Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру


Кіріспе 3
1 Банктік пайыз және несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің теориялық негіздері 5
1.1 Несиелік пайыздың қайтарымдылығының мәні мен маңызы 5
1.2 Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету принциптері ... ... . .7
1.3 Банктік несие қайтарымдылығын қамсыздандырудың
шетел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

2 Коммерциялық банктердегі пайыздық несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің негізгі бағыттары 16
2.1. Несие беру кезеңінде клиенттің несиеге қабілеттілігін талдау 17
2.2 Пайыздық кепіл формасын талдау 21
2.3 Несие ақшаны қайтаруды қамтамасыз ету процесінде кепіл құқығын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
2.4 «БТА.Банк» акционерлі қоғамындағы тәуекелдерді басқарудағы пайыз процесін талдау 51

3 Несие пайызының қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары 58
3.1 Банктік несиені қайтаруды қамтамасыз ету формалары және оларды жетілдіру 58
3.2 Екiншi деңгейдегi банктердiң несиелiк процесiнiң даму болашағы ... ...63
Қорытынды 64
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 66
1. Заң күшіне еңген Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы «Банк және банктік іс-әрекеттері туралы», 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкісін ережесі «Пруденциалдық нормативтер туралы», 1995 ж.
3. О.И. Лаврушина «Банк ісі», 1992-432 б.
4. Ю.И. Коробов, Ю.Б. Рубин, В.И. Солдаткин. «Банктік портфель-2», 1994-752 б.
5. В.В. Иванов «Банктер үміттік анализі» 1996-320 б.
6. В.Т.Севрук «Банк рисктері» 1995-72 б.
7. Эдвин Дж.Долан. «Ақшалар, банк ісі және ақша-кредиттік политикасы» 1994-496 б.
8. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой «Банк ісі», 1996-480 б.
9. Л.П. Белых «Коммерциялық банктердің тұрақтылығы», 1996-192 б.
10. П. Брук «Банк ісі және инвистицияларды финанстармен қамтамасыздандыру»
11. Рид, Р.Коттер, Р. Смит,Э. Гилл «Коммерциялық банктер», 1983-501 б.
12. «Панорама», №№50-52,1996 ж., №№1-12, 1997 ж.
13. «Іс аптасы», №№1-12, 1997 ж.
14. П. Роуз «Банктік менеджмент», 1994 ж.
15. Гражданский Кодекс РК, Общая часть:1994 г.
16. Банки и банковские организации в Республике Казахстан. Основные законодательные акты (на 1 сентября 2000 г.), Алматы:2000 г.
17. «Банковское дело», Белостоцская Н.Д., Валенцева Н.И., Ершова Т.А. и др.: под.ред. Лаврушина О.И. М.:1992 г.
18. «Банковское дело»/ под.ред. Бабичевой Ю.А. М.:Экономика 1994 г.
19. «Банковское дело»/ под. ред.Колесникова В.И., Кроливецкой Л.П. М.: Финансы и статистика,1996 г.
20. «Банки и банковкие операции»/Пукато В.И., Львов Ю.И. Под. ред. Лапидуса М.Х.М.:Финансы и статистика, 1997 г.
21. Виноградов В.В. «Возможности кредитования и инвестирования в современных условиях»// Деньги и кредит.-1996.-№8
22. Воронин Д.В. «Макроэкономическое регулирование кредитных рисков» // Банковское дело. -1996 г. -№9
23. Дубинин С.В. «Ностальгия по кредитованию» // Экономика и жизнь. – 1997 г.-№7

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге


Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру
Мазмұны
Кіріспе 3
1 Банктік пайыз және несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің теориялық
негіздері 5
1.1 Несиелік пайыздың қайтарымдылығының мәні мен маңызы 5
1.2 Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету принциптері......... .7
1.3 Банктік несие қайтарымдылығын қамсыздандырудың
шетел
тәжірибесі.................................................................
................................9
2 Коммерциялық банктердегі пайыздық несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің
негізгі бағыттары 16
2.1. Несие беру кезеңінде клиенттің несиеге қабілеттілігін талдау 17
2.2 Пайыздық кепіл формасын талдау 21
2.3 Несие ақшаны қайтаруды қамтамасыз ету процесінде кепіл құқығын жүзеге
асыру......................................................................
................................45
2.4 «БТА-Банк» акционерлі қоғамындағы тәуекелдерді басқарудағы пайыз
процесін талдау 51
3 Несие пайызының қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары
58
3.1 Банктік несиені қайтаруды қамтамасыз ету формалары және оларды
жетілдіру 58
3.2 Екiншi деңгейдегi банктердiң несиелiк процесiнiң даму
болашағы.......63
Қорытынды 64
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 66
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі таңдағы банктік жүйе – нарықтық
экономикадағы маңызды құрылым. Банктердің дамуы, тауар өндірісі және
айналымы бұрыннан бері қарай бірге дамып кележатқандықтан бір-бірімен тығыз
байланысты болып кетті. Капиталдарды қайтадан бөлу кезінде банктер делдал
ретінде жүріп, өндірістің жалпы тиімділігі жоғарылатады. Коммерциялық
банктер іскер кәсіпорындардың ерекше категорияларына жатады. Олар
шаруашылық қызмет процесінде жергілікті тұрғындардың капиталдарын, сақтық
қорларын өздеріне қарай тартады және оны қосымша капиталға зәру басқа да
экономикалық агенттерге уақытша қолдануға ұсынады. Несиені уақытында
қайтару кепілдік жүйесінің құрылуы Қазақстанда қазіргі уақытта
кәсіпорындағы әр түрлі меншік формасының дамуымен байланысты банктерге
ерекше өзектілік береді. Олардың несиеге қабілеттілігін көп жағдайда
бағалау қиын, сондықтан несие ақшаларды қайтаруды қамтамасыз ететін қосымша
форманы қолдану несие байланысының орнатқан маңызды шарты болып табылады.
Несиелік операциялар коммерциялық банктер қызметінде негізгі
белсенділікті құрайды. Біріншіден, олардың сәтті іске асуы негізгі кіріс
көздеріне әкеледі, банктердің тұрақтылығын, беріктілігін жоғарылатады. Ал
несиелеудегі сәтсіздік ойсыратады және банкроттыққа ұшыратады. Екіншіден,
елдің экономикасын дамытуда инвестицияларды несиелеу үшін банктер
қызметінің қайнар көзі екендігін және оның тағдырын шешетінін тәжірибе
айқын көрсетіп отыр.
Банктегі несиелеу – тәжірибедегі анықталған ережелерді сақтау. Оның
мынадай кезеңдегі бар: несиелік мәлімдемелерді қарау және борышқормен
әңгімелесу; оның несиеге қабілеттілігін оқып-үйрену және несие қауіп-
қатерін бағалау; несиелік келісімге қорытынды және дайындау.(1(
Несиелік қауіп-қатер берілген несиенің уақытында өтелмеуімен, пайызды
төлемеуінен туады. Сондықтан, соңғы уақытта борышқорларды мұқият ірікпен,
олардың қаржы – шаруашылық қызметтеріне үнемі бақылау жасалып отырады.
Банктің несие ақшаларының қайтарылуы борышқорға берілген несиенің пайыз
сомасына сәйкес өтелгенін көрсетеді. Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету -
бұл күрделі бағытталған банктің қызметі, оған ұйымдастырылған экономикалық
жүйе, несиенің берілуін анықтайтын тәсілдер, қайнар көзі, мерзімі және
өтелу тәсілі, несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін құжаттарды құрайтын
ерекше механизм, құқықтық шара кіреді. (2(
Несиені өтеуді екінші қайнар арқылы орындату механизмі банк тарапынан
өндіріп алуға мәжбүр болған жағдайда қолданылады. Мұндай механизм өзінің
құқығын кепілдік туралы келісімшарт түрінде, гарантиялық хат, сақтандыру
полесі арқылы жүзеге асырады. Қосымша қайнар көзді пайдалану заңды құжаттар
көрсетілсе де банктен ерекше шартты және қосымша уақытты талап етеді.
Сонымен, борышқордың кепілдікке қойған мүлігі арқылы несиені қайтару
құқығын жүзеге асыру барысында сотқа немесе арбитражға жүгінуі мүмкін,
сонымен бірге банк тарапынан да, борышқор тарапынан да кепілдік құқық
бойынша анықталған шарттарды сақтау талап етіледі. Нәтижесінде банктің
арызын қанағаттандыру ұзақ мерзімді қарыз процедурасы туады.
Банктің несие ақшаларын өтеудегі механизмінің екінші қайнар көзбен
қайтарудың ұзақ, әрі күрделі жұмыс екенін ескере отырып, несие ақшаларын
беруде бірінші қайнар көздің кірісі негізгі болып табылады. Егер бірінші
қайнар көздің кіріс саласына күдік туған жағдайда, екінші қайнар көз оны
нығайтады, бірақ оның орнын алмастырмайды.
Жоғарыда аталғандарға орай осы диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі
айқын көрінеді. Қазіргі таңда 34 екінші деңгейдегі банк жұмыс істеп жатыр.
Олардың несиелердіру үрдісі өте қарқынды дамып отырған кезеңде диплом
жұмысының тақырыбы өте өзекті тақырып екендігін байқаймыз.
Жұмыстың ғылыми зерттелу деңгейі. Банктік несиелеудің теориялық
негіздері, тұлғаларды несиелендіру механизмдері мен несиелік пайыздың
қайтарымдылығының мәні мен маңызы О.И. Лаврушина, Ю.И. Коробов, Ю.Б. Рубин,
В.И. Солдаткин, В.В. Иванов, В.Т.Севрук, Эдвин Дж.Доланның еңбектерінде
қарастырылған.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі болып Қазақстан Республикасының
заңдары мен нормативті-құқықтық актілері, отандық және шетел
экономистерінің монографиялары, баспасөз мақалалары, статистикалық
мағлұматтары табылды.
Диплом жұмысының мақсаты – Қазақстан Республикасындағы ең танымал
банктердің қатарынан кіретін «ТұранӘлемБанкінің» мысалында несиенің
қайтарылу механизмін аша көрсету болып табылады.
Мақсатты орындау үшін диплом жұмысының мiндеттері келесідей:
- несиенің қайтарымдылығының қамсыздандыруды (шетел және отандық
тәжірибеде) аша көрсету;
- несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдарын
зерттеу;
- несие қайтарылуын қамтамасыз етуде кең қолданылатын кепіл, кепілдік,
кепіл болушылық, меншік құқығын табыстау мен талаптан қайту сияқты
формаларын қарастыру.
Зерттеу объектісі – Казақстан Республикасының екінші деңгейдегі
банктердің пайызы және несиенің қайтарымдылық деңгейін талдау.
Зерттеу пәні – Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыздандырудың жолдары.
Диплом жұмысының құрылымы: негізгі бөлімі үш тараудан тұрады және әр
тарау сәйкесінше бірнеше тармақтарға бөлінген. Бұлармен қатар кіріспе,
қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың көлемі 71 беттен тұрады. Ішінде 8 кесте, 6 сурет және
қосымшалары бар.
1 Банктік пайыз және несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің
теориялық негіздері
1.1 Несиелік пайыздың қайтарымдылығының мәні мен маңызы
Несиені қайтаруды қамтамасыз ету мөлшері негізгі сомадан кем болмауы
керек және несиені қолданылғаны үшін пайыз да қосылады. Борышқор кепіл
ретінде мүлік және мүліктік құқық ұсынса, кепіл туралы келісімшарт жеке
дайындалады. Келісімшартқа қосымша кепіл міндеттемелері беріледі.
Несиені қайтаруды қамтамасыз ету формасы дегенде несие ақшаларды оның
пайыздарын есептегенде өтей алатын нақты қайнар көзі деп түсінеміз. Басқа
сөзбен айтқанда, несие келісімін жасаудағы шарт банктің мүддесін қорғауды
қамтамасыз ету.
Қазақстан Республикасының банктік заңында коммерциялық банктер беретін
несиелер, несиені қамтамасыз етудің әртүрлі формасында жүргізілуі керектігі
қарастырылады. Банк ұсынатын несиелер мүлік, бағалы қағаздар, гарантия,
кепілші сияқты кепіл түрлерімен қамтамасыз етіледі. Несие ақшалардың
қайтарылуының қамтамасыздығын растайтын құжаттар, несие берілуге дейінгі,
несие келісімшартын жасау кезінде дайындалып, банкке ұсынылуы керек.
Егер қарыз адам банкке белгіленген мерзімде несиені өтей алмаса,
кепілдік құқықты қолдануға мүмкіндік туғызады. (1(
Банк несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету үшін кепілдікке борышқордың
меншіктік құқығы бар мүлігі алады. Егер кепілдегі қамтылған міндеттер
орындалмаса, несиені мүліктік (қозғалатын және қозғалмайтын мүлік)
кепілдігі мүлікті жүзеге асыруға құқығы бар. Кепілдік келісімшарты банкке
мынадай құқықтар береді: несие ақшаларды төлеу бойынша мерзімді ұзартқан
жағдайда және кәсіпорын төлеуге қабілеттілігі жоқтығын сотқа, арбитражға
жүгінбей, кәсіпорынның банкрот болғанын хабарлаған жағдайда банк өздерінің
талаптарын қанағаттандырады.
Кепіл тек несие ақшалардың қайтарылуын ғана емес, сонымен бірге
пайыздың төлемге сәйкестігін, келісімшарт бойынша айыпты (келісім-шарттағы
міндеттемелерін орындамағаны үшін төленетін айып) төлеуді қамтамасыз ету
керек.
Кепіл беруші жеке және заңды тұлға болуы мүмкін. Кепіл туралы
келісімшарттағы кәсіпорын, құрылыс, мекеме, тұрғын үй, пәтер немесе жалға
беру құқығы нотариалды түрде куәландырылған және тіркелген болу керек.
Несие ақшалары бойынша кепіл мынадай жағдайда қабылданбайды:
- тез бұзылатын шикізат, бітпеген өндіріс, азық-түлік;
- сақталу жағдайы қанағаттандырылмаған, олардың бұзылып және құрып кету
кауіпі бар бағалылар;
- сұраныста жоқ тауар-материалды бағалылар, өнімдер;
- нарықта сатуға арналмаған бағалы қағаздар.
Кепілдің бағасы несие ақшасының саласымен шектелмейді, көлемі одан
жоғары болуы да мүмкін.
Егер несие ақшалары кепілдікке бағалы қағаздар түрінде ұсынылса, несие
келісімшартына, міндеттеріне немесе кепіл туралы келісімшартқа қол
қойылғаннан кейін, бағалы ағаздардың тізімі жасалып, банкке сақтау үшін
беріледі. Бағалы қағаздар кәсіпорынға (борышқорға) несие ақшаларын және
оның пайыздарын толық өтегеннен кейін қайтадан қайтарылады. Банк несие
ақшаға кепілдікке шығу ережесі және айналымы оны түсіруге немесе басқа
тұлғаға беруге болатын бағалы қағаздарды қабылдайды.
Кепілдің сомасы несие сомасының пайызын есепке алғандағымен сәйкес болу
керек. Несие ақшаларды кепілдікке беруді дайындау техникасының
ерекшеленетін қасиеті бағалы қағаздар кепілінің келісімшарты болып
табылады. Келісімшартта кепілдікке берілген бағалы қағаздар кепілінің
келісімшарты аяқталғаннан кейін ғана клиент несиені алады. Клиент бағалы
қағаздар құнынан 75% көлемінде ғана несие алады.
Банк ұсынатын несие бағалы қағаздар кепілімен қамтамасыздандырылады,
олар: АҚ облигациялары және жоғарғы өтімділіктегі акциялары, коммерциялық
банктердің депозиттік сертификаттары, мемлекеттік билік органдарының
векселдері мен облигациялары. (3(
Сонымен қатар несие банкте ашылған депозиттік шоттағы (шетел валютасы
да жатады) қаражатпен де қамтамасыз етіледі.
Шоттағы сома берілген несие бойынша банк талабын қанағаттандыру үшін
жеткілікті болса болды.
Шетел валютасындағы депозиттік шоттағы қаражат несие келісімшартын
жасаған күнінен бастап шот иесімен келісімшарт негізінде шетел валютасының
курсымен ҚР-ның теңгесіне ауыстырылады.
Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің бір формасы сақтандыру
куәлігін (полисін) ұсыну болып табылады. Кәсіпорынның (борышқордың) несие
ақшаларын өтемегендігі үшін сақтандыру жауапкершілігі Қазақстан
Республикасының сақтандыру туралы Заңына сәйкес жүзеге асады.
Кәсіпорын (борышқор) несие ақшаны сақтандыру компаниясына сақтандырып,
несие алу үшін банкке сақтандыру куәлігін (полисін) көрсетуге болады.
Кәсіпорынға (борышқорға) қызмет көрсететін банк, жеке жағдайда өз бетінше,
берілетін несие ақшаларын сақтандыру компаниясымен ерікті түрде несие
қауіпінен сақтандыру келісімшартын жасау жолымен сақтандыра алады. Мұндай
жағдайда банк несие келісімшартына мынадай пункт енгізуі мүмкін банк
төлеген, сақтандыру төлем сомасын кәсіпорынға (борышқорға) қайтарды.
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін форманың бір формасы – кепіл.
Кепіл жазбаша түрде ұсынылады, ол несие ақшалары бойынша қарызды пайызымен
түгелдей немесе бөлшектеп өтейтін заңды тұлғаның міндеті болып табылады.
Кепіл заңды тұлғаларға беріледі, кепілшінің (гарант беруші) шотына банк
виза қояды. Гарант өзінің шоты бар банк мекемесіне кепіл хатын ұсынады, ол
хат несиенің және оның пайызының түгелдей өтелгенінше сақталады. Кәсіпорын
(борышқор) өзінің банкісіне кепілдің орындалуға қабылданды деген банк –
гаранттың белгісі бар кепіл хаттың көшірмесін ұсынады.
Кепіл (гарантия) несие берілгенге дейін ұсынылады. Сонымен бірге кепіл
кәсіпорын-борышқор банкке несие ақшалары бойынша төлемді мерзімінен
ұзартуды өтінген жағдайда ұсынылады. Гаранттың шотынан қаражатты алу
банктің инкассалық бұйрығымен жүзеге асады.
Кепілдік – банктік тәжірибеде несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету түрі.
Ол жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар арасында банкпен өзара қарым-қатынаста
қолданылады. Заңды тұлғаларымен банктің өзара қарым- қатынаста қолданылады.
Заңды тұлғаларымен банктің өзара қарым-қатынасы жағдайында қолданылса
кепілдік банк мекемесі мен кепілші арасында жазбаша түрдегі келісімшартпен
жасалады. Келісім-шарт бойынша кепілші несие алушының қарызын белгілі уақыт
көлемінде төлеп беруді мойнына алады.
Кепілділік қарыз алушының банктен алынған қарыз ақшаның өз уақытында
қайарылуына жауапкершілік алады. Бұл түрді қолдану кепілшінің несиені
қайтара алу жағдайын мұқият қадағалаудан тұрады, оның мүліктік жағдайы,
репутациясы және сенімділігі ескеріледі. (4(
Бізде кепілділік жергілікті тұрғындарға ұзақ мерзімге несие беру
саласында кең қолданыс тапты, несие көбіне үй салуға және тұрғын үй сатып
алуға беріледі. Кепілділік тұрғылықты халыққа саяжай учаскесін, автомашина,
пәтерді жөндеуге т.б. несие алуға қолданылады. Кепілші ретінде кез-келген
тұрақты жұмысы бар, тұрақты табысы немесе белгілі бір мүлкі (үй, автокөлік,
саяжай, жер учаскесі) бар жеке тұлға бола алады. Кепілділік нотариалдық
кеңседе дайындалады және олар алынған қарызды төлей алмайтын болса, заңды
жауап беруіне әсер етеді. Кепілділікте міндеттемені орындамаса, қарыз
алушымен бірге кепілшіде жауапты болғандықтан, несие берушінің талабын
қарыз алушы орындамаған жағдайда, қарыз алушыға қойылған талапты несие
берушінің алдында бірдей жауап береді. Несие борышқорға мынадай жағдайда
беріледі, егер ол төлеуге қабілеттілігі бар тұлға болса.
1.2 Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету принциптері
Кәсіпорындарда және басқа да мекемелерде, өндірістік, әлеуметтік
қажеттіліктерге қажет банктік несиелеу несиелердің қағидаларын қатаң сақтау
түрінде жүзеге асады. Соңғысы несиелеу жүйесінің басты элементі болып
табылады, себебі онда несиенің мәні мен мазмұны көрінеді.
Несиелеудің қағидасына мыналар жатады:
- қайтарудың жеделдігі;
- қайтарымдылық;
- дифференциялдық;
- қамтамасыздық;
- төлемділік.
Бірақ, біраз уақыттан бері экономистеріміз несиені қамтамасыз ету
қағидасын тарылтып жіберді, несиенің материалдық қамтамасыздығы ғана
мойындалды. Яғни бұл дегеніміз несие ақшалары нақты материалдық бағаларымен
берілетін болды, ол несиенің қайтарылуына сенімділік арттырды.
Әлемдік банк тәжірибесінде несиені қамтамасыз етудің түрі материалдық
құндылықтардан басқа кепілдік, заңды және жеке тұлғаларға сәйкес кепілшінің
төлеуге қабілеттілігі, банктің несиесін борышқордың өтей алмаған
жағдайындағы қауіпке байланысты сақтандыру полисі ұсынылады.
Барлық заң міндеттемелері бар форма шаруашылық органы банктен несие
алуды қамтамасыз ету қызметін көрсетеді. «Банк қызметі және банктер» туралы
заң қабылданғаннан кейін ғана Қазақстан Республикасының коммерциялық
банктері несиелерді өздерінің клиенттеріне әртүрлі форма беру мүмкіндігі ие
болды.
Банктің несие ақшалары бойынша міндеттерімен қамтамасыз ету бір
мезгілде бірнеше формада несие келісімде екі жақта қарастырылады.
Қайтарымдылық несиені басқа экономикалық категориялардан бөліп
көрсететін ерекшелігі болып табылады. Қайтарымдылық болмаса несиенің болуы
мүмкін емес. Қайтарымдылық несиенің атрибуты болып табылады.
Несиелеуді жеделдету несиенің қайтарылуына керекті форма жетістігін
ұсынады. Жеделдету қағидасы несиенің жай ғана қайтарылуының емес, қатаң
түрде белгіленген мерзімде қайтарылуын білдіреді. Жеделдік несиені
қайтарудағы уақытты анықтау болып табылады. Несиелеу мерзімі борышқордың
шаруашылығындағы қаражаттың шегіне жеткендігін білдіреді және уақыттағы
реттік өзгеріс сапалыққа көшеді; егер несие ақшаны қолданудың мерзімі
бұзылатын болса, онда несиенің мәні бұрмаланады, ол өзінің нақты қызметін
жоғалтады, бұл елдегі ақша айналымына кері әсерін тигізеді. (5(
Шаруашылықтың нарықтық жағдайға өтуіне байланысты бұл несиелеу
қағидасына ерекше назар аударуда. Біріншіден, қоғамдық ұдайы өндірістегі
ақша қаражатымен қамтамасыз ету оның көлемі, өсуі, темпі оны сақтаумен
байланысты. Екіншіден, бұл қағиданы сақтау коммерциялық банктердің
өтімділігін қамтамасыз ету үшін қажет. Олардың жұмысын ұйымдастыру қағидасы
несие ресурстарын қайтарылмайтын етіп қаржыны жұмсауға мүмкіндік
тұғызбайды. Үшіншіден, әрбір жеке борышқор жедел қайтарылуы қағидасын
сақтайтын болса, банктен жаңа несие алу мүмкіндігі туады. Несиелеудің
мерзімін банкттер белгілейді. (6(
Несиенің жедел қайтарылу қағидасымен, несиелеудің басқа екі қағидасы
тығыз байланысқан, олар: дифференциялдық және қамтамасыздық.
Несиенің дифференциялдығы коммерциялық банктердің несие алуға үміткер
өз клиенттеріне несие беру туралы мәселеге жоламауды білдіреді.
Несие тек өз уақытында қайтару мүмкіндігі бар шаруашылық органдарға
берілуге тиіс. Сондықтан несиелеу дифференциалдығы несиеге қабілетті
көрсеткіштер негізінде жүзеге асады, оған кәсіпорын қаржы жағдайы,
борышқордың несиені келісімге көрсетілген мерзімде несиені қайтаруы және
дайындығы кіреді. Потенциалды борышқорлардың бұл сапалары өтімділікке
талдау жасаумен, шаруашылықтың меншік қайнар көзбен қамтамасыз
етілгендігімен, қазіргі уақыттағы және келешектегі пайдалылық деңгейімен
бағаланады.
Несиені қажет ететін шаруашылық органдардың несиеге қабілеттілігін
бағалау, несие келісім шартын жасағанға дейін жүргізіледі, ол белгілі
мөлшерде несиенің өз уақытында қайтарылмау қауіпінен сақтандырады,
шаруашылық органдардың жедел несиелеу қағидасын сақтауды болжайды. Несиелеу
дифференциалдығы шаруашылық органдардың несиеге қабілеттілігінен шығып,
олардың шығындарды несие есебінен жабуға кедергі жасайды және қайтару мен
төлеу негізінде дұрыс жұмыс істеудің қажетті шарт ретінде қызмет көрсетеді.
Несиенің мерзімінде қайтарылуы борышқордың несиеге қабілеттілігі және
несиенің қамтамасыздығымен тығыз байланыста болады.
Несие төлеу қағидасы әрбір борышқор банкке өзіне керекті уақытша алған
қаражатқа белгілі төлем кіргізуі керектігін білдіреді. Бұл қағида
тәжірибеде банктің пайыздық механизмі арқылы жүзеге асады. Банк пайызының
ставкасы – пайыздың бағасы. Төлемділік кәсіпорынның шаруашылық
(коммерциялық) есебінен меншік ресурстарын кеңейтуге және қаражаттарын
үнемді пайдалануға жағдай жасайды. Несиені төлеу банкке өздерінің
шығындарын жабуды қамтамасыз етеді. Оларға: депозит пайыздары, өз
аппараттарының шығындары және басқада өз қажеттіліктеріне жұмсауы жатады.
1988ж дейінгі еліміздің мемлекеттік банкі жүргізген пайыздық саясатта
көптеген кемшіліктер болды. Біріншіден, шаруашылықтың барлық салалары
бойынша банктік несиенің барлық түрі бойынша пайыздық ставка үкімет
деңгейінде орталықтандырылған тәртіпте қойылды. Екіншіден, несиелеудің
мерзімі объективті түрде қойылмады, нәтижесінде ұзақ мерзімге берілген
несиенің пайызы, қысқа мерзімге берілген несие пайызынан аз болды. Бұл
әлемдік банк тәжірибесімен қарама-қайшы келді. Үшіншіден, банктік несиенің
пайыздық ставкалары төмен болды. Несиенің арзандылығы басқа қайнар
көздермен салыстырғанда шаруашылықта оған деген жөнсіз сұранысты туғызды.
Банктік несиелеудің барлық қағидаларын тәжірибеде жинақтап қолдану
жалпы мемлекеттің және несие келісімін жасаған екі субъектінің банкпен
борышқордық пайдасын қарастырады.
Банктердің негізгі мақсаты – несиелердің қайтарылуын қамтамасыз ету.
Осы мақсатта банктер әртүрлі формаларын қолданады.
1.3 Банктік несие қайтарымдылығын қамсыздандырудың шетел тәжірибесі
Несиенің бұл түрінің әртүрлі елдердегі дамуын салыстыру оның жалпы даму
деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Италия және Жапонияда халық қарызының
жалпы сомасының осы елдердің жалпы ішкі өніміне (ЖІӨ) қатынасы 10%
мөлшерінде, ГФР мен Францияда 30%, ал Ұлыбритания мен АҚШ-та 60%-дан жоғары
мөлшерде. Тұтыну несиесі, ең бастысы, қымбат тауарларды сатып алуда
қолданылады: автокөліктерді, электро – тұрмыстық құралдар, жиһаздар және
тағы басқа. Неғұрлым тауар қымбат болған сайын, соғұрлым несие жиі
қолданылады. Капиталистік елдердегі несиенің жартысынан көбі автокөлік
сатып алу үлесіне келеді. Қалған тауарлар, әдетте, қолма – қол түрінде
салынады.
АҚШ пен Ұлыбританияның коммерциялық банктері жеке тұлғаларға
«Персональды несие» берумен шұғылданады. Бұл несиелерді тұтыну несиенің бір
түрі ретінде қарастыруға болады сол себептен де кәдімгі сатып алынатын
тауарға төлемді кейінге қалдыруға қарағанда қолайлы; үшіншіден мұнда тек
қана банк пен қарыз алушы қатысатындықтан және аралық делдалдардың болмауы
осындай несие жүйесін неғұрлым қолайлы, әрі қарапайым етеді.
Несие пайызы әр елде әр түрлі мөлшерде: мысалы, АҚШ – та автокөлікті
кейінге қалдырып өтеу арқылы сатуда – 6-12% жылдық, тұрмыстық құралдар 7-
10%, орташа алғанда 10-20%. Ал, социалистік елдерде сол кезде пайыз мөлшері
тұтыну несиесіне: 0,5% - жедел және 3% - кейінге қалдырып өтеуде
қолданылған. Тұтыну несиесін әлі де болса алса да, оған деген сұраныс
жоғары пайыздардың болуынан белгілі бір мөлшерде төмендеп кетеді. (7(
Дамыған елдердегі тұтыну несиесі жүйесін ТМД елдерімен салыстыруға
болмайды. Өйткені, нарықтық экономикаға енді – енді аяқ басып отырған
бұрынғы КСРО елдері бұл несиенің түрін енді ғана кең масштабта енгізу
үстінде. Мысалы: Ресейдегі тұтыну несиесі жүйесінің және оның негізгі
мәселелерін қарастырсақ Ресейдің аймақтық банктер Ассоцияциясының
Вицепрезиденті Александр Хандруевтің келтірген мәліметтері бойынша қазіргі
күні банктердің жиынтық несиелік портфелінің 7% ғана халыққа берілетін
несие үлесіне тиеді, ал әлем бойынша бұл көрсеткіш 30-40%.
2002 жылы Ресейде жеке тұлғаларға берілетін банк несиесінің көлемі бір
жарым есеге, яғни 142 млрд. рубльге өсті. Банктер осындай қарыздарды алуды
жеңілдетті, пайыз қойылымдарын төмендетіп, нарықта қызмет көрсетудің бұл
түрін белсенді іске қоса бастады. Ірі қала тұрғындары тұрмыстық техника
ретінде төлем қабілетті сұраныстың өсуін, азаматтардың өмір сапасын
жоғарлауын, сондай-ақ қаржы институттарының инвестиция үшін тартымды
құралға ие болуын атап өтуге болады. Ал, қолайсыз жағына, біріншіден,
көбінесе, сатып алынатын тауарлардың импортталатын тауарлар екендігі,
екіншіден, қарыз берушілер де, қарыз алушылар да тәуекелге бел буып отыру.
Ал несиеге өмір сүру мәдениеті төмен Ресей үшін бұл қауіп тіптен мүмкін.
Дегенмен де, оның көбі тек қана декларациямен ғана шектелуде, ал кейбіреуі
ғана 20-30 минут ішінде тұрмыстық техника мен жиһазды несиеге толтырып бере
алады. Соған қарағанда «Русский стандарт» банк басқармасының төрағасының
орынбасары Дмитрий Руденконың келтірілген мәліметтері мен ұсыныстары дұрыс
сияқты: «Жобаны жүзеге асыру ақпараттық технология, өнім маркетингі, нарық
зерттеуіне, сондай-ақ, несиелік тәуекелді анықтап онымен жұмыс істеуді
түсіну үшін үлкен қаражат қана және жұмсалған инвестициялар өзін тек несие
санын 500 мыңнан асса ғана ақтай алады, ал 10 немесе 50 мың несие беру үшін
бұл істі бастаудың қажеті жоқ» дейді. Осыған байланысты, қызметкерлерді
оқыту және ең бастысы автоматтандырылған жүйе мен нарықтық зерттеу қажет.
Мұның барлығына 5-7 млн.8-ден кем емес мөлшерде қаражат қажет, ал бұған кез
келген банктің шамасы кем берметіндігін айтады.
Ресей банктерінде тұтыну несиесімен қамтамасыз ету жүйесін
ұйымдатырылуы. Ресейдің Владивостоктағы жеті ірі банкісі тұтынушыларға
(халыққа) тұтыну несиесін беруге әзір, олар: Дальневосточный банк,
Дальрыббанк, Востокбизнесбанк, Конэкагропромбанк, Примтекомбанк,
Примсоцбанк және Сбербанк.
Дальневосточный банкі ұсынатын тұтыну несиелерін осы банкпен клиенттік
қатынастары байланыстыратын компания жұмысшыларына алу тиімді. Мұндай заңды
тұлғаның кепіл болуы қажетті қаржы қаражаттармен қамтамасыз ету туралы
шешім қабылдауда маңызды рөлге ие. Егер, қарыз алушы клиент жұмысшысы
болмаса, онда тұтыну несиесін кепіл затпен қамтамасыз ету тиімді. Кепіл зат
ретінде банк және қозғалмайтын мүлікті, көлік құралдарын, әшекейлік
бұйымдар және валютаны қабылдайды.
Дальрыббанк қозғалмайтын мүлікті иеленуге, құрылысына және қайта
құруға, қымбат тұратын тауарлар мен қызметтерді алуға, соның ішінде ақылы
емделу үшін тұтыну несиесін береді. Несие алудың ең басты шарты, мұнда
тұрақты жұмыс орнының болуы. Дальрыббанкте кепілзат ретінде қозғалмайтын
мүлік объектілері, көлік құралдары, міндетті депозиттік салымдар және
өтімді бағалы қағаздар бола алады.
Ал, Востокбизнесбанктегі тұтыну несиесінің мөлшері қарыз алушының
жалақы, тағы басқа тұрақты табыстары сияқты табыстар деңгейімен анықталады.
Несие сомасы несие берілетін мерзім ішінде қарыз алушының жиынтық табысының
50% - нан жоғары болмауы тиіс. Мұнда кепілзатың негізгі түрі ретінде
қозғалмайтын мүлік, ең алдымен пәтерлер болып табылады. Жеке жағдайларда
кепілзат ретінде басқа да заттар болуы мүмкін. (8(
Конэкагропромбанк халықта ұзақ мерзімді қолданылатын тауарлар мен
қамтамасыз ету үшін несиелендіру бағдарламасын жүзеге асыра бастады. Оның
тұтыну несиесі нарығындағы іс-әрекеті басқа банктер іс-әрекетіне қарағанда
бірқатар ерекшеліктерге ие. Олардың ішіндегі ең бастысы – тек нақты
тауарларды таңдау ғана емес, сондай-ақ сатушыларды таңдаудағы қатаң
мақсатты сипатта болуы. Бүгінгі күні Конэкагропромбанкпен бірге жиһаз,
компьютер, оргтехника тағы басқа заттарды сатумен айналысатын бірнеше ірі
компаниялар жұмыс істейді. Бұл банкте, тұтыну несиесін соңғы жұмыс орнында,
бір жылдан кем емес уақыт жұмыс істейтін кез келген адам ала алады. Мүмкін
болатын несие сомасы, оның ақшалай табыстарына тәуелді. Есептеу тәсіліне
шекті сипат тән, яғни бір адамның немесе жанұяның нақты табыстарынан ең
төмен өмір сүру минимумын алып, комуналды шығындары қосылады. Нәтижесінде,
несие өтеліміне бағытталатын максималды сома алынады. Банкпен шарт
жасасқанға кейін қарыз алушы Конэагропромбанктегі өзінің жеке шотына кепіл
ретіндегі тауар құнының 30% - нан кем емес мөлшерде ақша сомасын салады.
Банк сондай-ақ, кейінге қалдыруға болмайтын қажеттіліктерді несиелеуді
жүзеге асырады. (9(
Примсоцбанк пәтер алуға қарызбен қамтамасыз етеді. Төрт жылдан бері бұл
банк «Бизнес Дом» компаниясымен бірігіп, пәтерлерді өтелімін кейінге
қалдырып сату бағдарламасын жүзеге асыруда. Тұтыну несиесін алудағы
кепілзат ретінде қозғалмайтын мүлік, автокөлік құралдар, тұрмыстық және
оргтехника бола алады.
Ресейдің банктік қызмет көрсету нарығында жаңа экономикалық қызмет
көрсету түрі дамуда. Газпромбанк тұтыну несиесін берудің жаңа тәсілін ойлап
тапты: ресми түрде ол клиенттерге ақшаны тегін береді деуге болады. Яғни,
қарыз алушылар несиені қолданғаны үшін пайыз төлемейді, бірақ сатып алуды
ол тек белгілі бір дүкендерде ғана жүзеге асырады. Алдыңғы жылдан бастап
банк 25 мың пайызсыз тұтыну несиелерін берген. Бірақ несиені алу үшін
Газпромбанкпен бірге жұмыс істейтін дүкендерден ғана алуға болады.
Эксперттердің айтуынша, ресми түрде клиент төлемейтін пайыз бәрі бір де
тауар бағасына кіреді. Сауда ұйымдары мұндай бағдарламаларға өте мүдделі,
өйткені олар өзінің сату көлемін ұлғайту мүмкіншілігіне ие. Дүкендер өзінің
сауда айналымын ұлғайта отырып толығымен өзінің сатып алушылардың несиелік
пайыздарын өтеуге кеткен шығындарын толығымен өтейді. Біріншіден, айналым
ұлғайған кезде табиғи түрде пайда да өседі. Көлемін ала отырып, қосымша
жеңілдіктерге ие болады. Дегенмен «пайызсыз» несие сызбасын банк үшін өте
тиімді, өйткені тәуекелді толығымен сауда үйі көтереді, яғни егер клиент
сатып алған тауар үшін төлемейтін болса, банк несиесін сауда желісі
қайтаруы тиіс болады. Эксперттердің айтуынша, Газпромбанк стандартты
тұтынушылық несиелеудің бір тәсілін қолданған, несие пайызы сауда ұйымының
тауар бағасына қосылған. Ал, мұндай несиелеудің мәні мынада: психологиялық
түрде клиентке мұндай несиені алу оңай, өйткені пайыздарды өтеу бойынша көп
ойланып басын қатырмайды.
Енді ипотекалық несиелеудің шетел тәжірибесін қарастырайық.
Ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру жүйесін шет ел тәжірибелерінде әрекет
етіп отырған негізгі үлгілері бар. (10(
Ипотекалық несиелеудің біршама қарапайым және біршама жетілген үлгісі
шартты түрде айтсақ «қарапайым ашық үлгі». Бұл үлгінің бастапқы принциптік
сипатына тоқталсақ, ипотекалық ссудаларға деген барлық клиенттердің жалпы
өтініші банктің меншікті және сырттан тартылған қаражаттары: депозиттерде
жатқан клиенттердің қаражаттары; банкаралық несиелер және тағы сол сияқты
есебінен қамтамасыз етіледі.
Қарапайым ашық үлгінің принциптік сипаты ипотекалық ссудалары бойынша
белгіленетін пайыз мөлшерлемелері елдегі несие қаржы нарығындағы жалпы
жағдайға тікелей тәуелді болып табылады. Бұл тәуелділік банктердің
ипотекалық несиелеуге байланысты олардың активтеріне және ауқымына мәнді
әсер етеді.
Бұл үлгі негізінде ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру, әсіресе қаржы
нарығы мен бағалы қағаздар нарығы толық қалыптасып болмаған көптеген
елдерде іс жүзінде кеңінен тараған.
Бұл қарастырылған үлгіден ажыратылатын келесі үлгі «кеңейтілген ашық
үлгі» деп аталады. Бұл үлгі бойынша банктердегі ипотекалық несиелеу жүйесі
үшін несиелік ресурстардың қалыптасуы арнайы ұйымдастырылатын, жылжымайтын
мүліктермен қамтамасыз етілетін екінші реттегі бағалы қағаздар нарығы
арқылы жүзеге асырылады. Кеңейтілген ашық үлгісі тек кеңейтілген ипотекалық
нарық құрылымының құрылған жағдайында, екінші нарықта айналыста жүретін
бағалы қағаздардың эмиссиясына мемлекет тарапынан көмек көрсетілетін және
жиі бақылауға алу жағдайында ғана іске асырылады. Бұл үлгі іс жүзінде
тұрақты экономикасы бар елдерде кеңінен таралған. Әсіресе, бұл үлгінің
дамуы АҚШ – та қанат жайды. Осындай себептерге байланысты бұл үлгіні
көбінесе «ипотеканың американдық үлгісі» деп атап кеткен. Бұл үлгі 1-
суретте көрсетіледі.
Р1
3 Несие
үшін
толенетін пайыз
(7-9% жылдық)
Р
2
Ипотекалық несие
(70-75% үйдін
бағасынан )
1
Бірмезгілдік
бастапқы салым
(25-30%)
0 15-30 жыл
Сурет 1 - Ипотекалық несиелеудің американдық үлгісі
Р- нарықтан тұрғын үй сатып алу бағасы;
Р1- несиені есепке алғандағы тұрғын үйдің нақты құны;
Абцисса осінде – баға, ординат осінде – жылдар.
Американдық үлгінің қағидасы бойынша әр жылда белгілі бір табысы бар
адам тұрғын үйдің құнына жартылай нақты ақшамен, ал қалған бөлігін
клиенттің иелігінде бар немесе сатып алғалы отырған жылжымайтын мүлікті
кепілге ала отырып, берген арнайы ипотекалық ссудасы есебінен төлеп, бірден
тұрғын үй ала алады. Мұндай несиенің қайтарылуы ипотеканың типіне және
қарыз алушының әр жылдық табысына байланысты 15-30 жылдың ішінде жүзеге
асырылады.
Бұл тұрғын үйді қаржыландыруды ұйымдастыру үлгісінің дамуы берілген
ипотекалық салынған мүлік актілерін сатуға мүмкін болатын нарықтың болуын
талап етеді. Американдық үлгі ипотекалық эмиссиондық компаниялар үшін ұзақ
мерзімді қаржы тәуекелі мәселесін шешетін қолайлы тәсіл ретінде көптеген
банктерді өзіне таратады.
Қарапайым ашық және кеңейтілген ашық үлгілердің сипаты белгісі олар
таза нарықтық ипотекалық несиелеу механизмін білдіреді. Мұндай жағдайда,
ақшаға деген – сұраным мен ұсыным балансы және ауқымы көбіне екі өзара
байланысты көрсеткіштермен реттеледі: 1) ссудалары бойынша банктік пайыз
мөлшері және екінші нарықта орналасқан бағалы қағаздардың табыстылығына
байланысты анықталатын несиелік ресурстар бағасымен; 2) сақтандыру
компанияларын қоса алғандағы ипотекалық нарықтық барлық кәсіби
қатысушыларының қызметтеріне төленетін аударымдар мөлшерімен.
Ипотекалық несиелеудің келесі бір үшінші белгісі – бұл «балансталған
автономды үлгі». Бұл үлгінің ең басты белгісі оның қызметінің жинақ –ссуда
принципіне негізделуінен көрінеді. Мұндай принцип барысында банктердің
жиынтық несиелік портфелі капиталдардың ашық нарығынан қарызға алу арқылы
емес, оның орнына өзара кассалық көмек принципі бойынша болашақ қарыз
алушының қаражаттарын тарту есебінен құралады. Бұл үлгі бойынша қарыз алушы
алдын-ала өзінің уақытша бос қаражаттарын сұрайтын несиенің жартылай сомасы
мөлшерінде жинақтағаннан кейін барып ссуда алуға құқылы.
Мұндай шектеулілік алдындағы қарастырылған үлгілермен салыстырғанда
басты кемшілік болып табылады. Өйткені, бұл үлгі нақты қарыз алушының
жылжымайтын мүлікті сатып алудағы кешеуілдетеді.
Бірақ та, бұл балансталған автономиялық үлгінің өзіндік артықшылығы да
бар, яғни бұл үлгі өзінің автономиялық күшіне байланысты жалпы қаржы –
несие нарығының жағдайына тәуелсіз. Балансталған автономиялық үлгінің іске
асырылу барысында ипотекалық банк үшін қай жерден және қандай бағада
несиелік ресурс табу сұрағы мазалайды, банкке тек өзінің көрсететін қызметі
үшін ақыл – ойға сыйымды маржаны белгілеуі ғана қажет құрылыс қаражаттары
салымы бойынша табыс мөлшері және несиені пайдаланғаны үшін төленетін пайыз
мөлшері еркін жағдайда белгіленеді. Банк мақсаты жинақтарға табыс төлемей –
ақ сол төленетін табыс мөлшерінде несиенің бағасын қысқарта белгілеуіне
болады. (11(
Мысалға айталық, жинақтарға төленетін табыс 10%, ал несиеге қойылатын
пайыз мөлшері 13% десек, онда банк жинаққа төленетін табысты несие
бағасынан шегеру арқылы маржаны 3% деп хабарлауы мүмкін.
Демек, бұл үлгі қарызға алатын ақшалардың нарықтық бағасына да, сол
сияқты бұл бағаны жалпы деңгейіне тәуелсіз болып табылады. Балансталған
автономиялық үлгінің бұл сапасы экономикасы тұрақсыз елдерде ипотекалық
несиелеудің дамуы үшін аса маңызды. Бірақ та, бұл жерде барлық өзара есеп
айырысулар еркін аумастырылатын валютада жүргізілгенді қалайды. Сондай-ақ
аталған үлгінің тағы да бір артықшылығы, мұнда несие беруші несиенің
қайтарылуында ең төменгі тәуекелге барады.
………………..………………………..………………..……
P1
4
Несие үшін төленетін
Пайыз (5-9%
жылдык) ……………………………..……
P
3
Ипотекалык несие
(45-50% үйдің
бағасынан)
………………………………………………………………...
2
Мемлекеттік ………………………………………………………………... дотация
1
Максатты салым
(45-50% үйдің
бағасынан)
0
2-10 ; тұрғын үй сатып 7-8 жыл
алу уақыты
Сурет 2 - Германияның құрылыс қаражаттарын жинақтау үлгісі
Р – нарықтан тұрғын үй сатып алу бағасы; Р1 – несиені есепке алғандағы
тұрғын үйдің нақты құны; Абцисса осінде – баға, ординат осінде – жылдар.
Қазіргі ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік қызметтегі несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету92 бет
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары64 бет
Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістері мен нысандары93 бет
Судья кітабы387 бет
Өнімділігі 30 тонна/тәулігіне модифицирленген майлар цехын жобалау71 бет
«Коммерциялық несиенің дамуы»4 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Банктiк несиенiң формалары мен түрлерi.Несие қамтамасыздығы72 бет
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі 23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь