Құстар және құстардың көбейуі

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІІ.Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.22

2.1 Құстар және құстардың көбейуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.9
2.2 Татреңтәрізділер отряды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.14
2.3. Шалшықшылар отряды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14.16

2.4 Ләйлек тәрізділер немесе сирақтылар отряды ... ... ... ... ... ... ... .16.19
2.5 Қоқиқаздар отряды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.22
2.6 Құстардың адам өміріндегі және табиғаттағы маңызы ... ... ... ... ... 22

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Құстар жоғарғы сатыдағы омыртқалылардың ұшуға бейімделген ерекше маманданған бұтағы деуге болады. Құстар генетикалық жағынан рептилилерге жақын, оның прогрессивті бұтағы. Құстарды рептилилерден ажыратуға болатын белгілері: а) құстардың орталық нерв системалары жақсы жетілген, сондықтан олар әртүрлі жағдайларға бейімделіп, мінез-қылықтарын өзгертеді. б) денесінде зат алмасу процесінің жылдамдығы мен дене жылуының реттелуінің дұрыс болуына байланысты температурасының жоғары және тұрақты болуына әкеліп соққан. в) ауа кеңістігінде ұшу қабілеті көпшілігінің қозғалу, я өрмелеу қабілетін жоймаған. г) көбею біршама жетілген (жұмыртқаларын басуы және балапандарын қоректендіруі).
        
        Жоспар
І.Кіріспе...................................................................
.............................................3
ІІ.Негізгі
бөлім.......................................................................
.........................4-22
2.1 Құстар және ... ... ... ... тәрізділер немесе ... ... ... адам ... және табиғаттағы
маңызы....................22
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
..............................23
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...........24
Кіріспе
Құстар жоғарғы сатыдағы омыртқалылардың ұшуға бейімделген ерекше
маманданған бұтағы ... ... ... ... жағынан рептилилерге
жақын, оның прогрессивті бұтағы. Құстарды ... ... ... а) ... ... нерв ... ... жетілген, сондықтан
олар әртүрлі жағдайларға ... ... ... ... зат алмасу процесінің жылдамдығы мен дене жылуының реттелуінің
дұрыс ... ... ... ... және ... ... соққан. в) ауа кеңістігінде ұшу қабілеті көпшілігінің қозғалу, я
өрмелеу қабілетін жоймаған. г) ... ... ... ... басуы
және балапандарын қоректендіруі). Құстардың ... ... ... ... ... ... жер ... алуан түрлі
тіршілік орталықтарына ... ... ... ... ... 31 отрядқа топтасатын 8000-нан аса түрі бар. Қазіргі кезде жер
бетінде құстардың 9000-ға тарта түрлері, ... ... ... 800-дей
және Қазақстанда 498 түрі мекендейді. Осы заманғы құстар 28 отрядқа
топтастырылады. ... кету ... бар ... ... ... ... түрі мен 83 ... ХТҚО-ның, 80 түрі бұрынғы КСРО-ның және 56
түрі Қазақстанның Қызыл кітабына (1996) ... Құс ...... ... ... мол өнім беретін ұтымды саласы. Қазіргі кезде үй
құстарын өсіру кәсіптік негіз алып отыр. Осы ... құс ... деп ... жылу ... ... жарығы мен жұзеге асырылатын жақсы
жабдықталған үй-жай. Мұнда құстар арнаулы үйшіктерде күтіледі. ... ... ... және ... ... ... келеді. Құстарды
жемдеу күту кезеңдері ... ... ... ... ылғалдылық сақталатын – ... ... ... тауықтар, курке тауықтар, үйректер, қаздар, мысыр
тауықтар жатады. Еліміздің құсшаруашылық өнеркәсібі үшін мәні зор құстар:
тауық, үйрек, ... ... және қаз ... ... Ауылшаруашылығының
басқадай жануарлары секілді құстар өзінің күрделі құрылымы мен биологиялық
ерекшеліктерімен, сыртқы пішіні мен өнімділігі арқылы ... ... ... ... ... ... өте ұқсас, ұшуға бейімделгендіктен,
олардаң тұлғасы жинақы да, жұмыр болып ... ... ... және қимыл
түрлеріне байланысты олардың дене мөлшері тұмсық пішіні мен басы, ...... ... мен ... ... ... ... пішіні түрліше нұсқаларда ... Құс ... ... ... ... жұмыртқадан ұлпа алу жолдары да
жетілдірілу үстінде. ... ... ең ... ... құс өнімдерін
тұтынушыларға сапалы да жеткілікті мөлшерде ... ... ... ... құс ... ... ... дамиды деген сенімдеміз.
2.1 Құстар және құстардың көбейуі
Құстардың көбею ... ... ... ... ... ... ... мыналар: 1) құстар ұрықтанған жұмыртқаларын
арнаулы ... ... 2) ... ... ... шыққан
қызудың әсерінен дамиды. Сондықтан құстар жұмыртқасының дамуы сыртқы
ортаның температурасына байланысты емес; 3) ... ... ... ... тәсілмен қорғайды; 4) ата-аналары шыққан балапандарын ... ... ... ... түрліше: ұсақ торғай тәрізді құстардың
жыныс безі 8—12 айда, қарғалар, ұсақ ... ... ұсақ ... — өмірінің екін-ші жылында, ал ірі шағалалар, гагарлар мен
бүркіттер ... ... ... ... құстардың жыныс безі жетілген
кезде жыныстық диморфизмі байқалады. ... ... ... ... ... ... ... түсінде ерекшелік
білінеді. Еркектері әрқашанда ... ірі ... ... ... сәйкес келмейтін қазуарлар, кивилер, ... ... ... ... да бар. Әтештерінің түсі ашық, әсем ... ... ... ... ... тіршілік ететін жүзгіш
балшықшының (Рһаіагориs) мекиенінің түсі ашық, айқын болады. ... ... ... Тауықтардың, құрлардың және қыргауылдардың
әтештері-нің құйрығында қауырсындары және аяқтарының арт жағында ...... ... ... ... ... бір азғанасында
болмайды. Бұл сияқты құстарға пингвиндер, түтік тұмсықтылар, ... ... сұр ... т. б. ... Ал ... ... ... (шағалалар, чистиктер, пастушкалар, ... және ... ... ... ... құстар “күй салтанаты” кезінде монагамды. жұп құрайды, яғни ... мен ... ... бір жұп ... ... ... жүру ... түрлі құстарда түрліше уақытқа созылады. Мысалы, ... ... ... бірнеше жылдарға дейін, кейбір жағдайда өмір бойына
жұбымен жүреді. Қаздар, бірқатар үйректер (пеганка, отайка), бірнеше торғай
тәрізділер, тек ... ... ғана жұп ... ... мұндай құстар жұбын ажыратады. Көпшілік үйректер жұмыртқа
салар алдында шағылысу кезінде ғана жұп ... ... ... ... ... ... құстар шағылысу кезінде, бірнеше минут немесе сағат
қана жұп құрайды. Мүндай құстардың әтештері, бір көбею маусымында, ... ... Олар күн ... жаңа жұп ... ... ... бұл ... анығырақ айтқанда полигиндер деп атала-ды. Бұған
меңіреу ... ... ... ... ... жағдайда нағыз
полигиндерге тауыстар, үй құстарынан тауықтар жатады. Құстардың бір ... ... яғни көп ... байқалады. Мұндай жағдай
ушсаусақтыларда (Тигпісеs), жүзгіш балшықшыларда ... ... ... ... ... ... ... алдында, еркегі
мен ұрғашысы жұп құрап, азғана уақыт бірге жүреді. Мұның өзі олардың жыныс
бездерінің толық және тез ... әеер ... Бұл ... ... ... ... әр түрлі қимылдар жасайды және қанаттарын үрпитіп,
дауыстарын өзгертеді. ... ... ... ... ... тоғайдың
ашық алаңдарына түнде жиналады да “күй ойнағына” таң ата кіріседі. Әтештері
қанатын сүйретіп, құйрық қанаттарын үрпитіп ... ... Олар ... ... оның ... ... әндетеді. Ойындары әбден қызып келген
кезде ерекше ... ... да ... бірімен-бірі таласады. Бұл кезде
мекиендері бұталарда ... ... ашық ... отырады. Гагардың
әтештері “күй ойнақ” кезінде, суда айрықша бір қимылдар жасап, ... Ақ ... ... ... кезінде мезгіл-мезгіл жерден жоғары
аспандап ұшып, ерекше қықылықтайтын дыбыс шығарады. ... ... ... Шығару — көптеген құстарға тән қасиет. ... ... ... жырлау көмекейдегі дыбыс қатпарлары арқылы орындалады, ал
кейбіреулерінде басқа органдар арқылы да орындалады. ... ... ... ... ауада ұшып жүріп, төмен қарай түскенде, құйрық қанатын
жайып жібереді. Тоқылдақ “күй ойнақ” ... ... ... алып,
тұмсығымен ағашты үсті-үстіне соғып, дауыс шығарып — “жырлайды” — ... ... деп ... ... ... ... ... мінез-
құлқының өзгеріп “күй ойнақ” жасауы, сыртқы ... ... ... бірі
болып саналады. И. П. Павловтың айтуынша, сыртқы ортаның осындай әсерінсіз
(“сигналынсыз”) мекиендердің ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Шағылысар алдындағы құстардың ...... ... нерв әрекеттерінің айқын көрінісі болып
саналады.. Құстар ... ... ... ... жұмыртқа салады.
Қайрлардың, чистиктердің көпшілігі, кейбір ірі ... және ірі ... бір ғана ... ... ... колибрилер, тырналар,
гагарлар, кейбір ешкіемерлер мен чистиктер көбінесе екі ... ... ... үш ... ал ... жұмыртқасы төртеу
болады. Ұсақ жыртқыштар, кейбір торғай ... 5—6 ... ... ... тауық тәрізділер және кейбір торғай тәрізділер, бұдан да
көбірек жұмыртқа са-лады. Мысалы, ... ... 6—14 ... сұр ... 7—13 жұмыртқа, сұр кекілік 12—26-ға дейін жұмыртқа салады.
Қызылшақа балапан шығарушы ... ... ... ... ... ... ... көбірек болады, Ол ширақ ... тез ... ... ... мұндай заңдылық әрқашанда
сақтала бермейді. Мысалы, ширақ балапан шығаратын ... мен ... ... ... ... балапан шығаратын торғай ... ... ... салады. Тағы бір ескеретін жағдай, бір түрге жататын құстар-
дың ішінде көп жұмыртқа туу солтүстік ендікте ұялайтын ... тән. ... күн ... ... балапандары көп болса да, азық тауып бере
алады; екіншіден, солтүстікте күзде күн салқындаранда және оңтүстікке қарай
ұшқанда ... өліп ... ... мүмкін. Жұмыртқаны ата-анасыньгң біреуі
немесе мекиені мен әтеші кезектесіп басып, балапан ... ... ... ... тәрізділер, қаз тәрізділер, ... ... ... мен ... ... тек ... ... шығарады. Австралияның және Американын, түйеқұстары,
тинаму, кейбір балшықшылар, мы-салы, ... ... ... ... басып, балапан шығарады. Қалған құстардын, әтеші мен
мекиені кезектесіп басады. Құстардын жұмыртқаларын басу ... ... ... және ... ... ... ... ширақ болатын құстар, ... ... ... ... ... ... ... Балапандары ширак болатын құстарда:
тауқұдірет—17—18 күн, кекіліктер — 21 күн, ... — 21—25 күн, құр — ... ... үйректер— 24—28 күнде жұмыртқасын басып, балапан шығарады.
Жұмыртқадан шыққан балапандардың ширақтық дәрежесі түрлі ... ... ... сәйкес ширақ балапан шығарушылар және ... ... ... ... ... бөлінеді. Ширақ балапан шығарушы құстардың
балапаны — жұмыртқадан шыққанда көзі ашык, денесі ма-мықпен жабылған, өзі
жүріп жемді шоқи ... ... бүл ... ... жерде және суда
мекендейтін: тауық тәріз-ділер, дуадақтар, жылқышылар, қаз ... ... ... ... ... ...... аздап та болса қауырсыны болады, көпшілігінің кө-198
зі ... ... ... ... ғана ... ... ... болатын құстарға: торғай тә-різділер, ... ... ... ... көк ... ... ескек
аяқтылар жатады. Жапалақ және күндізгі жыртқыштарда әлсіз қызылшақа ... ... ... ... ... ... ... мамық болып
туады; ал күндізгі жыртқыштардың балапанының көзі ашық ... жыл ... ... және ұшып кетуі. Құстардың тіршілігі,
басқа жануарлардікі ... ... ... ритмге байланысты.
Биологиялық ритмі — тіршілік жағдайының маусымды өзгеруіне және түрдің
ортаға ... ... ... ... ... Қорыта
келгенде құстардың жылдық тіршілік циклі ... ... ... сол ... ... ... бір биологиялық қүбылыс басымырақ
болады. Мысалы, шағылы-су, жұмыртқа басу, түлеу т.б. ... ... ... ... мыналар:
Республикамызда қанаттылардың 481 түрі кездесе, оның 56 дан ... ... ... зор ... бар су ... ... су көздерінің мол болуы көктемде су құстарының жаппай
үшіп келуне, ұя басуына және олардың түлеуіне мүмкіндік береді. ... Іле ... мұз ... ... ... ... қаз, үйректер
ұшып келе бастайды. Мәселен, Ақмола ... ... ... 32 мың
қасқалдақ, сегіз мыңдай үйрек және көптеген аққу, қаз ұя ... ... ... Зоология институтының жүргізген ғылыми
зерттеулерінде су құстарының өніп өсуі аяқталған мезгілде ... саны ... есе ... ... Яғни күзгі аңшылық маусымы ашылған кезде
республика ... 10-12 ... құс ... кырық проценті
қасқалдақ)тіршілік етеді ... сөз. Оған ... ... айының аяғында
Сібірден жылы жаққа қарай ... он ... құс ... өлкемізді басып
өтеді. Міне, бұл қаншама байлық ... ... ... ... ... 3,2миллион құс атып алады
екен. Оның 2,7 миллиондайы су құстары. Ал олардың 63% үйрек, 20% қасқалдақ,
қаз ... еті ... ... Расында, жабайы қанаттылардың өсіп
өркендеуіне қамқорлық жасап, саны сиреп бара ... ... ... ... ... және ... ... аулау ісі қолға алынса жылына
он шақты миллион құс еті халықтың пайдалануына жарар еді. Ол үшін ... ... ... ... ... ... саны үрдіс азайып бара жатқан және өте сирек
кездесетін қоқиқаз, ... ... ... ... ... ... атуға
үзілді кесілді тиым салынған түрлері бар. ... осы ... ... молаюына қамқорлық жасау үшін республика территориясында саны
азайып кеткен құстардың қай көлдерде таралғаның, биологиялық ерекшеліктерін
санын ... үшін ... ... ... асыру керектігін білу барша
жұртшылыққа қажет-ақ. Кейбір түрлері ... және ... ... болып келеді. Көптеген құстардың этикалық және эстетикалық
маңызы үлкен. Ал кейбір түрлері шектен тыс ... ... ... ... ... және ... кету ... бар құстар Қазақстанның
Қызыл Кітабына енгізілген.
Құстардың Қазақстанның ... ... (1978, 1991, 1996) ... ... – жойылып бара жатқандар (жойылып кету қаупі бар ... ... ... ... жойылып кеткендер болуы мүмкін, себебі олар
туралы бірнеше жылдар – 50 ... ... ... ... ... деректер
жоқ).
2 санат – саны азайып бара жатқандар ... әлі де ... ... жоғары, бірақ өте күрт төмендеп, жақын арада жойылып
кетушілер санатына қосылатын түрлер).
3 санат – сирек ... ... ... кету ... жоқ, бірақ өте аз
кездесетін немесе аймақтары шектеліп табиғи және адам қызметінің ... ... ... өзгеру нәтижесінде тез жойылып кететін түрлер).
4 санат – белгісіздер (тіршілігі толық зерттелінбеген, ал саны ... ... ... ... бірақ мәліметтердің
жетіспеушілігінен оларды жоғарыда айтылған санатқа жатқызуға ... ...... келгендер (қорғау жұмыстарын қолға алу
нәтижесіңде енді қауіп туғызбайтын, бірақ ... ... ... және ... тұрақты бағдарлауды қажет ететін түрлер).
2.2 Татреңтәрізділер отряды
Татреңтәрізділер (лат. Charadriiformes) – құстардың бір ... ... ... деп ... ... дәуірінен белгілі.
Татреңтәрізділер негізінен теңіз жағалауларында, ормандарда, шалғындар мен
далалы аймақтарда, ... ... ... ... ... ... дейін кездеседі. 8 тұқымдасы, 300-ден астам ... 8 ... ... ... ... ... балшықшы,
тауқұдірет, қарақас, қаратұмсық шағалалар, т.б.) жататын 74 түрі бар. ... ... – жыл ... ... ... не тау ... індер мен тастардың арасына салған ұяларының беті ашық болады. Ұясына
2 – 4 жұмыртқа салады, ... ... мен ... ... ... түрі ... және ... құрып, ұя салады. Татреңтәрізділер
жәндіктер және олардың ... ... ... ... ұсақ кемірушілермен қоректенеді.
Халықаралық табиғат қорғау одағының ... ... 14 ... ал ... ... ... 7 түрі
(тарғақ, орақтұмсық, тарбақ шырғалақ, қарабас өгізшағала, реликт ... ... және ... ... ... (лат. Vanellus ... - жойылып кетү қаупы бар ... мен ... ... ... ... ... ... далалықты түгел қамтиды. Кәзіргі ... ... ... жоқ, бірақ, барлық жерде оның санының ... келе ... ... ... 20-30 жыл ... оны кездестіру дағдылы
жоғдай болатын. Санының азаюының негізгі себептері - жерді жырту, ... ... да ... ... көп жаю, ... ... пайдалану, аңшылық. Ауыл шаруашылық жұмыстарын экологиялық тұрғыдан
ұйымдастырып, оны қорғауды халық арасында насихаттау керек
қалады. 1976 — 94 ж. Р. ... ... ... Алматы хайуанаттар паркінде
ұсталды. 1991 ж. көл шағаласымен будандастырылып алынған будан хайуанаттар
паркінде тіршілік етуде. Реликт шағала — өте ... ... ... ... құс ... ... ... Халықар. табиғат
Азиялық тарбақ шырғалақ (лат. Limnodromus semipalmatus) - ... ... ... түр. ... ... бастап Моңғолия мен Қиыр
Шығысқа дейін таралған. Қазақстанның ең шығысында, Алтайға жақын оңтүстік
аудандарында ... ... ... саны - 5-6 ... артық емес. Сақталып
қалған ұялайтын жерлерін іздеу және онда қорғау ... ... ... үгіт - насихат жүр гізу, қолда өсіру әдестерін дайындау қажет
Кіші шырғалақ-Арктикалық фауна өкілі. Кіші ... ... ... ... одан ... ... ақ жолақ жоқ жəне құйрығы ақ,
қара жолақты.Үлкен шалшықтыға қарағанда ... түсі ашық ... ... ... ... жақтарына, құйрығына дейін жайылған. Бұдан
басқа кіші шырғалақтің ... ... ... 19-22 см, салмағы
195-275г. Аналығы аталығынан ірі жəне ашық түсті.
Ұялық саны ... (өте ... ... түр, ... ... Ақ
теңіздің Онега жəне Қандалақ бұғаздарында 130 ... ... ... ... ... өзгеруі Карелияда байқалмайды, ал Ленинград облысында 70-ші
жылдан бері ... ... ... мен ... ... ... ... – Limosa limosa Linnaeus ірі балшықшы (салмағы 252-330г)
өте ұзын тік тұмсығы жəне ұзын ... бар. ... жағы ... ... ... мен кеудесінде көктемде тотық сары, бауырында ақ, қара ... ... ... ақ ... қара ұшы мен ... ... ақ ... құйрығының соңынан шығып тұрады. Қыста басы мен
төменгі жағы сұр болады. Даусы əр түрлі жəне қатты шығады.
Құс ойнақ ұшуы ... ... ... "взотья-взотья" деген
қайталанатын, ал ұясынан "веретень...веретень..." деген үрейлі айқайлар
шығады. Аталығында құс ойнақ ұшуы ... ... 30-40 рет ... ... ... ... ... ұқсас айқай естіледі.
Таяз судан қоректенгенде ұзын тұмсығы мен басын иығына дейін ... ... ... ... алқаптарында, шөптесін жəне ... ... ... ... сағасы мен суармалы шабындықтарда
мекендейді. Əдетте кіші топтар ... ұя ... Ұясы ... ... немесе ағаш арасында тақыр қалғанжерде орналасады. ... бар, ... ... ... 4 ... салады. Жаздың басында
балапандар құрғақ жерлердегі жер құрттарымен қоректенеді, күзге жақын ... ... ... ... əр ... ... (шаяндар, су жəндіктері мен
олардың балаңқұрттары) ... (лат. ... ... — татрең тұқымдасына жататын құс.
Денесінің ұзындығы 28 см-дей, салмағы 200 — 300 ... ... арқа ... ... бауыры қара, ал қыста қауырсындары ақшыл
түсті болады. Маусымқұс — жыл ... ... ... және ... ... ... ... соңына дейінгі) аралықта Қазақстан
арқылы ұшып өтеді. Бұлардың ... ... ... айында
байқалғандықтан, құстың аты соған байланысты қойылған. Мекені солтүстік
жарты шар болғандықтан, тундраның ... ашық ... ... жеке-жеке
ұя салып, 3 — 4-тен жұмыртқалайды. ... ... ... ... ... ... мен ... кезектесе шайқап 23 ... ... ұшып ... ... су және ұсақ ... өсімдіктердің
тұқымымен қоректенеді
Қызғыш (лат. Vanellus vanellus) — татреңтәрізділер отрядына жататын құс
Қазақстанның барлық өңірінде кездеседі (шөлді жерлерде тіршілік ... ... 30 ... салмағы 200 г. Жон арқасы мен жемсауы қара қоңыр,
бауыры ақ түсті. Желкесінде ... ... ... айдары бар.
Қызғыш — жыл құсы. Наурыз — ... ұшып ... су ... шалғынға және
батпақты жерлерге құрғақ шөп төсеп, шұқырлап ұя салады. Қошқыл дақты 4
жұмыртқасын ... мен ... ... шайқап, 24 — 29 ... ... ... ... қору” деген сөз тіркесі осыған байланысты
шыққан. Қазан — қараша ... ... үшін ... ... ... ... ... және олардың ... ... ұсақ ... ... (лат. ... ...... отряды
бізтұмсық туысына жататын құс. Қазақстанның жазық өңіріндегі сулы-батпақты
жерлерінде ... Дене ... 44 – 47 мм, ... 220 – 310 ... тұмсығы ұзын, жіңішке, жоғары қарай қайқиған біз ... ... (аты ... ... ... Төбесі мен мойнының үстіңгі жағы
және қанатының кей жері бірыңғай ақ ... ... ... ... ... – жыл ... ... – мамыр айларында ұшып келіп, су жағалауларында
кішкене шұқырларға немесе ұсақ тастар ... ... 4 ... ... Оны
мекиені мен қоразы 24 – 25 ... ... ... ... ... суларды
кешіп жүріп, әр түрлі шаян тәрізділермен, ... және ... ... ... ... қоректенеді. Тамыз – қазан
айларында жылы ... ұшып ... - ... шөже ... ... ... 89 г торғай
тәрізді кішкене құс. Бізтұмсық шөженің арқасы көлденеңінен қарақошқыл,
бауыры көлденең ... ... ... Іле, ... ... ... те болса Балқаш, Зайсан аймақтарын, ... ... ... ... ... Құс ... ... өзен-көл маңында
кездеседі. Сөуір-мамыр айларында ... ... ... ... мен
жартастардың жарықтарына, ағаш басына ұя жасап, дайын ұяға ұрғашысын ертіп
келеді. Бізтұмсық шөже жазда екі рет ... ... ... ... ... 16-18 күнде балапандарын ұядан ұшырып, тағы 4-5 жұмыртқа
салады. Бізтұмсық шөже әр түрлі ұсақ жәндіктерді және олардың ... (лат. ... ...... ... ... тұқымдасына жататын құс. Қазақстанда ... ... ... биік ... беткейлерінде, Іле Алатауының Үлкен және Кіші
шатқалында, Шелек, Асы, ... және ... ... жоғарғы ағысында
кездеседі. Дене тұрқы 41 см, салмағы 300 г дай, қанатының ұзындығы 22 – ... ... және ... ... келеді, кеудесінде қара жолағы бар. Орақ
тәрізді имек тұмсығы мен аяқтары қызыл түсті. ...... ... ... ұсақ ... арасына шұңқырлап ұя салады. 3 – 4 ... мен ... ... ... ... да ... ... ұсақ балықтармен және әр түрлі омыртқасыздармен қоректенеді.
Орақтұмсықтың жылдан жылға саны азаюда, Алматы ... ... 4 ... Өте ... ... құс болғандықтан қорғауға алынып,
Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
Шағалалар (лат. Larus) — ... ... ... ... құс ... ... кез келген су алабында кездесетін 9 түрі
бар. Шағалалар жақсы ... ... ... суға ... ... Қанаттары
ұзын, аяқтары қысқа, аяқ саусақтарының арасы жарғақты. Шоғыр құрып тіршілік
ететін ... де бар. ... ... шың ... ... жартасқа шөптен
жасайды. Ірі жәндіктермен, моллюскалармен, тышқан ... ... ... ... ... ең ... бірі —
дуанбас. Ең ... — кіші ... (L. ... оның ... ұзындығы 290
— 300 мм, құйрығы 85 — 95 мм, ... 21 — 25 мм, ... 120 — 150 г, ... ... Түр тармағын құрмайды, жыл құсы. Ұясын республиканың солтүстік
өңірлерінен бастап, оңтүстікте Қамыс — Самар комитетіне дейінгі ... ... 2 — 3 ... ... ... бір рет ... ... Ең жиі кездесетіні — қылаң шағала (L. ... оның ... 580 — 640 мм, ... 160 — 190 мм, ... 55 — 90 мм, ... ... 1,1 кг-ға дейін, қанатының түсі күмістей. 10 түр тармағының
республикада 2-уі ... Жыл ... ... ұшып ... ... жазықты-
сулы жерлерге ұя салады. Көл шағаласы (L. ... оның ... 420 мм, ... 130 мм, ... 40 мм, ... 255 — 345 г, ... сарғыш. Түр тармағы жоқ. Жыл құсы, республиканың сулы жерінің ... ... ... ... ... ... “Қызыл
кітабына” 4 түрі (бұлардың ішінде өте сирек кездесетіні: Шығыс Қытай теңізі
мен Сары теңіздің жағалауларында мекендейтін — ... кіші ... ... 1 түр ... қорғауға алынып, енгізілген.
Қарабас өгізшағала (лат. Ichthyaetus ichthyaetus) – ... ... ... ... құс. ... Каспий теңізінің
солтүстік-шығыс бөлігінде, Еділ – Жайық өзендерінің суқоймаларында,
Наурызым мен ... ... ... мен ... облыстарының
суқоймаларында, Балқаш – Алакөл су алабында ұялайды. Ұшып келу және ұшып
кету кезеңдерінде ... ... ... оның ... Оңтүстік
Алтайдың таудағы көлдерінен де кездестіруге болады. Ұялайтын жерлері – ... ... ... ... 45 – 55 см, салмағы 1,2 – 1,9 ... ірі құс. ... ақ, ... көгілдір, атына сай басы қара, көзінің
айналасы – ақ, тұмсығы сары, оның ұшы ... ...... сары ... Қанатын баяу қағып, асықпай ұшады. Үлкен шоғыр құрып ... 3 – 4 ... ... ... ... ... жерге салып, ондағы 1
– 4 шұбар жұмыртқаны қоразы мен мекиені 25 – 30 ... ... ... ...... түсі – ... ... жақын қарабас,
мойнақ не реликті шағалалардың балапандарына ұқсас болуында. Қарабас Өгіз
Шағаланың негізгі қорегі – ... ... ... ... ... ... ... мен құм тышқандары), сол сияқты
майда құстар, кейде үйректер мен қасқалдақтарды да ... ... ... – жыл ... ... аяғы – ... ... ұшып келіп, тамыз –
қыркүйекте ұшып кетеді. Көпшілігі Каспий теңізінің жағалауларында қыстайды.
1976 жылдан Алматы ... ... ... жұбы бар. ... ... азаюына байланысты Наурызым мен Қорғалжын, Алакөл қорықтарында, ... ... ... ... қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл
кітабына» ... ... қара ... ... (лат. ... ...
татреңтәрізділер отрядына, шағалалар тұқымдасына жататын құс. Дене ... ақ ... ... ... ... ... ақ шеңбермен
қоршалған. Реликт шағала — жыл ... ... ... ... ... Шоғырласып ұя салады. Жыныстық жағынан 2 — 3 ... ... ұяға 1 — 4 ... ... оны 24 — 26 ... ... шығарады.
Балапандар 40 — 45 күнде қанаттанып, ұядан ұшады. Жәндіктермен қоректенеді,
әсіресе масаларды жақсы ... ... ... ... үшін ... ұшып ... Реликт шағаланың тіршілігі аз зерттелген, себебі, осы
күнге ... ... ... ... екі жері — ... ... мен ... ... Қазақстан) ғана белгілі. Соңғы кезде ара-
тұра Балқаш к. ... ... ... одағының және Қазақстанның “Қызыл
кітабына” енгізілген. 1971 ж. ... ... ... орны — ... ... орнитол. қорықшасы ұйымдастырылды.
Балшықшылар (Limicole) — қызғышқұс тәріздестілер отряды Жер шарында кең
тараған (тек Антарктидада кездеспейді), 2 тұқымдасы, ... ... ... ... 50-ден астам түрі кездеседі, олар ... ... ... жағалауына, кішкене шалшық сулардың маңына өте көп
жиналады. Дене тұрқы 14 – 62 см, ... 20 ... 1 ... ... ... ұзын, сирағы қауырсынсыз, 3 – 4 бармақты, артқы ... өте ... ... ... ... мүлдем болмайды. Б-дың (қызғыштан
басқасының) қанаты ұзын, жіңішке әрі ... ... ... ... ... ... суда ... жүзеді. Тұмсықтарының пішіні әр түрлі келеді. Б-
дың көпшілігі арнайы ұя жасамай, шұбар түсті 2 – 4 ... ... ... түрлері басқа құстардың тастап кеткен ағаш басындағы ұясын
да пайдаланады. Балшықшылар құрттармен, моллюскілермен, ... және оның ... ... Олар – жыл ... ... ұшып ... қазанда жылы жаққа ұшып кетеді. Б-дың кейбір ... ... ... ... (лат. ... ...... жататын құс. Қазақстанда көл мен өзен жағалауларында кездеседі.
Қанатының ұзындығы 225 мм, ... 200 ... Түсі ақ пен қара ... ... ... қара, бауыры мен құйрығы ақ түсті. Ұзын аяқтары – ... ... ... ортасынан мамырдың басына дейін ұшып келіп, ... ... ... 4 ... ... мекиені мен қоразы кезектесіп, 25
күндей шайқайды. Балапандары ... ... ... тез ұшып ... ... ... (лат. ... — татреңтәрізділер туыстарына жатады.
Ұзындығы 70 см ... ... ... ... ... ... Солтүстік жарты шap
аймағында, тундрадан далалық аймақтарға дейін, тундралық таулы жерлерде 8
түрі белгілі. Сазды жерлерді ... ... ұсақ ... ... ... ... ТМД кеңістігінде 6 түр бар. Үлкен шалшықшы ... ... ... ... ... ... жағдайда Ертіс
өңірінде кездеседі. Кіші шалшықшы және жіңішке тұмсықты шалшықты КСРО ... ... ... (лат. Numenius minutus) - ... ... аймағы
шағын, реликті түр, Сібір эндемигі. Шығыс Сібірде ұялайды, Шығыс Австралия
мен Тасманияда қыстайды. Қазақстанда қонысын ... ... ... және жаз ... сирек болса да ұшырасып қалуы қызық оқиға. Тау
және тау бөктеріндегі селдір ормандарды мекендейді. Табиғаттағы жалпы ... ... 5 ... және ол ... ... оның ... ... ұялайтын орындарын тауып, оларды қорғалатын территориялар деп
жариялау қажет
Сүйір ... ... (лат. Numenius ... - татреңтәрізділер
отрядына жататын өте сирек, жойылып бара жатқан түр. Таралуы толықтай анық
емес, ... өте ... ... ұялау орындары Сібірдің әртурлі
аудандарында шашырап жатыр. Бұталар ... ... ... ұшып өту ... дала ... кездеседі. Қазақстанда Еділ-
Жайық өзендерінен Ертіске дейін, яғни республиканың солтүстік ... ... ... Саны ... ... 10-ға дейін шалтықшы
есепке олыноды. Шектеу ... ... ... ... және ... ... мен ... жан-жақты зерттеу қажет. Осы
мәселелерді анықтағанға дейін барлық шалшықшыларды қорғау керек.
Орта шалшықты (Numenius ... ... ... ... ... ... ... ақ сызықпен ұзынынан екіге бөлінген жəне қара ... Орта ... ... шалшықтыдан кішілеу жəне қанатының ұзындығы
22,5-27см.болады. Ол Ресейдің орманды тундрасында жəне мүк басқан ... ... мен ... ... мен Камчаткада ұя салады. Орта шалшықты
біздің елден басқа Батыс Еуропада, Солтүстік Американың солтүстік батысында
ұя салады. ... ... ... оңтүстік шығысында, одан əрі
Тасмания мен Жаңа Зеландияда, ... мен ... ... ... ... шалшықты Numenius arguata – үйілгіштер тұқым тармағының
ең үлкен өкілі. Қанатының ... 28-33 см, ... 750-920 г. ... ірі. ... ұзын, тұмсығы ұзын жəне жіңішке, төбе жақ бөлігі
төменгі ... өте ... ... ... құс жер ... ... оның арқасының соңы жəне құйрығы ақ болады. Шалшықтылардың
басқа түрінен, көлемінен басқа төбесіндегі
біркелкі ұзын ... ... ... ... мен аналықтарын түр-
түсінен ажырату қиын. Басқа шалшықтылары сияқты
оларда ... түс ... де ... ... ... Норвегия мен
Ирландияның орманды даласынан шығысқа қарай Байкалдың арғы жағына дейін ұя
салады. Солтүстікте ... жəне ... ... ... Қара теңіз,
Арал жəне Зайсан көлдеріне қарай таралған. Үлкен шалшықтылардың қыстайтын
мекендері Англияда, ал ... ... ... ... ... Азия жəне ... Зонд аралдары. Олардың бірқатары Азербайжан ... ... ... бұл ... ... ... ... құрылықтағы ащышөп арасында
жүреді. Кейбіреулері, əсіресе, жыныстық қатынасқа толмағандары жазда қыста
мекендейтін аймақтарында қалып, ... ... ... ... ... жұп құрмағандары солтүстікке ұшып кетеді, бірақ жолда кешігіп, ұя
салмайды. Ресейдің Еуропалық бөлігіне ... ... ұшып ... ... кейін құс ойнақ басталады. Аталық дірілдеген ... ... ... ... ... да ... шыңғырған даусындай, қатты
құбылған үн ... ... құс бір ... ... қанаттарын
дірілдете, төмен
қарай құлай жəне кейде басқа бүйіріне аударылады. Үлкен шалшықтылар əдетте
бөлек жұп болып ұя ... Ұяны сулы ... ... ... ... бұл құстар құмды-жусанды далада көптеп кездеседі. Үлкен емес шұңқыр
ұяда ... ... бар ... ... ... төрт жұмыртқа болады. 1-3 күнде
бір ... ... ... ... ... 26-28 ... ... мен аналығы кезек-кезек басады. Балапандары жарып
шыққаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... топ
құрып, далада, шабындықта қоректенеді, түс кезінде су ішуге ... ... бір ... ... немесе бауырымен жатып, біраз демалады. Біздің
елден шалшықтылардың кейбіреулері шілденің ішінде ұшып ... ал ... ... ұшып ... ... ... өте сақ құс, адамды көріп
қалса, келмей жатып ұшып кетеді. Ұшып бара жатып, ... жəне ... ... ... ... ол асықпайтын баяу қадаммен жүреді, ... ... ... ... ... Жүріп келе жатқанда басын иығына ... ... ... Үлкен шалшықты жүзе алады. Негізінен омыртқасыздармен
қоректенеді.
2.4 Ләйлек ... ... ... отряды
Су қоймасының жағасы мен батпақты жерлерде тіршілік ... ұзын ... ... көлемдері әртүрлі құстар (дене салмақтары 100г – 6 ... 120 ... ... ... мен сирағының төменгі ... ... ... ... ... алға қарай
бағытталған үшеуі толық ... жүзу ... ... ... ... қаауырсынмен жабылмаған, ұяда ұзақ дамып ата-аналары
қоректендіреді.
Арктика мен Антарктидадан басқа жерлерде ... ... ... ... ... және құтандар.
Ләйлектер тұқымдасына жататын құстар даланы, орманды, таулы, батпақты
жерлерде тіршілік етеді. Көбею кезінде бір жұп ... ... ... көлемді ұяларын ағаш басына, жартасқа орналастырады. Ұядағы ... 3-5, басу ... 30 ... ... ...... ... былқылдақденелілер. Қорегін жер бетінен жинайды. ... ... және қара ... ... жататын құстардың тұмсықтары ұзын, ұшына қарай
сүйірлеу қорегі балықтар, бақалар, шаянтәріздестер, бунақденелілер, ... ... Бір ... ... және ... ... ... сұр
құтан. Келесі өкілі Қиыр Шығыс және Орта Азияда, Кавказда кездесетін үлкен
ақ құтан. Жынысына, жасына, ... ... ... түсі – ... ... эргетка деп аталатын ұзын сусымалы қауырсындар өсіп шығады,
оны әдемілік үшін пайдаланады.
Дегелектер немесе ұзынсирақтылар ...... ... бір ... Шығу тегі ... ... жақын, олигоцен
дәуірінен белгілі. Дене тұрқы орташа, мойны, тұмсығы 4 ... ... ... ... тік не орақ ... ... Қауырсындарының түсі әр
түрлі. Қораздары мен мекиендерінің ... ... ... су ... таяу жерлерде тіршілік етеді, көпшілігі
қорегін таяз судан ұстайды, тек марабу деген түрі тропиктік ... ... ... етіп, өлексемен қоректенеді. Дегелектәрізділердің 6
тұқымдасының (құтандар, дегелектер, ... ... ... 118 түрі ... мен ... ... ... тропиктік, субтропиктік аймақтарда) кеңінен тараған.
Көпшілік түрі моногамды, топталып тіршілік етеді. 2 – 9 ... ... ... да, ... де 15 – 35 күндей кезектесіп басып шайқайды. Балапандары
қызылшақа ... ... ... ... да, ... да бірігіп 1 – 4 айдай
қоректендіреді. Дегелектәрізділер – жыл ... ... ... ... ... ... Ұсақ су жәндіктерімен, омыртқалы
жануарлармен (балық,көлбақа, құрбақа, ... т.б.) ... ... ... 2 түрі (ақ ... ... құтан тұқымдасының 2 түрі (кіші құтан, сары құтан), тырнақұтан
тұқымдасының 2 түрі ... ... ... ... ... Ал Қиыршығыс дегелегі, Сарытұмсық құтан, Қызылаяқты тырнақұтан
өте сирек ... ... ... Халықар. табиғат қорғау
одағының «Қызыл кітабына» енгізілген
Дегелектер (лат. Ciconia) – дегелектәрізділер ... ... бір ... ... ... ... «ләйлік» деп жазады,
қазақ халқы оны «дегелек» деп ... ... ... 2 ... ... және қара дегелек. Олардың санының жылдан-жылға азаюына байланысты
қорғауға алынып, Қазақстанның ... ... ... дегелек (лат. Ciconia ciconia) – дегелектер тұқымдасына жататын ірі,
ақ құс. Ол Қазақстанда ... ... мен ... облыстарында ғана
кездеседі. Соңғы деректер бойынша Қазақстанда 15 – 30 ... ғана ... бар. ... ... ... ... ... өсіріледі.
Тұмсығы түзу, ұшына қарай үшкірлеу келеді. Қанатының ұзындығы 58 – 61 ... 3,5 – 4 кг. ... ... ... мен ... ... мекиенінің дене
тұрқы қоразынан гөрі ... әрі ... ... ... ... Ақ
дегелек тұмсықтарын бір-біріне тиістіріп қана дыбыс шығарады. Ұшқан кезде
мойынын алға қарай ... ... Ақ ...... ... бір ... жыл қатарынан келіп, елді мекендерге ... су ... ... батпақты жазық аңғарларға ұя салады. Жыныстық жағынан 2
– 3 жылда жетіледі. Жылына 1 рет 2 – 5 жұмыртқа ... оны 32 – 34 ... мен ... кезектесіп басады. Балапандарын ұядан 70 – 72 күнде
ұшырады. Ақ ... ұсақ ... ... жыланмен, көлбақамен,
құрбақамен және кемірушілермен қоректенеді. Ақ ... – жыл ... ... ... жылы ... қоныс аударады. Африка, Азияның оңтүстігінде қыстап
шығады да, ... ... ұшып ... Кейбір зерттеушілер Ақ дегелекті
“ләйлек” деп жазады, қазақ халқы оны ... деп ... ... ... құсына байланысты халқымызда мақал-мәтел, аңыз, әңгімелер көптеп
кездеседі. ... ... жауы — ... ... жауы — ... келді жаз болды, бала-шаға мәз болды”). Қазақ ... Ақ ... құс деп ... де, оның ... ... ... алуға, атуға
мүлде рұқсат етпейді. Ақ ... ... ... ... ... ... (лат. Ciconia nigra) - саны ... сирек кездесетін түр.
Сидамсирақтылар отрядына жататын құс. Дене ... 100 см ... ... 52-59 см, ... 200 ... ... ... 3-4 кг.
Сирақтары, тұмсығы, көзінің айналасындағы жалаңаш тері қызғылт келеді. Түсі
жасылқара, ... ақ. ... ... ... ... ... Жартаска
салған ұясын бірнеше жыл бойы пайдаланады. Талшіліктен құрастырып, түбіне
мүк төсейтін ұясының ... 40 см, 2-5 ... ... 35 ... басады.
Қосмекенділермен, балықпен, су жәңдіктерімен, ұсақ сүтқоректілермен
қоректенеді. Қазақстанда орманды, таулы ... ... ... тіпті
ағашы жоқ жартасты тауды да, жазықты да ... ... ... 300 - де , негізгі мекендейтін жерлері - Алтай, ... ... ... таулары. Ұя маңындағы мазасыздыққа төзе алмайды. Бұл құсты сақтау
үшін ұяның айналасынан радиусы0,5 шақырымнан кем емес ... ... ... (лат. ...... ... отрядының бір тұқымдасы.
Ежелгі түрлері — олигоцен дәуірінен, ал осы ... — орта ... ... ... (Антарктидадан басқа) барлық материкте таралған, ... 66 түрі бар. ... 7 ... ... 9 түрі ... ... ... ұшы сүйірленіп келеді. Тұмсығының жиектерінде
ұсақ ... ... сол ... су ... ұсақ ... ... ... Құйымшақ бездері (қауырсындарын судан қорғайды), ұсақ
мамықтары және ... ... өте ... ... ... тіршілік етеді. Қазақстанда Каспий теңізінің ... Еділ мен ... ... бойында, Маңғыстау өңірінің сулы-
батпақты жерлерінде кіші аққұтан (Egretta ... мен сары ... ... кеңінен таралған. Бұлардың қанаттарының ұзындығы 23 — 30 ... 345 — 500 ... Кіші ... түсі ақ, ал сары ... басы мен
мойны сары, бауыры ақ түсті, басында ұзын қауырсындардан тұратын ... — жыл ... ... ... ұшып келіп, ұяларына 4 — 6 жұмыртқа
салып, оны мекиені мен қоразы кезектесіп 20 — 22 ... ... бір ...... ... ... көрсе, ұясын тастап
басқа жерге ұшып кетеді. Ұсақ балық шабақтарымен, ұлулармен, су ... ұсақ ... ... ... ... ... кіші аққұтанның
саны 500, ал сары Құтан 1 мыңға жуық (2003). Қазақстанның “Қызыл ... Ал ... ... мен ... ғана кездесетін, тіршілігі әлі
толық зерттелмеген — ... ...... ... ... ... ... енгізілген
Кіші аққұтан (лат. Egretta garzetta) – ... ... ... ... ... құс. ... Еуропаның оң түстік бөлігін,
Солтүстік Кавказды, Еділ ... ... ... ... оң ... ... ... қыстайды. Қазақстанда Каспий теңізінің сол
түстігінде Еділ мен Жайық өзендерінің аралығында кездеседі. Дене ... ... ... ... 32 см, ... жайғанда ұзындығы 110 см, құйрығының
ұзындығы 32 см. Қауырсынының бәрі ақ түсті. Көзі сары, тұмсығы, аяғы ... ... ... ... болады. Жыл құсы. Мамыр айында ағаш
басына ұя жасап, оған 4 – 6 ... ... ... ... ... ... ... басында ұядан ұшып шығады. Кіші аққұтандар шоғыр
(колония) құрып тіршілік етеді. ... ұсақ ... ... ... су ... және ұсақ кеміргіштермен
қоректенеді. Бұлардың тіршілігіне қамыс құладыны, сұр ... көп ... Олар Кіші ... ... бұзып, жұмыртқаларын жеп кетеді. Кіші
аққұтанның саны жылдан-жылға азаюда, сондықтан ... ... ... ... ... ... (лат. Ardeola ralloides) - өзінің таралу аймағында ... бара ... ... ... ... ... ... мен
Жайықтың төменгі ағысында ұялайды, ... ... ... ... ... ... жалпы саны 2 мыңдай.Өзендер ... ... ... ... ... кемуіне әсер ететін
факторлар - су жүйесінің өзгеруі, аңшылық, ұяны жыртқыш құстардың бұзуы,
мекенін ... ... ... ұялайтын аймақтарын маусымдық
қорыққа айналдыру қажет
2.5 Қоқиқаздар отряды
Қоқиқаздар (лат. Phoenicopterus)- дене ... ... ... ... кездесетін құстар. Қоқиқазтәрізділер сабы (лат. Phoenicopteriformes)
және қоқиқаздылар тұқымдасының (лат. Phoenicopteridae) жалғыз ... ... деп те ... ... ... ... көлінде ғана ұялап,
жұмыртқалайды. Ол ... суға ... ... ... ... ... ... сүзіп алып қоректенеді. Ұя жасауға да су түбіндегі тұнбаны
пайдаланады. Ұшып бара жатқан қоқиқаздың қанаттары лапылдап ... ... ... ... ... кей ... “от ... жалын құс” деп
те атайды
Таралу аймағы шектелген ... ... түр. ... ең ... орны ... ... көлінде (Ақмола облысы). Әр жылдары ... 5-9 ... ... ... 54 ... дейін (1979 жылы) қоқиқаз
ұялады. Дала мен шөлейтті жерлердегі кең байтақ су ... ... ... ... - ұялауға жарамды жерлердің азаюы және мазалау.
Қорғалжын қорығында қорғалады. Торғай өзенінің төменгі ... ... ... Каспий теңізінің солтүстік-шығысындағы Комсомол шығанағы мен
Қолтық сорында қорықшалар ашу ...... ... құстар тобының отряды. Алғашқы қазба қалдықтары
эоцен, ал осы күнгілері жоғарғы олигоцен кезеңінен белгілі. Қоқиқаз ... бойы ең биік және ... мен ... ұзын құстар. Дене бітімі
жұмыр. Дене ... ірі әрі ... ... ұқсас, сондықтан қоқиқазды халық
арасында қызылқаз деп те атайды. Қораздары мекиендерінен ірілеу. Бойының
биіктігі 91 – 120 ... ... ... 4,5 ... ... – 3 килограммдай. Қанаттарының ұзындығы 35 – 49 сантиметр.
Ересек ... ... түсі ақ, ... ... ... 11-16 сантиметр, тұмсықтарының екі жақ жиегіндегі тілімденген
“тісшелері” қоректенген ... ... ... ... топтанып тіршілік етеді. Тұмсығы орта тұсынан бірден төмен
қарап иіледі де ... ... ... деп аталған. Мойнының
пішіні латынның “S” әрпі тәрізді. Жіліншігі сирағынан 3 ... ... ... ... жүзу жарғағымен байланысқан. Негізінен тропиктік
және субтропиктік аймақтарда тіршілік етеді. 4 ... ... ... 6 түрі бар. ... ... түрі ... жақын белдеулерде
кеңінен таралған. Орталық және ... ... ... ... ... ... кей ... (кіші, джеймс қоқиқаздары) қоныс
ауыстырмай бір орында тіршілік ... ... ... ... мен ... ... ... жағалауында, Асаубалық, Қоқай,
Есей, Қорғалжын, Сұлтангелді, Үлкен және Кіші ... су ... ... (roseus) ... – жыл ... ... ... – сәуір айларында ұшып келіп,
қазан – қарашада Иран, Ауғанстан, Пәкістан ... ... ... ... ұлулармен, жәндіктердің дернәсілдерімен,
балдырлардың және су өсімдіктерінің тұқымдарымен ... ... үшін суы таяз әрі ... су айдындары өте қолайлы. Саны жылдан
жылға азайып барады. Қазақстанда 15–18 ... ... ұя ... ... ... ... ... Қорғалжын қорығы
ұйымдастырылған. Қоқиқаз АҚШ-тың, Ұлыбританияның, Швейцарияның, Германияның
зоология бақтарында қолда өсіріліп көбеюде. ... ... ... тыйым
салынған. Халықаралық табиғат қорғау одағының және Қазақстанның “Қызыл
кітабына” енгізілген
Қоқиқаз — қырлы ... ... ... отряды. Қоқиқаз дүние жүзіндегі
бойы ең биік және аяқтары мен мойны ұзын ... Дене ... ... ... әрі ... ... ұқсас, сондықтан қоқиқазды халық арасында қызылқаз
деп те ... ... ... ... ... ... 91-120 см-
дей. Қораздарының салмағы 4,5 кг, ал мекиендерінікі — 3 ... ... 35-49 см. ... ... ... ... қызғылт, ұштары қара, ұзындығы 11-16 см, ... екі ... ... ... ... ... ... қызмет
атқарады. Қоқиқаз  топтанып  тіршілік етеді. Тұмсығы орта ... ... ... ... де ... тұратындықтан "қоқиқаз" деп аталған. Мойнының
пішіні латынның "S" әрпі ... ... ... үш ... ұзын.
Саусақтарының арасы терілі жүзу жарғағымен байланысқан. ... ... ... ... тіршілік етеді. 4 тұқымдасқа бірігетін 3
туысы, 6 тұрі бар. Орталық және ... ... ... Еуразияда
көптеп кездеседі. Қоқиқаздың кей түрлері (кіші, анд, джеймс қоқиқаздары)
қоныс ауыстырмай бір орында тіршілік етеді. ... ... ... мен ... ... солтүстік-шығыс жағалауында, Асаубалық, Қоқай,
Есей, Қорғалжын, Сұлтангелді, Үлкен және Кіші ... т.б. су ... ... ... ... ... таяз су жағалауына сазбалшықтан,
құмнан және су өсімдіктерінің қалдықтарын ... ұя ... ... кейде екі жұмыртқа салып, оны қоразы мен мекиені кезектесіп басады. 30-
32 күннен кейін балапандары ұядан ... ... тез ... ... ... де алады. Қоқиқаздар — жыл құсы. ... ... ұшып ... ... ... ... Пәкстан аумағына
қоныс аударады. Қоқиқаздар шаянтәрізділермен, ұлулармен, жәндіктердің
дернәсілдерімен, ... және су ... ... Олардың тіршілігі үшін суы таяз әрі тұзды су айдындары өте
қолайлы. Саны жылдан ... ... ... ... ... ... Қорғалжын қорығы ұйымдастырылған. Қоқиқазды атуға мүлде тыйым
салынған. Халықаралық ... ... ... және ... ... ... ... немесе қызғылт қоқиқаз (лат. Phoenicopterus roseus) —
қоқиқаз отрядына жататын құс. Түсі ақ, сәл ақшыл – ... ұшар ... ... ... ұзын, төмен қарай иіліп біткен. Биіктігі 1,5 метрге
жетеді. Салмағы 1,9-дан 4,4 кг-ға ... ... ... 160-170 ... бір ... ... ... ұзындығы 39 см, құйрығы 14 ... онша биік емес ... 1,1 м, ... ұзындығы 150 см).
Үйірімен қоныстанады (50-ден 25 мың ... ... ... ... ... ... ... құмнан салады. 1-2 жұмыртқаны, мекиені мен қоразы ... ... ... ... адам ... және табиғаттағы маңызы
Көптеген құстар өсімдікпен қоректеніп, олардың жемістерін, тұқымдарын
таратады. ... ... ... (құмайлар, жыртқыштар) табиғат
тазалығын сақтауға үлес қосады. Құстар – тірі ... ... ... ... ... ... басқа жануарлар ... ... ... түрлі сыртқы көрінісімен, әсем сайрағыштығымен
ормандарды, шалғындарды, су ... ... ... ... сәнін келтіріп, эстетикалық роль атқарады.Адам құстарды спорттық
және әр түрлі ... ... ... ... ... қоректеніп,
балапандарын жемдеу арқылы ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
аурулардың (оба, сарыауру және т.б.) таралуын тежейді. Қауырсыны (үкі) және
мамығы (гага) үшін ауланатын да ... бар. ... ...... ... ... ... құрлық омыртқалыларының ішіндегі ең көп тобы,
ауада ұшып тіршілік етуге бейімделген. ... ... ... ... тікелей тегі – бауырымен жорғалаушыларға жақын. Олар кесіртке
тәрізділер тобына бірігеді. Кәзіргі ... тері ... ... (құйымшақ безінен басқа) мүлдем болмайды және эпидермистің мүйізді
туындылары болады.
Қан тасымалдау жүйесінде тек оң жақ ... ... ... ... да сол ... ... ... дамыған. Зәр жыныс жүйесі
ұқсас, ол уреннотеликалық, ... ... ... ... ... ... ... қабықшалардың (сероза, омнион және аллаитоис) пайда
болуымен жүреді.
Құстар жабындысының ... ... ... ... әлсіз, ждермасы
жұқа, бірақ тер асты клетчатка өте күшті дамыған.
Бұлшықет жүйесінде алдынғы ... ... ... ... мойын бұлшықеттері, артқы аяқ бұлшықеттері біршама дамыған.
Сонымен, тыныс алу, қан ... ... ... сол ... ... ... жетілуі зат алмасу деңгейінің өсуін қамтамасыз етеді,
осылармен қатар жылу өткізбейтін жабынның дамуы гомойотермиялыққа ... ... ... және ... ересектерінің қоректендіруі
құстардың эмбриональдық және постэмбриональдық өлім – ... ... ... бәрі ... кең таралуына және барлық құрлық
биотоптарында мекендеуіне көмектеседі.
Қазіргі ... ... ... тіс болмайды, мүйізі тұмсық
дамыған, оның формасы қорегіне және ұстау ... ... сол ... ... ... ... Ас қорту түтігінің қайта құрылуы
қоректің сіңірлуін жақсартады, кейбір құстардың ... ... ... ... ... ... және безді) жіктелген, артқы ішекте екі тұйық өсімді
болады, оларда ... ... ... ... ... Жүрегі төрт
камералары, тек оң жақ аорта доғасы сақталған. Үлкен және кіші қан ... ... ... ... ... және қоректік заттармен
жақсы жабдықтауға көмектеседі.
Алдынғы мидың қақпағы сұр заттың (архипаллиум) жұқа ақбатынан түзілген,
одан басқа сұр заттың ... ... ... ... ... және иіс сезу ... ... сәйкес орта мидың
көру бөлігі біршама дамыған, мишықтың ... ... ұшу ... ... ... ... ... қозғалыстың болуына байланысты. Жыныс
жағынан жетілген ... оң ... ... сол жақ ... безі ... ... дамыған. Іштей ұрықтанады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құстардың көбеюі19 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Зиянды жәндіктер (зиянкестер)10 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет
Нарынқол орман және жануарлар дүниесін қорғау50 бет
Тұрмыстық қатты қалдықтарды (ТҚҚ)21 бет
Қазақстан флорасының (соның ішінде дәрілік шөптер) және фаунасының жағдайына қоршаған ортының әсері10 бет
Қазақстанда табиғатты қорғау ғылым аспектілерінің орнығуы туралы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь