Жыныстық қылмыстар

Кіріспе
1 Жыныстық қылмыстардың түсiнiгi және жүйесi
1.1 Жыныстық қылмыстардың түсiнiгi
1.2 Жыныстық қылмыстардың жүйесi
1.3 Жыныстық қылмыстардың криминологиялық сипаттамасы
2 Зорлау қылмысының жалпы түсінігі мен түрлері
2.1 Зорлау қылмысының жалпы түсінігі
2.2 Зорлау қылмысының түрлері мен жүйесі
2.3 Зорлау қылмыстардың криминологиялық сипаттамасы
2.4 Зорлау қылмысының сараланған түрлерi
3 Жеке адамдардың жыныстық бостандығына және жыныстық қол сұғылмаушылығына қарсы өзге де қылмыстар
3.1 Сексуальдық сипаттағы зорлық.зомбылық әрекеттері
3.2 Он алты жасқа жетпеген адаммен жыныстық қатынаста болу және нәпсiқұмарлық сипаттағы өзге де iс.әрекеттер жасау
3.3 Жыныстық қатынас жасауға, еркек пен еркектің жыныстық қатынас жасауына, әйел мен әйелдің жыныстық қатынас жасауына немесе сексуальдық сипаттағы өзге де әрекеттерге мәжбүр ету
3.4 Жас балаларды азғындық жолға түсіру
Қорытынды
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының 1995-жыл 30-тамызда қабылданған Конституциясына адам құқықтары мен бостандықтарына арналған көптеген жаңа баптар енгізілген. Бұл баптардың бәрі адам құқықтары туралы халықаралық декларация қағидаларына негізделген. Қазіргі Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 3 шiлдедегі қабылданып, 01.01.2015 бастап қолданысқа енген Қылмыстық Кодексімен, бұрынғы Қазақстан Республикасының 1997 жыл 16-шілдеде қабылданып, 1998-жыл 1-қаңтарда күшіне енген Қылмыстық Кодексінің ерекшелігі бар. Қазақстан Республикасы өз егемендігін алғаннан бастап, біз өзіміздің даму жолымызды, мемлекеттік және коғамдық құрылыс бағдарламасын таңдап алдық. Біздің ең басты мақсатымыз демократиялық, құқықтық мемлекет құру барысында нарықтық экономикаға және ұлттық әдет-ғұрыпқа негізделген анық және нақты бағдарламамыз бар. Осы бағдарламаны іске асыру үшін, яғни демократиялық, құқықтық мемлекет болу үшін бір адам емес, барлығымыз бірлесіп күш жұмсап, көптеген еңбектер етуіміз қажет. Бұл біздің ата заңымыз Конституцияда да көрсетілген. [1.]
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы.Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 7 қазандағы № 281-1, 2007 жылғы 21 мамырдағы №254-111 Заңдары мен өзгертүлер және толықтырулармен.
2 Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексі. А., 2014 жыл.
3 Сот сараптамасы туралы Қаақстан Республикасының Заңы, 12 қараша 1997 жыл
4 Жедел-іздестіру қызметі туралы Қазақстан Республикасының Заңы, 15 қыркүйек 1994 жыл
5 "Әйелді зорлағаны үшін жауапкершілікті белгілейтін заңдарды соттардың қолдану тәжірибесі туралы". Қазақстан Республикасыны Жоғарғы Соты Пленумының 23-сәуір 1993-жылғы. №1. Қаулысы.
6 Ағыбаев А.Н "Қылмыстық құқық (Ерекше бөлім)" Алматы Жеті-Жарғы. 2000 жыл.
7 Алауханов Е.О. "Қылмыстық құқық (Ерекше бөлім)" Алматы Жеті-Жарғы. 2001 жыл.
8 Игнатов А.Н. Красиков.Ю.А "Уголовное право России (Особенная часть)" Москва.1999г.
        
        Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының 1995-жыл 30-
тамызда ... ... адам ... мен ... көптеген жаңа баптар енгізілген. Бұл баптардың бәрі адам құқықтары
туралы халықаралық декларация қағидаларына негізделген. ... ... 2014 ... 3 ... ... 01.01.2015 бастап
қолданысқа енген Қылмыстық Кодексімен, ... ... ... жыл ... қабылданып, 1998-жыл 1-қаңтарда күшіне енген Қылмыстық
Кодексінің ерекшелігі бар. ... ... өз ... ... біз өзіміздің даму жолымызды, мемлекеттік және ... ... ... ... Біздің ең басты мақсатымыз демократиялық,
құқықтық мемлекет құру барысында нарықтық экономикаға және ... ... ... анық және ... бағдарламамыз бар. Осы бағдарламаны
іске асыру үшін, яғни ... ... ... болу үшін бір ... барлығымыз бірлесіп күш жұмсап, көптеген еңбектер етуіміз қажет. Бұл
біздің ата заңымыз Конституцияда да көрсетілген. [1.]
Зерттеу объектісі. Жаңа ... ... өте әділ ... ... Онда
көптеген жаңа қылмыс түрлері көзделген. Жаңа Қылмыстық Кодекстің ерекше
бөлімінің 1-тарауы жеке ... ... ... арналған. Сондықтан
адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау біздің Конституциямыздың ... ... ... яғни ... ... ... өмір ... жасалу керек. Бұл біздің құқықтық норманың әділдігін, мемлекеттің
демократиясын сипаттайтын өлшем болып табылады. ... ... ... ... ... ... оның теріс жақтары да дамып, қылмыстың
жаңа ... ... бола ... ... мақсаты.Зорлау қылмыстары мәселесі тек бүгінгі таңда
емес, сонымен қатар ғасырлар бойы күн тәртібінде тұрған өзекті ... ... ... ... ... ... ... диплом жүмысының
тақырыбы ретінде таңдап алынды.
Зерттеу пәні: Зорлау қылмыстарының криминологиялық сипаттамасы мен
олардың ... алу ... ... ... ... қоса бұл ... жазу ... жыныстық қылмыстарды
жасаудың криминологиялық сипаты да қамтылған. Яғни, біздің мақсатымыз тек
мұндай қылмыстарға құқықтық ... ғана ... ... ... ... ... қылмыстар неліктен жасалатындығы, оларды жасаушы
тұлғалар мен жәбірленушілердің жеке ... ... ... жасалады.
Себебі, қоғам мұндай қылмыстардың алдын-алуды, құқық қорғау органдарының
міндетті түрде кінәлі тұлғаларды ... ... ... тағайындауды талап
етеді. Оларға тағайындалған жаза, осындай қылмыстарды қайталап жасамауды
қамтамасыз ететіндей болуы қажет.
Жыныстық ... ... ... ... түзеу мекемелерінде
де сотталғандар арасында өзгеше көзқарас қалыптасқан. Сондықтан да ... ... көп ... ... рет ... жасалатын қылмыстар
ретінде қарастыруға болады.
Мұндай жағдайға таңданудың да реті жоқ, себебі ... ... ... ... Бұл ... зерттеу барысында міндетті түрде заң
ғылымдарынан ... ... ... ... әә медицицна сияқты
ғылымдардың да жетістіктерін пайдаланған жөн.
Зерттеудің әдістемелік және ... ... ... ... ... қызметкерлері және адвокаттар зорлау қылмыстардың
жасалу табиғаты және себептері туралы өз ойларын ... ... ... ... ғана байланыстырады немесе кінәлі
тұлғалардың ақыл-есінің дұрыс ... ... өзге ... түсіндіреді. Бұл ... ... ... ... жасалу себебін тек заңгерлердің тұжырымдамаларымен түсіндіру
тақырыптың ... ... ... ... жыныстық қылмыстарға қатысты
мәселені жан-жақты ... ... ... тұрғыда жүргізілуі
тиіс.
Зерттеу көздері. философтар, заңгерлер, ... ... ... мәселелері бойынша жарық көрген еңбектері, әр дәуірде өмір
сүрген ойшыл-ғұламалардың тәлім-тәрбиелік рухани мұралары, ережелер, заңдар
мен ... ... ... ... ... тәжірибесі, Ішкі істер
органдары қызметкерлерінің нұсқаулары, ҚР Үкіметі, Ішкі ... ... ... және ... министрлігінің құжаттары (заңдар, нұсқаулар, қаулылар,
ережелер, тұжырымдамалар), дәстүрлік құқықтық заңдар жинағы, Қылмыстық және
Қылмыстық істер жүргізу, Кодекстері, Ата заң ... және ... ... ... Жолдаулары.
Зерттеу жұмысының құрылымы мен көлемі. Бұл жұмыс кіріспе, үш тараудан
және қорытынды бөлімдерден тұрады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... Жыныстық қылмыстардың түсiнiгi және жүйесi
2. Зорлау қылмысының жалпы түсінігі және түрлері
3. Жеке ... ... ... және ... ... қарсы өзге де қылмыстар қарастырылған.
1 Жыныстық қылмыстардың түсiнiгi және жүйесi
1. Жыныстық қылмыстардың түсiнiгi
Жыныстық қылмыстың анықтамасын ... ... ... ... оның ... және негiзгi белгiлерiн көрсететiн iс-әрекеттi бекiту
мақсатында қызмет етедi. Бұл қылмыстар ... ... кiшi ... ... ... тәртiбiн бұзады және қоғамға өте ... ... ... ... ... ... анықталған,
жыныстық моральға байланысты қоғамда танылған қағидалар мен көзқарастардың
маңызын бiлдiредi.
Жыныстық қатынастың тәртiбiнiң мазмұнын жыныстық ... ... ашып ... ... ... ... ... мiнез-құлық
нормалары жүйесiнiң құрылымдық бөлiктерiнiң бiрi болып табылады. Жыныстық
мiнез-құлық немесе жыныстық ... ... ... өмiрiнiң барлық
жағын реттейтiн мiнез-құлық нормалары жүйесiн өзіне қамтиды.
Ф.Лист «жыныстық мiнез-құлық обьектiсi тек жыныстық қатынастар» ... бұл оның ... ... ... ... ... ... түсiнiгi адамның жыныстық қатынасқа байланысты тәртiп
ережелерiн ғана емес, сонымен ... ... ... тиiстi қоғамдағы
этикалық және эстетикалық көзқарастар мен әдет-ғұрыптарды да қамтуы қажет.
Қоғамдық мiнез-құлық пен ... ... ... ... ... және бөлшектей арақатынас. Мысалы: Қылмыстық құқыққа байланысты
кез-келген қылмыс мiнез-құлыққа қарсы, ал ... ... ... ... ... ғана.
Жыныстық қылмыстардың арнайы белгiсi ретiнде жыныстық қатынастарды
реттейтiн негiзгi моральдық ... бұзу ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарына байланысты
ерекшеленетiн өзiндiк бiр қылмыс тобын құрайды. Осы топтағы қылмыстарға
қатысты заң ... ... ... ... ... қалыптасқан. Бұдан
бiз жеке тұлғалардың белгiленген құқығын ... ... ... ... ... ... ... былай дейдi: «Жыныстық
қылмыстар дегенiмiз - әр түрлi жыныстағы ... ... ... ... ... ... жәбiрленушiнiң жыныстық бостандығын
бұзатын жыныстық іс-қимыл түріндегі, тұлғаның немесе субьектiнiң ... ... ... ... ... ... ... тәртiпке қарсы, жыныстық қатынасқа қол ... ... ... қоғамға қауiптi iс-әрекет.[43]
Сонымен қатар жыныстық қылмыстарға байланысты Б.В.Даниэльбек мынадай
қысқаша анықтама бередi: «Жыныстық ... ... - ... ... ... ... ... үшiн қасақана жасалған,
қоғамдағы жыныстық ... ... ... қол ... ... ... ... заңмен көзделген қоғамға қауiптi iс-әрекет». [24]
Авторлар ойынша бұл анықтамалар жыныстық қылмыстардың белгiлерiн
анықтайтын ... ... ... ... ... Бұл ... ... себептермен жасалған қоғамға қауiптi жыныстық әрекеттердiң жыныстық
қылмыстар ретiнде тану мүмкiндiгiн жоққа шығарады. ... ... ... бостандығына жататын қоғамдағы жыныстық мiнез-құлықтың негiзгi
қағидаларын бұзатын қылмыстық iс-әрекеттердi бiр ... ... ... ... анықталған болып табылады. Бiздiң ойымызша порнографиялық ... ... ... ... ... қылмыстарға өте ұқсас болып табылады,
бiрақ бұл қылмыстар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қылмыстардың басқа
қылмыстардан айрмашылығы, оның қоғамдағы жыныстық мiнез-құлықтың негiзгi
қағидаларын бұзуында ... ... ... ... ... ... ... бұзумен байланысты емес.
Барлық жыныстық қылмыстар өзiнiң қоғамға қауiптiлiк ... ... ... ... бiр ... қол сұғудан тұрады,
яғни жыныстық мораль нормаларына негiзделген жыныстық қатынастың тәртiбiне
қол сұғу болып ... ... ... ... тәртiбiн тектiк және топтық
обьект ретiнде таныған.[19]
Жыныстық ... ... ... ... Бұл ... бiр ... адамдардың бостандығына қол сұғудан тұрса (зорлау), ал екiншi бiр
тобы қоғамдық мiнез-құлықты бұзу болып табылады. Зорлау және ... күш ... ... ... обьектiсi жыныстық бостандық
болып табылады.
Жыныстық бостандық дегенiмiз - жыныстық жасқа толған және ... ... ... ... ... ... құқығын айтамыз.
Жыныстық бостандықты шектеу қоғамдық қажеттiлiкпен және ... ... ... ... ... ... ... есебiнен
өзiнiң жыныстық құштарлығын қанағаттандыруға құқығы жоқ. Сонымен, жыныстық
бостандық дегенiмiз - қоғамның немесе ... ... ... ... ... ... жыныстық құштарлығын қанағаттандыру құқығы болып
табылады. Жыныстық бостандықтың ... ... ... ... барлық жағын қамтиды. Сондықтан басқа ... ... ... сипаттағы кез-келген әрекет жыныстық бостандыққа қол
сұғу болып табылады.
Бұл жерде бiз «жыныстық бостандық ... тек ... ... ... ... П.П.Осипов пiкiрiмен келіспеймiз. Сондықтан, басқа
адамдардың еркiне қарсы жыныстық әрекет ... ... ... ... болып табылады. [44]
Жыныстық қатынастың еркiндiгi қағидасы жыныстық моральдың ең негiзгi
белгiсi болып табылады.
Көп авторлар ... ... ... ... әйелдердiң
жыныстық қол сұғылмаушылығын қарастырады. Бiздiң ... ... ... ... және дәл ... ... ... себебi ол жыныстық
моральдың маңызын көрсетедi. Ал ... қол ... тек ... жағдайдағы немесе ... ... ... ... ... қолданылуы тиіс. Мысалы: кәмелет жасқа толмаған
немесе ... ... емес ... ... айтсақ болады. Шындығында бұл
тұлғалар жыныстық қатынаста өздерiнiң келiсiмiне ... ... ... ... қол ... ... болып табылады.
2. Жыныстық қылмыстардың жүйесi
Қылмыстық құқықтың негiзгi белгiсi болып, қылмыстардың жүйесiн құру
негiзiне жататын қылмыстардың обьектiсi болып табылады. ... ... ... осы ... ... ... ... құрылуы қажет. Егер қылмыста бiрнеше тiкелей обьект болса, ... ... ... ... бiрнешеуi бұзылса, онда осы
қылмыстың маңызын және бағытын анықтайтын басты негiзгi обьектiнi тауып ... ... ... ... тек ... белгiленген жыныстық
қатынастың тәртiбiн бұзу емес, сонымен қатар жеке тұлғалардың ... ... да ... ... ... ... нәпсiқұмарлық сипатындағы
күш қолдану әрекетi, жыныстық қатынас жасауға және нәпсiқұмарлық сипаттағы
әрекеттердi жасауға мәжбүрлеу тағы ... ... ... ... ... ... заңдарға сәйкес ... ... ... және ... ... Я.М.Яковлев бередi. Ол жыныстық
қылмыстардың жүйесiн төрт топқа бөлiп қарастырады. [43]
1-Жыныстық бостандыққа қарсы қылмыстар.
2-Кәмелетке толмағандардың ... қол ... ... ... мен кәмелетке толмағандардың дұрыс жыныстық тәрбиесi мен дұрыс
жыныстық дамуына және жыныстық қол ... ... ... мен ... арасындағы дұрыс жыныстық қатынасқа қол сұғушылық
қылмысы. Бұл топқа автор бiр ... ... ... яғни ... ... ... ... байланыс (мужеложство).
Сонымен қатар Н.Д.Дурманов, жыныстық қатынас саласындағы қылмыстарды
келесi топтарға бөледi.
1-Әйелдердiң қадiр-қасиетiне, денсаулығына, бостандығына қол ... ... ... ... дамуына, бостандығына және
жыныстық қол сұғылмаушылығына қарсы қылмыстар.
3-Еркек пен еркек ... ... ... ... қол ... яғни еркек пен еркектiң мәжбүрлi немесе ерiктi жыныстық
қатынас жасауындағы маңызды ерекшелiктер ... ... ... ... ... ... ... жыныстық қылмыстарды келесi жүйеге топтастыруға болады:
1-Ересек адамдардың жыныстық бостандығына ... ... ... ... күш қолдану әрекетi, және жыныстық қатынас ... ... ... өзге де ... ... ... толмағандардың дұрыс жыныстық дамуына және жыныстық қол
сұғылмауына қарсы қылмыстар ... ... ... ... ... күш ... әрекетiн жасау, он алты жасқа
толмағандармен жыныстық қатынас және ... ... өзге ... ... және жас ... ... қатар жыныстық қылмыстардың жасалу әдiсiне байланысты ... ... ... ... қылмыстар (зорлау, нәпсiқұмарлық сипаттағы
күш қолдану ... ... ... ... және ... сипаттағы
өзге де iс-әрекеттерге мәжбүр ету).
2-Зорлықпен ұштаспаған жыныстық қылмыстар (он алты ... ... ... болу және ... ... өзге де ... жас ... азғындату).
Жыныстық қылмыстардың жүйесiне байланысты Қазақстан Республикасының
Қылмыстық Кодексi жыныстық қылмыстардың мынадай түрлерiн қарастырған.
1. ... ... ... ... ... әрекеттері (121-бап).
3. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық ... ... ... өзге де ... ... ... ... қатынас жасауға, еркек пен еркектің жыныстық қатынас жасауына,
әйел мен әйелдің жыныстық қатынас жасауына ... ... ... де ... ... ету ... Жас балаларды азғындық жолға түсіру (124-бап). [2]
3. Жыныстық қылмыстардың криминологиялық сипаттамасы
Криминологтар зорлау және өзге де ауыр ... ... ... ... ... байланысты бірнеше мәрте
талпыныстар жасады. Олардың ... бір ойға ... ... ... ... ... және зорлаумен ұштасқан адам өлтірулерді ... ... ... ... ... оқу орындары мен еңбек
ұжымдары арасында мәдениетті мінез-құлықты қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... тиісті түрде көңіл
бөлінбейді.
2) порнографиялық баспалардың, фильмдердің және өзге де ... ... ... ... және ... ересектердің жас балаларды азғыруы, жыныстық даму ... ... ... тыс қалуы;
4) қазіргі жастардың арасында «абсолюттік жыныстық бостандық» туралы
ойдың қалыптасуы;
5) кейбір ер адамдардың ... ... ... ... ... ... әйел адамдарға қатысты діни көзқарастарға соқыр сеніммен
қарауы;
6) зорлау және зорлаумен ... адам ... көп ... ... ... мастық күйде жасалады;
7) жыныстық сипаттағы қылмыстардың басым ... ... ... мұндай ниетпен қылмысты кәмелетке толмағандар жасайды, олар
өздерінің құрдастары арасында мақтанып, ересек өмірге араласытындығын,
батылдығын ... үшін ... ... ... ... ... ... оймен қарауы, сол
арқылы жыныстық қылмыс жасауға өздерінің жағдай жасауы;
9) зорлаумен ұштасқан адам өлтірулер көп жағдайларда қызғаныш нәтижесінде
жасалады.
Жыныстық ... ... ... мен ... ... ... елімізде онша көп көңіл бөлінбей отыр. Мұндай қылмыстар туралы
С.В.Познышев былай ... ... ... ең ...
жыныстық қылмыс жасаушылар, зорлау жасағандар және жас ... Бұл ... ... ... өте ... ... ... адамдардағы сияқты моральдық сипаттағы комплекстері болмайды, олар
тек жеке бастың ... ... мен ... ... Олар
өзінің әрекеттерінің моральдық, өнегелілік жағына ... ... ... тек ... ... ... ... жауаптылықтан ғана
қорқады.
Зорлау қылмысын жасайтын кейбір ер адамдарда әйелдерге деген ... ... Олар ... ... мен ... ... дене ... олардан артық екендігін әрқашан дәлелдегісі келіп
тұрады.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... тек ... тұрғыда сыртқы факторлардың әсер ... ... ... ... ... ... ... жыныстық қатынас жасау,
олардың жыныстық қылмыс жасауының себебі ... ... ... бала ер жеткенде оның бойында жыныстық ... ... сын ... ... мүмкін.
Жыныстық қылмыстарды зерттеу барысында назар аударатын келесі мәселе –
зорлау қылмысын жасайтын тұлғаларға қатысты. Жыныстық жақындасудан ... ... ... ... ... ... бас ... және т.б.) зорлау қылмысын жасаушылар арасында өте аз
кездеседі. Зорлау ... көп ... ... ... ... түрде қанағаттандыруға мүмкіндігі бар адамдар жиі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бұл айтылғандар бойынша келесі қорытынды жасауға болады: ер адамдардың
жыныстық құмарлықты тұрақты түрде қанағаттандырып тұруы, олардың ... ... бола ... ... ... ... ... (ерлі-зайыптылардың арасында күнделікті ұрыс жанжалдардың болып
тұруы) ерлі-зайыптылардың бір-біріне ... ... ... ер ... ... тыс ... ... жақындасудың жаңа
объектілерін іздестіруіне ... ... ... ... қылмысын мұндай тізбекпен ғана түсіндіру оның ішкі
мазмұнын ашып көрсетпейді, керісінше ... тек ... ... ... ... тату өмір сүретін отбасы бар ер адамдар да ... ... ... ... ... бір ... ... әйелдің
әрекеттеріне, оның мінез-құлқына ер адамның жағымсыз ... ... ... ер ... спирт ішімдігін бірігіп ішуге келісім берген
әйелді, жыныстық ... да ... деп ... ... ... зорлау қылмысын жасаудың себептерін
әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан қарастырады. Әлеуметтік-психологиялық
тұрғыдан қарастыру көптеген жыныстық ... ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Зорлау және өзге де жыныстық қылмыстарды әлеуметтік-психологиялық
тұрғыдан түсіндіру біздің ойымызша, зерттеліп ... ... ... ... толық қамти алмайды. Мысалы, бұл тұрғыда қарт ... жас ... ... ... ... ... ... балаларды зорлаған адамдар, соның ішінде зорлаумен ұштасқан адам
өлтіруді жасағандар басқа қылмыс түрлерін жасаушылар тарапынан ... ... ... Бас ... ... ... ... жасағандар басқа сотталғандар тарапынан қорлауға, ұрып-соғуға,
өздеріне ... ... ... жеке ... ... ... ... Мұндай тұлғалар бас бостандығынан ... ... ... ... жүйелі түрде қорланып тұрады.
Сондықтан да, ... бас ... ... ... ... ... жасағандарды қорғауға мәжбүр болады. ... ... ... ... ... үшін ... М. ... азамат, бас
бостандығынан айыру мекемесінде басқа сотталғандар тарапынан күнделікті
ұрып-соғылатын болған. Оған ... ... ... ... ... ... ... тұтқасынан ұстауға тыйым салынады.
Шетелдік криминология ғылымында зорлау қылмыстарының ... ... ... бар. ... мазмұнына қысқаша тоқталған дұрыс:
1. Символдық интеракционистік теория. Бұл теория бойынша ... ... ... қимылдар, көз және сөз ойындары арқылы
жүзеге асырылады. ... ... ... ... іс әрекеттерін
талқылайды және өздері де соларға еліктейді. Бұлардың қатарына зорлауды да
жатқызуға ... ... ... ... ... - әйелдер мен еркектердің бір-біріне деген қарым-қатынасын және
сезімдерін білдіру тәсілдері. ... ... ... ... ... әрекетіне басты ... ... ... ... ... ... ... итермелейді: жыныстық қатынас
жасауға шақыруға ұқсас арсыз қылықтар жасау, сөздер айту, қимылдар жасау
және т.б. ... ... ... тұрғыдан бағалағанда,
жәбірленуші емес адамның әрекеттернен ерекшеленеді. Әйелдердің жыныстық
әрекеттерге итермелейтін ... олар үшін ... ... ... теория, негізінен зорлаушының ойына негізделеді, олар өздерінің
әрекеттерін келесі сөздермен түсіндіреді: «ол ... ... ... өзі
ұсынды», «ол өзінің әрекеттерімен маған жыныстық қатынасқа түсуді ... ... ... ... «ол өз ... кеш ... және т.б. ... «ол» сөзі әйелге қатысты айтылып тұр. Айтылғандарды қысқаша
қорытындыласақ, ... ... ... ... қылмысының басты
себебі ретінде жәбірленушінің өзінің іс-қимылдары деп түсіндіреді.
Бірақ, егер қылмыскер жәбірленушінің әрекетін мүлдем дұрыс түсінбесе,
бұл ... ... ... ... Атап ... қылмыскер де
жәбірленуші де бір-бірінің әрекеттерін дұрыс бағаламайды. Әйел ер ... бас ... ал ер адам өз ... ары ... ... ... ... жағымды көзқарас қалыптасады. Ал ер адам ... бас ... тек ... ... үшін ... ... деп
бағалайды. Нәтижесінде еркек өзінің зорлауға бағытталған әрекеттерін
жасауға кіріседі, ал бұл ... ... ... тек ... ... ... ... қылмыстық әрекетін соңына дейін жеткізеді.
2. Психоаналитикалық теория. Бұл теорияға сәйкес, зорлау қылмысын
жасаушыларда бала кезінен бастап ... ... жек ... ... олар ... ... төмен, ал еркектердің мәртебесі жоғары
отбасыларда тәрбиеленеді. ... ... ... ер адам ... ... ... ... Олар әйелдердің жағдайы жоғары ортаға
түскенде, өзінің беделін түсіріп алмау үшін ... ... ... ... ... теориясы. Бұл теорияның өкілдері (Л.Кларк
және Д.Левис) өз ойларын былай түсіндіреді: ер адамдар әйелдерді белгілі
бір ... ... ... көрсететін тұлғалар ретінде қарастырады. Яғни
әйелдердің жыныстық қатынастарға түсу мүмкіндіктері – ... ... ... ... оны алу үшін ер ... ... бір ... әрекеттер істейді. Мысалы, қымбат сыйлықтар жасайды. Ал егер
еркектің қаржылық мүмкіндіктері болмаса, өзіне ... ... ала ... оны ... алуға тырысады, яғни зорлау қылмысын ... ... ... ... ... ақшасы бар адамдар да бұл қылмыс
түрін жасайды деген орынды сұрақ қояды.
4. Жануарлық инстинкт ... Бұл ... ... ... ... ... аңға ... деп түсіндіреді. Олар үшін зорлау
әйелдерді қорқытып ұстау құралы болып табылады. Сондай ақ, ... ... ... ... ... ... ... «меншігі» - әйелдерді
тартып алады. Тартып алған ... өз ... ... ... ... ... алу ... ең алдымен осындай қылмыстардың
жиі жасалатын орындары мен уақыттарын анықтап, сол ... және ... ... ... ... ... ету ... Мұндай қылмыстар
жиі жасалатын ... ... ... ... ... құрылысы
аяқталмаған үйлер, қаланың шет аудандары, парктер, жағажайлар жатады. Ал
бұл қылмыс түрі жиі ... ... ... және ... ... Көп
жағдайларда жыныстық қылмыстар, соның ... ... ... ... яғни ... және жаз ... ... қылмыстармен күрестің басты шарты – ... ... ... ... жеке ... ... алу. ... қатарына тек бұрын
жыныстық қылмыстар үшін ... мен бас ... ... босатылғандар ғана емес, сондай ақ жас ... ... ... ... ... орындарда
әйелдерге тиісіп, ескерту алғандар, жәбірленушінің арызы болмағандықтан
қылмыстық іс ... бас ... ... ... ... ... ... қысқартылғандар да ... ... бар ... мен өзге де ... науқастар ерекше бақылауда
болуы қажет.
Психикалық аурулармен ауыратын адамдар жасайтын барлық жыныстық
қылмыстардың алдын ... ... ... ... ... ... ... кешенді шараларды қолданудан тұруы тиіс. Бұларға ... ... ... ... ... ... Мұндай шаралар жыныстық қылмысты жасауы мүмкін
адамдардың жеке басын, ... ... ... ... ... терең зерттеуге бағытталуы қажет.
Психикалық аурумен ауыратын адамдар жасайтын жыныстық қылмыстардың
алдын алу әр ... ... және ... ... ... ... олар әр түрлі уақыт кезеңдеріне сәйкес жүзеге асырылуы қажет:
1. Бірінші рет жасалатын жыныстық құқықбұзушылықтардың алдын алу. ... ... ... ... ... ... ... бөлу қажет. Бастапқы сатыда осындай әрекеттерді жасайтын ... ... ... қолданған дұрыс. Мұндай адамдарды анықтау
күрделі мәселе болып табылады. ... ... ... ... және ... ... белсенді түрде пайдалану қажет.
2. Алдын ала тергеу және сотта істі қарау барысында, жыныстық қылмыстарды
жасаған айыпкерлерге болашақта жаңа ... ... ... ... әсер ... Бас бостандығынан айыру мекемелерінде ... ... ... ... Бұл ... ... ... және медициналық
шараларымен қатар, балалар мен жасөспірімдерге қатысты жыныстық қылмыс
жасағандарды басқа сотталғандардан қорғауға ... ... ... ... Себебі осындай қылмыстарды жасаған сотталғандар түзеу
мекемелерінде басқа сотталғандар тарапынан ... ... ... өтеп ... ... жыныстық қылмыстарды қайталап жасамаудың
алдын алу.
Аталған соңғы кезеңде келесі ... ... ... ... мұндай тұлғаларды есепке алу, ... ... ... ... және ... қажет болғанда медициналық көмек ... ... ... ... бұзылған барлық тұлғаларға психиатрға және
сексопатологқа қаралуды міндеттеу қажет. ... ... ... ... ... ... алу ... тиімді болуына септігін тигізеді ... ... ... құқық қорғау органдарының кеңестері мен ұсыныстарын
орындауға дайындайды.
Жыныстық қылмыстардың алдын алуға бағытталған басқа да ... ... ... шараларды жатқызуға болады:
- белгілі бір уақытта психиатрдың және ... өтіп ... ... ... ... емделу;
- психиатрлардың және сексопатологтың ұсыныстары мен кеңестерін
орындауға көмектесу;
- құқықбұзушының отбасындағы психикалық ... ... ... ... ... жағдайларды түзетуге байланысты шаралар;
- психикасына сәйкес келмейтін жұмысын өзгертуге көмектесу.
Жоғарыда аталғандарға қоса жыныстық-психикалық аурулардың мінез-
құлқын бақылауды ... ... ... ... зор. Мұндай бақылауды
олардың жұмыстан және оқудан қолдары бос ... ... ... ... ... ... ... жасаумен толықтыру – алдын алу шараларының
тиімділігін арттырады.
Жыныстық қылмыстарды жасауға бейім адамдарды ... мен ... ... ... ... ... Мұндай есептер полиция органдарында және
психоневрологиялық диспансерлерде жүргізілуі тиіс, есепке ... ... ... ... ... толықтырып және түзетулер енгізіп отырған жөн.
Ішкі істер органдарының зорлау ... ... ... ... ... ... дұрыс.
Қауіпті жыныстық қылмыстар жасауы мүмкін психикалық ауытқуы бар
тұлғаларды ... және ... алу, ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ерекшеліктеріне,
психикасының және жыныстық құмарлығының бұзылуына, құқық ... ... ... ... ... сәйкес шешілуге жатады.
Егер, белгілі бір тұлғаның жыныстық қылмыс жасайтыны ... ... ... органдарына келіп түссе, оның алдын алуға байланысты шаралар
жүргізіуі тиіс, және де бұл ... ... ... кейін, ол тұлға
қылмыстық жауаптылыққа тартылмаса, оны міндетті түрде ... ... ... ... ... бар ... қайталап қылмыс жасамау
туралы ойды қалыптастыру өте ... ... ... ... ... ... ... бірақ болашақта осындай әрекеттер жыныстық қылмыстарға
әкеп соқтыруы ғажап емес. Олардың шынайы ниеті және ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық ойларын қандай әрекеттер
арқылы жүзеге асыратынын анықтау қиын.
Оларға қатысты алдын алу шараларын ұйымдастырғанда ... ... ... ... ... жыныстық қылмыс жасағаны;
2) жыныстық қылмыс жасауға себеп болатын психикалық ауытқуының болуы;
3) олардың еңбек қызметін таңдауы, ... ... (жас ... ... ... ... тәрбиеленетін мекемелерде жұмыс
орнын таңдайды, өзінің таныстары мен көршілерінің балаларымен бірге
бос уақыттарын өткізуге тырысады;
4) ... ... ... жасөспірім кезінде жыныстық қылықтар жасаумен
көзге түскені;
5) қатыгездігі және эмоционалдық кемақылдығы;
6) бұрын белгілі бір ... ... ... ... жыныстық сипаттағы моральға жат әрекет жасағаны;
7) әйелдермен жеке өмірін құра ... ... ... ... ... ... жасауы.
Жыныстық қылмыс жасаған тұлғаларда психикалық ауытқудың бар не ... ... – тек ... ал жыныстық құмарлықтың бұзылуына
қатысты мәселені анықтау сексопатологтың құзыретіне жатады.
Жыныстық қылмыс жасаушыларды анықтау және жыныстық қылмыстардың ... ... ... ... тиісті ақпараттарға байланысты болады.
Мұндай ақпараттарды төмендегі қайнар көздерден алуға болады::
- бас бостандығынан айыру орындарынан ... ... ... мекемесінен келіп түскен құжаттар;
- азаматтық сот өндірісінің, некені бұзу, ... ... ... ... ... ... қатар жыныстық моральға
жат қылықтар жасауына байланысты қылмыстық іс қозғаудан бас тарту
туралы материалдар және жедел-іздестіру құжаттары;
- медициналық айықтырғыштардағы, кәмелетке ... ... және ... ... орталықтарындағы, сондай ақ өзге
де құқық ... ... ... оқу, жұмыс орны, тұрғылықты жері бойынша мінездемелер;
- медициналық ... ... ... ... сараптамалар
және куәландыру актілері, медициналық карточкалар, психиатр,
невропатолог, сексопатологтармен ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... құқық қорғау
органдарының тікелей бақылау жүргізуі, сондай ақ жедел-іздестіру
материалдары.
Жыныстық қылмыстардың алдын алу ... болу үшін ең ... ... ... ... ... бейімділігін анықтау қажет.
Қазіргі уақытта кәмелетке толмағандардың психикалық ауытқуларын
есепке алу, олардың ата-аналарының, ... ... ... ішкі ... медициналық көмекке жүгінуі негізінде жүргізіледі. ... ... ... құқық бұзушылар ата-аналарының,
педагогтардың және ішкі ... ... ... тиісті бақылаудың
жоқтығынан дәрігерлердің қарауына ... Яғни жас ... ... аурулардың, соның ішінде жыныстық сипаттағы аурулардың бар не
жоқ екендігін ... ... ... ... субъектісін
қалыптастырады.
Жыныстық қылмыстардың алдын алуға қатысты мәселені талдай ... ... ... ... кету ... ... елімізде халыққа
көрсетілетін психиатриялық көмек жеткіліксіз. ... ... ... ... мен ... кеңестерін алмайды, олардың
көмектеріне жүгінбейді. Оған қоса мұндай салаларда мамандар да көп емес.
Жыныстық қылмыстардың жәбірленушілері. ... ... ... ... ... бері ... келеді, қазіргі укақытта
виктимология (жәбірленушілер туралы ілім) жеке кешенді ғылыми пән болып
табылады.
Қылмыскер мен ... ... ... ... ... ... ... ниеті мен мән-жайларын анықтау ... ... бар. ... – жәбірленуші» арақатынасын зерттеу
арқылы зорлау қылмыстық ісі бойынша ... ... ... ... ... ... Себебі жәбірленушілер болған ... ... ... ... ... байланысты жәбірленушілердің
берген жауаптары объективті болмауы мүмкін.
Криминологтар мен криминалистер көп жағдайларда қылмыскердің ... ... ... ... ... анықтауға болатынын
атап көрсетеді.
Жыныстық қылмыстар бойынша жәбірленушілердің мінез-құлықтарын келесі
түрлерге бөлуге болады:
1) Жәбірленушілер өз ... ... ... ... ... атап ... бейтаныс адамдармен ... ... ішу, ... ... ... қатынасқа түсуге бағытталған
кінәлінің әрекеттеріне салғырттықпен қарау және т.б. Мұндай мінез-
құлық ... ... ... қылмыстардың жәбірленушілерінің
жалпы санының 10-15% құрайды.
2) Жәбірленушілердің әрекеттері қылмыс жасауға итермелейтін сипатта
болмайды, бірақ ... ... ... ... ... жасайды.
Мұндай әрекеттер көп жағдайда әдейі істелмейді, атап айтқанда әйел
адамның түнгі уақыттарда адам аз ... ... ... Мұндай мінез
құлық көрсететін тұлғалар жыныстық қылмыстардың ... ... 35-40% ... ... ... ... ... болады, яғни болашақ
жәбірленушілер өздерінің қылмыс жәбірленушілері болып қалуын білмейді
немесе күдіктену мүмкіндігі болмайды. Мұндай тұлғаларға жас ... қарт ... ... Олар жыныстық ... ... ... 35-40% ... ... жәбірленушілер мінез-құлқықтарының шамамен алынған
виктимологиялық топтастырылуы.
Ғылым және ... үшін ең ... ... ... аморальдық немесе абайсыздық мінез-құлқын талдау ... ... ... ... сұрақтарға жауап табу болып табылады: неліктен
олар ... ... ... олардың жеке басының психологиялық
ерекшеліктері қандай, ... мен ... ... ... ... ... ... қарым қатынастың мазмұны мен
сипаты қандай, неліктен жыныстық қылмыс жасаушылар қалыпты ... ... ... ... ... емес ... басты көрінісі көп
жағдайларда қылмыскермен бірігіп спирт ішімдіктерін ішу және ... ... қалу ... табылады. Бірақ жәбірленушінің дұрыс емес мінез-құлқын әр
адам әр түрлі ... ... ... ... ... ... жақтарын ғана анықтау емес, сондай ақ, оның ... ... ... де ... ... ... ... ақтау мақсатында зорлау үшін айыпталатындар
жәбірленушілердің беделінің төмендігімен ... Бұл ... ... және ... да ... ... орай ... және
сот органдары мұндай жалған деректерге сенеді. Ал іс жүзінде ... ... ... ... табады. Біздің ойымызша, зорлау
қылмысын жасағандардың ешқайсысы жәбірленушілердің ... ... ... ... ғана ... жасамайды. Олар қылмыс жасап болғаннан кейін ғана
өз ... ... ... жәбірленушінің беделі туралы мәселені
қозғайды. Мысалы, жәбірленушінің бұрын жезөкшелікпен айналысқанын айтады.
Қылмыскердің мінез-құлқына ... ... баға ... ... ... ... бағаның арасында
жасанды арақашықтық болмауы тиіс. ... ... ... өзін ... ... ... әрекетінің қауіптілігі
әлсірейді. Нәтижесінде күнделікті тұрмыс-тіршілікте ... ... ... мен ... басымдылыққа ие болып, істің нақты мән-
жайлары ашылмайды. Тергеу және сот органдары ... ... ... ... толық талдап, оған дұрыс баға ... ... ... ... ... баға ... қылмыскердің кінәсін
жеңілдетуге әкеп соқтырады.
Жәбірленушінің кінәсі болуы не болмауына қарамастан, ... ... ... ... себепкері ретінде қарастырылмауы тиіс. Өйткені ер
адамның зорлауды жасамауға әрқашан да мүмкіндігі болады. ... ... ... ... ... әйел мен еркектің
құқықтарының теңдігі, соның ішінде жыныныс бостандығы тұрғысынан ... ... ... ... ... бұл ... алдын алуға,
тергеуге және кінәлі тұлғаларға тиісті жазаны тағайындауға ... ... ... ... алу үшін ... ... ... бұл қылмыстың жиі жәбірленушісі болатынын анықтап
алған ... ... ... мәліметтері бойынша, жасалған екі
зорлау қылмыстарының бірінде жәбірленушісі сауда-саттықпен, ... ... және ... қызмет көрсету, денсаулық сақтау
және білім беру саласында жұмыс істейтін әйелдер болып табылады. Яғни ... ... ... ... ... ... Зорлау қылмысының
барлық жәбірленушілері виктимді тұлғаларға жата ма деген ... ... Бұл ... ... ... бұрын, виктимділік ұғымының мазмұнын
толық ашып алу ... деп екі ... ... ... ... ...
тұлғаның мемлекет және қоғам тарапынан қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... ... адамға тәуелді емес, яғни құқық қорғау органдарының қызметінің
әлсіздігімен, қоғамның, ... ... және ... ... ... моральға жат қылықтарға ... ... мән ... ...... ... болып табылады және оның құрамына
төмендегілер кіреді: 1) тұлғаның жеке психологиялық және ... ... ... 2) адамның ... яғни ... жас ... (жас ... мен қарт ... ... ерекшеліктер, яғни тұлғаның психикалық аурумен ауыруы.
Аталған екі құбылыс бір-бірімен ... ... және ... ... ... ... виктимділігі жоғары әйелдер мемлекет
пен қоғамның ерекше қорғауына алынып, тұрақты түрде бақыланып тұруы қажет.
Көпетеген виктимділігі жоқ ... де ... ... ... ... бұл ретте оның себебін мемлекет пен ... ... деп ... ... ... ... ... зорлау қылмыстары іс жүзінде
болмаған жағдайларда да, кейбір әйелдердің бұл туралы арыздануы ... ... ... ... ... тағу арқылы өздерінің жеке бас
мәселелерін шешіп алуды ... және ... ... ... ... бұзумен байланысты болмайды. Мұндай арыз берудің себептері
әр түрлі болуы мүмкін, мысалы, ... жиі ... ... - өзінің
бұрынғы жұбайын ортақ ... ... ... үлесінен бас тартқызу,
өзінің материалдық жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... ... арыздар ер адамды неке құруға мәжбүрлеу үшін ... ... ... жас ... жүкті болып қалғанын туған-туыстарына
белгісіз бір ... ... ... Бұл ... ... ... ... органдарына арыз беруге мәжбүрлейді.
Зорлау туралы жалған арыз берудің ниеттері қандай болуына ... ... ... ... ... істері бойынша
жәбірленушінің жеке басын толық зерттеуі және осындай ауыр ... ... ... ... ... ... жасағанын
жан-жақты талдауы тиіс.
Сонымен қатар, зорлау туралы ... ... ... ... ... ... арызданушыға келесі мән-жайларды ескертуі тиіс:
- Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 120 ... ... ... ... ... іс, ... ... негізінде қысқартылуға
жатпайды, себебі Қылмыстық кодекстің 10 бабына сәйкес, аталған ... ... ... ауыр және аса ауыр ... ... ... қылмыс туралы жалған ақпарат жеткізу, Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексінің 351 бабы ... ... ... ... ... ... ... зерттеуіміз негізінен жыныстық
қылмыстардың ішінде ең жиі ... - ... ... ... ... ... туралы мәліметтер өздігінен құнды болмауы мүмкін,
бірақ аталған қылмыстың субъективті ... көзі ... ... үшін қажет.
Өйткені, қылмысты жасаушы тұлға қылмыстық мінез-құлықтың бірден-бір
себепкері ... ... Ал ... ... септігін тигізетін немесе
кедергі жасайтын басқа да мән-жайлар тек ... ... ... ... қылмыс түрлерімен салыстырғанда, зорлау қылмысын жасайтындар
арасында жастар жиі кездеседі. 21 ... ... ... ... ... ... екі бөлігін құрайды. 16-17 жастағы ... да ... ... ... болып келеді. 30 ... ... бұл ... ... жалпы санының 10-12% ғана құрайды.
Бұл мәліметтер, зорлау ... ... ... ... ... бірін көрсетеді, атап айтқанда жастық белгілеріне байланысты
әлеуметтік-психологиялық және жеке әлеуметтік факторлар.
Зорлау қылмысын жасауға әйелдер ... ... ... ... ретінде қатысуы мүмкін. Соңғы жылдары жас әйел адамдардың осы
қылмысқа ... жиі ... олар көп ... ... таныстарын,
құрдастарын қорлау, кек алу ... ... ... Сонымен қатар,
зорлауға қатысатын әйелдер жәбірленушіні ұрып-соғу арқылы ... ... ... ... ... ... ... жиі орын алуы, елімізде
өнегелілік пен өркениеттіктің, ... ... ... ... жасаушылар мәселесін зерттеу барысында, мұндай
қылмыстарды кәмелетке толмағандардың топ ... ... атап өту ... топ ... ... ... топ ... беделін арттыру,
нығайту үшін қылмысқа барады.
Бұрын сотталмағандар, соттылығы бар адамдарға қарағанда ... ... ... ... қарағанда басқа аса ауыр қылмыс түрлерін,
атап айтқанда адам өлтіру, денсаулыққа ауыр зиян келтіру, қарақшылық сияқты
қылмыстарды жиі ... ... ... ... ... ... деңгейі мен мәдени тәрбиесі адам өлтіру және денсаулыққа ауыр ... ... ... ... ... ... келеді.
Зорлау қылмысын жасаушыларды материалдық қамтамасыз етілу деңгейі
тұрғысынан қарстырсақ, бұл қылмысты төменгі ... ... мен ... ... жиі ... ... Сонымен қатар, зорлауды
әлеуметтік тұрақтылығы бұзылған тұлғалар да жиі ... ... ... ... ... моральға жат қылықтармен айналысатын отбасыларында,
жасөспірімдерге арналған арнайы ... ... ... ... ... ала ... және сот барысында
ұстанатын позицияларын жеті топқа бөлуге болады: 1) ... ... ... жасалды; 2) жыныстық қатынастың болғанын мүлдем жоққа шығару,
жәбірленушмен ... ... ... 3) жәбірленушімен кездескенін
жоққа шығармайды, бірақ ... ... ... 4) ... ... ... жоққа шығармайды, бірақ әйелдің ... ... ... ... орын ... ... 5)
оқиға орнында болғанын растайды, бірақ жәбірленушімен ... ... деп ... 6) өзінің іске мүлдем қатысы жоқ ... ... 7) ... ... ... ... бас ... қылмысын жасағандардың басым көпшілігі өзін кінәлі ... ... кінә ... деп тұжырымдайды.
Ю.М.Атонян, В.П.Голубев және Ю.Н.Кудряков деген авторлар зорлау
қылмысын жасаушыларды қылмыстық мінез-құлықтың ниетіне ... ... үш ... ұсынады:
І. Психосексуалдық дамуы бұзылған тұлғалар. Оған жататындар:
1) «Аулаушы» - бейтаныс әйелдерге ... ... ... ... ... - 7-14 ... қыздарды зорлайтын адам;
3) «Өз беделін орнықтырушы» - ер адамдарды өлтіріп немесе денсаулықтарына
ауыр зиян келтіріп, олармен бірге болған әйелдерді зорлаған ... ... ... ... көп ... жыныстық құмарлығы ауытқыған
немесе бұзылған ... ... ... ... және ... ауытқуымен ерекшеленетін тұлғалар:
1) «Комфортты» - ... ... ... ... ... ... қатарына зорлауды топ болып ... ... ... - 7 ... ... қыздар мен қарт әйелді зорлағандар.
3) «Импульсивті» немесе «ситуативті» тұлға – зорлау ... ... ... ... ... ... - кемақылдылығына, дене ... ... ... байланысты әйелдермен араласуда өзін
ыңғайсыз ұстайтындар.
ІІІ. Қарым-қатынастарды қабылдау қабілеті бұзылған тұлғалар:
1) «Бәсең-ойыншы» тұлға - ... ... ... ... жағдайдан шығудың жолын білмегендіктен зорлау жасаған
адам.
2) «Сценарийлік» тұлға – жас ... ... бір ... ... ... өзіндік «бағдарламасына» сәйкес зорлау жасайтын адам. [15]
1. Зорлау қылмысының жалпы ... мен ... ... ... ... түсінігі
Зорлау қылмысы жыныстық қылмыстардың ішіндегі ең ... және ... ... ... ... Ол ... ... 74-пайызын
құрайды. Ал жалпы қылмыстар ішінде ол 1,7-1,9 пайызды құрайды. Сонымен
қатар, бұл ... ... ... ... ... ... түрде қала
береді (латентті), себебі жәбірленушілер көптеген ... оны ... ... тағы басқа себептерге ... ... ... ... ... органдардың материалдарына
және статистикаға сүйенсек, зорлау қылмысы латентті қылмыстардың 25-пайызын
құрайды.
Зорлау қылмысының қоғамдық қауіптілігі қылмыскердің әрекетінің зорлығында,
күш ... және ... ... өте ауыр және күрделі болуымен
сипатталады. Зорлау ... ... ... ... ... ... ... психикасына да өте үлкен зиян келтіреді. Зорлау
қылмыстарының зардаптары көп уақытта жәбірленушінің ... ... ... ... әкеп ... ... ... заңға сәйкес зорлау
қылмысы Қазақстан ... ... ... ... бап ... ... бөлікте зорлау қылмысының түсінігін және ешбір топқа бөлместен
(жай құрамда) жауапкершілік көзделген.
Екінші ... ... ... ауыр ... ... ... зорлау қылмысының өте ауыр турлері көзделген. Осыған сәйкес
зорлау қылмыстары бойынша істі алып ... оның ... ... 1-
бөлігі бойынша, 40-пайызы 120-баптың 2-бөлігі бойынша, 35-пайызы ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 120-бабының 1-бөлігіне
сәйкес зорлау қылмысы былай анықталған:
Зорлау, яғни жбірленушіге ... ... ... күш ... ... ... болып қорқытып не жәбірленушінің дәрменсіз жағдайын
пайдаланып жыныстық қатынас жасау. Жыныстық ... ... бұл ... биологиялык түсінік болып табылады. Жыныстық қатынасты қылмыстық-
құқықтық мағанада анықтауға тырысу қалыпты ... ... ... ... әртүрлі мазмұнды бір түсінікке кіргізу хабарлар алмасудың
дұрыс процесін бұзады. Қылмыстық құқық ... заңи ... ... ғылым салаларының терминдері мен ... ... ... түсінігіне осы түсініктердің мазмұнына сәйкес болу керек.
Медицина ғылымында жыныстық қатынас дегеніміз - ... ... ... жыныстық байланыстың биологиялық актісі ... ... ... ... ... бұл ... мүшесі қынабына еркектің жыныс мүшесінің кіруінен тұратын, ұрпақты
жалғастыру үшін бағытталған физиологиялық акт ... ... ... ... бағытталған өзге де іс-әрекеттер жыныстық
қатынас болып табылмайды. Оларды тек ... ... ... түрде
қанағаттандыру ретінде анықтауға болады. [2, 43 б.]
Кей-кезде медициналық әдебиеттерде жыныстық қатынасқа жатпайтын ... ... деп ... Бұл ... сөз ... арасындағы жыныстық
қатынас және ... ... ... кіре ... ... ... ... болып тұр, дегенмен бұлар жыныстық қатынасқа ... ... ... ... ... ... қорытындылардың қателігін болдырмау
мақсатында тағы да айтатынымыз жыныстық қатынас - ол тек ... ... ... ... ... ... ... табылады. Яғни еркектің жыныс
мүшесі әйелдің жыныс қынабына кіргізілсе, демек ... ... ... сөз. Еркек пен әйел жыныс мүшелерінің физиологиялық бірігуі жыныстық
қатынас үшін анықтаушы және қажетті шарт болып табылады.
Американдық ғалым ... ... ... ... ... пен ... ... мүшелерінің бірігуін "соііш" ретінде
анықтайды, ал ... пен ... ... ... ... ... ... жыныстық қылық болып, бұны Америкада ... ... ... ... бұл ... қатынас, жыныстық акті дегенді
білдіреді. "РеШп§" (Петтинг; Сипалау) ... пен ... ... ... ... ... ... қоздыру арқылы
оргазмға жету болып табылады. Сот-медицина қызметкерлерінің жеке және
анықталмаған ... ... ... ... кең ... жыныстық қатынас термині ғылыми мағынада ... ... ... және ... ... яғни ... де қамтиды деп көрсетеді.
Зорлау қылмысынан нәпсіпқұмарлық сипаттағы күш қолдану ... ... ... өзге де ... ... ... ... болып қалу немесе қыздығынан айырылу сияқты зардаптар болмайды.
Қазіргі қолданыстағы ... ... ... ... - ... ... зорлаушыға қарсылық көрсете алмау жағдайын, өзімен не болып
жатқанын түсіне ... ... ... ... ... ... қолдану жолымен әйелдің еркіне қарсы онымен жыныстық қатынас жасау
болып табылады. Тәжірибеде жыныстық қатынас ... ... ... ... ... ... зорлауды мойындау үшін жеткілікті ме деген сұрақ
туындайды. Мұнда алдымен мынаған көңіл бөлу керек, келісім амалсыздан ... ... күш ... ... ... ... арқылы болуы мүмкін.
Сондықтан мұнда әйел жыныстық қатынас жасауға өз ... шын ... ме, соны ... алу қажет .
Англо-американдық құқықта әйелдердің еркіне қарсы жасалған ... ... - ... ... ... бұл ... жасау ретінде
талқыланады (алдау нәтижесінде, қорқыту, есі дұрыс еместігін ... ... ... қатынас жасауға келісімі жоқтығын көрсететін оның дәл
және анық ... ... және оның ... ... ... ... әйел ... қатынас жасауға еркі жоқтығын білдіре алмайтын болғанда
және оны білдіруге мүмкіншілігі болмаған жағдайда, бұл ... ... ... ... жасалған болып табылады. Ал егер әйел жыныстық ... өз ... ... онда ол өз ... ... болып табылады. Егер
әйелдің еркі шындығында болмай қалған есепке, шартқа ... ... ... заңи ... ... ... жағдайда әйелдің келісімі оның еркін білдіру деп бағаланбауы мүмкін.
Мысалы: әйел есі ... емес ... яғни ол ... ... ... ... сезініп, түсіне алмағанда оның келісімі заңи маңызға ие
болмайды. Әйелдің мұндай жағдайын біліп ... ... ... жасаған
субьект жәбірленушінің дәрменсіз жағдайын ... ... ... болып табылады. Бірақ, егер әйелдің психикалық жағдайы туралы
білмегенде және оның жыныстық ... ... ... өз ... ... жыныстық қатынас жасауы зорлау қылмысы үшін айыпталуға жатпайды және
бұл айыпталмау үшін ... ... ... ... заң ... ... ... жәбірленушісі тек әйел адам, ал зорлаушы тек
еркек ... ... әйел тек ... ... мүмкін дейді.
Ал кейбір ғалымдар зорлау қылмысының жәбірленушісі ретінде еркектер
де, зорлаушы ретінде әйелдер де болуы мүмкін деп ... Біз бұл ... және оны ... кодекске енгізіп, зорлау қылмысының субьектісі
ретінде әйелді де тану керек деп ... ... ... анықтау, берілген топқа қатыстылығын және
оның арнайы және ... ... ... ... ... қызмет етеді. Бұл қылмыстар үлкен немесе кіші болуына қарамастан
жыныстық қатынастың тәртібін бұзады және ... өте ... ... ... ... ... ... формацияда
анықталған, жыныстық моральға байланысты қоғамда танылған ... ... ... ... қатынастың тәртібінің мазмұнын жыныстық мінез-құлық түсінігінен
бөлек ашып көрсетуге болмайды. Жыныстық мінез-құлық қоғамдағы мінез-құлық
нормалары ... ... ... бірі ... ... Жыныстық
мінез-құлық немесе жыныстық мораль ... ... ... ... ... мінез-құлық нормалары жүйесін өзіне қамтиды.
Ф.Лист «жыныстық мінез-құлық ... тек ... ... бұл оның ... шектеп көрсетеді. Біздің ойымызша жыныстық
мінез-құлық түсінігі адамның ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар жыныстық мәселелеріне тиісті қоғамдағы
этикалық және эстетикалық ... мен ... да ... ... ... пен ... мінез-құлык арасындағы қатынас бұл
бүтіндей және бөлшектей арақатынас. Мысалы: Қылмыстық құқыққа ... ... ... қарсы, ал жыныстық мораль ... ... ... ... ... ... белгісі ретінде жыныстық қатынастарды
реттейтін ... ... ... бұзу ... табылады.
Зорлық қылмыстар басқа қылмыстардан белгілеріне, айырмашылықтарына
байланысты ерекшеленетін ... бір ... ... ... Осы топтағы
қылмыстарға қатысты заң әдебиетінде «жыныстық қылмыс» деген ... ... біз жеке ... ... ... бұзатын
жыныстық мінездегі қылмыстарды түсінеміз. Я.М.Яковлев жыныстық қылмыстардың
анықтамасын былай дейді: «Жыныстық қылмыстар ... - әр ... ... ... ... ... ... тәртібін немесе
жәбірленушінің жыныстық ... ... ... ... ... ... субьектінің жыныстық кұштарлығын қанағаттандыру мақсатымен
қасақана жасалатын, қоғамда қалыптасқан жыныстық тәртіпке қарсы, жыныстық
қатынасқа қол ... ... ... ... ... қауіпті іс-
әрекет.
Сонымен қатар жыныстық қылмыстарға байланысты ... ... ... ... ... ... дегеніміз -өзінің және
басқаның жыныстық құштарлығын қанағаттандыру үшін ... ... ... қатынастың дұрыс тәртібіне қол сұғатын, жыныстық сипатқа
ие қылмыстық заңмен көзделген ... ... ... [3, 13 ... ойынша бұл анықтамалар жыныстық қылмыстардың белгілерін
анықтайтын жыныстық мақсат деген концепциядан ... Бұл ... ... ... ... ... қауіпті жыныстық әрекеттердің жыныстық
қылмыстар ретінде тану мүмкіндігін жоққа шығарады. ... ... ... ... ... ... жыныстық мінез-құлықтың негізгі
қағидаларын бұзатын ... ... бір ... ... толық және
дұрыс анықталған болып табылады. Біздің ойымызша порнографиялық заттарды
тарату өзінің маңызы жағынан жыныстық қылмыстарға өте ... ... ... бұл қылмыстар Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... қылмыстардың басқа
қылмыстардан айрмашылығы, оның қоғамдағы жыныстық ... ... ... ... ... Себебі, басқа қылмыстар жыныстық
мораль нормаларын бұзумен байланысты емес. Тәуелсіздіктің алғашқы ... ... ... ... және ... ... ... болды. Жұмыссыздық, инфляция, товар дефициті, нарықтың күйреуі —
бұлардың барлығы республика тұрғындарының елеулі ... ... ... ... ... ... халықтың бұрын кездеспеген таптарға
бөлінуі орын алды. Мемлекеттің меншікті ... ... жаңа ... ... ... ... барлығы моральдық-идеологиялық вакуумның. дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... пайда
болуы, жастар санасына еліктеу меи ... ... ең ... ... ... ... қүқықтық нигилизм сияқты ... ... ... ... көзі ... тек қана ... ... жеке
көздері, жеке микроорта мен ... ғана ... ... ... ... ... ... де болып табылды. Өзінен-өзі
танылған, белгіленген ... меи ... ... ... ... ... байланысты зорлық ... ... ... ... Ол ... ...... сипатын
жоғалтты.
Қылмыстылық сапалы түрде өзгереді. Оның негізінің мазмұны маманданған
әрекеттер, кісі ... ... ... ... ... ең ауыр ... түрі ... табылатын. ең алдымен қоғамның
экономикалық, саяси құқықтық, өнегелі: салаларына ... ... ... өсу: ... қиындатты. Ұйымдасқан қылмыспен тығыз
байланысқан қорқытып алушылық көп жағдайда басқа ауыр ... ... ... Рэкетирлер мемлекеттік құрылымның осал тұстарын, лайықсыз
әрекеттерін біле отырып, оларға өз қызметін; ұсынады. Олармен ынтымақтастық
жағдайда болуды ... ... ... ұйым ... ақша ... ету
мақсатында азаматтарды кепілдікке ұстап алудың кеңінен таралуы: ... ... ... да ... ... сөз ... қол
сұғушылардың кейбір санаттарының қоғамдык қаупінің дейгейінің өсуі, олардың
салдарының ауырлығының өсуі қасақана, ерекше, қауіпті, ... ... ... өсуі ... ... ... ... кез-келген қылмыспен күресудің ғылыми негізделген
стратегиясын жүзеге ... ... ... ... ... маңызы
ерекше болып табылады. Осы тұрғыдан қоғамға қолайсыз мінез-құлықтың пайда
болуы, сонан ... оның ... ... ... ... анықтаушы жеке
сананың теріс қалыптасу мәселелері тек қана ... қана ... ... ... те мағынаға ие болады. Осы мәселе заң әдебиеттерінде
толығымен ... Сол ... жеке ... мінез-құлықтағы өз
орны мен рөлі бойынша қылмыстық ниет басты ... ... ... Оны ... онтологиялық және гнесологиялық маңызға ие. Қылмыстық
мінез-құлықтың ниеттілік проблемаларының қазіргі жағдайы осы ... ... мен ... анықтайды: жалпы және ... ... ... ... ... ... негізіндегі қылмыстық мінез-құлықтың, қылмыс ниетінің және
қылмыскердің жеке басының маңызын, ... және ... ... ... көрінудің әртүрлі нысандарын көрсету, әсіресе батылдықты
қалыптастыруда қылмыстық тәсілмен әрекет етудің ... ... ... жасалған психикалық әрекеттерінің әсерінен анықтауға талпыну,
қылмыстық ниет пен ауыр қылмыс ... ... жеке ... ... ... қарастыру, талдау жеке және жалпы сақтандыру шараларын
қабылдау үшін қылмыстық мінез-құлықтың ... мен ... ... ... ... ... Сонымен қатар, психикалық нормадан
ауытқумен ауыратын тұлғалардың қылмыстық мінез-құлықтық ... ... ... болады. Криминологиялық зерттеулер
қылмыстық ниеттілікке ... ... ... тұлғаның өзіндік қасиеттерін
танылатынын куәландырады. Соңғы кездері қылмыс жасаған ... ... және ... ... ... ... Қылмыс жасаған адамдардың тұлғасына зерттеу жеткілікті түрде
дамыған теорияға негізделуі қажет. Адамның мінез-құлқы мен қылмыстық ... ... ... ... ... барлығына қарамастан
әдибиеттерде мотивацияның жалпы ... әлі ... және ... ... ... ... болмауы
әділетті көрсетілген. Оны теориялық тұрғыдан қалыптастыру мінез-құлық пен
қылмыскердің жеке ... ... ... мен ... ... ... тереңдетуге және осы негізде жеке болжау мен
қылмыстың алдын-алу теориясын жасауға мүмкіндік береді.
Соңғы жылдары ... мен ... көп ... қылмыстық
мінез-құлықтық криминалды ниеттілігін зерттелуіне көп көңіл бөлді. ... ... ... ... бірі ... табылады және
оны айқындау мен зерттеу осындай ... ... ... ... ... тереңдеп түсінуге, қылмыстың алдын-алу шараларын
белгілеуге мүмкіндік береді.
Өткен ғасырдың 60-шы ... ... ... мен ... зерттей
отырып, нәтижесінде қылмыс субъектісінін қоғамға жат үстанымдарының мәнін
білдіретін психологиялық және ... ... ... болады деп
көрсетілген[4, 10 б.]Одан кейінгі көптеген зерттеулерде қылмыстық мінез-
құлықтың мотивациясын зерттеудің ... мен ... көп ... ие ... және ... көп ... 13 б.]Қылмыстық мінез-
құлықтың криминалды ынталануын зерттеу әртүрлі ғылым салаларымен жүзеге
асырылады: криминология, криминалистика, қылмыстық процесс, психология ... ... ... ... ... ... мен оның
ниеттілік түсінігіне анықтама берудің қиындығы әр түрлі ... ... ... ... Ниет пен ... - ... болып табылатындықтан, психология ғылыми саласында қалыптасатын
түсініктерге сүйенуіміз керек, әрине, бұл ... заң ... ... де ... ... жөн[6, 4 б.]Бірақ, Бельгиялық психолог
Ж.Нюттэн айтып кеткендей, тіптен психологтардың өздері ниеттіліктің ... ... ... ... қандай екендігі туралы мәселе
шешілмеген. ... ... ... ... ... түсінігі мүлдем
артық және ... ... ... ... ... ... мен
социологтардың еңбектерінде ниет туралы ол тұлғаның белсенділігінің, қайнар
көзі және бастамасы ... ... ... ... ... б.]С.Т.Москичев: дәл осы ниет категориясының адамдық
мінез-құлықтың мәнін түсіндіруге арналған басқа психологиялық түсініктердің
арасында ең маңыздысы табылатынын атап ... Ниет ... бір ... мінез-құлықты білдіретін анағұрлым нақты ғана емес, сонымен
қатар, неғұрлым қорытындыланған компонент болып табылады.
Қылмыстық құқыққа ... ... ... ... ... бұл ... жасауға тұлғаны итермелейтін күш[8]. Біздің ойымызша ниет
тұлғаның ... бір ... ... ... ... және ... ішкі қозғаушы күш ретіндегі анықтамасы, түлғалық мінез-қүлықтың
механизміндегі ерекшеліктерді толығымен ... ... ... ... ... ... К.Е.Игошевтің түжырымында
анағүрлым толығырақ ... ... ... ... іс-
әрекеттің тікелей ішкі дәлелі болып табылатын және қылмыстық әрекеттің неге
бағытталатынына түлғалық қатынасты ... ... орта ... ... тәжірибесінің әсерінен қалыптасқан, түрткі болған күш
ретінде анықтауға болады[9].
Әрине, ғылыми әдебиеттерде кездесетін осы және ... да ... ... ... ... ... ... шығармайды. Бірақ,
олар ниет адамның мінез-құлығы механизмінде орын ... ... ... ... бөледі және тұлғаның мінез-құлқының ниетпен байланысының әр
жақтылығын көрсетеді. К.Е.Игошевтің ... ... ниет ... ... ... да ... құбылыстардың мазмұнының элементтеріне
сәйкес ... ... ... оның ... ... ... ... маңызға қылмыстық мінез-құлықтағы ниет пен мақсаттың өзара
тығыз байланысының криминологиялық маңызы зор. Ниет пен ... ... ... ... де, тек ниет пен ... ... ғана
қылмыстық мінез-құлық анықталады. Адамның мақсатының ... ... ал ... ... ... ойды қалай жүзеге асыру керектігін
анықтайды. Криминология үшін ниет пен ... ... және ... ... қоғамға жат үстанымдарын анықтауға мүмкіндік беретін фактілерді
белгілеу ... ... ... ... ... қылмыс жасаудың кілті ретінде ең алдымен адам
ниеті санасында бейнеленеді. Ниет ... ... ... ... ... ... үшін ... жасау мақсатын алға қоятын және ниетке жетудің
құралдарын анықтайтын мінез-құлықтың ... ... ... ... ниет құқықтық маңызға тек ... жеке ... ... ... нақты жағдайдарына байланысты пайда
болды.
Қылмыстық мінез-құлық мотивациясының түсінігі ниет сияқты ... ... ... кең де, тар да ... ... Кең
мағынада мінез-құлықты мотивияция ретінде адам мінез-құлығының толығымен
анықталатын психологиялық мезеттердің ... ... ... тар ... ... кеңірек таралған. Оның ... ... ... ... үш ... бөлу ... қылмыстық
мотивация, қылмыстық іс-әрекеттерді жоспарлау және қылмысты жүзеге асыру
және қоғамға қауіпті ... ... ... ... механизмі
белгіленеді. Бұл жағдай ниеттің пайда болу және қалыптасу процесі ретінде
немесе ниеттің (қажеттіліктің, мүдделердің, ... ... ... 71. б]. ... ... ниеттілікті түлғаның
мінез-қүлығын барлық механизмін сипаттау үшін пайладанады. ... ... Ниет ... мінез-қүлыгының қозғаушы ... ... және оның ... ... ... ... қүраушы жағы[12].
Д.Н.Узнадзенің пікірінше адамының мінез-қүлығын ... ... мәні адам ... ... және ... ... ... іс-әрекеттер[13]. Нерв жүйесінің немесе басқа да ... туа ... ... ... ол ... өзара әрекеттеріне
сәйкес сыртқы жағдайлардың негізінде пайда болатын ... ... ... ... ... ниеттілігіне берілген анықтамасын
бағалы деп санап, Т.Г.Рахимов келесідей толықтыратын анықтама береді: Мінез-
құлықтың ниеттілігі өзекті ... ... ... ... ... сәйкес келетін мінез-құлық түрінің таңдап ... ... Ниет ... өз ... ... ереьапе
қатынастарын білдіретін, тұлғаның қажеттілігі мен талаптарының жағдайының
детерминацияланған ... ... ... ... қозғаушы
күштер жүйесі ретінде ... ... ...... Бірақ, психологиялық ғылымдарда бүл түсініктер біркелкі
баяндалмайды. Кейбір авторлар мінез-құлықты әрекеттің бір түрі ... ... ... одан тыс ... мағынада қарастырады. Мінез-құлық
тұлғаның өмір сүру ... ... ... ... түсінігі әр жақты. Ол
адамның белсенділігінің әртүрлі нысандарын ... ... ... ... ... ішкі. Осы жиынтық тұлғаның
қасиеттерін шындыққа көзқарасын анықтайды. Ниеттілік ... ... ... ... ... ... іс-әрекет — бұл ниеті
жоқ іс-әрекет емес, шынында ол субъективті және объективті жасырын ниеттері
бар ... ... ... тек бір ... ғана ... ол ... — яғни, түлғаның мінез-құлық формасына тән (қарама-қайшы, өзгермелі,
қозғалмалы) ниет ... ... ... ... ... оның ... тұлғаның келбетін бейнелейтін мәнді белгілердің ... ... үшін ... ... тұлғаның қылмыстық мінез-құлық
ниеттілігінің қалыптасуының сыртқы әлеуметтік ортамен, қоғамның объективті
тарихта қалыптасқан шарттарымен тығыз және ... ... ... ... Олар ... әсер ете ... ... қалыптастырады.
Бұл кезде әрекеттің орта, яғни, объективті фактор болып табылатын ... жағы ... ... ... ... детерминациялайтын
ішкі факторларды ескермеуге болмайды. ... ... ... орта ... ішкі ... — тұлғаның психикалық
қайшылықтары, оның көзқарастары және ... ... әсер ... ол ... ... жүзеге асырылатын детерменация" деп жазды[16].
Қылмыстық мінез-құлықтың мотивациясын зерттеу тұлғаның психикасындағы сана
проблемаларын анықтаумен тығыз ... ... ... ... ... толығымен қарастырылмайынша ниет ұғымын дұрыс
анықтауда ... ... ... ... ниетінің пайда болуы, қ-ажшгасу тіродесі
мен көрініс табуы тікелей санамен байланысты. Көзқарастардың әртүрлілігіне
қарамастан барлық зерттеушілер ... ...... ... ... әсерінен пайда болатын тұлғаның әртүрлі қажеттіліктермен,
мүдделермен, сезімдермен анықталатын ... ... ... ... ... бір ... қалыптасады. Қоғамға қарсы әрекеттердің механизмін
тереңірек зерттеу үшін тұлғаның қажеттіліктері мен мінез-құлықты ниеттерін
арасындағы байланысты ... ... ... ... ... қарсы
мінез-құлық тұлғаның ортамен қайшылығын туындатады. Мінез-құлық мақсаттарын
қалыптастыру ісінде қажеттілік зор маңызға ие ... және ол ... ... үшін ... ... ... ... ниет ретінде тек
саналы түрде және нақты бір мнез-құлықпен ... ... ғана ... ... ... ... заң ... тән екендігі анықталады:
Әртүрлі қажеттіліктердің арасындағы тепе-тендіктің бұзылуы;
Қажеттілік пен мүдделердің жалпы қайшылығы;
Олардың өзара сәйкессіздігі;
Олардың қанағаттандыру тәсілдерінің құлықсыздығы.
Криминологтардың пікірінше тұлғаның тұрғылықты жері мен ... ... ... ... ... республикамыздың негізгі әлеуметтік-
экономикалық күштердің жиынтығы болып табылады және бүл ... ... ... және ... ... және ... ... анық
көрінеді. Алматыда жинақталған ішкі істердің негізгі күштері мен қаражатына
қарамастан, ... ... ... ... ... ең ... ... Көшелерде, парктерде, басқа да қоғамдық орындарда да, үйлерде,
пәтерлерде жасалатын ... ... саны өсіп келе ... дағдарыс адамдарды, әсіресе жастардың қалаға көшуге және
сонда қалуға мәжбүр етеді. Осындай ортада, мүліктік қылмыстар ұрлық, ... ... кету және ... кету және ... ... ... зорлау, бұзақылық сияқты қылмыстар басымырақ болып келеді. Біздің
қылмыстың ниеттерін ... ... ... халықтың негізгі
бөлігінің әлеуметтік деңгейінің төмендеуі, ... ... күн ... ... ... ... ... бұзушылықтың
көзі болып отыр. Қылмыстық мінез-құлық мотивациясы динамикасының ... ... ... ... ... да атап өту ... Жігіттер
мен жас өспірімдерге мысалы, көтеріңкі әсерленгіштік, ... тән, ... ... ... "үйлесіп кеткен"
көтеріңкі сезімталдық және қаталдық, тұрақсыздық және қыңырлық, бағалаудағы
кесімділік, дербестік көп кездеседі. Дәл осы ... ... ... ауыр ... ... жасайтын тұлғалар жиі ... Олар ... ... ... ... қатал қылмыстар жасайды (тіптен
психологтар үшін де), олардың ... ... ... ... ... ... ... маскүнемдікке, нашақорлыққа, уытқұмарлыққа,
бұзақылыққа, азғындыққа бейім болып ... Осы ... ... ... ... өсіп ... Осыған байланысты генезис қаталдыгын
арнайы зерттеген Л.Б.Филоновтың пікірінше қаталдық жағдайына ... жас ... ... ... ... ... тұлғалардың жасаған
қылмыстың ниеттілік ... көп ... ... ... ... ... қажеттіліктің, мүдделердің, тұлғаның қылмыстық
мінез-құлығының ниеті болып табылмайды. Әрине, жас ... ... ... ... ... өзі де, оның ... ... де,
сезімдері, дағдылары да өзгереді. Сонымен қатар, ниеттілік сыртқы және ... да ... ... Г.М.Миньковскийдің пікірінше жас
ерекшеліктерін қылмыстық мінез-құлықтың пайда болып дамуындагы ... ... ... ... болмайды[19].
Кәмелетке толмагандар мен жастардың қылмыстық ... ... бір ... ... ... Ересек азаматтардың арасындағы ... ... ... Зорлау ниеттілігінің құрамы елеулі өзгереді, олармен
жасалатын ауыр ... ... ... Олардың ішінде зорлықсыз
жасалатын қылмыстар басымырақ, ал көп жағдайда олар пайдақорлық қылмыстарды
жасайды. Жае ... ... ... ... ... және ... пайда болады. Сананың белгілі бір ... ... ... ... және ... ... мінез-құлықтың өзі белгілі ... пен ... ... ... ... ауытқиды.
Криминологияда өмір салтының қалыптасуы да ... ... ... ... салты" категориясын енгізу қылмыстық мінез-құлық
механизмін тану ... ... бір ... ... ... ... дәл осы
өмір салтында тұлға мен қоғамның ... сан ... ... ... ... Өмір ... тіршілік әрекетінің объективті шарттары мен тұлғаның
қоршаған орта және оны құрайтын адамдардың өзара ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта,
тұрмыстық жағдай өмір салтын қалыптастырады. Сөз ... ... ... ... туралы, жанұялық қатынастардағы анағұрлым бейнеленген
қолайсыздықтар туралы болып отыр. Өмір салтындағы зорлықты қылмыс ... алуы көп ... ... осы категориясының күнделікті өмір сүру
шартымен ... Өмір ... ... ... ... ... және тұтыныстарды бейнелейді. Осылайша, белгілі бір ... ... ... бірі ... ... орта ... ... жағдайлар қылмыскерлердің өздерінің өмір салтымен және олардың
бұрынғы әлеуметтік жат мінез-құлығымен негізделеді. Бүгінде сыртқы ортаның
кез-келген криминогенді факторлардың көзі ... ... ... жоқ.
Мұндай қылмысты істердің біз жасаған талдауы мысалы, қасақана кісі өлтіру
мен денеге ауыр ... ... ... ... ... 150 ... ... олардың 50-нен көбі жанұялық тұрмыс саласына, ...... ... ... ... көрсетті. Осындай
қылмыстарды жасау кезінде негізгі ниет ретінде кек, ... ... өш, ... және басқа да ...... ... ... қатар бұзықтық ниеттер көрінеді.
Криминогенді отбасылық жағдайдағы мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... ... ортамен, онда
қалыптасқан жанұялық өмір нормаларымен, тұлғаның жанұядағы дәрежесімен
анықталады. ... ... ... әрекеттер мүдделерінің сәйкес
келмеуімен, қылмыскер мен жәбірленушінің көзқарастарының сәйкес ... ... ... ... ... ... ... өз намысын қорғау,
кек, қызғаныш немесе басқа да көңілдік сезімдер түріндегі ішкі ... ... ... ... ... ... қорқыныш, ашу
және т.б. қабаттасып жүреді. Осы себептің құрылымына ... ... тең және олар ... ... қылмыстардың жасалуының барлық
жағдайында біркелкі орын алады. Бұл қылмыскердің ... ... ... ... ие: ... ... ол мемлекет және қоғаммен сыналатын
ниеттен туындайды: екіншіден, оның пайда болуы көп ... ... ... және аффект күйімен шартталады.
Сонымен қылмыстық мінез-құлыққа тікелей және ... ... орта ... ... ... мінез-құлықтың тамыры ... ол ... ... тығыз байланысты.
Барлық жыныстық қылмыстар өзінің қоғамға қауіптілік дәрежесінің
ерекшелігіне, маңызына қарамастан ... бір ... қол ... ... жыныстық мораль нормаларына негізделген жыныстық қатынастың тәртібіне
қол сұғу ... ... ... ... ... ... тектік және топтық
обьект ретінде таныған.
Жыныстық қылмыстың ... ... ... Бұл ... бір ... ... бостандығына кол сұғудан тұрса (зорлау), ал екінші бір
тобы қоғамдық ... бұзу ... ... Зорлау және нәпсіқұмарлық
сипаттағы күш қолдану әрекеттерінің тікелей обьектісі жыныстық бостандық
болып табылады.
Зорлау бостандық ... - ... ... ... және ... ... ... өмірін ерікті анықтау құқығын айтамыз.
Зорлау ... ... ... ... және бекітілген моральдық
нормамен анықталады. Мысалы: азаматтар басқа біреудің есебінен ... ... ... құқығы жоқ. Сонымен, ... ... - ... ... ... ... құқықтарын бұзбай,
өз еркімен өздерінің жыныстық құштарлығын қанағаттандыру құқығы болып
табылады. ... ... ... ... ... құқығының барлық жағын қамтиды. Сондықтан басқа адамдардың
еркіне қарсы жыныстық сипаттағы кез-келген ... ... ... ... ... ... ... біз «зорлау бостандық мазмұнына тек жыныстық қатынасқа түсу
кіреді» деген П.П.Осипов пікірімен келіспейміз. Сондықтан, басқа адамдардың
еркіне қарсы жыныстық әрекет ... ... ... қол сұғу ... ... еркіндігі қағидасы жыныстық моральдың ең негізгі
белгісі болып табылады.
Көп авторлар жыныстық қатынастардың ... ... ... қол сұғылмаушылығын қарастырады. Біздің ойымызша жыныстық
бостандық термині дұрыс және дәл ... ... ... ... ол жыныстық
моральдың маңызын көрсетеді. Ал жыныстық қол сұғылмаушылық, тек ... ... ... ... болып жатқанның мәнісін
түсінбейтіндерге байланысты қолданылуы ... ... ... жасқа толмаған
немесе ақыл-есі дұрыс емес адамдарға қатысты айтсақ болады. ... ... ... қатынаста өздерінің келісіміне ... ... ... ... қол ... ... болып табылады.
Қылмыстық құқықтың негізгі белгісі болып, қылмыстардың жүйесін ... ... ... обьектісі болып табылады. Сондықтан жыныстық
қылмыстарды топтастырғанда, осы қылмыстың тікелей обьектісі басшылыққа
алынып ... ... Егер ... ... ... обьект болса, яғни
заңмен қорғалатын қылмыстық қатынастың бірнешеуі бұзылса, онда ... ... және ... ... ... ... обьектіні тауып алу
қажет. Көптеген жыныстық қылмыстар тек қоғамда ... ... ... бұзу емес, сонымен қатар жеке тұлғалардың құқықтарына
қол сұғуына да байланысты болады. Мысалы: зорлау, ... ... ... әрекеті, жыныстық қатынас жасауға және нәпсіқұмарлық сипаттағы
әрекеттерді жасауға ... тағы ... ... ... жыныстық
қылмыстардың жүйесін қазіргі заңдарға сәйкес құрастырған. ... ... және ... ... ... береді.
Ол ... ... ... төрт ... ... қарастырады. Адам
өзінің мінез-құлқын реттеу қабілетінің арқасында қоғамдық өмірдің барлық
жақтары мен процестері ... ... ... ... Адам ... әсерлермен өзара себеп-саддарлығы жеке адамның шығармашылық
белсенділігін, ерік жігерінің біршама ... ... ... және ... алдын-ала тура айқындалуын білдірмейді. Сонымен бірге сыртқа
да, ішкі де жағдайлар ... әсер ету ... де ... ... ол "әсер етудің өзінің ғана емес, сонымен бірге оны
қабылдау жағдайларының сипатына да" байланысты болады[20, 65 ... ... ... ... қылмысын, қылмыстың қайталануын, кәмелетке
толмағандардың қылмыстарын, абайсызда қылмыс ... ... ... және әлеуметтік-психологиялық проблематиканы
зерттеумен байланысты болады. Кеңестік криминологияда ... ... ... ... қылмыстар анықтаушы жүйесіндегі биологиялық факторларды ... ... ... ... ... қателіктер кеңінен
тадащщ..
Қылмыстылық өзінің шығу ... ... ... ... әлеуметтік
сипатта болады[21. 70 б]. Қылмысты, тіпті сөз ... ... ... бере ... ... ... бірге биологиялық
тұрғыдан қарастыруға ұмтылушылық сиыспайтын ... ... ... ... ... құбылыстарға биологиялық сипат беруге әкеп
соқтырады. Н.П.Дубининнің, ... және ... ... ... ... ... ... психикалық ауытқу қылмыстың
ниеттері ... ... ... көрінеді және бәрінен де жиі ретте күш
қолдану мен ... ... ... ... ... ... былай деп ойлайды: психиканың ауытқулары (ниет емес, шарт
ретінде) қылмыстық әрекеттері фактісі мен олардың ... ... ... ... тағы да ... деп ... ... айқындаушылары
арасынан психикалық ауытқулардың орнын шынайы түсіну әлеуметтік ... ара ... ... ... ... ... ... де соншалықты мүмкін болады[23].
Қылмыстық мінез-құлықтың шығу тегіндегі адамның биологиялық және
психологиялық ... мен рөлі ... ... ... ... ... Осы ... зиян келтіру рөлін, оның ішінде
қызу қандылығы мен мінезін ... ... іс ... ... ... ... қажетті жағдайлар жиынтығынан қылмыскердің жеке ... ... алып ... әкеп ... ... ... деп көрсетеді: "қылмыс жасаған адамның мінезі мен қызуқандылығының
ерекшеліктеріне олардың қылмыстың ниеті ... ғана ... ... осы
ерекшеліктерді білу нақ осы адамның неліктен қылмыс жасағанын және
адамдардың ... ... ... ... жәрдемдесетінін анықтауға
мүмкіндік беретіндіктен де назарға алынуға тиіс..."[24] ... ... ... Ол ... ... Егер ... ... нақ осы адамның қылмыс жасауымен байланысты ... ... ... ... ... ... әрекеттес қажетті жағдайлардың жиынтығы
жатады.
Өте ... бір ...... ... ... пен
санасыздықтың ара қатынасы мен ... ... ... ... ... ... ... өмір салты мен мінез-құлыққа көп ... ... ... ... ... түрде қатысады.
В.С.Ротенбергтің пікірі бойынша, мыналай теориялык қағиданы негізге
алады: санасыз психикалық мінез-құлықтың әр ... ... ... мінез-құлық пен сананын ара қатынасының әр түрлі нұсқалары болып
табылады[25]. Санасыз психикалық мінез-құлық туралы сананың дамуы ... ... Сол ... санасыздық психикалық мінез-құлық дегеніміз
психиканың ертеректегі саласының (яғни жануарлар мен жас ... ... ... ... ... ... ... анықтамасы ғана
емес, қайта ол тек қана санамен қатар және онымен тығыз ... ... ... адамға тән нысаны болып табылады.
Мінез-құлықтың ғылыми себеп-салдар ... ... ... ... ... тура және ... емес, керісінше оның санасы мен еркі
арқылы ұғынылады және сонда өзгеріске ұшырай отырып анықталады. "Адамдарды
қозғалысқа келтіретіннің бәрі ... миы ... өтуі ... деп жазды
К.Маркс,- бірақ оның осы мида қандай түрге енетіні мейлінше көп дәрежеде
мән-жайларға ... ... ... ... ... ... жан ... жай уақытта пайда болған
қажеттіліктерді ұғынуды ұғынудан өзгеше болады.
С.Л.Рубинштейн былай деп атап көрсетті: жан ... ... ... кідіруіне, өзін бақылаудың бұзылуында, демек, шешімдер қабылдауда
көрініс табады, ... ... мен ... ... ... сана ... мазмүнын өзгерте отырып, оның қоғамдық қаупін жеке-даралайды"[27].
Әлеуметтік-психологиялық ... — бұл әр ... ... ... ... ... ... сана "бір жағынан, болмыстың қызметі ... ал ... ... - адам ... ... міндетін
атқарады"[28].
Өзінің әлеуметтік-психологиялық мазмұны жағынан адам-мінез-құлқының
айрықша ... ... ... оның мақсатты бағытымен, таңдау
сипатының тән ... ... Адам — ... ... иесі. Оның
қызметі сана мен еркінің, сондай-ақ ниеттерінің, ... ... ... билеулерінің болуымен сипатталады, олар адам ... ... ... ... ... ... табылады. Мән-
жайларға қарай мінез-құлықты тандап алу қажеттілігі ... адам ... ... және ... ... ... әлеуметтік сипатын,
бағытын санамен қамтиды, бұл ... ... ... ... тәжірибені
алып, оны осы жағдаймен өлшеп салыстырады. Психология ерік ұғымын адамның
өзінің қызметін өзі ... ... ... ... ...... процесс, онда ниет, сана, ерік пен басқа да психологиялық ... және ... ... ... Бұл ... ... ... оның ішінде заңға қарсы мінез-құлыққа да сипатты болады, өйткені
"ерік белсенділігінің жай-күйі әр уақытта кез-келген ... ... ... Сана ... ажырағысыз болады және нақты ... ... ... ... де, (саналы әрекет қана ерікті
әрекеттер болуы мүмкін). ... ерік ... ... ... ... мінез-құлық нұсқасын таңдап алуға тікелей қатысады. Сана ... ... ерік ... ... ... ... ... аса маңызды анықтаушылық рөліне әлеуметтік және ... ... да ... ... ... ... ... мынаны
атап көрсетеді: "Бейнеленетін және бейнеленген нәрсе арасында бейнелейтін
жүйені көруге болады деуге ... ... бар. ... осы жүйе ... кездегі әр алуан бейнені анықтайды"[30]. Психология кез-келген
мінез-құлық әрекетін адам мінез-құлқының әлеуметтік бақылау ... ... ... ... бұл ... ... ... ең жоғары деңгейінде жүзеге асырылады, ал
кез-келген жағдайдағы әрекеттер туралы қабылданған ... ойға ... шешу ... ... ...... адам қызметінің
ерекше белгісі. Адам қандай да бір әрекет ... ... осы ... қол ... ... ... те ... табылады, бірақ оның мінез-құлқы әр алуан ... ... ... Талғаулылық — мінез-құлықтың негізгі қасиеті,
оның аса ... ... Бұл ... ... ... мінез-құлқы, оның
ішінде заңға қарсы мінез-құлық та ие болады. Мінез-құлықты талғай отырып,
адам моралдық және ... ... ... ... қажеттіліктері мен
мүдделерін, қоғамдық талаптарын қанағаттандыру мүмкіндіктерін ... ол ... ... ... ... ... ... — ерікті жеке тұлға. Жеке басының бостандығы өзінің еркіне, ... ... ... ... ... ... көрінеді. Сана адамның
психикалық қызметін бақылайды. Оның ... ... оның ... ... қылығынан біз санасы бар мақсатты ойлайтын субъектінің мінез-құлқын
көреміз. Адамның психикалық қызметі мен ... ... ... ... ... бірлікте болады. Адамның мінез-құлқындағы сезімдік және
ерік ... ара ... оның ... адамның психикалық
қызметіне қандай рөлі атқаруынан, сайып келгенде оның ... ... ... алу ... ... ... Бірақ сезім
билеулерінің ерекшелігінің және сыртқы ортаның ... ... ... тәуелсіздікте болуы деп есептеледі. "Сезіну билеулерін тек
сыртқы әсер ғана ... деп ... ... ... ... ... уақытша байланысы бар ойлау байламдарының барысына ықпал
етіп, осы байламдардь: ... ... ... билеулері адамның санасы
мен еркін ғана ... ... ... адамның қайсібір қылықтар жасау
батылдығын ынталандыруға, мінез-құлық ниетін қалыптастыруға бағыт беруге
ықпал ... ... ... адамның мінез-құлқын саналы түрде ықпал ететін
мейлінше тұрақты, қауырт сезім ... ... жан ... ... ие ... ... ... мінез-құлықтың шығу
тегіндегі құқыққа қарсы мінез-құлық пен сезім билеуі процестерінің ... ... ... ... ... күшті болатыны соншалық,
сезімдер, сезім билеу жай-күйлері мен сезім ниет туғызушы міндетін де
атқарады[33 81 б]. ... ... ... ... әлеуметтік
сезім күйлерімен қоса жүретіндіктен, соңғылары тікелей адамның психикалық
қызметімен астасады, ол ... ... мен ... ... ... шешуші ықпал етеді.
Кейбір қылмыстардың істелу негізіндегі сезімдік процестердін маңызды
рөлін ... ... заң ... ... ... ... ... ретінде жәбірленушінін заңсыз әрекеттерінен
туындайтын күшті жан күйзелісі ұғымын енгізді (ҚР ... ... ... Жан ... нақты психологиялық ұғым болып табылады. Бұл
"жәбірленуші тарапынан күш ... ... ауыр ... ... өтетін сезім билеуі әрекеті" (ҚР ҚК-нің 104 және 110-баптары).
Т.Г.Шавгулидзенің дұрыс атап ... жан ... ... ... ... табылады[34]. "Жан күйзелісі кезінде сезімдік
қызыну,- деп жазды С.Л.Рубинштейн,-осы күйдің ... ... ... ... ... оны ... ... жолдарын бұзып жіберуі мүмкін"[35].
Жан күйзелісінің пихлогиялық сипаттамасын және осы ... ... ... ... ... ... Б.В.Сидоров мынадай
қорытындыға келеді: біріншіден, жан ... ... ... ... және ... қоса ... психикалық қызмет ұғыну деңгейінде өтеді
және жан қиналуының қатерлі нүктесіне жақындай ... ... ... ала ... оның ... ... ... екіншіден, жан күйзелісі жай-
күйінде ұғыну саласы недәуір тарыла түседі және сана-ерік арқылы ... ... де "жан ... қандай күшті болғанымен де, біз
өзімізді әнтек ... ... ... аламыз"; үшіншіден, жан
күйзелісінде объективтік болмысты ... ... ... жеке ... ... біртұтас күйде бола алмайды, сондықтан субъектінің жан
күйзелісі әрекетінің осы ... ... ... ... және тұтастай ол үшін
тәнті сипаты болмайды, алайда мұның өзі тіпті қиын жағдайларда да еркін
таңдау мен ... ... ... ... ... ... жеке-
даралығын көрсету мүмкіндігін теріске шығармайды; төртіншіден, "жан
күйзелісінің ... ... ... ... жеке бастық, көбінде
әлеуметтік сипаты ... және жан ... ... ... "сана олқылықтары" қалай болғанда да ... ... ... ... ... ... ... есебінен санамен
толығады, соның ... ... ... адамның саналы-ерікті
әрекеттеріне автоматтандырылған қозғалыстар сипатын бере ... ... ... нысандарының рөлі айтарлықтай артады[36]. Сондықтан
кейбір ғалымдардың пікірін мына ... қате деп ... жөн: бұл ... аса масаңдық пен күшті жан күйзелісі ... ... ... ... ... ... салдары болып табылады. Мыналарды
айыра білу ... ... ... ... ... ... ... ниет етулерінің көздері туралы субъектінің өзі сөз жүзінде адал есеп
бере алмауын, екіншіден, психикалық қызметтің бұзылуымен пайда болатын жай-
күйлерде ... ... ... ... ... білу керек, бұл кезде осы
мінез-құлықты қоршаған ортаның фактілерін, ... ... ... ... ... дұрыс қабылдамаудың нәтижесі ретінде қарастырған жөн.
Екінші жағдайда субъект саналы түрде қылықты тандауды жүзеге асырады, ... ... ... ... ... ... қызмет — оның мінез-құлқының
реттеушісі — бұл жағдайда ақаулы сипат алады. Мұндай жай-күй ... ... ... ... ... ... қоса ... бұл тек жан күйзелісі мен масаң күйінде қылмыстарды ... ... ғана ... ... ... ... Мұндай мінез-құлық
адамның қаншалықты ойланбай әрекет етуімен емес, оның ... ... ... ... ... және жеке ... ... ұштастырып толыққанды реттеуін жеткілікті ұғынуының болмауымен,
қажетті, ықтимал және тиым салынған тұрлаулы ... ... ... ... бостандыққа қарсы қылмыстар.
2-Кәмелетке толмағандардың жыныстық қол ... ... мен ... ... ... ... тәрбиесі мен
дұрыс жыныстық дамуына және жыныстық қол сұғылмаушылығына қарсы
қылмыстар.
4-Әйелдер мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... автор бір құрамдағы қылмыстарды кіргізеді,
яғни еркек пен еркек арасындағы жыныстық ... ... ... Н.Д.Дурманов, жыныстық ... ... ... топтарға бөледі.
1-Әйелдердің қадір-қасиетіне, денсаулығына, бостандығына қол ... ... ... физиологиялық дамуына, бостандығына және
жыныстық қол ... ... ... ... пен еркек жыныстық
қатынасы (мужеложство). Мұнда қол сұғу обьектісінде, яғни ... ... ... ... ... ... қатынас жасауындағы маңызды
ерекшеліктер есепке алынбаған.
Біздің ... ... ... обьектісінің ерекшеліктеріне
негізделіп, жыныстық қылмыстарды келесі жүйеге топтастыруға ... ... ... ... ... ... ... (зорлау,
нәпсіқұмарлық сипаттағы күш қолдану әрекеті, және жыныстық қатынас жасауға
немесе нәпсіқұмарлық ... өзге де ... ... ету). ... ... ... жыныстық дамуына және жыныстық қол
сұғылмауына қарсы ... ... ... ... кәмелетке
толмағандарға нәпсіқұмарлық күш қолдану ... ... он алты ... ... ... және ... сипаттағы өзге де
әрекеттер жасау және жас балаларды азғындату).
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... ұштасқан жыныстық қылмыстар (зорлау, нәпсіқұмарлық сипаттағы
күш қолдану ... ... ... ... және ... ... де ... мәжбүр ету). 2-Зорлықпен ... ... (он алты ... ... жыныстық қатынаста болу және
нәпсіқұмарлық сипаттағы өзге де ... ... жас ... ... ... байланысты Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексі ... ... ... ... 3орлау(120-бап).
2. Нәпсіқұмарлық күш қолдану (121-бап).
3.Он алты ... ... ... жыныстық қатынаста болу ... ... өзге де ... ... қатынас жасауға немесе нәпсіқұмарлық сипаттағы өзге де іс-
әрекеттерге мәжбүр ету ... Жас ... ... ... ... ... ... мен жүйесі
Криминологтар зорлау және өзге де ауыр ... ... ... ... ... байланысты бірнеше мәрте
талпыныстар жасады. Олардың ... бір ойға ... ... ... ... ... және ... ұштасқан адам өлтірулерді жасау жыныстық тәрбиенің
жоқтығымен байланысты; ... оқу ... мен ... ... ... ... қалыптастыруға қатысты, бос ... ... ... ... тиісті түрде көңіл бөлінбейді.
2) порнографиялық ... ... және ... ... ... ... ашықтан-ашық сатылуы және
таратылуы;
3) ... жас ... ... ... даму кезеңінде
жасөспірімдердің ата-аналарының қадағалауынан тыс қалуы;
4) қазіргі жастардың ... ... ... ... ... ... ... ер адамдардың өздерін табиғатынан әйелдерден ... деп ... әйел ... ... діни ... соқыр
сеніммен қарауы;
6) зорлау және зорлаумен ... адам ... көп ... немесе есірткілік мастық күйде жасалады;
7) жыныстық сипаттағы қылмыстардың басым көпшіліктері бұзақылық ниетпен
жасалады; ... ... ... ... толмағандар жасайды, олар
өздерінің ... ... ... ... ... араласытындығын,
батылдығын дәлелдеу үшін жасайды;
8) жәбірленушілер тарапынан жыныстық жақындасуға ... ... сол ... ... ... ... өздерінің жағдай жасауы;
9) зорлаумен ұштасқан адам ... көп ... ... жасалады.
Жыныстық қылмыстарды жасаудың табиғаты мен ... ... ... ... онша көп көңіл бөлінбей отыр. Мұндай ... ... ... ... ... ішінде ең импульсивтілері -
жыныстық қылмыс ... ... ... және жас балаларды
азғырушылар». Бұл тұлғалардың ... ... өте ... ... ... ... ... моральдық сипаттағы комплекстері болмайды, олар
тек жеке бастың құмарлығын қанағаттандыру мен ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлмейді және
ескермейді, тек қылмысты жасаудан кейінгі ұрыс-жанжал, ... ... ... жасайтын кейбір ер адамдарда әйелдерге ... ... ... Олар ... ... мен қадір-
қасиетін қорлап, өзінің дене күшінің олардан ... ... ... келіп тұрады.
Ғылыми зерттеулердің нәтижелері бойынша, жыныстық зорлық әрекеттерінің
себептерін тек әлеуметтік тұрғыда сыртқы факторлардың әсер ... ... ... ... ... ... көзінше жыныстық қатынас жасау,
олардың жыныстық қылмыс ... ... ... ... жағдайлар
керісінше бала ер жеткенде оның бойында ... ... ... сын ... ... ... қылмыстарды зерттеу барысында назар аударатын келесі ... ... ... ... тұлғаларға қатысты. Жыныстық жақындасудан ұзақ
уақытқа шектелген тұлғалар (мерзімді әскери ... бас ... және т.б.) ... ... ... арасында өте аз
кездеседі. Зорлау қылмысын көп жағдайларда өзінің ... ... ... ... ... бар ... жиі жасайтыны
анықталды. Олардың басым көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады: ер ... ... ... ... ... тұруы, олардың зорлауды
жасамауына кепіл бола алмайды. Отбасылық қатынастардың шиеленісті жағдайда
болуы (ерлі-зайыптылардың арасында ... ұрыс ... ... ... ... ... ... құмарлықтарын
әлсіретіп, ер адамға үйден тыс жерде ... ... ... ... себеп болуы мүмкін.
Бірақ, зорлау қылмысын мұндай тізбекпен ғана түсіндіру оның ішкі ... ... ... мәселенің тек ... ... ... ұрыс-жанжалсыз, тату өмір сүретін отбасы бар ер адамдар
да зорлау қылмысын жасайды.
Зорлау қылмысын жасаудың келесі бір ... ... ... оның мінез-құлқына ер адамның жағымсыз ... ... ... ер ... спирт ішімдігін бірігіп ішуге келісім берген
әйелді, жыныстық жақындасуға да ... деп ... ... ... ... қылмысын жасаудың себептерін
әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... ... қылмыстардың жасалу жағдайлары туралы
ойды қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Зорлау және өзге де ... ... ... ... ... ... зерттеліп отырған барлық қылмыстардың жасалу
себептерін ... ... ... Мысалы, бұл түрғыда қарт адамдарды немесе
жас балаларды зорлаудың себептерін түсіндіру мүмкін ... ... ... ... ... ... ... ұштасқан адам
өлтіруді жасағандар басқа қылмыс түрлерін жасаушылар ... ... ... ... Бас бостандығынан айыру орындарында мұндай
қылмыс жасағандар басқа сотталғандар тарапынан қорлауға, ... ... ... ... жеке ... қорлайтын әрекеттерге
ұшырауы мүмкін. ... ... бас ... ... шеттетіліп, қуғынға түседі, жүйелі түрде қорланып тұрады.
Сондықтан да, кейде бас ... ... ... әкімшілігі
жыныстық қылмыс жасағандарды қорғауға мәжбүр болады. ... ... ... ... зорлаған үшін сотталған М. ... ... ... айыру мекемесінде басқа сотталғандар тарапынан күнделікті
ұрып-соғылатын болған. Оған ... ... ... ... ... ... ... тұтқасынан ұстауға тыйым салынады.
Шетелдік криминология ғылымында зорлау қылмыстарының себептерін
түсіндіретін бірнеше ... бар. ... ... қысқаша тоқталған дұрыс:
1. Символдық интеракционистік теория. Бұл теория ... ... ... ... ... ... көз және сөз ... арқылы жүзеге
асырылады. Адамдар бірін-бірі бақылайды, басқалардың іс әрекеттерін
талқылайды және ... де ... ... ... ... ... да
жатқызуға болады. Интеракционистердің тұжырымдамасы бойынша, ... - ... мен ... ... ... ... және
сезімдерін білдіру тәсілдері. Мұнда жәбірленушінің мінез-құлқына қатысты
зорлаушының жауапты ... ... ... ... ... Себебі,
жәбірленушілердің өздері зорлау ... ... ... ... шақыруға ұқсас арсыз қылықтар жасау, сөздер айту, қимылдар жасау
және т.б. Жәбірленушінің ... ... ... ... емес адамның әрекеттернен ерекшеленеді. Әйелдердің ... ... ... олар үшін ... ... ... ... негізінен зорлаушының ойына негізделеді, олар өздерінің
әрекеттерін келесі сөздермен түсіндіреді: «ол жыныстық қатынасқа ... ... «ол ... әрекеттерімен маған жыныстық қатынасқа түсуді ұсынды»,
«ол қарсылық білдірген жоқ», «ол өз ... кеш ... және т.б. ... «ол» сөзі әйелге қатысты айтылып тұр. ... ... ... ... ... ... ... басты
себебі ретінде жәбірленушінің өзінің іс-қимылдары деп түсіндіреді.
Бірақ, егер қылмыскер жәбірленушінің әрекетін мүлдем дұрыс түсінбесе,
бұл ... ... ... ... Атап ... қылмыскер де
жәбірленуші де бір-бірінің әрекеттерін дұрыс бағаламайды. Әйел ер ... бас ... ал ер адам өз ... ары ... ... еркек туралы жағымды көзқарас қалыптасады. Ал ер адам ... бас ... тек ... ... үшін жасалған
әрекет деп бағалайды. Нәтижесінде еркек ... ... ... ... кіріседі, ал бұл кездегі әйелдің қарсылыған тек жалған
қарсылық деп түсініп, өзінің қылмыстық әрекетін соңына дейін жеткізеді.
2. ... ... Бұл ... сәйкес, зорлау қылмысын
жасаушыларда бала ... ... ... ... ... ... ... олар әйелдердің мәртебесі ... ... ... ... отбасыларда тәрбиеленеді. ... ... ер адам өзін ... әйелдерден
жоғары көреді. Олар әйелдердің жағдайы жоғары ... ... ... ... алмау үшін зорлау жасауы мүмкін.
3. ... ... ... Бұл теорияның өкілдері
(Л.Кларк және ... өз ... ... ... ер ... әйелдерді
белгілі бір ақыға ... ... ... ... ... Яғни ... ... қатынастарға түсу
мүмкіндіктері -еркектерге қажет тауар ретінде қарастырылып, оны алу үшін ер
адамдар белгілі бір ... ... ... ... ... ... жасайды. Ал егер ... ... ... ... ... ... ала ... сондықтан оны
күштеп алуға тырысады, яғни зорлау ... ... ... ... ... ... ақшасы бар адамдар да бұл қылмыс түрін
жасайды деген орынды сұрақ қояды.
4. ... ... ... Бүл ... ... ер ... жыртқыш аңға ұқсас деп түсіндіреді. Олар үшін зорлау әйелдерді
қорқытып ұстау құралы болып табылады. Сондай ақ, ... ... ... ... көрсету үшін, олардың «меншігі» -әйелдерді ... ... ... ... өз ... ... ... қылмыстардың алдын алу үшін, ең алдымен ... жиі ... ... мен уақыттарын анықтап, сол жерлерде
және уақыттарда қоғамдық қауіпсіздікті ... ... ... ету ... қылмыстар жиі жасалатын орындарға ешкім тұрмайтын, бұзылған немесе
құрылысы аяқталмаған үйлер, ... шет ... ... ... Ал бұл қылмыс түрі жиі жасалатын уақыт кешкі және түнгі уақыттар.
Көп жағдайларда ... ... ... ... ... қылмысы жылы
мезгілдерде, яғни көктем және жаз айларында ... ... ... ... шарты - осындай қылмыстарды жасауы
мүмкін адамдардың жеке ... ... алу. ... ... тек ... ... үшін сотталғандар мен бас бостандығынан айыру
орындарынан ... ғана ... ... ақ жас балаларға,
жасөспірімдерге күдікті қызығушылық білдіретіндер, қоғамдық ... ... ... ... ... арызы болмағандықтан
қылмыстық іс қозғаудан бас тартылғандар немесе ... ... ... ... қысқартылғандар да жатады. Психикалық
кемшіліктер бар адамдар мен өзге де ... ... ... бақылауда
болуы қажет.
Психикалық аурулармен ауыратын адамдар жасайтын барлық ... ... ... ... ... ... ... анықтап,
оларға қатысты кешенді шараларды қолданудан тұруы ... ... ... ... өнегелі-психологиялық, медициналық
шараларды жатқызуға болады. Мұндай шаралар жыныстық қылмысты жасауы мүмкін
адамдардың жеке ... ... ... ... ... ... терең зерттеуге бағытталуы қажет. Психикалық аурумен ауыратын
адамдар жасайтын жыныстық қылмыстардың алдын алу әр түрлі схемалармен және
негіздермен ... ... Атап ... олар әр түрлі уақыт
кезеңдеріне сәйкес жүзеге асырылуы қажет:
1. ... рет ... ... ... ... алу. ... жәбірленушілерді, соның ішінде кәмелетке толмағандарды қорғауға
көңіл бөлу қажет. ... ... ... ... ... ... ... барлығын қолданған дұрыс. Мұндай адамдарды
анықтау күрделі мәселе болып табылады. Сондықтан ... ... білу және ... ... белсенді түрде пайдалану қажет.
2. Алдын ала ... және ... істі ... ... ... жасаған айыпкерлерге болашақта жаңа қылмыстардың
алдын алуға бағытталған тәрбиелік әсер ету.
3. Бас ... ... ... ... ... қылмыс
жасағандарды түзету. Бүл ... ... ... ... шараларымен қатар, балалар мен жасөспірімдерге ... ... ... ... ... қорғауға
байланысты шараларды іске асыру қажет. Себебі осындай қылмыстарды жасаған
сотталғандар түзеу мекемелерінде ... ... ... ұрып-соғылуы,
қорлануы мүмкін.
4. Жазасын өтеп болғаннан кейін ... ... ... ... алу.
Аталған соңғы кезеңде келесі маңызды мәселелерді бөліп көрсетуге болады:
мұндай тұлғаларды есепке алу, оларға жедел бақылау орнату, ... ... ... болғанда медициналық көмек көрсету, сенімді қарым-
қатынас орнату.
Жыныстық құмарлығы бұзылған ... ... ... және
сексопатологқа қаралуды міндеттеу қажет. Себебі, оларға ... ... ... алдын алу шаралардың тиімді болуына септігін тигізеді және
оларды дәрігер немесе құқық қорғау органдарының ... мен ... ... ... ... алуға бағытталған басқа да арнайы шаралардың
қатарына келесі ... ... ... ... бір ... психиатрдың және сексопатологтың куәландыруынан
өтіп тұру;
- стационарлық немесе амбулаториялық емделу;
- ... және ... ... мен ... көмектесу;
- құқықбұзушының отбасындағы психикалық қолайсыз жағдайды анықтау;
- ... ... ... ... байланысты шаралар;
- психикасына сәйкес келмейтін жұмысын өзгертуге ... ... қоса ... ... ... ... ... шаралардың маңызы зор. Мұндай бақылауды олардың
жұмыстан және ... ... бос ... ... қажет. Олардың бос
уақыттарын пайдалы әрекеттер жасаумен толықтыру - алдын алу ... ... ... ... ... ... анықтау мен есепке алудың
қатаң жүйесі ... ... ... ... ... ... ... диспансерлерде жүргізілуі тиіс, есепке алуды белгілі бір
кезеңдерде ретке келтіріп, ... және ... ... ... ... ... органдарының зорлау әрекеттеріне бейім адамдар туралы
психиатриялық ақпараты ... ... ... ... ... ... психикалық ауытқуы бар тұлғаларды
анықтау және есепке алу, осындай қылмыстардың алдын ... ... ... бірі болып табылады. Бұл мәселе
құқықбүзушылардың ... ... ... ... және жыныстық құмарлығының бұзылуына, құқық қорғау ... ... ... ... сәйкес шешілуге жатады.
Егер, белгілі бір тұлғаның жыныстық қылмыс жасайтыны туралы ақпарат ... ... ... ... оның ... ... ... шаралар
жүргізіуі тиіс, және де бұл қылмыстың алдын алғаннан ... ол ... ... ... оны міндетті түрде бақылауда ұстау
қажет. Себебі, психикалық ауытқуы бар адамдарға қайталап ... ... ойды ... өте ... ... ... әрекеттері қылмыс болып
табылмауы мүмкін, бірақ болашақта осындай әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... ниеті және мақсатын анықтау іс
жүзінде мүмкін емес, сондықтан олардың қылмыстық ойларын ... ... ... ... ... ... ... алдын алу шараларын ұйымдастырғанда келесі белгілерге назар
аудару қажет:
1) бұрын жыныстық қылмыс жасағаны;
2) жыныстық қылмыс жасауға себеп ... ... ... ... олардың еңбек қызметін таңдауы, мысалы педофилді (жас балаларды
зорлайтын) ... ... ... ... ... орнын таңдайды, өзінің ... мен ... ... бос ... ... тырысады;
4) балалық шағында немесе жасөспірім кезінде жыныстық қылықтар жасаумен
көзге түскені;
5) қатыгездігі және эмоционалдық ... ... ... бір ... байланысты қылмыстық жауаптылыққа
тартылмаған жыныстық сипаттағы моральға жат әрекет жасағаны;
7) әйелдермен жеке ... құра ... ... байланысты өзін-өзі
өлтіруге бағытталған әрекет жасауы.
Жыныстық қылмыс жасаған тұлғаларда ... ... бар не ... ... - тек ... ал жыныстық құмарлықтың бұзылуына
қатысты мәселені анықтау сексопатологтың құзыретіне жатады.
Жыныстық қылмыс жасаушыларды ... және ... ... ... ... нәтижелі болуы тиісті ақпараттарға байланысты ... ... ... ... ... алуға болады: бас бостандығынан
айыру ... ... ... ... ... мекемесінен келіп түскен
құжаттар;азаматтық сот өндірісінің, некені бұзу, ата-аналық ... ... ... құжаттары, сонымен қатар жыныстық моральға жат
қылықтар жасауына ... ... іс ... бас ... ... және жедел-іздестіру құжаттары;
медициналық айықтырғыштардағы, кәмелетке толмағандарды ... ... ... ... ... ... ақ өзге де құқық қорғау
органдарындағы ... ... ... ... жері ... ... ... соның ішінде
сараптамалар және куәландыру актілері, медициналық карточкалар, психиатр,
невропатолог, ... ... ... ... ... тұлғаларға, олардың өмір сүру жағдайларына құқық
қорғау органдарының тікелей бақылау ... ... ақ ... ... ... алу ... болу үшін ең ... кәмелетке
толмағандардың осындай қылмыстар жасауға бейімділігін анықтау қажет.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... есепке
алу, олардың ата-аналарының, мектеп өкілдерінің ... ішкі ... ... ... ... ... ... Көп
жағдайларда кәмелетке толмаған құқық бұзушылар ... және ішкі ... ... тарапынан тиісті бақылаудың
жоқтығынан дәрігерлердің қарауына ілікпейді. Яғни жас ... ... ... ... ... ... ... аурулардың бар не
жоқ ... ... ... ... ... ... ... алдын алуға қатысты мәселені талдай отырып,
келесі маңызды мән-жайларға тоқталып кету қажет. Біздің ... ... ... көмек жеткіліксіз. Қалыптасқан дәстүрге сәйкес,
адамдар ... мен ... ... ... ... ... Оған қоса ... салаларда мамандар да көп емес.
Жыныстық қылмыстардың жәбірленушілері. ... ... ... елімізде бүрыннан бері жүргізіліп келеді, қазіргі укақытта
виктимология (жәбірленушілер туралы ілім) жеке кешенді ғылыми пән ... мен ... ... қатынасты талдаудың -қылмыскерді
ұстау, қылмыстың ниеті мен мән-жайларын анықтау үшін тәжірибелік маңызы
бар. ... - ... ... ... ... зорлау қылмыстық
ісі бойынша жәбірленушінің берген жауабын объективті түрде ... ... ... ... ... ұлғайтып, асыртып айтады.
Осыған байланысты жәбірленушілердің берген жауаптары объективті болмауы
мүмкін.
2.3 Зорлау қылмыстардың криминологиялық ... мен ... көп ... ... ... ... ... әрекеттері арқылы анықтауға болатынын
атап көрсетеді.
Зорлау қылмыстар бойынша жәбірленушілердің мінез-құлықтарын келесі
түрлерге бөлуге ... ... өз ... ... тұлғаны қылмыс ... атап ... ... ... ... спирт
ішімдіктерін ішу, оңаша ... ... ... түсуге
бағытталған кінәлінің әрекеттеріне салғырттықпен қарау және т.б. ... ... ... ... қылмыстардың жәбірленушілерінің
жалпы санының 10-15% құрайды.
2) Жәбірленушілердің әрекеттері қылмыс жасауға итермелейтін ... ... ... ... жасауға ... ... ... ... көп ... ... істелмейді, атап
айтқанда әйел адамның түнгі уақыттарда адам аз жүретін жерлерге ... ... ... ... ... ... ... жалпы санының 35-40% құрайды. 3) Жәбірленушілердің мінез-
құлқы ... ... ... яғни болашақ жәбірленушілер өздерінің
қылмыс жәбірленушілері болып ... ... ... ... болмайды. Мұндай тұлғаларға жас балалар мен қарт ... Олар ... ... ... ... ... ... құрайды. Бұл айтылғандар ... ... ... ... топтастырылуы.
Ғылым және тәжірибе үшін ең ... ... ... ... немесе абайсыздық мінез-құлқын талдау емес,
сонымен қатар келесі маңызды сұрақтарға жауап табу ... ... ... ... ... жасайды, олардың жеке басының ... ... ... мен жәбірленуші арасындағы әлеуметтік-
психологиялық карым-қатынасы қандай, мұндай ... ... ... мен
сипаты қандай, неліктен жыныстық қылмыс жасаушылар қалыпты қарым қатынас
шегінен шығып кетеді.
Жәбірленушілердің дұрыс емес ... ... ... ... ... ... ... ішімдіктер ішу және олармен оңаша
жерде қалу болып табылады. Бірақ жәбірленушінің дұрыс емес ... ... әр ... түсінуі мүмкін. Сондықтан әйелдің әрекеттерінің тек моральдық
жақтарын ғана аныктау емес, ... ақ, оның ... ... ... де анықтаудың маңызы зор.
Өздерінің әрекеттерін ақтау мақсатында зорлау үшін ... ... ... ... Бұл мән-жайды
айыпкердің туыстары және ... да ... ... орай тергеу және
сот органдары мұндай жалған деректерге ... Ал іс ... ... ... ... ... ... Біздің ойымызша, зорлау
қылмысын жасағандардың ешқайсысы жәбірленушілердің беделін тексеріп, ... ... ғана ... ... Олар ... жасап болғаннан кейін ғана
өз әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің бұрын жезөкшелікпен айналысқанын айтады.
Қылмыскердің мінез-құлқына берілген криминологиялық баға ... ... ... ... ... ... ... болмауы тиіс. Қылмыстың ... ... өзін ... ... ... ... ... Нәтижесінде күнделікті тұрмыс-тіршілікте жәбірленушіге қатысты
қалыптасқан ойлар мен көзқарастар басымдылыққа ие болып, ... ... ... ... ... және сот органдары болған оқиғаның барлық мән-
жайларын толық талдап, оған ... баға ... ... ... мінез-құлқына негізсіз баға беру, қылмыскердің кінәсін
жеңілдетуге әкеп соқтырады.
Жәбірленушінің кінәсі болуы не ... ... ... ... қылмыстың басты себепкері ретінде қарастырылмауы тиіс. Өйткені ер
адамның зорлауды жасамауға әрқашан да мүмкіндігі ... ... ... ... жәбірленушілерінің мінез-құлқы әйел мен еркектің
құқықтарының теңдігі, соның ... ... ... тұрғысынан бағалануы
қажет. Жәбірленушінің мінез-құлкын дұрыс бағалау бұл қылмыстың алдын алуға,
тергеуге және кінәлі ... ... ... ... ... ... ... алдын алу үшін әйелдердің қандай
әлеуметтік топтарының бұл қылмыстың жиі жәбірленушісі болатынын ... ... ... А.П.Дьяченконың мәліметтері бойынша, жасалған екі
зорлау ... ... ... ... ... тұрмыстық және коммуналдық қызмет көрсету, денсаулық сақтау
және білім беру саласында жұмыс ... ... ... ... Яғни ... ... ... тұлғалар қатарына жатады. Зорлау қылмысының
барлық жәбірленушілері виктимді тұлғаларға жата ма ... ... ... Бұл сұраққа жауап беруден бұрын, ... ... ... ашып алу ... деп екі ... құбылысты түсіну қажет. Біріншісі - тұлғаның
мемлекет және қоғам тарапынан қылмыстық қол ... ... ... ... ... қорғалмағандық. Бұл құбылыс адамға
тәуелді емес, яғни құқық қорғау органдарының ... ... ... ұйымдардың және микротоптардың құқыққа қайшы немесе
моральға жат қылықтарға ... ... мән ... ... ... ... құбылыс болып табылады және оның құрамына төмендегілер кіреді: 1)
тұлғаның жеке психологиялық және ... ... 2) ... ... қасиеттері, яғни адамның ... (жас ... мен қарт ... 3) ... яғни ... психикалық аурумен ауыруы.
Аталған екі құбылыс бір-бірімен тығыз байланысты және ... ... ... ... ... ... әйелдер мемлекет пен қоғамның
ерекше қорғауына алынып, тұрақты түрде бақыланып тұруы ... ... жоқ ... де ... ... жәбірленушілеріне айналып
отырған, бұл ретте оның себебін мемлекет пен қоғам тарапынан қорғалмағандық
деп қарастырған дұрыс.
Құқық қорғау органдарының тәжірибесінде зорлау ... іс ... ... да, ... ... бұл туралы арыздануы кездеседі.
Бұл жағдайларда арызданушылар зорлау айыбын тағу арқылы өздерінің жеке бас
мәселелерін ... ... ... және мұндай мәселелер жыныстық қол
сұғылмаушылықты бұзумен байланысты болмайды. Мұндай арыз берудің ... ... ... ... ... ... жиі кездесетін жағдай - өзінің
бұрынғы жұбайын ... ... ... ... ... бас ... ... жағдайын жақсарту үшін ақша, мүлік, мүлікке ... ... ... ... ... ер ... неке құруға мәжбүрлеу үшін ... ... ... жас ... ... ... ... туған-туыстарына
белгісіз бір тұлғаның зорлағанымен түсіндіреді. Бұл жағдайларда ... ... ... органдарына арыз беруге мәжбүрлейді.
Зорлау туралы жалған арыз берудің ниеттері қандай болуына қарамастан,
құқық ... ... ... ... ... бойынша
жәбірленушінің жеке басын толық ... және ... ауыр ... ... ... ... ... әрекеттер жасағанын
жан-жакты талдауы тиіс.
Сонымен қатар, зорлау туралы арыздар берілген ... ... ... ... ... ... ... ескертуі тиіс:
- Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... 120 ... ... ... ... ... іс, ... татуласуы
негізінде қысқартылуға жатпайды, ... ... ... 10 ... ... бөлімдерде көзделген қылмыстар сәйкесінше ауыр және ... ... ... ... ... ... туралы жалған ... ... ... Қылмыстық кодексінің 351 бабы ... ... ... қылмысты жасаушылар. Біздің зерттеуіміз негізінен ... ... ең жиі ... - зорлау қылмысын жасаушыларға
арналады. Мұндай тұлғалар туралы мәліметтер өздігінен құнды болмауы мүмкін,
бірақ ... ... ... ... көзі ретінде зерттеу үшін қажет.
Өйткені, қылмысты жасаушы тұлға ... ... ... ... ... Ал ... ... септігін тигізетін немесе
кедергі жасайтын басқа да мән-жайлар тек сыртқы факторлар болып табылады.
Басқа қылмыс түрлерімен салыстырғанда, зорлау ... ... ... жиі ... 21 ... дейінгілер зорлау қылмысын
жасайтындардың шамамен үштен екі бөлігін құрайды. 16-17 ... ... да ... ... жоғары болып келеді. 30 жастан
асқан адамдар бұл қылмысты ... ... ... 10-12% ғана құрайды.
Бұл мәліметтер, зорлау қылмысының ... ... ... маңызды
мәселелердің бірін көрсетеді, атап айтқанда жастық белгілеріне байланысты
әлеуметтік-психологиялық және жеке әлеуметтік факторлар.
Зорлау ... ... ... ... айдап салушы және
көмектесуші ретінде қатысуы мүмкін. Соңғы жылдары жас әйел ... ... ... жиі ... олар көп ... ... ... қорлау, кек алу мақсатында қатысуы ... ... ... ... ... ... ... арқылы жәбірленушінің
әлеуметтік-психологиялық мәртебесін төмендетуге тырысады.
Әйелдердің жыныстық қылмыстарға қатысуының жиі орын ... ... пен ... ... ... ... ... жасаушылар мәселесін зерттеу барысында, мұндай
қылмыстарды кәмелетке толмағандардың топ ... ... атап өту ... топ ... ... өздерінің топ арасындағы беделін арттыру,
нығайту үшін қылмысқа барады.
Бұрын ... ... бар ... ... зорлауды жиі
жасайды. Рецидивистер зорлауға қарағанда басқа аса ауыр ... ... ... адам өлтіру, денсаулыққа ауыр зиян келтіру, қарақшылық ... жиі ... ... сәйкес, зорлау қылмысын жасайтындардың білім
деңгейі мен мәдени тәрбиесі адам өлтіру және денсаулыққа ауыр зиян келтіру
қылмыстарын жасайтындарға қарағанда ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу деңгейі тұрғысынан қарстырсақ,
бұл қылмысты төменгі ... ... мен орта ... топтар жиі
жасайтынын байқаймыз. Сонымен қатар, зорлауды әлеуметтік ... ... да жиі ... ... толық емес отбасында, ата-анасы
моральға жат қылықтармен айналысатын ... ... ... ... ... ... жасаушылар алдын ала тергеу және сот барысында ұстанатын
позицияларын жеті топқа бөлуге болады: 1) ... ... ... ... 2) ... ... болғанын мүлдем жоққа шығару, жәбірленушмен
кездескенін жоққа шығарады; 3) жәбірленушімен кездескенін жоққа шығармайды,
бірақ ... ... ... 4) ... ... ... ... шығармайды, бірақ әйелдің ... ... ... ... орын алмағандығын түсіндіреді; 5) оқиға ... ... ... жәбірленушімен ешқандай қатынаста болмаған деп түсіндіреді;
6) өзінің іске ... ... жоқ ... ... ... ... жауап беруден мүлдем бас тартады.
Зорлау қылмысын жасағандардың басым көпшілігі өзін кінәлі деп есептемейді,
барлық кінә жәбірленушіде деп ... ... және ... ... авторлар зорлау
қылмысын жасаушыларды қылмыстық мінез-құлыктың ниетіне қарай үлкен үш топқа
бөлуді ұсынады: I. ... ... ... ... ... ... - бейтаныс әйелдерге зорлау мақсатымен кенеттен шабуыл
жасайтындар;
2) «Регрессивті» - 7-14 жастағы ... ... ... «Өз ... орнықтырушы» - ер ... ... ... ауыр зиян келтіріп, олармен бірге болған әйелдерді
зорлаған ... ... ... ... көп ... ... ... немесе бұзылған адамдар болып табылады.
II. Мінездік және психикасының ауытқуымен ерекшеленетін тұлғалар:
1) ... - ... ... ... ... ... Бұлардың қатарына зорлауды топ болып жасайтын жасөспірімдер
жатады.
2) ... - 7 ... ... ... мен қарт ... зорлағандар.
3) «Импульсивті» немесе «ситуативті» тұлға - зорлау ... ... ... ... ... ... - кемақылдылығына, дене ... ... ... ... ... араласуда өзін
ыңғайсыз ұстайтындар.
III. Қарым-қатынастарды қабылдау қабілеті бұзылған тұлғалар:
1) ... ... - ... ... ... ... жағдайдан шығудың жолын ... ... ... ... ... - жас кезінен белгілі бір сенімге негізделіп өскен
адамның өзіндік «бағдарламасына» сәйкес зорлау жасайтын адам.
бөлігі бойынша, 40-пайызы 120-баптың 2-бөлігі ... ... ... ... ... Зорлау қылмысының сараланған түрлерi
Зорлау қылмысының сараланған түрлерiне ҚР ҚК ... ... ... зорлау қылмыстары жатады.
ҚР ҚК 120-бабының 2-бөлiгi. Зорлауды:
а) адамдар тобы, алдын ала сөз байласқан адамдар тобы немесе
ұйымдасқан топ жасаса;
      б) ... деп ... ... ... ... ... ... қатысты аса қатыгездікпен жасалса;
      в) жәбірленушінің соз ауруын жұқтырып алуына әкеп соқтырса;
      г) бірнеше рет ... –  бес ... он ... ... мерзімге бас
бостандығынан айыруға жазаланады.
      3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген әрекеттер,
егер олар: а) абайсызда жәбірленушінің қайтыс ... әкеп ... б) ... жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіруге, оның
АИТВ/ЖИТС-ын жұқтырып алуына немесе өзге де ауыр ... әкеп ... в) ... ... толмаған балаға қатысты жасалса;
      г) қоғамдық зілзала жағдайларын пайдалана отырып немесе жаппай
тәртіпсіздік ... ... д) ... ... ... ... жөніндегі міндеттер заңмен
жүктелген ата-ана, педагог не өзге де адам кәмелетке толмаған балаға
қатысты ... ... ... он бес ... ... ... ал д)
тармағында көзделген жағдайларда, - белгілі бір лауазымдарды ... ... бір ... айналысу құқығынан он жылдан жиырма жылға ... ... ... ... ... он бес ... ... мерзімге бас
бостандығынан айыруға жазаланады.
Ендi аталғандардың әрқайсысына жеке-жеке тоқталып өту қажет:
Адамдар тобы, алдын ала сөз ... ... тобы ... ұйымдасқан
топ жасаған зорлау қылмысы үшiн жауапкершiлiк ҚР ҚК 120-бабының 2-бөлiгiнiң
а)-тармағында ... ... егер ... жасаушылардың әрқайсысы
жыныстық қатынас жасаған болса, онда осы кiнәлi тұлғалардың алдын ала ... ... ... ... [2].
Зорлау қылмысын бiр топ адам жасады деп тану үшiн, он төрт жасқа толған ... ... ... ... ... жасауын түсiнемiз. Бұл жерде зорлау
қылмысын жасаушы деп, тек жәбiрленушiмен тiкелей ... ... ... ғана ... ... зорлау қылмысына ... ... ... көмектесушi) тiкелей жыныстық қатынасқа
түспегенмен, бiрақ басқа ... ... ... жыныстық
қатынас жасауға ықпалын тигiзсе, олардың әрекетi бiр топ адамдардың ... ... деп ... Бұл жағдайларда олардың әрекетiн ҚР ҚК 28-
бабымен 120-бабының 1-бөлiгiмен саралаймыз. ... бiр ... ... ... ... өзi ... қатынас жасамаған
тұлғаның әрекетi ҚР ҚК 120-бабының 1-бөлiгiмен сараланады. Ал егер мұндағы
басқа қатысушылар он төрт жасқа толмауына ... ... ... ... ... ... оның әрекетi осы баптарға қоса ҚР ҚК ... яғни ... ... ... қылмыстық iске тарту бойынша да
жауапкершiлiкке тартамыз. ... ... ... қатысып өздерiнiң
әрекетiмен орындаушыға жыныстық қатынас жасауға ... ... ... ... ... жасамаған тұлғалардың әрекетiн ҚР ҚК ... және ... ... ... ... ... мұнда
олар жәбiрленушiмен тiкелей жыныстық қатынасқа түспейдi. Егер кiнәлi
тұлғалар бiрнеше әйелдерге қатысты күш ... ... ... ... ... пайдаланып, әрқайсысы кезекпен жыныстық қатынас
жасауы да бiр топ адамдардың жыныстық қатынас жасауы болып табылады.
Топтық ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр маңызды
орынды алады. Көбiнесе топтық зорлау қылмысын кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... жоғары
пайыздылығы, бiрiншi кезекте олардың жастығы және өздерiнiң психологиялық
ерекшелiктерiнен көруге болады.6.
Мұнда олардың психиологиялық ... және ... ... ... дәрежедегi қызығушылығын айтамыз. Зорлау қылмысын бiр топ
адамдар жасаған деп тану үшiн ... ... ... ... ... ... байласуы қажет емес. Бiздiң көрiп шыққан бiр топ адамдардың зорлау
қылмысын жасағаны ... ... тек 18-де ғана ... жасау туралы
қатысушылар алдын ала сөз ... ... ... ... ... сәйкес тек 166 топтық зорлау қылмысының 122-де ғана ... ... ... ... әдебиеттерiнде топ болып жасалған зорлау қылмысы болу ... ... ... ... қатынас жасауы керек деген
ойлар айтылған. Бұл жерде топ болып зорлау ... ... олар ... ... ... ... ... қатысушылар тек жыныстық
қатынас жасауға ұмтылуы немесе мүлдем жыныстық қатынас жасамауы да ... ... ... ... ... ... қарастырылып, топтық
зорлау қылмысына қатысушылар деп қарастырылуы керек.
Дегенмен ... ... ойды ... Оның ... ... ала ... арқылы зорлау қылмысын жасау кезiнде көрсеткен кез-келген көмегiн,
мысалы: қарауылдап тұру, оның әрекетi қылмыстың обьективтi жағының ... ... ... ... ... ... ... жасаушы
ретiнде қарастырамыз дейдi.
Бiр топ адамдардың зорлау қылмысының түсiнiгiн тәжiрибеде кең мағынада
қолдану, қылмыстық құқық теориясында жеткiлiктi түрде негiзделмеген. ... ... ... үшiн барлық қатысушылардың жыныстық ... ... ... яғни ... жыныстық қатынас жасауға мүмкiншiлiгi
жоқ тұлғалар да (импотент, әйелдер және т.б.) топ ... ... ... деп ... ... едi.
Топтық зорлау қылмысының кейбiр қатысушылары қылмыс ... ... ... (есi ... еместiк, қылмыстық жасқа толмауы) және
қылмыстық жауапкершiлiкке ... ... ... да қылмыстың
обьективтiк қоғамға ... ... Он төрт ... толмағандардың
зорлау қылмысын ұйымдастырушы, зорлау қылмысын жасау үшiн бiрнеше ... ... және ... ... ... үшiн ... қалайды.
Бұл ретте ұйымдастырушы өзiнiң ұйымдастырған қылмыстық әрекетiнiң қоғамға
қауiптiлiгi жоғары екенiн ... ... ... адамдардың топ болып
зорлау қылмысын ұйымдастырушының әрекетi, егер оның өзi ... ... ... болса да ҚР ҚК 120-бабының 1-бөлiгiмен және ... ... ... Тек бiр ... ... екi немесе одан да
көп адамдардың жыныстық қатынас жасауын ғана ... ... ... бiрнеше
қатысушының бiрнеше жәбiрленушiге бiр мезгiлде шабуылдап, ... ... ... ... ... тек бiреуiмен жыныстық қатынас
жасағанда да бiр топ ... ... ... жасауы болып табылады. Бұл
жағдайда қылмыскерлер жәбiрленушiге қолданатын ... ... күш ... ... және ... келiсiп жасайды. Бiр-бiрiнен
тәуелсiз әрекет еткен бiрнеше тұлғаның бiр әйелмен жыныстық қатынас жасауын
бiр топ адам жасаған ... ... деп ... ... ретiнде мына iстi
алсақ болады: Ы. деген кiсi Қ. деген ... ... ... ... ... оны ... жерге апарып зорлайды. Осы кезде Қ. қасынан өтiп бара
жатқан адамдардың дауысын естiп көмекке шақырады. ... Ы. ... ... ал
қасынан өтiп бара жатқан С. пен Д., Қ-ға ... Қ. ... ... сұрап
үйiне апарып тастауын өтiнедi, бiрақ С. пен Д. ... ... ... оны
кезектесiп зорлайды.
Берiлген мысалдағы Ы. жасаған зорлау қылмысы, С. пен Д. жасаған топтық
зорлау қылмысынан ... ... ... ... Ы. ... ... ... және топтық қылмысқа қатысушы болып табылмайды.
Өлтiремiн деп қорқытумен ұштасқан, ... ... ... ... қатысты аса қатiгездiкпен жасалған зорлау қылмысы үшiн
жауапкершiлiк ҚР ҚК ... ... ... ... ... деп ... ... сөз қозғағанда, бiз жәбiрленушiнiң ... деп ... ... ... ... ... қылмысындағы
өлтiремiн деп қорқыту сөз түрiнде де (өлтiремiн; дарға асамын; ... және ... ... ... де ... ... ... оны пайдаланғанда
жәбiрленушiнi өмiрiнен айыру мүмкiн болуы керек) көрiнуi мүмкiн. Өлтiремiн
деп қорқыту ... ... яғни ... ... ... ... негiзде болуы керек. Жәбiрленушiнi өлтiремiн деп емес басқалай
түрде қорқыту ҚР ҚК 120-бабының ... ... ... ... ... белгiсi бойынша зорлау қылмысын топтастыру кiнәлi тұлғаның
өзiнiң қорқытуын ... оны ... ... ... ... жоқ.
Бұрынғы ҚазССР Қылмыстық Кодексiнде өлтiремiн деп және денеге ауыр жарақат
келтiремiн деп ... ... ... ... үшiн ... ... ... ҚР Қылмыстық Кодексiнде тек өлтiремiн ... ... ... ... үшiн ғана жауапкершiлiк көзделген. Өз
кезегiнде Б.А.Блиндер бұның iшiне жәбiрленушiнiң ... ... ... да қосу ... ... ... келесі мысалмен көрсетедi: Л. деген кiсi темiржол ... ... ... ... оны ... ұмтылады. Әйелдiң қарсылығын басу үшiн Л.
оның мойынынан қылқындырады, ... әйел ... ... Мұны ... ... барлық киiмiн шешiп тастайды. Осы кезде әйел есiн жиып ... ... Л. оны ... деп қорқытады. Бiрақ бұларды ... ... ... оны ... алады. Сотта Л. ҚР ҚК 120-бабының 2-
бөлiгiнiң б)-тармағымен және 24-бабының 3-бөлiгiмен сотталады. Бұл ... Л. ... деп ... ол ҚР ҚК ... 1-бөлiгi және 24-
баптың 3-бөлiгi бойынша ... ... едi. Яғни ... ... талып
қалуы, оның өмiрiнiң қауiпті жағдайда қалуы есепке алынбай ... ... ... зорлау қылмысы деп жыныстық қатынас жасау
кезiнде жәбiрленушiнiң немесе ... ... ... тәнiн қатты ауырту,
азаптау, ... ... ... және ... ... көзiнше әдейi
көрсетiп зорлау болып табылады. Бұлардың қатарына ... ... ... ... жасау кезiнде жәбiрленушiнi ұрып-соғу, байлап қойып
жыныстық ... ... және ... ... кезiнде аналды тесiгiне
саусағын тығуды айтамыз.
Бiз осы баптың iшiне ... ауыр ... ... деп ... ... ... және өзiнiң жақын ... ... ... де ... болады деп ойлаймыз. Себебi, көп елдерде ... ... ... ... ... ... соз ... жұқтырып алуына әкеп соққан зорлау қылмысы
үшiн жауапкершiлiк ҚР ҚК 120-бабының 2-бөлiгiнiң ... ... ... ... ... қатынастар арқылы берiлетiн жұқпалы
аурулар. Оған: сифилис (люэс), гонорея (перелой, ... ... ... жұмсақ шанкр жатады. Бұл аурудың бар ... үшiн және оның соз ... ... ... ... үшiн сот-
медициналық сараптама жүргiзiледi.
А.Бордак соз ауруы қатарына трихоманиазды жатқызу ... ... бұл ... М.Авдеев келiспейдi, себебi «бұл ауру көп ... денi сау ... де ... ... дейдi. Бұл ауруды соз ауруы
қатарына жатқызу ... ... ... ... бiр ... тартуды көздейдi. Сондықтан оны соз ауруы ... ... ... ... қоғам үшiн өте қауiптi, ол патологиялық жолмен ... әсер ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Қазақстан Республикасы азаматтарыныңң денсаулығын қорғау туралы заңның
119-бабына сәйкес, тексеруден және емделуден жалтарған адамдар, ... ... ... ... ... Республикасы заңдарына сай
жауапкершiлiкке тартылады делiнген.
Егер өзiнде соз ауруы бар ... адал ... ... адам ... ... бұл тармақпен емес, ҚР ҚК 120-бабының 1-бөлiгiмен жауапқа
тартылады. Бұл жерде өзiнде соз ауруы бар ... ... ... ... деп ... ... соз ауруын жұқтырса, онда ол осы
тармақ бойынша жауапкершiлiкке тартылады. Ал егер ... ... соз ... ... жәбiрленушiнiң денсаулығына ауыр жарақат келтiрсе, ол
ҚР ҚК ... ... ... ... ... тартылады. Бұл
тармақпен саралау үшiн жәбiрленушiге қандай соз ауруын жұқтырғанының ... рет ... ... ... ... ... ... адам жасаған зорлау қылмысы үшiн ҚР ҚК 120-бабының 2-бөлiгiнiң г)-
тармағы бойынша жауапкершiлiкке ... ... екi ... одан да көп адамды зорлауға ойы болса, бiрақ
оның еркiнен тыс жағдайға байланысты қылмыстық ойын ақырына ... ... ... оның ... ... адамды зорлауға оқталу ретiнде
қарастырамыз. ҚР ҚК ... ... ... және ... ... Егер зорлаушының екi немесе одан да көп адамды ... ойы ... тек оның ... ғана ... қатынас жасап, ал екiншiсiмен өзiнiң
еркiнен тыс жағдайға байланысты жыныстық қатынас жасауға үлгермесе, ... ... ... ... ... саралау қажет. ҚР ҚК 120-бабының 1-
бөлiгi, 24-баптың 3-бөлiгi және 120-баптың ... ... ... ... ... оның 16 пайызы қайталанып жасалған зорлау қылмысы
болып табылады. Кез-келген қылмыстың қайталанып жасалуы субьектiнiң қоғамға
қауiптiлiгiн, оның психикасының ... ... ... ... ... ... сәйкес, бiрiншi қылмыс үшiн соттылығы бар, жоғына
қарамастан бұрын зорлау қылмыс жасаған тұлғаның ... ... ... ... ... Зорлау қылмысын қайталанып жасалған деп тану үшiн екi
аяқталған қылмыс жасауы қажет болып табылмайды. Егер ... ... ... ... тағы да осы ... жасауға оқталған болса, онда ол зорлау
қылмысын қайталап жасауға оқталу болып табылады. Осыған сай ... ... ... жасалған зорлау қылмысын қайталап жасау болып табылады.
Сонымен қатар, егер ... ... екi рет ... ... бұл ... жасалған болып табылады. Мысал ретiнде мына iстi алып қарасақ
болады: Ақтөбе қалалық сотымен азамат С., ҚР ҚК ... ... ... және ... ... дұрыс сотталған. Ол бiрiншi А-ға
содан кейін Б-ға зорлау үшiн оқталған.
Дегенмен зорлау ... ... ... деп тану үшiн ... ... зорлау қылмысын жасауын анықтау жеткiлiктi, бiрақ егер ... ... ... ... ... ... және ...
қозғалмаса, онда екiншi рет жасалғанды қайталанып жасалған ... ... ... бiр тұлға немесе әртүрлi тұлғалар болуына ... ... ... ... Ал егер бiр ... ... ... жыныстық қатынас жасаса ол қайталанып жасалған зорлау қылмысы ... ... ... ... ... үшiн соттылығы жойылғанда немесе
қылмыстық жауапкершiлiкке тарту ... өтiп ... ... ... ... деп ... ... бұл бап қауiпті ... және ... ... күш қолдану әрекетiн жасаған адамдардың осы қылмысты қайталап
жасауы үшiн жауапкершiлiктi көздейдi.
Қылмыстық құқықта ... ... және ... болып бөлiнедi. Жалпы
рецидив деген бұрын соттылығы бар тұлғаның жаңадан ұқсас емес қылмыс жасауы
(мысалы: ұрлық және зорлау).
Арнайы ... ... ... ... бар тұлғаның тағы да осындай
қылмысты қайталап жасауы (мысалы: бұрын зорлау қылмысы үшiн соттылығы ... тағы да ... ... ... кәмелетке толмағанға қарсы жасалған зорлау қылмысы үшiн ҚР ҚК
120-бабының 2-бөлiгiнiң д)-тармағынды ... ... ... ... ... ... толмаған тұлғаның жыныстық қол
сұғылмаушылығы болып табылады. Заңда ол алты ... ... ... ... ... жыныстық қатынас жасауға тиым салынған.
Он алты жасқа толмаған тұлғамен ерiктi жыныстық қатынас ... ҚР ... ... жеке ... ... ... ... қылмысын осы
тармақ бойынша топтастыру үшiн, зорлаушы ... он ... ... бiлу үшiн ... ... ... ... байланысты адал түрде қателескен
болса, онда ол ҚР ҚК 120-бабының 1-бөлiгi бойынша жауапқа тартылады. ... ... қол ... толық абсолюттi сипатқа ие. Бұл
оның денсаулығынан, жыныстық жасқа толғандығынан, ... даму ... ... ҚК ... ... зорлау қылмысының аса күшейтiлген
белгiлерi ... ... ... жәбiрленушiнiң өлуiне әкеп соқтырса;
б) абайсызда жәбiрленушiнiң денсаулығына ауыр зиян келтiруге, оның ВИЧ/ЖІТБ-
ны жұқтырып ... ... өзге ауыр ... әкеп соқса;
в) жәбiрленушiнiң он төрт жасқа толмағанын көрнеу бiле тұрып;
г) қоғамдық зiлзала жағдайларын пайдаланған ... ... ... жасалса–
сегiз жылдан он бес жылға дейiнгi ... бас ... ... ... өлiмiне әкеп соққан зорлау қылмысы үшiн ҚР ҚК
120-бабы 3-бiлiгiнiң а)-тармағында жауапкершiлiк көзделген. Демек, ... ... ... ... әкеп ... ол ҚР ҚК ... ... топтастыруды талап етпейдi. Бұл жерде өлiм тек абайсызда
болу керек, ал егер қасақана өлтiрген ... ол ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... және 120-баптың тиiстi бөлiгiмен
сараланады. Зорлаумен ұштасқан қасақана кiсi өлтiру зорлау кезiнде немесе
оны жасыру мақсатында және өш алу ... ... ... авторлардың
ойынша егер зорлау мен қасақана кiсi өлтiру басқа уақытта жасалған ... ҚР ҚК ... ... ... және ... ... ... керек, ал зорлау кезiнде қасақана кiсi өлтiрген болса, ол ҚР ҚК
96-бабы ... ... және ... ... ... ... ... дейдi. Бiз зорлаудан соң жасалған қасақана кiсi
өлтiрудi ҚР ҚК 120-бабы 3-бiлiгiнiң а)-тармағымен саралаған Б.А.Блиндермен
келiспеймiз. [20].
Себебi ... кiсi өлiмi ... ... ... және күш ... ... ... ал қасақана болып тұр. Сондықтан ол ҚР ҚК 96-
бабы 2-бөлiгiнiң к)-тармағымен және ... ... ... ... ... ... ауыр зиян келтiруге, ... ... ... ... өзге ауыр зардаптарға әкеп соққан зорлау
қылмысы үшiн ҚР ҚК 120-бабы 3-бөлiгiнiң б)-тармағы бойынша жауапкершiлiкке
тартылады.
Бұл жағдайда ... ... үш аса ... ... және бұл ... ... кiнә ... болуы керек. Зорлау
факторы мен денсаулыққа ауыр зиян келтiру және ... ... ... ... ... ... жағыдайда ғана бұл үш мән-
жай зорлаудың аса ауыр зардаптары деп танылады. ... ... ... деп: адам өмiрi үшiн қауiптi, көруден, тiлден, естуден ... ... ... айырылуға немесе органның қызметiн жоғалтуға не бет-
әлпетiнiң қалпына келтiргiсiз бұзылуына әкеп соққан, сонымен ... ... ... үштен бiрiн, 33 пайызын тұрақты түрде жоғалтумен
ұштасқан немесе кiнәлiге мәлiм ... ... ... ... түсiк
тастауға, психикасын бұзуға, есiрткiмен немесе уытты умен ... ... ... ... ... ... ауыр зиян ... тiкелей зорлау кезiнде басқа адамның денсаулығына ... ... осы ... саралануы қажет. Бұны мына мысалдан көруге болады:
Зорлаушы екi ... ... ныың ... ... ұмтылады. Дегенмен
екi қыз оған жабылып қарсылық көрсетедi, сонда ... оның ... ұрып ауыр дене ... ... де, екiншi қызды зорлайды.
Берiлген ... ауыр дене ... ... ... ... ... ... қылмысына байланысты болғғандықтан
қылмыстың аса ауыр түрi ... ... осы ... ... Ал егер бұл ... ... қасақана денсаулығына ауыр зиян
келтiрсе, ол қылмыс жиынтығы бойынша, яғни ҚР ҚК ... және ... ... ... ... ... ВИЧ/ЖІТБ-ны жұқтыру өте қауiптi болып табылады, себебi бұл
аурудың әлi күнге дейiн емi табылмаған. Бұл ... бiр ... ... ... ... ... бiрнеше жылға созылады. Бұл аурумен
ауырған адам көп уақытқа дейiн өзiнiң ... ... ... Денсаулық
сақтау комитетiнiң көрсетпесiне жүгiнсек, ВИЧ ... ... ... 3-5 пайызы ЖІТБ-мен ауырады. Ал 3-5 жылдың арасында 60-70 пайызы, ... ... тек 10-20 ... ғана ... ... ... сондай-ақ
мүлдем ЖІТБ-мен ауырмауы мүмкiн, сондықтан бұл тармаққа тек ЖІТБ-ны жұқтыру
емес ВИЧ-тi да жұқтыру көрсетiлген.
Қазақстан Республикасы азаматтардың ... ... ... заңға
сәйкес, егер адам ерiктi түрде емдеуден бас тартса, оған ... ... ... ... және ... ... ... және
ЖІТБ-ны таратушы адамдар ҚР заңдарына сай ... ... Бұл ... ... ... ... тек ... жұқтырса ғана
тартылады, яғни ол өзiнiң бұл ... ... ... ... Ал егер
бiлiп, қасақана жұқтырса, ол қылмыс жиынтығы бойынша, яғни ҚР ҚК ... ... ... ... ... де ауыр ... ... жәбiрленушiнiң өзiн-өзi өлтiруi,
жатырсыз әйелдiң жүктi болуы және тағы басқа ауыр ... ... ... ... ... ... қатар, зорлауды болдырмау үшiн
жасаған жәбiрленушiнiң өз әрекетiнен өзiне келген зардаптарды да айтамыз.
Ауыр зардап ... ... ... ... және ... ... Бiрақ, Г.Н.Мудъюгиннің және Ю.А.Шубиннің ... ... ... ... ... ... және ... нәтижесiнде жасалған
абортты ауыр зардап қатарына жатқарамыз ... ... ... психикасына ауыр зиян келiп, осының
нәтижесiнде ол өзiн-өзi өлтiруi мүмкiн. Мұнда өзiн-өзi өлтiру ... ... одан ... де болуы мүмкiн.
П.И.Люблинскидің айтуынша: «Өзiн-өзi өлтiру ол әлеуметтiк ... ... ... қиын ... ... ал ... ... немесе одан қорғану мақсатында болады дейдi». Бiрақ, бiз бұл
оймен келiспеймiз. Себебi жәбiрленушiнiң өзiн-өзi ... ... үшiн ... болу ... және ол ... ... байланыста болу керек. Мысал
ретiнде мына iстi алсақ болады: К. ... кiсi М. ... ... ... зорлаған. Осыған байланысты М. 10-қазан 2000-жылы у iшiп өзін-өзі
өлтірмек болған, бiрақ ол сол ... ... ... ... ғана
өлген. Бұл iс ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... мұнда мерзiмi есепке алынбайды тек себептi байланыс болса
болды. Бiрақ ... ... ... ... ... негiзiнде
туындаған өзiн-өзi өлтiру бұл тармақпен сараланбайды. Мысалы: Зорланған
әйелiнiң үстiнен күйеуiнiң ... ... ... ... сөйлеспеуi және
балаларына жақындатпауы нәтижесiнде туындаған өзiн-өзi өлтiру бұл тармақ
бойынша саралауға жатпайды. Бұл ... ... ... ... тұлға үшін
абайсызда болу керек. Ал ол қасақана болса, яғни ... ... ... өзiмдi-өзiм өлтiремiн деп айтқан болса, ол қылмыс жиынтығы
бойынша, яғни ҚР ҚК ... және ... ... бөлiгi бойынша
саралануы қажет.
Жәбiрленушiнiң он төрт жасқа толмағанын көрнеу бiле ... ... үшiн ҚР ҚК ... ... ... жауапкершiлiк
көзделген. Бұл тармақ бойынша саралау үшiн ... ... он ... ... ... бiлу керек. Көрнеу дегенiмiз зорлаушының он төрт
жасқа толмаған жас ... ... ... ... ... бiлiуiн,
түсiнуiн және оған жол беруiн айтамыз. Егер ... ... ... адал ... ... болса, ол ҚР ҚК 120-бабының тиiстi
бөлiгiмен топтастырылады. Ал егер зорлаушы жәбiрленушiнiң он ... ... ... бiрақ он төрт жасқа толмағанын адал түрде бiлмесе, ол ҚР
ҚК 120-бабы 2-бөлiгiнiң д)-тармағымен ... Он төрт ... ... ... ... ауыр жағдайда жасалған қылмыс ретiнде
қарастырылады. Себебi қылмыскер өз әрекетiнiң қоғамға қауiптiлiгi ... ... ... «Жас ... жыныстық қатынас жасалғаннан
кейiн олардың қынабы жарылады және жүруi қиындайды дейдi». Бұл тұлғалармен
ерiктi жыныстық қатынас жасаудың өзi ... ... ... Ол ҚР ҚК ... көзделген жеке қылмыс құрамын құрайды. Сондай-ақ бұларға жасалған
азғындыру әрекеттерi де ҚР ҚК 124-бабында көзделген қылмыс құрамын құрайды.
Жалпы сот ... он төрт ... ... ... зорлау
қылмысының басым көпшілігі, жыныстық жасқа толмаған тұлғаларды зорлау болып
табылады.
Қоғамдық зiлзала жағдайларын ... ... ... тәртiпсiздiк
барысында жасалған зорлау қылмысы үшiн ҚР ҚК 120-бабы ... ... ... ... ... Қоғамдық зiлзала жағдайларын
пайдаланып немесе жаппай тәртiпсiздiктi пайдаланып зорлау ... ... ... ... қылмыстық ниетiн жүзеге асыруын жеңiлдетедi, екiншi
жағынан өзiнiң ... ... ... ... ... ... деп; жер ... су тасқыны, тау вулканының атылуы және
тағы да басқа табиғи туындаған жағдайларды айтамыз. Ал ... ... ... ... ... ... өкiлiне қарсы күш қолданумен,
қиратумен, өртеумен, бұзумен, мүлiктi жоюмен, атыс ... және ... ... жару ... ... ... ... адамдардың
әрекетiн айтамыз. Сонымен қатар, бұл тармаққа ... ... ... ... да ... керек деп ойлаймыз. Мұнда, егер ... ... адам ... ... жасаса, оның әрекетiн
қылмыс жиынтығы бойынша, яғни ҚР ҚК 241-бабы және ... ... ... ... топтастыру қажет.
3 Жеке адамдардың жыныстық бостандығына және ... қол ... өзге де ... ... сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері
Сексуальдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттерінiң анықтамасы ҚР ҚК
121-бабының 1-бөлiгiнде көрсетiлген. Яғни, еркек пен ... ... әйел мен ... ... ... ... ... немесе
басқа адамдарға күш қолданып немесе оны ... ... не ... ... ... ... ... сипаттағы өзге де
әрекеттер жатады. Бұл қылмыстардың қоғамға қауiптiлiгi оны жасау барысында
кiнәлi тұлға ... ... ... ... үшiн күш қолданады,
не қолданамын деп қорқытады ... ... ... ... ... пен ... ... қатынас жасауы деп (мужеложство)
белсендi серiктiң жыныс мүшесi бәсең серiктiң аналды тесiгiне (тiк iшекке)
енгiзiлуiн айтамыз. Бұл ... ... тек ... ғана болады. Әйел мен
әйелдiң жыныстық қатынас жасауы деп (лесбиянсство) ... ... ... ... ... әйелдердiң бiр-бiрiнiң жыныстық
құштарлығын қанағаттандыру болып табылады. Мұнда ... тек әйел ... ... ... ... ... ... (табиғи
жыныстық қатынас және еркек пен еркектiң жыныстық қатынасынан басқа) ... ... ... ... ... пен еркек арасындағы әртүрлi тәсiлдер
арқылы бiр-бiрiнiң ... ... ... ... ... жыныс мүшесiнiң; әйелдiң немесе еркектiң аналды ... ... ... ... ... ... ... ауызына
кiргiзiлуi, әйелдiң екi омырауы ортасында жасауы, сондай-ақ жыныс мүшелерiн
уқалау, сипалау ... оған ... ... бөтелке және басқа да заттарды
тығуы болып табылады. Мұнда жәбiрленушi ретінде әйел де, ... те ... ... ... ... ... әрекеттер
(гомосексуалдық акт) криминологияда өте аз ... ... ... ... ... ... гомосексуалдық
перверсиялар кездеседi. Олардың түрлерi:
1) Педофилия (жас балаларға жыныстық потологиялық құштарлық).
2) Эфебофилия (кәмелетке толмағандарға ... ... ... ... ... туыстарына жыныстық потологиялық құштарлық).
2) Геронтофилия (кәрi жастағы адамдарға жыныстық потологиялық құштарлық).
3) Некрофилия (мәйiтке жыныстық потологиялық ... ... ... жыныстық потологиялық құштарлық).
Жыныстық потология сипатына талдау жасағанда жыныстық құштарлықты
обьектiсi және ... әдiсi ... ... ... ... бойынша жыныстық құштарлықтың бұзылуы: педофилия, эфебофилия,
инцестофилия, геронтофилия, некрофилия, зоофилия. Бұның өзi екiге бөлiнедi:
а) ... ... ... ... ... ... ... жынысына байланысты: Еркектерде–мужеложство, ... ... ... әдiсi ... жыныстық құштарлықтың бұзылуы:
а) Нарициссизм (өз денесiн көрiп жыныстық қозу арқылы ... ... ... (жариялы түрде жыныс мүшесiн ... ... ... ... құштарлығын қанағаттандыру)
в) Фетишизм (әйлдердiң жеке заттарын көрiп, жыныстық қозу ... ... ... ... ... ... кезiнде жұбына қатiгездiк жасап, жыныстық қозу
арқылы жыныстық құштарлығын қанағаттандыру)
д) Мазохизм (жыныстық қатынас кезiнде ... ... ... ... ... қозу ... ... құштарлығын қанағаттандыру)
Қазiргi кезге дейiн гомосексуализмнiң потогенетикалық ... ... ... зерттелiп келуде. Негiзгi ... ... ... ... ... ... бұзылуы
делiнедi, бiрақ бұлар тек гомосексуализмнiң пайда болуына күштi әсер ететiн
алғышарт ғана дейдi көп ... ... ... ... келесiдей варианттарын көрсетедi:
1) Мерзiмiнен бұрын психосексуальдық дамумен байланысты жыныстық ролдiң
трансформациалануы арқылы қалыптасқан гомосексуализм. Бұнда ... ерте ... ... ... ... әсер етедi және бұл
өмiр бойы сақталып қалуы мүмкiн.
2) Мерзiмiнен бұрын психосексуальдық дамуымен байланысты, бiрақ ... ... ... гомосексуализм. Мұндағы жыныстық
тәртiптiң бұзылуы ... ... ... ... және ... ... құштарлығы шектелгендiгiн жасырады.
3) Жыныстық рольдiң өзгеруiмен байланысты психосексуальдық ... ... ... ... ... Мұнда балаларды дұрыс жыныстық
тәрбиелемеуге байланысты болады. Бұл адамдардың жыныстық ядросына әсер
етпейдi және уақытша болып табылады.
4) Жыныстық ролі өзгермей-ақ ... ... ... ... ... гомосексуализм. Бұл қарама-қарсы жыныстағы адамдармен ... ... ... ... ... ... ... нәтижесi
көп уақытта тиiмсiз болып табылады.
5) Транзиторлық гомосексуализм. Бұл қарама-қарсы жыныстығы адамдар
болмғанда ... ... ... түрмеде отырған кезде. Бұлар өзгермелi
болады, яғни адам түрмеден шыққасын ... ... ... ... ... ... обьектiсi; еркек пен еркек арасындағы жыныстық
қатынаста еркектердiң жыныстық бостандығы және ... ... ... ... ... қатынаста әйелдердiң жыныстық бостандығы және
жыныстық дербестiгi; ал өзге де ... ... ... де ... де ... ... және жыныстық дербестiгi.
Бұл қылмыстың обьективтiк жағы жәбiрленушiге немесе басқа адамға күш
қолдану ... ... деп ... ... не оның ... ... еркектер арасындағы, әйелдер арасындағы жыныстық қатынастардың
немесе нәпсiқұмарлық ... ... да ... жасалуымен
сипатталады. Қылмыстың субьективтiк жағы тек ... ниет ... ... қарастырылады. Мақсаты жыныстық құштарлығын қанағаттандыру
болып табылады.
Бұл қылмыс ауыр қылмыс қатарына жататындықтан оның субьектiсi болып он
төрт жасқа толған еркек ... және әйел ... ... бола алады.
Аталған қылмыс басталған кезден бастап аяқталған болып есептеледi. Бұл
қылмысты зорлау қылмысына оқталудан ажырата бiлу керек. ... ... ... ... түсу үшiн ... сипаттағы әрекеттер
жасауы мүмкiн, бiрақ бұл қылмыс жиынтығы бойынша сараланбайды. Себебi, бұл
жерде ол бiр ғана әрекеттi ... ... ... ... Ал ... қатынастан кейiн жасалған нәпсiқұмралық сипаттағы әрекетi үшiн
қылмыс жиынтығы бойынша саралануы қажет. ... ... мына iстi ... ... А. және Ы. ... екi жiгiт М. деген қызды зорлайды. ... ... ... ал А. болса қалып М. жыныс қынабына бөтелке тығып ... Бұл iс ... сот А-ны ... ... ... яғни ҚР ҚК 120-
бабы 2-бөлiгiнiң ... және ... ... ... дұрыс
соттаған.
Қазiргi ҚР ҚК сәйкес тек он алты ... ... ... ... ... жасалған нәпсiқұмарлық сипаттағы әрекеттер қылмыс ... Ал ... ... ҚК ... ... еркек пен еркектiң
жыныстық қатынасы қылмыс болып табылған. Дегенмен, ... ... ... мен ... ... ... және өзге де ... сипаттағы
әрекеттер қылмыс болып табылмаған.
Қазақстанда ерiктi түрдегi бұл әректтердiң қылмыс деп табылмау себебi,
адмадардың ... мен ... ... және әркiмнiң жеке
өмiрiне мемлекеттiң араласпауында болып табылады. Дегенмен, көп елдерде
ерiктi түрдегi еркек пен ... ... ... ... ... ... Өзбекстан Ресубликасының Қылмыстық Кодексiнiң 120-бабы.
Онда тек еркек пен еркектiң ерiктi ... ... ... деп
қараудың бiрден-бiр себебi, олардың өздерiнiң жыныстық құштарлығын ... ... ... Осы ... пен ... ерiктi түрдегi жыныстық
қатынасын бiздiң елде де қылмыс ретiнде тану ... деп ... ... ... халқының менталитетiне, ұлттық әдет-ғұрыпымызға сай келмейтiн әрекет.
Мұндай әрекетті қылмыс деп ... бiр ... ... ... ... жиі кездеспейтін, ал қазiр бұл ... саны ... ... ... ... ... ... адамдардың
жыныстық потологиялық құштарлығының бұзылып, гомосексуалдық жолға түсудiң
себебi ... ... ... ... ... ... олармен
араласа алмауы да көрсетiлген. ... ... ... ... ... түрмелердегi еркектердiң арасында осындай ... ... көп ... ... ... ... жiгiттерi өте
ұялшақ, тез тiл табыса ... ... ... олар ... көп ... алмай, осындай адамдардың
балағаттауынан, ... ... ... Сондықтан бiзде мұны қылмыс
ретiнде таныу керек. Бұл қылмыстың ... ... дәл ... ... ... Он алты ... ... адаммен жыныстық қатынаста болу ... ... өзге де ... ... алты ... ... ... адаммен жыныстық қатынаста болу, еркек
пен еркектiң жыныстық қатынасы, әйел мен әйелдiң ... ... ... ... өзге де ... үшiн ҚР ҚК ... бойынша
жауапкершiлiк көзделген. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас
жасау немесе нәпсiқұмарлық сипаттағы өзге де ... ... оның ... ... де ... болып табылады. Себебi он алты жасқа толмаған
тұлға әлi дұрыс ... ... деп ... ... ... ... бұл ... атауын жыныстық жасқа толмаған адаммен
жыныстық қатынас жасау және нәпсiқұмарлық сипаттағы өзге де ... деп ... ... бiз бұл ... ... себебi жыныстық
жасқа толудың нақты мерзiмi көрсетiлмеген. Оны әрбiр автор ... ... ... 11-12 ... жыныстық жасқа толады дейдi. Ал,
М.И.Авдеев 16-жасты басшылыққа алады, ал Б.Басков пен ... ... ... ... ... жасқа толатын болса, 14-жастағы адаммен ерiктi
жыныстық қатынас ... ... емес деп ... ... ... ... ... жасқа толатын болса 17-жастағымен ерiктi жыныстық қатынас
жасау, яғни үйленудiң өзi қылмыс болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... бiзде некеге тұру жасы ретiнде еркектер
үшiн 18-жас, ал ... үшiн ... ... және оны бiр ... ... Кейбiр авторлар жыныстық жетiлу белгiлерiн жыныстық
жасқа толу белгiлерiмен шатастырады. Жыныстық ... ... ... ... ... ... ... мүшесiнiң дамуы.
3) Жүктi болу мүмкiншiлiгi (әйелдерде).
4) Баланы туу мүмкiншiлiгi (әйелдерде).
5) Баланы өз ... ... алу ... ... айтуынша: «Жыныстық жасқа толу биологиялық түсiнiк және
оған әлеуметтiк белгiлердi ... ... ... толу ... ... ... бұл оймен толық келiсемiз. Сонымен әйелдердiң жыныстық жасқа ... оның ... зиян ... ... қатынасқа, бала тууға, оны
өз сүтiмен қоректендiре алуға және жыныстық қатынас ... оның ... ... түсiне алуға мүмкiншiлiгiн айтамыз. Ал еркектердiң жыныстық
жасқа толысуы деп, оның ... зиян ... ... ... және ... ... немесе оның нәтижесi туралы дұрыс түсiне алуға
мүмкiншiлiгiн айтамыз. Бұл ... жас ... ... ... жетiлу
белгiлерiн жыныстық жасқа толысудан ажыратуға негiз болып табылады. Осы
түсiнiкке ... ... «он төрт ... толмағандар барлық уақытта
жыныстық жасқа толмаған деп танылып, ал он төрт пен он ... ... ... iске ... ... ... толыспаған деп танылсын»
дейдi.
Он алты жасқа толмаған қызбен жыныстық қатынас жасау ... ... он төрт ... ... ... ... өте ұқсас. Оның ұқсастығы
мысалы: жәбiрленушi өзiнiң жасына байланысты жыныстық ... ... ... ол ерiктi болғанның өзiнде жәбiрленушiнiң дәрменсiздiк
жағдайын пайдаланған деп танылып, зорлау қылмысы болып табылады. Бұл ... ... ... ... психологиялық-
психиатриялық сараптама тағайындалуы қажет. Себебi, ... ... тек есi ... әлде ... еместiгiн көрсететiн
болса, ал психологиялық-психиатриялық сараптама есi дұрыс жәбiрленушiнiң өз
әрекетiн түсiнбеуi, ... ... ... болсада оны көрсете
алмауы сияқты жақтарын да анықтап бередi.
Заң әдебиеттерiнде жасына байланысты дәрменсiздiк ... ... ... жас ... Ал ... пен И.Я.Фойницкидің айтуынша: «Кез-
келген он жасқа толмаған қыздар барлық уақытта жыныстық қатынас ... ... ... ... ... ... ... дәрменсiздiк
жағдайында деп танып, олармен жасалған ерiктi жыныстық қатынастарды зорлау
деп қарастыру керек дейдi.
Бiрақ бiз бұл ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы әртүрлi, яғни олардың өз әрекетiн түсiне алатын
жасы да әртүрлi болады. Сондықтан оны ... ... ... шешу ... А. ... жiгiт Б. деген он бiр жасар қызды ... деп ... ... Б. ... ... ... болған, өзiмен жасалған
әрекеттi толық түсiне алтыны және А-ны ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде А. зорлау үшiн емес, ал ҚР
ҚК 122-бабымен ... Бұл ... ... пен еркектiң жыныстық қатынасы,
әйелмен әйелдiң жыныстық қатынасы және өзге де ... ... ... осы ... ... ... толық
көрсетiлiп кеткен. Бiрақ бұл жерде ерiктi түрдегi қатынасты айтамыз.
Мұндағы ерiктi ... ҚР ҚК ... ... ... жағдайды
пайдаланып жасалған қылмыстан ажырату қажет. Ол нақты ... ... ... ... әрекеттiң маңызын толық түсiнуiмен
ажыратылады.
Бұл қылмыстың субьектiсi ретiнде тек ... ... яғни ... ... ... ғана ... Осыған сәйкес, егер он жетi жастағы адам
он үш ... ... ... ... ... ... нәпсiқұмарлық
сипаттағы өзге де iс-әрекеттер ... ол ... ... ... оның әрекетiнде қылмыс құрамы жоқ. Сондықтан бiздiң
ойымызша бұл қылмыстың ... ... он алты ... толған адамды, яғни
жалпы субьектiнi тану керек деп ойлаймыз.
3. Жыныстық қатынас жасауға, еркек пен ... ... ... ... мен ... жыныстық қатынас жасауына немесе сексуальдық сипаттағы
өзге де әрекеттерге мәжбүр ету
Адамды бопсалау, құртамын деп қорқыту, мүлкiн бүлдiру немесе ... ... не ... ... ... өзге де ... ... қатынас жасауға, еркек пен еркектiң жыныстық қатынас
жасауына, әйел мен әйелдiң жыныстық қатынас жасауына ... ... өзге де ... жасауға мәжбүр ету қылмысы үшiн ҚР ҚК 123-
бабы бойынша жауапкершiлiк көзделген.
Мұнда жәбiрленушi ретiнде оның жасына ... әйел де ... ... Бұл ... ... ... ... болмауыда мүмкiн. Мәжбүрлеу болған
кезден бастап бұл қылмыс аяқталған болып табылады.
Бопсалау дегенiмiз - ... ... оның ... туыстарын
масқаралайтын мәлiметтер таратамын деп қорқытуды айтамыз. Мысалы: бұрын
қандай да бiр аурумен ауырғаны жөнiндегi ... ... ... ... ... ... ... құртамын деп қорқыту дегенiмiз - мүлiктi тартып алып, оны
бермей қоямын деп немесе оны одан әрi ... ... етiп ... ... ... ... ол ... киiммен, тамақпен, үймен
бағыныстылық, яғни жәбiрленушi кiнәлiнiң толық ... ... ... не оның ... ... ... болу ... Өзге де тәуелдiлiк
дегенде қызметтiк бағыныстылықты немесе басқада тәуелдiлiктi айтамыз.
Қызметтiк бағыныстылық ретінде, ... ... ... ... мұғалiмге бағыныстылығы, аспиранттың жетекшiге
бағыныстылығын айтамыз. Жәбiрленушiнiң ... ... ... заң мағынасы бойынша жеткiлiксiз, ол үшiн кiнәлi ... ... ... ... үшiн ... қажет.
Сонымен бұл қылмыстың обьективтiк жағы кiнәлiнiң жыныстық қатынасқа
немесе нәпсiқұмарлық сипаттағы өзге де ... ... түсу ... ... ... ... мәжбүрлеуi болып
табылады.
Мәжбүрлеу ол бiр нәрсе iстеуге күштеу, көндiру болып табылады және ол
жәбiрленушiнi қиын ... ... ... ... қалу ... ... Мәжбүрлеу бұл қажеттi нәрсеге жетiспегенде болады. Сонымен
қатар, мәжбүрлеу заңмен қорғалатын құқықтар мен бостандықтарды ... ... ... ... бiр ... беру, сыйлық сыйлау, қызметiн
көтеру мәжбүрлеу болып табылмайды. Сондай-ақ, ... ... он ... толмағандардан басқалардың өз еркiмен жыныстық қатынасқа түсуi қылмыс
болып табылмайды. Мәжбүрлеу ол ... күш ... ... түрi болып
табылады. Оның зорлау кезiндегi психикалық күш қолданудан айырмашылығы:
1) Мәжбүрлеуде психикалық күш қолдану ... ... тез ... және орындалмаған жағыдайда денесiне жарақат келтiремiн деп
қорқытуды ... ал ... ... деп, ... ... ақша ... тамақ, үй бермеймiн деп қорқытуды көздейдi.
2) Зорлауда ... ... ... ... уақыт болмаса, мәжбүрлеуде
оған ойлануға және одан бас ... ... ... ол тiкелей жәбiрленушiнiң немесе басқа адамдардың денсаулығына
бағытталса, мәжбүрлеуде ол ... ... ... да жеке ... ... егер ... болып жұмыстан шығару туралы бұйрық шығарып,
сосын жыныстық қатынас ... ... ... ... ... ұсынса да мәжбүрлеу болады.
Бұл қылмыстың субьективтiк жағы тiкелей қасақаналық ... ... ол ... ... ... ... бiле тұра соны iстейдi.
Қылмыстың мақсаты еркек пен әйелмен де ... ... ... ... сипаттағы әрекет жасау ... ... ... ... ... ... ... он алты жасқа толған еркек те әйел де ... ... ... бұл ... ... ... тек ... ғана бола алады дейдi.
Бiз бұл оймен келiспеймiз, себебi кiнәлi әйел адам да бола алады және
ол ... бiр ... ... ... ... нәпсiқұмарлық сипаттағы өзге
де әрекеттерге түсудi мәжбүрлеуi мүмкiн.
3.4 Жас балаларды азғындық жолға түсіру
Он төрт жасқа жетпегендi айқын адамға қатысты күш ... ... ... үшiн ҚР ҚК ... ... ... ... азғындыру көп елдерде жыныстық қылмыс қатарына
жатқызылған, бiрақ ... ... ол ... ... жатпайды. Жас
балаларды азғындыру деп күш қолданусыз, қорқытусыз жыныстық қатынас жасамай
жыныстық құштарлықты қанағаттандыру болып табылады. ... ... ... ... ... Бұның басқа жыныстық қылмыстардан айырмашылығы
мұнда жыныстық қатынас жоқ. ... бұл он алты ... ... ... ... өте ... Азғындату әрекетi
физиологиялық және интеллектуалдық әрекеттерден тұрады.
1) Физиологиялық, яғни ... жас ... ... қол ... оның жыныс
мүшелерiн сипалап,ұстап қоздыру болып табылады.
2) Интеллектуалдық, яғни ... ... ... ... ... ... көзiнше жыныстық қатынас жасау сияқты әрекеттер жатады.
Бұл қылмыстың жәбiрленушiсi он төрт жасқа толмаған адам ... он төрт ... ... ... ... жағдайында жасалған
нәпсiқұмарлық әрекеттен ажырата бiлу ... ... көп ... он төрт
жасқа толмағандар дәрменсiздiк жағдайындағылар болады дейдi, ... ... ... қатысты қолданамыз. Ал бұны он алты жасқа толмаған
адамдармен ... ... ... ... жасау қылмысынан ажырату
өте қиын. Себебi екеуiнде де күш қолдану, ... ... жоқ. ... бұл екеуi де жәбiрленушiнiң ... ... ... ... сипалау, ұстау арқылы жыныстық құштарлықты қанағаттандыру болып
табылады. Сондықтан, осындай ... қай ... ... ... ... ... жоқ. Сот ... мұндай әрекеттердi
нақты жағдайға байланысты шешедi. Мысалы, мына iстi қай ... ... К. ... кiсi С. ... он ... ... ... мүшесiн сипалау
арқылы өзiнiң жыныстық құштарлығын қанағаттандырған. Бұл ... ҚР ҚК ... де, ... ... де саралауға болады. Мұнда егер бас
бостандығынан шектеуге жазаласақ, ... ... ал егер ... ... ... 124-бапты қолданамыз. Себебi, қылмыстық
заңға сәйкес екi бапқа келiп тұрса, онда ... ... ... көздейтiн
бапты қолданамыз. Сондықтан осындай қиындықты болдырмау үшiн бiз мынаны
ұсынмыз: Азғындыру деп тек интеллектуалдық азғындыру ... ... ... ... нәпсiқұмарлық әрекет деп тану керек деп ойлаймыз.
Сондай-ақ он төрт жасқа толмағандарды зорлау алдындағы әрекеттердi
(мысалы: ... ... ... ... ... деп санамаймыз және ол тек
ҚР ҚК 120-бабы 3-бөлiгiнiң в)-тармағы бойынша ғана ... Ал ... ... ... ... ... ... бiрiншi күнi азғындырып, ал
екiншi күнi зорласа, ол ... ... яғни ҚР ҚК ... ... ... және ... сараланады.
Қорытынды
Осы жұмысымды қорытындылай отырып, Қазақстан Республикасында көзделген
зорлау қылмыстарының түрімен, олардың ... ... ... ... ... ... Бұл ... оны бір жұмыспен барлық маңызын, мазмұнын,
онымен күресу жолдарын көрсету мүмкін емес. Бұл туралы көптеген жылдар ... ... да, ... кандидаттық еңбектер жазылып келді, әлі ... ... ... ... ... ... қылмыстардың түрі де
артып келеді. Мысалы: Қазақстанда бұрын нәпсіқұмарлық әрекет ... өз ... бап ... көрсетілмеген еді, ал қазір ол өз алдына
бір жыныстық қылмыс ретінде ҚР ҚК 121-бабымен ... ... ... өз ... өмірін, денсаулығын, ар-намысын, қол
сұғылмаушылығын, олардың құқықтары мен бостандықтарын қатаң ... ... ... ... ... және ... қол ... қорғау
алдыңғы қатарға қойылған. Соның ішінде ... ... ... және ... қол ... ... ... орын алады.
Әйелдер тек қылмыстық заңмен емес, сонымен қатар дұрыс тәрбиелеу, жыныстық
тәрбиелеу ... және ... да ... ... ... ... елде
кәмелетке толмаған адамдарды және жас балаларды қорғау ... ... Мүны ҚР ҚК ... ... ерікті түрде болса да он алты
жасқа толмаған ... ... ... түскендігі үшін
жауапкершілікке тартылатынымен ... ... ... ... ҚР ҚК 124-
бабымен көзделген ... ... үшін ... ... болады. [2.]
Барлық қылмыстар ішінде жыныстық қылмыстарды да ауыр ... ... ... Себебі, оның қоғамдық қауіптілігі жоғары болып
табылады және ... ... ... ... ... терең
физиологиялық, моральдық, психологиялық ауруға шалдықтыруы мүмкін. ... да, ... осы ... ... ... ... сонымен қатар құқық қорғау органдары тарапынан ... ... ... ұсталып жазаға тартылуын күтуде. Зерттеліп
отырған қылмыстардың қайталануын ... үшін және оны жою үшін жаза ... болу ... ... ... ... жыныстық қылмыстар ашылып жатыр
деп айту өте қиын. ... бұл ... ... ... ... ... ... жасалған әрекетті өзге адамдардың білуін қаламауынан,
табиғи ұялшақтығынан, қорқақтығынан бұл қылмыстар ... ... ... ... қоя ... ... ... көп жағдайларда жәбірленушілер өзін-
өзі өлтіреді, осының нәтижесінде кінәлі тұлға анықталмай қалады және ... ... ... әрі ... жалғастыра береді.
Осы жазылған жұмысты корытындылай отырып, еліміздің қылмыстық заңына
жыныстық қылмыстар ретінде келесі әрекеттерді енгізуді ұсынамыз:
1) ... ... ... пен ... әйел мен ... ... және өзге де нәпсіқұмарлық сипаттағы әрекеттерді.
2) ҚР ҚК 122-бабының субьектісі ретінде ... ... ... ... ... субьектісі ретінде әйелді де тануды.
4) Зорлау қылмысының күшейтілген бір түрі ретінде жақын туыстарын зорлауды
көздеу.
5) ... ... ... ауыр түрі ... ... ... ... көздеу.
6) Жас балаларды азғындыру деп тек ... ... ... ... ... нәпсіқүмарлық әрекеттер ... ... осы ... ... шешілмей жүрген біраз сұрақтарға жауап
табылып, қылмыстың дұрыс және ... ... ... ... еді ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы.Қазақстан Республикасының 1998
жылғы 7 қазандағы № 281-1, 2007 жылғы 21 ... ... ... ... және ... ... ... жаңа Қылмыстық Кодексі. А., 2014 жыл.
3 Сот сараптамасы туралы Қаақстан Республикасының Заңы, 12 қараша 1997 жыл
4 ... ... ... ... ... Заңы, 15
қыркүйек 1994 жыл
5 "Әйелді зорлағаны үшін ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасыны Жоғарғы Соты Пленумының 23-сәуір 1993-жылғы. №1. Қаулысы.
6 ... А.Н ... ... (Ерекше бөлім)" Алматы Жеті-Жарғы. 2000
жыл.
7 ... Е.О. ... ... ... бөлім)" Алматы Жеті-Жарғы.
2001 жыл.
8 Игнатов А.Н. ... ... ... ... (Особенная
часть)" Москва.1999г.
9 Каиржанов Е.Е. Криминология, Алматы, 1995 г.
10 Криминалистика / Под ред. Р.С.Белкина, ... ... ... ... Қылмыстық Кодексіне түсінік, Алматы, 2001.
12 ... ... ... ... часть) / Под ред. И.И.Рогова ... ... ... ... право (Особ.часть)" Учебник для ВУЗов Москва.1998г.
14 Уголовное право России. ... ... / Под ред. ... ... ... Антонян Ю.М., Ткаченко А.А. Сексуальные ... ... ... ... Ю.М., Ткаченко ... Б.В. ... ... Спарк, 1999 г.
17 Александров Ю.В "Борьба с изнасилованиями". Киев. 1970г.
18 Ахмедов ... и ... ... совершению
изнасилование и пути предотвращения этих преступлений". Ташкент-1984г.
19 ... Б.А. ... за ... ... уголовному праву: Автореф. Канд. Дисс. Ташкент-1966г.
20 Блиндер Б.А "Уголовно-правовая ... ... и ... ... 1970г.
21 Болдырев Е.В Петрунов.В.П "Некоторые вопросы ... ... об ... ... ... Власов Н.А и др. "Расследование дел о заражени венерической болезнью ... ... ... ... Л.Д. ... с ... ... Москва,
Юридическая литература, 1989.Г.
24 Даниэльбек Б.В "Половые извращения и ... ... ... ... Б.В. "Уголовно-правовая ... ... ... ... М., ... ... Дьяченко А.П ... ... ... ... Москва.1977г.
27 Елемисов Г.Б."Советский уголовный закон на ... ... ... ... ... граждан".Алматы-1973г.
28 Елемисов Г.Б ... ... ... 1970г.
29 Жижиленко А.А " Половые преступления". Москва. ... ... А. ... ... с ... на ... женщины" Москва.
Соц. Законность 1960г. №8.
31 3миев Б.Н ... в ... ... ... в ... ... ... 1927г.
32 Игнатов А.Н "Особо тяжкие последствия изнасилования". ... ... ... против личности" Москва-1962г.
34 "Известия". Газета№229 25-сентября 1964г.
35 Кипси А. Половое сношение как понятие биологическое, Москва, 1987.
36 Комментарий к ... ... ... ... / Отв. ... ... ... 1996г.
37 Кондрошова Т.В "Квалификация изнасилования". Свердловск. 1988г.
38 Краснушкин Е.К "Правонарушения в ... ... ... 1927г.
39 Криминологическая характеристика и ... ... ... в ... ... Научное издание, Алматы,
2001.
40 Қазақша-орысша терминологиялық сөздік. Заңтану, Алматы, 2000.
41 "Қазақстан ... ... ... ... ... Лист Ф. ... нравственность” Учебник Уголовного права. М-1988г.
43 Яковлев М.Я “Половые преступления” Душанбе-1969г
44 Осипов П.П “Классификация половых ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 91 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке адамға қарсы қылмыс33 бет
Зорлау үшін қылмыстық-құқықтық жауаптылық59 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Алдын ала тергеу барысында кылмыстык істі қысқарту40 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Ежелгі және ортағасырлық қылмыстық құқықта талионды қолдану тәжірибесі19 бет
Ескіру мерзіміне байланысты жауаптылықтан босату24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь