтерге қолданамыз,кез-келген
бұйымдардан да кездестіреміз.Ою-өрнек бізге байырғы ... ... ... ... ... бүкіл болмысымыздың,салт-
дәстүріміздің,мәдениетіміздің айқын нышаны.
Ою-өрнегіміздің көптеген түрлері бар. ... ... ... ... ... бар. ... – қазақ оюының негізі және ең көне мәнері.
 Ою-өрнек ісі тым ерте заманнан бастап-ақ қолөнерінің барлық түріне
бірдей ортақ ... ... ... ... келді. Ою деген сөзбен өрнек
деген сөздің мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір ... ... ... алып
жасау немесе екі затты оя кесіп қиюластырып жасау, бір нәрсенің бетіне ойып
бедер түсіру деген мағына жатады. Ал ... ... әр ... ою, ... ... жалатып, бояп, батырып, қалыптап істеген көркемдік
түрлердің, әшекейлердің ортаң атауы іспеттес. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... оюларын мазмұны жағынан
іріктесек, негізінен 3 ... ... ... ... ... мал ... ... екіншіден, жер-су, көшіп-қону көріністерін, үшіншіден,
күнделікті өмірде кездесетін әр ... ... ... ... ... іске беріліп, жұмыс әдісіне ... келе ... ... ... ... ... оюға өз ... жаңа түрлер енгізу дәрежесіне жетті.
Халық мұндай адамдарды «оюшы» деп атады. Әрбір елде, әрбір руда ... ... ... ... ... өз өнерінің тамаша үлгісін өзінің
руына, маңайындағы елдерге таратып отырды. Осыдан ... әр ... ... ... мен ... сырмақтар мен кестелерде және т. с. с.
«арғын үлгісі», «керей үлгісі» немесе «ұлы ... ... ... жүздің
үлгісі», «кіші жүздің үлгісі» деген мәнерлер пайда болды.
Қорыта келгенде ... ... үшін ... қолөнерімізді келе жатқан ұрпақтарға үлгі ету және
сана-сезіміне жеткізу.
-----------------------
Қазақ ұлттық ою-өрнек өнері – мектеп оқушылары үшін тәрбиенің бір құрама
бөлігі
теориялық
халық тұрмысында ... ... ... ... өнері арқылы дайындаудағы міндеттер
Ою-өрнек өнерін ұрпақ тәрбиесіне пайдалануда қолданылаын тәсілдер
композициясы мен ою-өрнектерін салыстыру
практикалық
әдебиеттік
көркемдік дәстүрді жалғастыру
этнографиялық
қолданбалы ... ... ... ... ... ... тұлғаны тәрбиелеудің қозғаушы күші функциясын атқаруы
Оқушыларға қазіргі сән үлгілері ағымының ... ... ... жақтары туралы мәліметтер беру
Ұлттық киім үлгілерін жасауда эстетикалық талғамды қалыптастыру
мүмкіндіктері
Ұлттық киімдерде оюды ... ... оның ... ... және киім
пішімінің сай келуі туралы білім беру
Киімге ою үлгілерін әзірлеу ... ... ... ... ... ... үйрету жолдарын анықтау
Киімдердегі оюды көркемдеп, сәндеу жөнінде түсінік беру
жастардың эстетикалық ... ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет
Delphi бағдарламасындағы массивтер12 бет
Turbo Рascal программалау жүйесі6 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері.Белсенді оқыту әдістемелеріне мысал арқылы талдау14 бет
Бағалы қағаздар нарығында баға белгілеу4 бет
Бұрғылау жабдықтарын есептеу және конструкциялау26 бет
Д.И. Менделеевтің химиялық элементтердің периодтық заңын ашу периодтық жүйе11 бет
Жиымдар (массивтер)14 бет
Зат алмасудағы типтік бұзылу патофизиологиясы3 бет
Кестелік шамалармен жұмыс істеу алгоритімі22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь