Саяси процестер жүйесіндегі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін зерттеу

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Саяси процестер жүйесіндегі ұлтаралық қарым.қатынас мәдениетін зерттеудің теориялық.әдістемелік негізі
Ұлтаралық қарым.қатынас мәдениетінің анықтамасы мен мәні: теориялық.әдістемелік талдау
Ұлттық және жалпыадамзаттықтың бірлігі . ұлтаралық қарым.қатынас мәдениеті кемелдігінің өлшемі
Ұлтаралық қарым.қатынас мәдениетінің принциптері мен функциялары теориялық.әдістемелік мәселе ретінде
Қазақстан Республикасының ұлтаралық қарым.қатынас мәдениетіндегі ұлттық: ерекшеліктері мен проблемалары
Ұлтаралық қарым.қатынас мәдениетіндегі ұлттық ұғымы мен мазмұны: жаңаша зерделеу
Қазақстандықтардың ұлтаралық қарым.қатынас мәдениеті аясындағы ұлттық мүдделері
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Жаһандану және қоғамдық өмірдің демократиялануы жағдайында, Қазақстан Республикасы мен ТМД-да болып жатқан түбегейлі өзгерістер тұсында ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықты зерттеу тарихи қажеттілік әрі уақыт талабы болып табылады. Ұлттық және ұлтаралық мәселелерді шешу үшін әлеуметтік-этникалық дамудағы теріс бағыттарды жою ғана емес, сонымен бірге, қоғамның рухани жаңаруы да маңызды. Еліміздің қоғамдық және ұлттық санасындағы елеулі серпілістер және ұлтаралық қатынастар ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті феноменінің маңызды ерекшелігі ретінде оның адамзаттық маңыздылығын әрі әмбебаптығын айқындап берді. Заманымыздың қоғам мәнін өзгертетін саяси, әлеуметтік, экономикалық жағдайларының барша маңыздылығына қарамастан, іс жүзінде адамның іс-қайраткерлігін бағалаудың өлшемі мен алғышарты ретіндегі жалпыұлттық мәдениеттің мәні мен мазмұнына жүгінбей қала алмаймыз.
1 Назарбаев Н.А. Тәуелсіз Қазақстан – біздің ең қымбат, ең асыл құндылығымыз. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқы Ассамблеясының XVI сессиясында сөйлеген сөзі //Егемен Қазақстан. 2010 жыл, 21 қазан.
2 Абсаттаров Р.Б. Формирование казахстанского народа как гражданской и этнополитической общности //Вестник РУДН. Серия «Социология». – М., 2008. - №4. – С.90-95.
3 Бурмистрова Т.Ю., Дмитриев О.А. Дружба сплоченные: Культура межнационального общения в СССР. – М.: Мысль,1986. – 254 с.
4 Скуратовский В.А. Культура межнационального общения: проблемы регулирования и саморегулирования. – Киев: Вища шк., 1991. – 255 с.
5 Коган Л.Н. Культура межнационального общения // Интернациональное и национальное в социалистическом образе жизни советского народа. – Фрунзе,1982. – С.431- 437.
6 Серова И.И. Культура межнационального общения. – Минск, 1986. –159 с.
7 Абсаттаров Р.Б., Садыков Т.С. Воспитание культуры межнационального общения студентов: теория и практика. – Алматы, 1999. – 212 с.
8 Сарсенбаев Т.С. Культура межнационального общения. – Алматы: Ана тілі, 1998. – 72с.
9 Бигожанов Т.К. Политические аспекты формирования у молодежи культуры межнационального общения в Республики Казахстан. Автореферат на соискание ученой степени кан.пол.наук. – Алматы, 1998. – 23 с.
10 Жазыбаев Д.М. Культура межэтнического общения населения на современном этапе: опыт и проблемы. Автореферат на соискание ученой степени кан.пол.наук. – Алматы, 1999. – 26 с.
11 Арзықұлов А. Ұлтаралық келісімнің қазақстандық үлгісі және оның қалыптасуының алғышарттары //Қазақстан қоғамы дамуының өзекті мәселелері: мақалалар жинағы /Жауапты редактор Б.Қ.Сұлтанов. – Алматы: ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ, 2010. – 16-22 бб.
12 Иренов Г.Н. Идеологический потенциал политической консолидации и механизм его реализации в Республике Казахстан. Автореферат на соискание ученой степени док. пол. наук. – Павлодар, 2004. – 55 с.
13 Шевченко Г.А. Общественный прогресс. – Ростов-на-Дону, 2008. – 255 с.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Жаһандану және қоғамдық өмірдің
демократиялануы жағдайында, Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіндегі ұлттық
пен жалпыадамзаттықты зерттеу тарихи ... әрі ... ... ... ... және ... мәселелерді шешу үшін әлеуметтік-этникалық
дамудағы теріс бағыттарды жою ғана емес, ... ... ... ... да ... ... қоғамдық және ұлттық санасындағы елеулі
серпілістер және ұлтаралық қатынастар ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ретінде оның адамзаттық маңыздылығын әрі
әмбебаптығын айқындап ... ... ... ... өзгертетін саяси,
әлеуметтік, экономикалық жағдайларының барша маңыздылығына қарамастан, ... ... ... ... ... мен ... ... мәдениеттің мәні мен мазмұнына жүгінбей қала алмаймыз.
Бүгінде Қазақстанның этносаралық келісімді қамтамасыз ету ... ... ... мүше ... ... ... ... келісім моделі біздің осы беделді Ұйымдағы төрағалығымыздың
басты алғышарттарының біріне айналып отыр. ... ... ... таңда
күрделілігі мен қайшылығы қатар жүретін біздің көпұлтты қоғамның дамуы
мәселелері ... ... ... ... ... айрықша
маңызды орынға ие. Саясаттану тұрғысынан тақырыптың өзектілігі ұлтаралық
қатынастарды қайта зерделеу және ... ... ... демократия мен
гуманизм принциптері негізінде ... ... ... ... ... ... ... еліміздегі барша
ұлттардың еркін әрі ... ... ... тұрғыдан
қорғауды қамтамасыз ету қажеттігінен туындайды. Қоғамдық-саяси қатынастарды
демократияландыру тәжірибесі күрделі әрі қайшылықты ұлтаралық ... ... ... ... және өзге де ... бар
әлеуметтік топтар тұрғанын көрсетеді. Ұлтаралық ... ... және ... ... халықтың жалпыадамзаттық,
ұлттық, топтық мүдделерімен қатар, жекелік мүдделерін де баламалы түрде
танытуға ... ... ... ... үшін аса ... Қазіргі
заманның жаңа тұжырымдамасына, оның негізгі қайшылықтарының объективті
түрде талдау жағдайына орай, ендігі жерде ... ... ... ... ... қозғалыс аясында жалпыадамзаттық мәмілеге келу
арқылы мүмкін болмақ. Берілген мәселе ... ... ... ... ... ... кезеңінде ерекше өзектілікке ие болады.
Президент Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстан халқы Ассамблеясының XVI-
сессиясында сөйлеген сөзінде: ... ... ... және ... мен ... ... байланысты жаңа қадамдар іздеген
жөн», - деген ұйғарым жасаған еді [1]. Сол ... ... ... ... ... бірі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін
қалыптастыру және ... оған ... ... болып табылады. Бұл
мәселе қазіргі таңда ерекше назар аударуды ... ... ... ... тәжірибелік мәселелер ішінде басты орындардың біріне ие ... ... ... ... ... саяси және рухани
аспектілерінен бөлек, жалпы қарым-қатынас мәдениетінсіз және, әсіресе,
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінсіз ... ... ... ... ... бұл өте күрделі процесс екендігін баса атап өткен
жөн. Мұның күрделілігі сол – ... ... ... ... ... ... ... пікірлер мен ... ... ... дүниетанымдар, салт-дәстүрлер, әдет-
ғұрыптар, сезімдер, т.с.с. күрделі жүйесінің бай қорын қамтиды.
Демек, ұлттық және жалпыадамзаттық ... ... ... ... биік ... ... ... пен әдептілік, байсалдылық
пен сыпайылық, оң пиғыл мен ақ ниеттілік, ... пен ... пен ... және т.б. ... ... мәдениеті мен
мінез-құлық мәнері көрініс табады.
Яғни, осының барлығы берілген мәселенің таңдап алынуын бірқатар ой-
пайымдар ... ... ... біріншіден, көпұлтты
қоғамымыздағы ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің ... ... ... ... маңыздылығы; екіншіден, «ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениеті» сияқты күрделі категорияны ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеті ретіндегі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ережелерін бекіту
талабы; төртіншіден, қоғамның саяси-рухани ... оның ... ... адами қатынастар мәдениетінің табиғи құрамдас ... ... ... мәдениетін қалыптастыру және бекіту
процесін ашу қажеттігі; ... ... ... ... ... пен ... көріністеріне төзбеушілік», «ұлттық
ар-намысты құрметтеу», ... ... ... ... ... және ұлтаралық келісім» сияқты ... ... ... алтыншыдан, ұлттық қатынастардағы ұлттық
пен жалпыадамзаттықты үйлестіруде ұлтаралық қарым-қатынас ... мен ... ... ашу ... ... ... мәдениеті – бұл өзара түсіністікті нығайтуда,
ортақ міндеттерді шешуде, өзара жәрдемді ... ... ... ... ... тану ұмтылысына негізделген әр түрлі ұлт
уәкілдерінің ... ... ... ... ... ... принциптері, формалары мен ... ... ... болып табылады. Дәл осы себептен де, ... ... ... ... пен жалпыадамзаттықтың бірлігін ашудың тамаша
үлгісі болып табылады.
Сондықтан, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... ... ... ... ... талабынан туындайды.
Белгілі ғалым Р.Б.Әбсаттаровтың дұрыс атап көрсеткеніндей, «Бұл мәселені
барынша толыққанды ... үшін ... даму және ... ... ... ... зор маңызы бар. Бұндай тұжырымдама
Қазақстан халықтарының дамуы мен бірлесуінің жаңа ... ... ... сонымен бірге, олардың сана-сезімінің өсуіне септігін тигізер еді»
[2, с.94]. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті көпұлтты ... ... ... ... ... ... ... табылады. Яғни,
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... өмір ... ... ... ... ... тарихи деректерді саясаттану тұрғысынан талдау ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің нәтижесі
болып табылатындығын көрсетеді.
Зерттеу жұмысында біз ұлтаралық ... ... ... мен ... ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетіндегі ұлттық пен ... және ... ... ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің
ұлтаралық қатынастарды дамытудағы рөлін көрсетуге талпыныс ... ... ... сана мен ... ... ... аспектілерінің
бірі ретіндегі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіне тәрбиелеу ... ие ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттық мәселесін зерттеу ... мен ... ... ... ... ... ... сөзсіз
байыта алатын мәселелердің бірі деген тұжырым жасауға болады.
Сол себепті, ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... өмір сияқты ұдайы қозғалыста болады және
қоғамның, ... ... ... ... ... ... өзгерістерге
ұшырап, адамдар өмірінің жаңа кезеңінде қолайлы жаңа түрге, ... ... ие бола ... ... ... ... мәселенің өзектілігі, саяси-әлеуметтік маңыздылығы, оның
теориялық және тәжірибелік мәнінің жеткіліксіз тұжырымдалғандығы, Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ... мәні мен ... терең әрі жан-жақты ашатын ... ... ... ... жаңару, жетілу тұжырымдамасы –
осының барлығы біздің аталған диссертациялық тақырыпты таңдауымызға себеп
болды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Ұлтаралық ... ... ... ... мәселесі соңғы жылдары әр түрлі ғылым саласының ғалымдары
тарапынан белсенді ... ... ... ... 1980-жылдан бастап
Р.Г.Абдулатипов, Р.Б.Әбсаттаров, Ю.В.Арутюнян, ... ... ... Н.Д.Джандильдин, Л.М.Дробижева,
О.А.Дмитриев, ... ... ... ... Т.С.Сәрсенбаев, М.М.Сужиков және басқа да ... ... ... ... ... ... ... Бұл ғылыми еңбектерде күні бүгінге ... ... ... ... бар. Бұған қоса, олардың
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... үшін ... ... зор.
Т.Ю.Бурмистрова мен О.А.Дмитриевтің «Дружба сплоченные: Культура
межнационального общения в СССР» атты ... ... ... ... ... және ... ... барлық салаларында
қызмет ету үдерісі ... ... ... ... одан әрі ... жекелеген азаматтардың психологиясы, сана-
сезімі мен мінез-құлқындағы ұлтшылдық ... ... ... ... айқындалады [3, с.9].
Зерттеліп отырған мәселені көптеген авторлар кешенді мәселе тұрғысынан
да, сондай-ақ, көпжоспарлы ... ... да ... ... ... ... ... и саморегулирования» атты монографиясында ұлтаралық қарым-
қатынас мәдениетін қалыптастыруды реттеудің ... ... ... ... мен ... ... тұжырымдалады [4]. Я.Н.Коган өз ... ... ... тән ... ... әрбір халықтың тілін, демократиялық
дәстүрлерін, салт-ғұрыптарын, мәдениетін құрметтеушілікті, адамдарды ұлттық
тегінен тыс, істеріне, жеке басының қасиеттеріне ... ... ... ... ... пен ... ... келіспеушілікті атайды [5,
с.432]. И.Серованың «Культура межнационального общения» ... ... ... ... мәдениеті мәселелерін зерттеуге арналған. Бұл
ұғымның мазмұнына ол мыналарды жатқызады: «а) әр ... ... ... ... реттеп, барлық мүшелердің атқаруы үшін ... ... заң ... ... ... ... ә)
жалпыадамзаттық бауырластық мұраттары, өзге ... ... ... ... ... әр ... ұлт өкілдері ... ... ... ... процесінде қалыптасқан дәстүрлі
нормалары; б) тұлғааралық қатынас жағдайындағы тұлғаның ... ... ... ... ... мен ... ... мінез-құлық сипаты, стилі және деңгейі» [6, ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы мен оның әлеуметтік өмірдің барлық негізгі салалары –
өндірістегі, ... ... ... ... ... өзге ұлт ... ... қатынастарының әлеуметтік
реттеушісі болып қызмет ететіндігін негізге алады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... «Национальные процессы: особенности и ... ... пен ... ... культуры
межнационального общения студентов: теория и практика» (1999 ж.) атты
монографиялары және ... ... ... «Культура
межнационального общения» (1998 ж.) атты ... ... ... ... ... отырған тақырыптың негізгі бағыттары мен маңыздылығын
бөліп көрсетті. Р.Б.Әбсаттаров пен Т.С.Садықовтың ... ... ... мәдениетінің мәнін, сипат-белгілерін, қызметтерін, сондай-ақ, оның
әлеуметтік мазмұнын, кемелділік өлшемін, ... ... ... ... Бұл еңбекте авторлар ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін
Қазақстан ... аса ... ... бірі және ... ... ... шешілуінің нәтижесі ретінде қарастырады [7,
с.40]. Өз кезегінде, Т.С.Сәрсенбаев ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
мәдениетін қалыптастырудың негізгі басым шарты ойлау, мінез-құлық пен пікір-
көзқарас ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдайды [8, с.10].
Осы орайда, Қазақстанда ұлтаралық қарым-қатынастар мәселелеріне
арналған диссертациялық ... ... ... ... ... ... тақырыбызға үндес болып келетін Т.Қ.Биғожановтың ... ... ... ... ... ... мәселелері» (орыс тілінде) атты диссертациялық ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың
саяси мәселелері зерттелген [9]. Ал, Д.М.Жазыбаев «Қазіргі ... ... ... тәжірибе мен проблемалар» (орыс
тілінде) атты кандидаттық ... ... ... Қазақстан материалдары негізінде әлемдік саяси үдеріс аясында
қарастырады [10]. Ал, ... ... ... өзінің зерттеу нысанымен
және зерттеу пәнімен ерекшеленеді. Өйткені, біз Қазақстан материалдары
негізінде ... ... ... ... пен
жалпыадамзаттықты және оның бірлігін қарастырып, оған ... ... ... ... ... жекелеген аспектілері Н.А.Абуева,
Т.Қ.Әуелғазина, С.М.Борбасов, В.Х.Баймұрзаева, ... ... ... ... ... Д.А.Қалетаев,
М.Б.Қасымбеков, Р.Қ.Қадыржанов, Д.К.Кішібеков, ... ... ... Л.Х.Матақбаева, А.Н.Нысанбаев, Н.З.Нығматулин,
Г.Р.Нұрымбетова, Қ.Ж.Нұғманова, Н.В.Романова, М.М.Сәрсекеев, Ж.Қ.Симтиков,
Ә.И.Шалтықов және тағы ... да ... ... ... халықтың ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті жалпыұлттықпен,
жалпыадамзаттықпен ... ... ... Сондықтан ұлттық бір ұлтты
екіншісінен өзгешелейтін ғана ... ... ... ... ... де
қасиет. Ұлттық бай әрі көптүрлі сипатта болып ... ... ... ... және ... ... ... дамуы жалпыадамзаттықсыз
жүзеге аспақ емес. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен
жалпыадамзаттықтың ... ... ... ... ... үшін
қажетті шарттардың бірі болып табылады.
Бүгінгі жаһандану және қоғамның демократиялануы мен ... ... ... оның ... ... танытуы жағдайында ұлттық және
жалпыадамзаттық ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру қазіргі кезеңде ұлттық
қатынастар өрісіндегі алуан түрлі ... ... ... ... ... ... атқаратындығын да айта кеткен жөн.
Сол себепті, біздің көзқарасымызша, ұлтаралық қарым-қатынас ... және ... ... ... басқа да әлем халықтарының
салт-дәстүрін, тілін, өнерін, тарихын құрметтеушілікті ... ... ... ... ... ие. ... Қазақстан Республикасындағы
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттық мәселесі,
жоғарыда көрсетілгендей, әзірше, ең алдымен, ұлттардың ... ... ... тұрғысынан қазіргі кезеңде зерттелмеген күйі қалып
отыр.
Зерттеу ... ... ... ... ... дамудың
жалпыға ортақ заңдылығы ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеу жұмысының пәні Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Жоғарыда айтылғандарға орай,
сондай-ақ, соңғы ... ... ... ... ... даму ... ескере отырып, ізденуші зерттеу жұмысында
халықтардың ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықтың орнын ашу мақсатын
алдыға ... ... ... ... ұлттық пен
жалпыадамзаттықтың өзара қатынасы – бұл ... ... ғана ... ... тыңғылықты ғылыми зерттеуді талап ететін іс ... ... ... оның ұлттық қатынастарының маңызды мәселесі ... ... ... осы ... шешу үшін мынандай
міндеттерді шешуге басты көңіл бөлу қажет:
- ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті саяси ... ... ... ... ... ... ... мен мәнін ашу, оның тұтастай қазақстандық
қоғамның, әсіресе, ұлттар мен ұлыстардың әлеуметтік-экономикалық,
саяси, рухани, ... ... ... орны мен ... ... ... қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық ... ... ... өзара әрекеттестігінің саяси
механизмін айқындау;
- ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізгі принциптері мен
функцияларын теориялық-әдістемелік мәселе ... ... ... және ... ... ... олардың
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі диалектикасын көрсету;
- ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыратын негізгі саяси-
әлеуметтік факторларды айқындау;
- ұлтаралық ... ... ... ... мүдделерді
зерттеу;
- ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізі ретіндегі қазақ
халқының патриотизмін және ... ... ... ... ... ... ... және әрі қарай
дамытудың маңызды ... ... ... ... ... ... ... түсінігін және оның ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетіндегі жалпыадамзаттықтың көрінісі ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін нығайту жолы
ретіндегі ... ... ... пен ... келісімінің
теориялық мәселелері мен негізге алынатын принциптерін зерттеу;
- ұлттық пен жалпыадамзаттықтың бірлігі негізінде қазіргі кезеңдегі
ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... және ... ашып ... отбасындағы тұлға деңгейінде ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіне
тәрбиелеудің ... ... ... орны мен ... ... мен дереккөздері. Жұмыстың теориялық және
әдістемелік негізін ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық саясат
мәселелері бойынша әлемдік және қазақстандық қоғамдық-саяси ой жетістіктері
құрайды.
Диссертациялық жұмыста ұлтаралық қатынастар, ... ... ... ... ... ... ... жарияланған
саясаттану, философия, әлеуметтану, мәдениеттану ... ... ... ... ... ... зерттеу тақырыбына қатысы бар
жекелеген тарихи, құқықтанушылық, этнодемографиялық, ... ... және ... ... ... ... материалдары, анықтамалықтар, статистикалық жинақтар және
әлеуметтанушылық зерттеулердегі ... ... ... ... мен аса ... нақты материалдардың көптігі
ізденушіге жаңа мәліметтерді, терминдер мен ... ... ... ... ... айта кеткен жөн. Осыған байланысты,
диссертациялық жұмыста автор зерттеген ... ... ... ... баға ... қатар, диссертациялық зерттеу барысында жүйелік, салыстырмалы,
құрылымдық-функционалды, тарихи, ... ... ... ... ... ... жаңалығы тақырыптың өзектілігімен және кешенді түрде
зерттелмегендігімен, зерттеу мақсаты мен ... ... ... бірге, этносаяси мәселенің ғылыми шешілуі нәтижесі
ретіндегі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттық
мәселесі алғаш рет ... ... ... ... ретінде қойылуымен
айқындалады. Ұсынылған зерттеу тәсілі ... ... ... ... мәдениетін саясаттану ғылымы тұрғысынан зерттеудің және ұлттық пен
жалпыадамзаттықтың қалыптасу ... ... ... жаңа
мүмкіндіктерін ашады және т.б.
Ұлтаралық қарым-қатынастың жай-күйін, ... оған ... мен ... біз ұлттар мен ұлттық қатынастар дамуының
ғаламдық заңдылықтары аясында – ұлттық ... ... мен ... ... ... ... зерттеу тақырыбы тұрғысында
қазақстандықтардың ұлттық сана-сезімінің өсуі жағдайында ... ... ... ... пен ... ... ... төмендегідей жаңа ғылыми нәтижелер алынды:
- саясаттану мәселесі ретіндегі ұлтаралық қарым-қатынас ... мен мәні ... ... анықтамасы берілді, оның ұлттар мен
ұлыстардың әлеуметтік-экономикалық, саяси, рухани, мәдени дамуы
өрісіндегі орны мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... мен өзара әрекеттестігінің саяси
механизмдері айқындалды;
- ұлттық пен ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетінің негізгі принциптері мен
функциялары зерттелді;
- ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ашып көрсетілді;
- ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі қазақстандық патриотизм
мәселесі қазақ халқының патриотизмінің негізінде ... ... ... ... мәдениетін нығайтудың және
одан әрі дамытудың аса маңызды факторы ретіндегі рөлі көрсетілді;
- «қазақстандық ... ... ... пен ... түсініктеме беріліп, оның ... ... ... ... ретіндегі жалпыұлттық
мақтанышы зерттелді;
- қазақстандық қоғамның тұрақтылығы мен ұлтаралық келісімді нығайту
талаптары мен қағидалары қарастырылып, ... ... ... ... ... ... ... ұстанымдары қайта тұжырымдалды;
- қоғамның жаңаруы жағдайындағы ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... және ... ... ... типті
формасын зерттеу жүйесі ұсынылып, айқындалды;
- халықтарды ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... аспектісі қаралып, оның ұлттық ... ... ... ... ... ... заман жағдайында жалпыұлттық келісімді нығайту мәселелерін
жаңаша зерделеуге мүмкіндік беретін, адамдарды ұлтаралық қарым-
қатынас мәдениетіне ... ... ... мен әдістері
айқындалды;
- ұлтаралық қатынастар мен отбасындағы тұлғааралық қатынастарды
тиімді ету және ... ... ... ... іс-тәжірибелік нұсқаулар мен ұсыныстар жасалды.
Зерттеу жұмысының жетекші идеясы республикамыздың саяси ой және ғылымы
тарихында ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті теориясының генезисі – ... жаңа ... ... жеке ... ұлттық және
жалпыадамзаттық құндылықтар рухында тәрбиелеудің ең ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықты зерттеу
мәселесінің қойылуымен айқындалады, ол төмендегідей ... ... ... күн ... ... ... ... құбылыс ретіндегі
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің мәні, ұғымы мен ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
2. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықтың
бірлігі және оның ... ... ... ... орны ... ... принциптерді қалыптастыруда қоғамдық ... ... ... ... бірі ... ... ... қарым-қатынас мәдениетінің негізгі принциптері: іс-әрекет
бірлігі, халықтардың өзара көмегі мен ... ... ... ... ... ... ... егемендікті
құрметтеушілік; жалпыдемократиялық және жалпыұлттық принциптердің ... т.б. ... ... ... ... ... саяси,
реттеушілік, тәрбиелік, құндылықты-нормативтік, үлгілік-өнегелік, болжамдық
және коммуникативтік сияқты маңызды қызметтері қарастырылады.
4. Халықтардың ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі қиындықтары ... және ... ... әдістерін, салдары мен формаларын
қарастыра отырып ... ... мен ... ... ... ... Әр халықтың ұлттық ерекшеліктерін, менталитеті мен
психологиясын ... ... ... ... ... ... ... зор.
5. Мемлекеттік егемендікке, аумақтық тұтастыққа, қоғамның даму бағытын
айқындауға және т.б. қатысты ұлттық ... ... ... іс-
қайраткерлігін айқындаудың басты факторларының бірі. ... ... ...... да бір ... ... ... мен сипатын айқындайтын экономикалық, саяси, әлеуметтік, ұлттық-
психологиялық және басқа да ... ... ... ... ... әрі ұзақ ... ... Бүгінгі таңда ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі қазақстандық
патриотизмді қалыптастыру ... ... мен ... ... ... ... бірі. Патриотизмді қалыптастыру – бұл мемлекеттік
міндет, қоғамның ... ... ... ... жекелеген
қырлары, жағдаяттар, оқиғалар мемлекеттің, Отанның, Атамекеннің тұтастығы
мен ... ... ... қаралатын қоғамдық-саяси
қатынастардың мәні мен құндылықтарын зерделеу тәсілі ... ... ... ... ... ... халықтардың бірлігі
идеясымен ұштасып келеді. Осыған орай, жалпыадамзаттықты зерттеу тәсілдерін
қарастыру бұл ... ... ... ... Бұл ретте
жалпыадамзаттық жаңа заман дүниетанымының маңызды элементі болып табылады.
8. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін нығайтудың аса ... ... ... ... мен ... ... ... басты принциптеріне жатады. Толеранттық – ... ... ... осы ... ... тіршілік ететін алуан сипатты
субъектілердің ... ... ... ... принцип, осы себепті,
мәдениет өзін тұтастық ретінде сақтайды.
9. Қазақстандық халық пен оның ұлтаралық ... ... ... ретіндегі жалпыұлттық мақтаныш мәселесін
зерттеу ғылыми әдебиетте қарастырылмаған Қазақстан саяси ғылымының ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениеті және оның тәрбиесі еліміздің
дамуының жалпыадамзаттық және ұлттық қырларының бірлігін қамтамасыз етуге
қолайлы жағдайлар ... ... ... ... жалпыадамзаттық және
ұлттық мүдделердің үйлестігі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін дамытуға
және тәрбиелеуге ... ... ... Көпұлтты мемлекетте ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін тәрбиелеу
мақсаттарын қалыптастыру және оның ... ... ... ... құрамының мүдделерімен, халықтардың өзара қатынастары
сипатымен сәйкестікте жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... мен ... ... дәстүрлеріне,
ұлттық ар-намысына деген сый-құрметті қалыптастырудың маңызы зор.
12. Отбасындағы ... ... ... ... ұлттық
тәрбиенің орны ерекше. Бұл адам бойында жалпыұлттық, жалпыадамзаттық мазмұн
негіз болған адамгершілікті-өнегелік ... ... ... ... ... және ... маңызы. Диссертацияның теориялық
және тәжірибелік тұжырымдары саясаттану мәселелерін зерттеудегі жаңа бағыт
болып ... ... ... саяси өмір құбылыстарын ғылыми
қорытуға үлес қосады. Автордың зерттеу жұмысында қол жеткізген нәтижелері
мен ... ... ... қатынастарды жетілдіруде пайдаланыла алады.
Ізденушінің тұжырымдары ... ... мен ... ... мен тұрғындардың ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетін қалыптастыру мәселелерін одан әрі ... ... ... ... Сол ... ... ... саяси билік құрылымында, жоғарғы оқу
орындары мен орта оқу ... ... ... ... ... Бұл ... ... пен жалпыадамзаттық мәселесі жұмыстың
маңызды бөлігін құрайтынын атап өту ... ... ... ... ... Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің
Магистратура және PhD докторантура институтының саясаттану және әлеуметтік-
экономикалық пәндер ... ... ... ... атты
арнайы курсы бойынша дәрістер оқу және семинар сабақтарын өткізу барысында
пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының апробациясы. Диссертация Абай атындағы Қазақ ... ... ... және PhD ... ... және ... ... ... ... ұсынылды. Диссертациялық зерттеудің негізгі мазмұнын,
теориялық ... ... мен ... ... 2 ... ... алыс және ... шетелдер басылымдарында қазақ, орыс,
кәріс, ағылшын ... ... ... 40 ... ... ... ... ғылыми конференцияларда жасалған баяндамаларда
көрініс тапты.
Ұсынылатын диссертациядағы зерттеу материалдары, теориялық-әдістемелік
және әдістік ... Абай ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге, республиканың басқа да ЖОО-да
пайдаланылады.
Диссертацияның құрылымы мен көлемі. ... ... мен ... диссертациялық жұмыс құрылымын айқындады. Ол кіріспеден, төрт
тараудан (олардың әрқайсысы 3 ... ... және ... ... тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Кіріспеде зерттеу тақырыбының өзектілігі, ғылыми зерттелу деңгейі,
мақсаты мен міндеттері, пәні мен ... ... ... қорғауға
ұсынылатын негізгі тұжырымдар, теориялық және тәжірибелік маңызы, ... ... ... ... мен ... ... жұмысының «Саяси процестер жүйесіндегі ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетін зерттеудің теориялық-әдістемелік негізі» атты ... ... ... ... ... мен мәні: теориялық-
әдістемелік талдау» деген бірінші тармақшасында ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетінің анықтамасы мен мәні ... оның ... ... ... ... ... ... мәдениеті» ұғымы – бұл
саяси құбылыс, әрбір халықтың мәдениеті, тілі, ... ... ... ... ... ... ... ғана емес,
сондай-ақ, басқа да ... ... ... ... ... ... ... ар-намысқа деген сыйластықты қатынасы, өзге ұлт
адамдарына деген ізгі ниет, жоғары мәдениет пен ... ... ... ... ... ішкі көрінісінде әр
түрлі ұлттар адамдарының көп ретте ұлтаралық қатынастар ... ... ... деңгейін сипаттайды.
Мұндай қарым-қатынас мәдениеті нәзік қамқорлық, кеңпейілділік, ұлттық
психологияны есепке ... ... ... ... ұлттың ұлттық
сезімдері мен ... ... ... ... ... ... Бұл
бүгінде жалпыадамзаттық құндылық, мұқтаждыққа ... Бұл ... ... қай ... ... ... әрбір адамның
жалпыадамзаттық борышы болып табылады.
Осыған орай, зерттеу жұмысындағы ұлттар мен ... ... екі ... көрініс табатынын атап өткен жөн. ... ... ... ... ал ... – ұлтішілік (ұлттық) қарым-
қатынас мәдениеті немесе қарым-қатынас мәдениетінің ұлттық формасы.
Ұлтішілік қарым-қатынас мәдениетіне әлдебір халықтың ұлттық ... ... Оның ... ... халықтың тарихи дамуының
қайталанбас еректігімен, оның тіршілік ортасы ерекшеліктерімен айқындалмай
қалмайды.
Ұлттық процестер әрбір ұлт ... ... ... ... ... оның ... ... әр алуан әрі өзіндік түрленушілікке ұшырай
жүріп жатады.
Қарым-қатынас ... ... ... ... және
ұлтаралық қарым-қатынас көрініс табады. Бұл екі ... ... ... ... ... мәдениеті берілген халықтың тарихымен,
оның мәдени жетістіктері, дағдылары, ... ... ... ... тығыз байланысты.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ұлттық ерекшелік ретінде қалыптасып,
бірақ, кейін бірқатар ... ... ... үшін ... ... ... ... да бойында тұтады.
Диссертациялық жұмыста ұлтішілік пен ұлтаралық әрқашан бірін-бірі
байытып, өзара әрекеттестікте ... баса ... ... даму ... ... ... ... деңгейі
дәрежесі айқындалады. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті жоғары ұлтішілік
қарым-қатынас ... ... ... өз ... оның
мәдениетіне, тілі мен дәстүріне деген ... ... ... өз ... оның ... ... мәдени-рухани және саяси
құндылықтарына деген өнегелік, қамқор, сый-құрметті ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Сонымен қатар, әрбір ұлттың ұлтішілік қарым-қатынас мәдениеті ... ... ... ... даму ... ... ұлттық сана-сезім, ұлттық таным деңгейімен айқындалады. ... ... мен ... ... мінез, ұлттық сезімдер, ұлттық дәстүрлер,
әдет-ғұрыптар, ұлттық тұрмыс ерекшеліктері сияқты ... ... ... ... Адамдар белгілі бір табиғи-климаттық
жағдайларда, ... ... ... тіршілік етеді, бұл ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті қоғамның, халықтың, тұлғаның рухани
өмірінің белгілі бір құрылымдық компоненті болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... бұл ретте ол ұлтаралық
қатынастар нәтижесі ретінде танылады.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті дамуының саяси-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... факторы болып
табылатын әлеуметтік әділдіктің іс-тәжірибе жүзінде орнығуымен сипатталады.
Қоғамдағы әлеуметтік әділдіктің маңызды белгісі - ... ... ... ... ... және ... арасындағы сәйкессіздіктерді жою
болып табылады. Дәл осы ... ел ... ... ... заң ... ұлттардың тең құқылығын, адам бостандығы мен құқығын іс жүзінде
қамтамасыз ... жеке ... ... дамуы үшін жағдай туғызу ... ... ... ... ... экономикалық және саяси
тұрақтылығының, оның қарқынды дамуының маңызды шарты.
Жалпы қарым-қатынас мәдениетінің сыпайылық, әдептілік сияқты кішігірім
талаптарын ... ... ұлт ... ... ... танытушылық ұлтаралық қарым-қатынасқа ұлтшілік қарым-қатынасқа
қарағанда, зор моральдық кесірін тигізеді.
Алайда, жоғары ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті тек ... ... ... принциптеріне негізделеді деп есептеу адасушылық ... Оның ... ... - материалдық және рухани өндіріс нәтижелерімен
алмасушылық өндірісіндегі ... пен ... ... өзара
мүдделілік, салауаттылық пен жалпыға ... ... ... ... мен ... ... бағдарланушылық
болып табылады.
Халықтардың өзара қарым-қатынас мәдениетінің қазақстандық ...... ... ... ... жеңу ғана ... ... қатар,
оның болашақта ұзаққа созылған қарсылық пен мәңгілік жек көрушілікке ұласып
кетпеуін алдын алу болып табылады. Қазақстан ... ... ... ... оның ... ... ... ретінде және оның әрбір
мүшесінің өз ... ... ... ... ... қоюында
болып отыр [11, 17 б.].
Осылайша, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізгі ...... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз етенін
гуманистік типті ұлтаралық қарым-қатынастарды тұтынушы әрі тудырушы ретінде
қалыптастыру деп санауға болады.
Бұл күрделі ... ... ... ... ... ... ... – бұл өркениетті тұлғаның қоғамдық санасының бөлшегі
болып табылып, оның моралі мен ... ... ... ... ... ... мәнді тұжырымдар жасалады. Тұлғаның, оның
еркіндігінің ... оның ... ... ... қарым-қатынас
мәдениетінің маңыздылығын тереңірек түсінуге көмектеседі. Бұны көптеген
факторлар шарттастырады, бұл ... ... ... ... алынған
жақсы ойластырылған экономикалық стратегия, күшті әлеуметтік саясат және
мақсатқа сай идеялық-тәрбиелік жұмыс зор ... ие, ... ... ... ... оның ішінде, ұлтаралық қатынастарды одан әрі
үйлестіру міндеті шешіле алмайды.
Өркениетті мемлекетте ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті мемлекеттік
саясат ... ... ... ... бір түрі
ретіндегі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті түрлі ұлттық қауымдастықтар
мүшелерінің ... ... ... етіп қана ... сонымен бірге, сол
қауымдастықтардың өздерінің ішкі бірлігін көп есе күшейтеді. Белгілі ... ... ... ... болғандықтан, ұлтаралық қарым-
қатынас мәдениеті әр түрлі ұлттар ... ... пен ... пен ... ... ... ... ар-намысты құрметтеуге,
ізгілікке, кішіпейілдікке, ... ... пен ... ... орай, әрбір қазақстандық азаматтың ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениеті оның өзін біртұтас демократиялық ... ... ... ... ... ғалым Т.С.Сарсенбаевтің атап өткеніндей: «Ұлтаралық қарым-
қатынас мәдениеті, ең бірінші ... не ... ... ... ... ... ... байланысты.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру үшін тұлға мен ... ... ... деңгейі шешуші маңызға ие» [8, с.11].
Диссертациялық жұмыстың «Ұлттық және ... ... ... ... ... кемелдігінің өлшемі» деген екінші
тармақшасында ұлтаралық ... ... ... ... ... ... арақатынасына ғылыми тұрғыдан саяси
талдау жасалады.
Берілген мәселенің Қазақстандағы ұлтаралық қарым-қатынас ... мен ... үшін ... ... отырып, ұлттық және
жалпыадамзаттық процестердің мазмұны мен формаларындағы ... ... мен ... ... ... ... ... сай болмақ.
Біздің республикамыз шеңберіндегі әр түрлі тенденциялар аясында осы
процестердің мазмұны мен ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениеті қалыптасуының негізгі бағыттарын сауаттылықпен айқындап, оның
мейлінше тиімді әдістерін, амал-тәсілдерін, ... ... ... осы ұлттық пен жалпыадамзаттықтың арақатынасын дұрыс түсінушілік
Қазақстан Республикасының ұлттық саясатын табысты жүзеге асырудың ... ... ... ... ... даму ... ... талдау
барысында ұлттық пен жалпыадамзаттықтың арақатынасы өзгерістерін бағалау
өлшемдерін ... ... ... зор. Бұл ... ұлттық пен
жалпыадамзаттықты өзара қиылыспайтын, бір-бірінен тәуелсіз негіздер түрінде
қарастыруға болмайтынын атап көрсеткен жөн.
Саясаттану тұрғысынан ұлттық және ... ... ... формалары мен бірлігін талдау үшін, ұлттық және жалпыадамзаттықты,
сондай-ақ, олардың арақатынасын да ... ... ... ... ... қоғам мен әрбір жекелеген халықтардың, аймақтың даму
деңгейімен тікелей байланысында, қоғамдық ... ... ... ... ... ... алып қараудың әдістемелік маңызы зор.
Ұлт өміріндегі ұлттық және жалпыадамзаттықтың ... ... олар ... және ... ... бола ... әйтсе де,
екі өзара байланысты процестердің тең еместігі көрініс табатындығын қашанда
ескерту ... Бір ...... ал, ... ... ... ... Қазіргі кезеңде ұлттық және жалпыадамзаттық
процестер өрісінде жаңа ... ... ... ... ... ... де орын алғанын атап өткен жөн. Дәл осы нақты жағдайлардағы
ерекше-ұлттықты, айрықша-ұлттықты зерттеу, ... ... ... үшін зор ... ие. ... ... қазіргі заманғы бағыт-
бағдарларын ескере отырып, ... ... ... қатынастарды
салауаттандыру мақсатында ұлттық және жалпыадамзаттықты және ... ... ... реттеуге ұмтылады, бұл ұлтаралық қатынастарды
үйлестірудің маңызды факторы болып табылады.
Ұлттық фактор, жалпыадамзаттықтың ... ... ... ... ... тұрғысында да ұлттық дәстүрлер, мәдениет,
психологиядағы ... ... ... ... және пайдалану
есебінен ерекше маңызға ие болады. Бұл жерде моральдың рөлі зор, ол ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқарады.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін бекіте түсу үшін ... ... ... ... бірге, адамдар өмір сүріп, жұмыс істейтін салауатты
микроәлеуметтік орта да ... ... ... ... дамытуда қоғамның бріктіруші факторы ретінде конституциялық
ережелерге негізделген және ең бірінші кезекте, демократиялық ... ... мен ... және гуманизм принципіне негізделген
идеялар болуы шарт. Бұл өз кезегінде ұлттар мен этникалық топтар ... ... ... ... қарым-қатынастың дамуын және
әлемдік өркениеттің жаңа құндылықтарын сезінуді бекіте түседі [12, с.4].
Біздің елімізде ұлтаралық қарым-қатынастың болуы - әділ ... ... ... ... ... өкілдерінің ұлттық ар-намысы
құрметтелмейтін болса, ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатысты, бірақ,
зиялы қауым үшін ерекше мәнге ие. Зиялы қауымның ұлтаралық қатынастарды
реттеудегі рөлі зор. Дәл осы ... ... ... ... ... ... үлгі ... тиіс.
Жалпыадамзаттық – бұл әр түрлі ұлттар адамдарын өндірістен ... өмір ... ... ... өмірдің барлық ... ... ... [13, с.151]. Дәл сонымен ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетіндегі жалпыадамзаттық сипатталады. Ол әртүрлі ұлттар
адамдарының ... мен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, ұлттық қадір-қасиетті арттырудың маңызды шарты
болып табылады. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің қалыптасуы мен дамуы
ұлттар мен ... ... ... ... ... ... ... жүреді. Онда халықтардың күллі рухани байлығы
шоғырланған. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті мазмұнында олардың мүдделері
мен мақсаттары, тарихи ... ... ... ... ... мәдениетіндегі жалпыадамзаттық халықтардың ... ... ... дейінгі өмірдің барлық салаларындағы ... мен ... ... қатынастары барлығына сілтейді.
«Ұлтаралық ... ... ... ... адамдардың өз халқына
тиістілігі сезімін, олардың жалпыадамзаттық құндылықтарға тартылушылығын,
басқа ұлттардың рухани байлығына деген ... ... ... сезімін, тағы басқаларды алып тастауға болмайды. Ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениеті өз ... ... биік ... ... Бұл ... халықтары өмірінің түрлі салаларында:
еңбек бөлінісінде, ірі халық шаруашылығы міндеттерін ... ... ... жәрдемде, жалпыхалықтық шараларды, мәдениет мейрамдары, спорттық
сайыстарды өткізуде, шетелдік ... мен ... және ... ... елдердегі достарымыз бен қандастарымызға қолдау
көрсетуде материалдық көрінісін табуда.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен ... ... ... халықтар өмірінің барлық салаларында ... ... ... ... ... мүдделеріне толық
сәйкесетін ортақ қарым-қатынас және ... ... ... ... атап ... ... ... мәдениеті саясаттану тұрғысынан талдау объектісі ... ... ... ... ... нормалар, ережелер, сондай-ақ, саяси,
құқықтық және гуманитарлық құндылықтар ... ... Бұл, ... ... мәдениеті феноменіне ұлтаралық қарым-қатынасты
ұтымды, өнімді түрде реттеуге қабілетті құрал ... ... [14, ... ... ... ... ... сипатында ұлттық сана-
сезімнің өсуін шарттастырған, жалпыадамзаттық және ... ... ... ... жаңа ... көрініс табады.
Осылайша, зерттеу жұмысында жоғарыда айтылғандардан ұлтаралық қарым-
қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықтың ...... ... ... ... болады. Ол мазмұн мен форманың диалектикасы
арқылы ашылады. Форма мазмұнды емес, ... ... ... ... де ... ... ... гуманистік мазмұнмен айқындалады. ... ... ... ... мен ұлыстардың мүдделерінің, оның ішінде, рухани да
мүдделерінің дұрыс үйлесуін діттейді.
Диссертациялық жұмыста ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... бірлігіне ұлттар мен ұлыстардың, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана қол
жеткізуге болатындығы атап көрсетіледі.
Біздің көзқарасымызша, ... ... пен ... ... мен ... ... бірлігі ұлттық қатынастардың түрлі
салалары мен деңгейлерінде жүзеге асып, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіне
және оған тән ішкі ... жою ... ... ... ... ... ... дамуының объективті бағыттарының
талдануы, олардың экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-этникалық дау-
дамайлардың алдын-алудың тиімді жолдарын айқындауға жағдай туғызады.
Диссертациялық жұмыстың ... ... ... мен ... ... ... ретінде» атты
үшінші тармақшасында ұлтаралық ... ... ... мен функциялары, нормалары мен сипат-белгілері қарастырылады.
Ұлтаралық қарым-қатынас ...... ... және осы ... ... ... ... бейнелейтін саяси феномен. Демек, қоғамның
қызмет етуі мен дамуын ... ... ... ... ... ... ... көрінісін береді. Адамдардың бұндай санасының өзгеруі
қоғам дамуы барысына ықпал етеді. Өндірістік іскерлік дамуының өзі ... ... ... әсер ... Бұл қатынас көп ретте ұлттық-мәдени
сана-сезім құрылымында ашылады. Уақыт алмасуын талдау – ... ... ... ғана ... ... ... осы шақтың және болашақтың
міндеттерін де зерделеу. Ежелгі ойшылдар мен саясаткерлердің ой-пікірлері,
тіпті, бүгінгі таңда да ... ... ... ... ... ... бекер емес. Дәл осы біліктілік ... жиі ... Дана ... айтқандай, адам дүниеге бір рет келеді, бірақ, артында
барлық мейлінше ... әрі қол ... ... ... ... ... ... қатынастары мен қарым-қатынасы өте-мөте
өзекті болып табылады. Барлық басқа ... ... ... ... мен ... қарым-қатынас мәдениетінен бастау алады.
Сондықтан, біздің міндетіміздің ... ... ... ... ... ... қаншалықты ашып, анықтай алатындығымызға
байланысты. Бұл үшін ... ... ... ... ... механизмдерін айқындап, соның негізінде ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетінің принциптері мен функцияларын, ондағы ... ... ... – осы ... біз ... басты мақсат болып
табылады.
Осыған орай, халықтардың ұлтаралық қарым-қатынасы мәдениеті – бұл
Қазақстан ... ... да, ... әлем ... арасындағы да
қарым-қатынас процесіндегі тұлғаның ... ... ... озық ... әрі ... ... жүйесі.
Халықтардың ұлтаралық қарым-қатынасы мәдениеті ұлттық мәдениет, тұрмыс,
мінез-құлық этикасы, психология ерекшеліктерін қарастырудағы әдеп-өнегені,
тарихи ... ... ... ... ... тағы
басқаларды бойында тұтуы тиіс.
Біздің пікірімізше, көпұлтты қоғамымыздың ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетінің тарихи ... ... және ... ... кезеңіне дұрыс,
ғылыми негізделген және шынайы баға берудің мемлекеттің ұлттық ... ... ... ... ... зор ... және
тәжірибелік маңызы бар. Осыған орай, Елбасы Н.Ә.Назарбаев Қазақстан ... «Мен ... ... ... ... ... ... ғалымдарына сөзімді ерекше арнағым келеді. ... ... ... ... ... ... зерттеулеріңіздің өзегіне
айнала алады және айналуға тиіс. Осы салада болып жатқан ... ... ... ғана ... бүкіл дүние жүзінде болып жатқан ... ... ... ... ... ... ықтимал
келешегі туралы білімді қоғам аса қажет етіп отыр. Сайып келгенде, қоғамдық
институттарға, басқару ... ... ... ... ... ... жүргізудің аймақтық ерекшеліктерін ескеретін нақты
ұсыныстар ... - ... еді [15, 23-24 ... ... ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ұлт өкілі
ретіндегі әр адамның шығармашылық ... ... ... ... ... мен ... ... жасампаз күш-қарымын анықтауды
діттейді. Жоғары деңгейдегі ... ... ... ұлттық
факторды есепке алу туралы ғана емес, сонымен ... оның ... және ... ... ... мақсатында жүзеге асыру туралы
мәселені көтеруге жағдай жасайды.
Міне, сондықтан да, жаңа ... ... ... кезеңіндегі жаңаша
саяси ойлау жағдайында ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті, жалпыадамзаттық
және ұлттық ... ... ... ... ... ... айналады.
Демек, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті принциптерінің маңызды
құрамдас бөлігі ретінде түрлі ... ... ... әдептілік,
сый-құрмет, кішіпейілдік, сыпайылық, тілеулестікті сақтау сияқты ... ... ... да бір ұлт өкілдеріне, олардың ұлттық
мәдениетіне, тіліне, әдет-ғұрпы мен ... ... ... ... әдепсіздік таныту ұлттар мен ... ... ... ... ықтимал. Осы орайда ұлтаралық қарым-
қатынас және ... ... ... ... және ... құру қажеттігі көрінеді.
Біздің пікірімізше, ұлтаралық ... ... ... тұрақталған және жалпыадамзаттық мәнге ие ... ... және ... ... ретінде айқындауға болады.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің нормативтік ... ... ... мен патриотизм принциптерін, жалпыадамзаттық негіздер
нормалары мен принциптерін бойында тұтады.
Диссертациялық жұмыста біздің ... ... ... ... ... ... ... тірек етіп, осы идея ұлттық әділдіктің
орнығуы мен ... ... ... ... ... ... негіздерін құрайтыны анықталған. Бұл әрі шынайы халық үкіметі,
әрі іс жүзіндегі ұлттар ... әрі ... ... ... үшін ... ... ... Бұл, сондай-ақ, барлық ұлттар өкілдері үшін
кең ... ... ... ... ... ... дәрігерлік
қызмет және тұрғын-жайдың баршаға арналғандығы, қарттарға, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қоғамымыздағы
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті адамдардың барлық ... ... ... мен ... ... ... ... зерттеу жұмысында, біз ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің
танымдық, саяси, реттеушілік, ... ... ... ... ... және т.с.с. сияқты маңызды қызметтерін
қарастырамыз.
Зерттеу жұмысындағы «Қазақстан Республикасының ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетіндегі ұлттық: ... мен ... атты ... тараудың
«Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық ұғымы мен мазмұны: жаңаша
зерделеу» ... ... ... автор ұлтаралық ... ... ... ... ... ... ... ұғымының мәні
мен мазмұнын ашуға көңіл ... ... ... ... кең ... ... мол ұғым ... ол ұлт өмірінің барлық
құбылыстарын қамтиды және тек берілген ұлтқа ғана тән қайталанбас, айрықша
белгілер мен сипаттарға ие болады.
Зерттеу ... ... ... ... бар ... халықтар
достығы және жалпыадамзаттық үйлесімділік пен ынтымақтастық негізінде
ұлттық ... ... ... мәдениеттер мен тілдер бостандығына, әрбір
ұлттық мәдениеттің ерекшеліктеріне ... ... кең жол ... ... Әлемге ашық болғандығынан ұлттық мәдениет өз
ұлтының бет-бейнесін түрлендіре, оны байытып қана қоймайды, сондай-ақ, ... ... ... де ... ... ... ... бөлігі болып табыла отырып, әрбір ... ... ... ... әрі ... қатысушы ретінде өзара
әрекеттесіп, бір мезгілде жалпыадамзаттық сипатқа да ие ... ... өмір ... қабылдаған нәрселер бар. Солардың қатарына ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетіндегі ұлттық пен ... ... ... ... да ... ... ұлттық мәдени саясаттың
стратегиялық бағыты: ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... және рухани бірлігі
бағыты келіп шығады.
Осыған орай, қазіргі кезеңдегі Қазақстандағы мәдени жағдайды ... ... ... ... бұл барлық ұлттық рухани бастауларды
біріктіретін дүниежүзілік мәдениет; екіншіден, ... ... әр ... мен ұлыстар өкілдерінің ынтымақтастығы негізінде бұнда туындайтын
жалпықазақстандық ... ... ... ... ... ... мәдениеті. Қалыптасқан мәдени ахуал бірде-бір ... ... ... тіршілік ете алмайтынын, бірде-бір ұлт тек бір ғана ... ... өмір ... дами алмайтындығын бекіте түсуде.
Сонымен қатар, қазақстандық және шетелдік ғылыми әдебиеттерде ұлттық
өмірдің іс жүзіндегі шындығын бейнелейтін көптеген шығармалар ... ... ... ... және онда ... белгі сипаттардың көрініс
табуына септігін тигізген. А.Құнанбаевтың, М.Әуезовтің, ... ... ... және ... ойшылдар мен
жазушылардың шығармаларында халықтың ұлттық болмысы, ... ... ... ... Сол ... де, ... шығармалары
«ұлттық» қана емес, сонымен бірге, «қазақстандық» та, оған ... ... ... та ... ... ... ... ең құнды байлығы ұлтты жұтау мен
жойылудан құтқаратын ... ... ... ... ... тілі ... ... өмірінде тіл жанама, екінші дәрежелі, шеткі ... ... ... ... ... ... дербестігі болып табылады,
өйткені, оның өмірі адам ой қорытатын тілдің сақталуына байланысты. Белгілі
ғалым Р.Б.Әбсаттаровтың атап ... «Тіл – ... ... ... сана-сезімінің қасиетті мұрасы. Тіл – адамдар арасындағы ... ... ... ... ең ... ... [16, 269 ... орай, тіл – ойды, сезімді жеткізудің маңызды құралы, тәрбие және
ұлттың сақталуы мен дамуының ... ... тіл ... бір буын ... бір буын ... ... ... жемістерін, тарихи оқиғалар,
сенім-наным, ой-таным жемістерін, ... ... мен ... ... ... Бір сөзбен айтқанда, өзінің бүкіл рухани өмірінің ізін
халық ұқыптылықпен халықтық сөзде сақтайды. ... ... ... ... ... ... Дәл сол ... қазіргі
жағдайда тоқырау жылдарында жоғалған ұлттық тілдің беделін қалпына келтіру
үшін көптеген ... ... ... ... ... «Тіл ... ... қабылданды [17]. Сондай-ақ, 2011-2020-жылдарға арналған тілдердің
қызметі мен дамуының мемлекеттік ... да ... ... ... ... Қазақстандағы ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін тиімді
ынталандырғыштардың бірі, әлемдік білімдердің қалың ... ... және ... ... тілі – орыс тілі болып табылады
[18]. Қазіргі таңда ол ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар, халықтардың өзінің және ... ... ... факторы ретінде де көрінеді.
Осылайша, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі «ұлттық» ... ... ... ... ... ... екіншіден, бұл - басым жағдайда тілде, ұлттық мінезде, салт-
ғұрыптар мен дәстүрлерде, ... ... ... ... ... қалыптасқан ерекше сипат-белгілердің тұрақты бірлігі, ... бұл - ... ... ... нәтижесінде ұлттық
мәдениеттің құрылымына енген элементтердің белгілі бір жиынтығы.
Ұлттықты таптық-әлеуметтік, кәсіби әлеуметтік, демографиялық-әлеуметтік
адамдар ... ... ... ... ұлттықты этникалық-
әлеуметтік құрылым, жалпыадамзаттық, саяси-таптық және ... ... ... ... ... мен ... ... жиынтығы
ретінде оқып-зерттеу оның табиғаты туралы нақты түсінік береді.
Біздің көзқарасымызша, ... ... ... ұлттық мәдениеттер мен ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті
дамуындағы ... ... ... ... ... ... ... терең қамтамасыз ету және оның саяси-әлеуметтік
мәселелерін шешу құқықтарының аясын ... ... ... ... ... мен ... ... тиімді ынтымақтастығы болып табылады.
Сонымен қатар, ұлттық мәдениеттердің өзара байытылуы мен ықпалдастығына кең
мүмкіндіктер туғызу, ... ... ... ... және ... ... да, сондай-ақ, «байырғы емес» те
халықтардың барған сайын арта түскен төл ... ... ... ... ету және ... ... ... қарым-
қатынас мәдениетіндегі ұлттықты нығайту да осы факторға жатады.
Диссертациялық жұмыстың «Қазақстандықтардың ... ... ... ... ... атты ... тармақшасында ұлттық
мүдделер мемлекеттік егемендікке, аумақтық тұтастыққа, қоғамның даму
бағытын айқындауға және тағы ... ... ... ... ... айқындаудың басты факторларының бірі ретінде қарастырылады.
Елдің ұлттық мүдделерін қалыптастыру – қандай да бір ... ... ... мен ... ... экономикалық, саяси,
әлеуметтік, ұлттық-психологиялық және ... да ... ... ... асатын бірізді әрі ұзақ тарихи процесс. Бұндай сапалы
ұлттық мүдделер объективті-субъективті құбылыстар болып табылады.
Диссертациялық ... ... ... ... ... ұлттық мүдделері қоғам мен мемлекет өмірінің барынша
өзекті мұқтаждықтары, талап-тілектерінің ... ... ... ... тұтастай алғандағы елдің тіршілік қарекеті мәселелерін
жинақтайды.
Осыған орай, ... ... ... ... әр ... ... саяси партиялар, қоғамдық-саяси қозғалыстар мен ұйымдар және,
әрине, қоғамның саяси ... ... ... – мемлекет қатысады.
Мемлекеттік мүдде өз өкілдерінің көпұлтты қоғамның ... ... ... ... мүдделерін жеткізуші ұлттық, ... ... ... ала ... ... ... механизмдерінің қызмет
ету мәселесін шешу қажеттігімен айқындалады. Сондықтан ... және ... ... ... ұлттық саяси дамуының бір көрсеткіші болып табылады»
[19, 4 б.]. ... ... және ... ... ... байланысты
болса, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... ... мүдделер дәл солай байланысты.
Біздің көзқарасымызшы, Қазақстан сияқты көпұлтты және көпконфессиялы
елде кемел азаматтық қоғам әр түрлі саяси топтардың ... ... ... ... ... алады. Азаматтық қоғам өз әлеуметтік,
саяси ... ... ... әр ... ... ... ... тигізеді. Бұл бірлесу ортақ құндылықтар мен азаматтық
мүдделерге құрылады. Тұтастай алғанда, ... ... ... діни ... да ... топтардың мүдделерінен үстем болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Берілген категория аясында жиынтық түрде ел халықтарының
мүдделері көрініс табады.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... рөлі елеулі, оның
институттары ұлттық мүдде арқылы көпэтникалық құрамды қоғамның әр ... ... ... мұқтаждықтарын жеткізуге септеседі. Көпұлтты
ел үшін «жалпыұлттық мүдде» терминін пайдалану ұтымдырақ ... ... ... қалыптастыруда этникалық емес, әлеуметтік компонент басым
болуы тиіс, өйткені, дәл осы ... ... ... ... күші ... табылады.
Күрделі географиялық және геосаяси жағдайларды игеру үшін орасан зор
күш-жігер жұмсалатын Қазақстанның ... ... ... ... мінез ерекшеліктері ұлттық мүдделер ретінде аумақтық тұтастық және
сыртқы қауіпсіздікке кепіл болу, сондай-ақ, түрлі ұлттық-этникалық, ... ... ... ... ... ету формаларын жасау
талабынан туындаған ұйымдастырушы негіз ... ... ... ұлттық мүдделер ретінде ... Сол ... ... ... ... мүдделері басым түрде мемлекеттік
мүдделер болып ... ... ... ... ... ... бойынша көпэтникалық
болып табыла отырып, өз ұлттық мүдделерін ... ... ... танытатындығы баса ... ... ... қоғам мен қазақстандық мемлекет мүдделерінің бірлігі ретінде
көрінеді. Қазақстанның ұлттық мүдделерін: ... ... ... ... ... және басқа да Қазақстанның
мемлекеттік билік органдары, саяси партиялар, ... ... ... ... ... ... ... қатысушы азаматтар,
бұқаралық ақпарат құралдары және т.б. қалыптастырады. Қазақстанның ұлттық
мүдделері ... ... ... ... ... және сот органдарының іс-қызметі арқылы өмірге бойлауы тиіс.
Осылайша, ... ... ... ... ... мүдделер тікелей емес, нақты әрекеттер арқылы көрініс табады, сыртқы
және ішкі ... ... ... ... ... және ұлттық
мүдделерге сәйкес ел ішінде және ... ... ... ... қол
жеткізуге бағытталған мемлекеттің қызмет-қайраткерлігі болып табылады.
Қазіргі заманғы Қазақстан өз ... ... ... жолмен іске
асыра отырып, өзінде бар бүкіл ... ... ... саясат
субъектілерімен қарсыластықты емес, бірақ, нық ... ... ... тіпті, жекелеген елмен бір салада ынтымақтастық, серіктестік,
ал, екіншісінде бәсекелестікті жүзеге ... ... ... ... ... үйлескен стратегиялық серіктестік; ығыстырушылық ... ... ... ... саяси стратегия; оқшауланушылыққа бармай,
жаһандық және аймақтық ... ... ... мүмкіндік беретін әр
түрлі геосаяси бірліктерден «теңгермелі алшақтаушылық», т.б. ... ... ... ... ... мәдениеті жүйесіндегі
саясат категориясы ... ... ... ... мен ... ... даму тұрғысындағы объективті мұқтаждықтарын зерделеуін
білдіреді; екіншіден, қазақстандықтардың ұлттық ... ... ... ... және ... ... қамтамасыздығы міндеттерін
айқындауға тікелей ықпал ... ... ... ... ұлттық мүдделер ішкі және сыртқы ... ... қол ... ... іске ... төртіншіден, ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениеті аясындағы ұлттық қатынастардың іске асырылуы
мемлекеттің жиынтықты қуатына ... ... ... және ... ... ... ... халықтардың қоғамдық бірлесуі мен
топтасуына, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің ... ... ... ... үшінші тармақшасында «Қазақ халқының
патриотизмі – ... ... ... ... ... Ұзақ ... ... негізінен, тек сөз жүзінде айтылып келген
қазақстандық тұлғаның ... ... ... ... ... ... шығармашылық процесіне тартылуы жағдайында
қалыпты жайтқа айналуда. Ішкі ... ... ... ... ... жас ... ... батылдық, өзінің моральдық және саяси
таңдауын жасауға, экономикалық, әлеуметтік және саяси мәселелерді шешуде ... ... ... ... ... Бүгінде адамдар: гуманизм, азаттық,
жауапкершілік, осыдан келіп шығатын ұлтаралық ... ... ... ... ... сияқты саяси-өнегелік құндылықтарды
жаңаша түсініп, сезінуде.
Мемлекетіміздің саяси тарихында қазақ ... ... ... ... ... ... ие. Көпұлтты ... ... ... ... ... Отанға деген сүйіспеншілік
сезімі қоғам дамуы мен ұрпақтар сабақтастығының маңызды ... ... және ... қала ... Егер осы биік ... өз ... тағдыры үшін
жауапкершілік сезіміне ұласса, ол жекелеген адамдардың күнделікті іс-
әрекетінің ... ... ... ... ... ... ілгерілеуінің
күшті қозғаушысына айналады. Дәл осындай шынайы патриотизм қоғамның саяси
шоғырлануы мен ... ... ... ... ... ... ... жіктелуіне әкеп соқтыра алады.
Осы жерде айта кететін мәселе, бұл ... ... ... ... ... ... көзі ... халқының патриотизмі
екені жан-жақты қарастырылады.
Сонымен қатар, қазақ ... ... ... ... ... ... ... сана-сезімнің қалыптасуы қазақстандықтардың
патриоттық ... ... оң ... бола ... ... тарихы, өткен замандағы басқа ұлыстармен байланыстары туралы
ұғымдарға көп ретте халықтың ... ... ... ... ... ... Төл тарихын білу – ұлттық, жалпыұлттық сана-
сезімнің ажырамас бөлігі, ол этникалық тұтастықты ... және оның ... ... ... ... ... Тұлғаның өз халқымен
біртұтастығын ... өзін ... ... ... жетістіктерінің тікелей
мирасқоры әрі олардың нақты қорғаушысы һәм жалғастырушысы ретінде ... ... ... халқының патриотизмі қазақстандық патриотизм
мен қазақстандықтардың ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізінде
жатқандығын айта ... жөн. ... және ... тән ... ... салыстырмалы түрде атап айтатын болсақ, не американдық, не
жапондық патриотизмге барабар, тепе-тең емес, олардың ... ... ... аз ... да, ... ... тән сапалық сипаттамалары,
туындау ерекшеліктері және көрініс табу формалары бар. Бұған ... бір ... әр ... саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктердің белгілі ... ... ... өте ... түрлі болып келеді. Әйтсе ... ... ... ... ол ... жоғалып, не бірыңғай
қайғы-қасірет сезімі, не өз ... ... ... үшін ... ... ... табады.
Ғалым Т.Мұстафиннің пікірінше, патриотизм ұлттық тегі тұрғысынан
қарастырғанда, тарихи, мәдени, рухани ... ... ... ... ... ... ... әрбір ұлт уәкілдерінің санасының
нығаюы мен қалыптасуында маңызды рөл атқарады [20, с.40].
Осыған байланысты, қазақ ... ... – бұл ... ... тарихы мен дәстүрлеріне құрмет танытушылық пен үйлестігіне ден
қою, мән берушілік болып табылады. Осы ... ... ... ... ... сезім ретінде, тұлғаның ... ... ... ... ... міндеті ретінде беки түседі, сонымен бір мезгілде, бұл сезім
халықтық өзімшілдіктің ... ... ... ... ... ... бастауға сәйкес барлық басқа халықтарға ізгі
қатынас жасаудың негізі мен өзегіне айналады.
Қазақстандық ғалымдардың көпшілігі патриотизм мен ... ... ... диалектикалық бірлігін баса атап көрсетеді. Әсіресе,
бір-бірінен ... ... мен ... ... мәдениетінің
мәні өзгеретінін атап көрсеткен ғалымдар Р.Б.Әбсаттаров, ... ... ... ... ... ... [7; ... мәнінде, қазіргі заманғы дүниеде, мысалы, егемендік үшін күресті,
ұлттық жаңғыруды және ... ... ... ... олардың теңдігін мойындаусыз, ұлттар арасындағы
достықсыз, әр түрлі сала ... ... ... ... елестету
қиын. Қазақстан сияқты көпұлтты елде жалпықазақстандық патриотизм қазақ
халқының патриотизмі мен ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің ... ... ... ... қатар, Қазақстан халқының патриоттық тәрбиесінің мазмұны оның
құндылығын ашатын «Отан» ұғымының ... және ... ... ... ... ... ... қоғамның мүдделерін
таныта және қорғай отырып, жеке тұлғаларды өзінің азаматтық мінез-құлқы, іс-
әрекетімен құқықтық ... ... ... отырып, оларды бір
мезгілде көпұлтты халық пен оның мәдениеті ... ... ... мен
салт-дәстүрлер де, фольклор мен өмірлік құндылықтарда берік орныққан
патриоттық тәжірибені ... ... ... ... Қазіргі
Қазақстан тұрғын халықтың жалпықазақстандық патриоттық дәстүрлер мен
құндылықтарды ... ... ... және ... мінез-құлықтық
бағдарламаларға айналуына мұқтаж.
Сондықтан, Қазақстандық патриотизм шеңберінде ұлттық саясат барлық
ұлттардың теңдігін, сонымен қатар, ... ... ... әр
түрлі ұлттық топтардың мүдделерін есепке алатын өзара келісілген шешім
қабылдау ... ... ... Бұл орайда, ұлттық топтарға,
олардың мүдделері ескерілетінін және билік тарапынан әділ ... ... ... үшін ... топтарды саяси шешімдер ... ... күш салу ... [21, ... ... ... әлсіреуі, өзінің елі мен ... үшін ... ... сезімінің өзгеруі – бұл қоғамның
моральдық азғындауының, халықтың ... мен ... ... ... ... ... пен азаматтық қоғамның бүкіл күші
әлемдік экономикалық дағдарыстың теріс салдарларын жоюға, қоғамның қауіпті
қылмыстық деңгейімен, ... және ... ... жат ... ... ... Қазіргі таңда Қазақстанда Отанға деген
сүйіспеншілік қоғамдық қатынастардың демократиялануы мен гуманизмденуі
негізінде; адамды, оның ... ... ... ... ... еңбекақы
төлемі мен тіршілік сапасын биік құндылық деп тану ... ... ... ... ... негізінде қалыптасады.
Бұндай қазақ халқының жаңарған ... ... ... ... ... ... қазіргі қоғам мен
қазіргі озық мәдениет құндылықтары ғана емес, ... ... ... оның ... руханилығының, азаттық пен өнегелікке деген
мәңгілік ұмтылыстарының дәстүрлі құндылықтары да ... ... ... сақтап, заманауи өркениеттің барынша озық үрдістерін меңгере
отырып, Қазақстан халқы өз елін ең алдыңғы межелерге ... ... ... ... қайта, жаңа әлеуметтік, саяси өмір шындығы
жағдайында жаңарған, жаңғырған патриотизмі кепіл ... ... ... ... патриоттық тәрбие беру саласында
салмақты әдістемелік зерттеулер ... ... ... ... ... қазіргі кезеңде мемлекеттің жаңа ... және ... ... ... жаңа ... ... ... тәрбие берудің әлеуметтік мәні ашылмаған, қоғамдық сана
құрылымындағы патриоттық ... орны мен ... ... ... ... ... ... қалыптастырудағы білім
беру жүйесінің рөлі зерттелмеген.
Сонымен қатар, зерттеуші ... ... әділ атап ... ... ... ... ... жиынтығынан ада болуы
тиіс. Себебі, әлеуметтік әділетсіздік, принципсіздік орын ... ... ... сезімін оятатын факторлар жойылады. Ал ондай сезімі,
отаншылдық рухы сөнген ... ... да ... ... ... дәлелдеп
отыр. Сондықтан, біздің ойымызша, қазақстандық патриотизмнің дәстүршілдік
және жаңашылдық сыпатына айрықша назар аударып отырған ... [22, ... ... дәстүрлері негізінде жүзеге асырылатын
патриоттық ... беру ісі ... ... ... өз ... осы ... Атамекенге қызмет ету, өз тарихын, өз Отанының ғылымға,
мәдениетке, әлеуметтік дүниенің рухани ... ... ... ... ... неғұрлым терең ашуына мүмкіндік беретіндей деңгейге жеткізеді.
Тек тұлға ғана өзінің Отанға деген қатынасын ішкі, қастерлі сезім ... ... сол ... ... де ... дамуының биік деңгейін
сипаттайтын аса маңызды рухани мұра ретінде түсініледі.
Жалпы Қазақстанның саяси-әлеуметтік тұрақтылығы, оның ішінде, ең ... ... ... ... ... бірізді, рет-ретімен атқаратын
саяси жүйе тарапынан қамтамасыз етіледі. Ал, бұл онда туындайтын қиындықтар
мен қайшылықтарды дер ... ... ... ... үшін ... шаралар
қолданатындығын білдіреді. Сондықтан, қазақстандық қоғамның ... ... тек ... және ... да ... ... ... тарапынан «жоғарыдан» қамтамасыз етіледі. Осы ... ... ... мен ... ... ету ... ... Бұл жағдайда барлық саяси билік субъектілері іс-
қызметін бақылау зор маңызға ие ... ... ... соның ішінде, саяси тұрақтылық шынайы
саясаты, саяси басқарудың дұрыстығы арқылы жүзеге асырылатын азаматтардың
билік органдарына деген ... ... ... ... орай ... ... ... берік бола түсуде. Бұл жағдайда
тұрақтандырушы сана жергілікті халықтың патриоттық ... ... ... мен дамытудың да, сондай-ақ, ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениеті – жетілдірудің де ... ... ... мәнін иеленеді.
Осыған орай, біздің пікірімізше, патриотизм сындарлы дәуірлерде ерекше
рөл ... ... ... қазақстандық қоғамның барлық ... ... ... ... ... Осы ... ... бойы қазақ мемлекеті небір сынақтарға – жатжұрттық жаулаушылардың
шапқыншылықтарына, басқыншылық пен құлдыраушылыққа, саяси-әлеуметтік ... ... жиі ... ... ... ... ауыр
жағдайларда өзінің азаттығы мен тәуелсіздігін, болашағын ... ... Бұл ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар,
қазақстандық көпұлтты патриотизм де қалыптасып, беки түсті. ... ... ... ... мен ... ... ғана ... сондай-ақ, бір бүтін ретіндегі халықтың өзінің ... ... ... ... орай, ғалым С.М.Борбасов: «Бүгінгі ұрпақ бабаларымыздың қазақ
этносын талай ... ... ... ... ... жеке
шаңырақ көтеруіне аса зор үлесін қосып кеткендігін бір сәт естен шығармауы
керек. ...Қазақстанның рухани дүниесіне, ... бойы ... ... ... ... кезінде әдейі айтылмай, тұншықтырылып келген
Шәкәрім, Ахмет, Мағжан, Міржақып, Жүсіпбек, Мәшһүр-Жүсіп ... ... ... ... ... құбылыс болып табылатын, ... ... ... ... ... бай да ... ауыз ... ақындық дәстүрлері, әсіресе батырлық эпосын білу, ұғыну,
шын жүректен төл ... ... ... тек ... ұлты ... ғана
емес, жалпы қазақстандықтарды Отанын сүюге жетектейтін, ... ... - деп атап ... ... [23, 146-147 ... ... ... жаңаруы мен ... ...... ... өркендеуіне қарай жасалған
қадам. Дәл осы патриотизм ... ... да, сол ... ... халықтың да рухани мұрасы, қоғамдық сананың және ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениеті тұғырының, ... және ... ... элементтерінің бірі болып табылып, олардың тіршілік әрекеті ... ... ... рухани-өнегелік негізін құрайды.
Диссертациялық жұмыста қазақстандық патриотизм қазақ халқына ғана емес,
сонымен қатар, Қазақстан бірден бір Отаны болып табылатын ... ... тән ... атап ... ... қазақстандық патриотизм қазақ
ұлттық патриотизмінен бастау алады, алайда, ол Қазақстан ... ... ... ... да ... ... ... атап көрсеткеніндей, «Қазақстандық
патриотизм тәрбиесі – бұл адамға оның ... ... бір ... ... ... мен принциптерді қалыптастыру,
сондай-ақ, оны сол көзқарастар мен принциптерге сәйкес іс-әрекетке бағыттау
мақсатымен әсер ету ... ... ... беріктігі айқын
мақсатқа жетелейді, қазақстандық азаматқа ұлттық ... тар өріс ... ... ... ... және қарапайым адамды екіұдай күйге
түсіретін қиындықтарды ... ... ... ... ... ... бүкіл патриоттық тәрбие ... ...... ... азаматтың өмірлік серігіне айналдыру» қажет [24, с.71].
Осылайша, Қазақстан патриоттарының сезімдері мен іс-әрекеті Отанға
(елге, Қазақстанға) және оның ... ... да, ... ... ... бағытталған. Және де, оларда қазақ ұлттық және қазақстандық патриотизм
тығыз қабысқан. Олардың табиғи үйлесімі ... ... ... жұмыстың «Қазақстан Республикасының ұлтаралық қарым-
қатынас ... ... ... ... ізденісі» атты
үшінші тарауының «Ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... саясаттану категориясы
ретінде қарастырылып, оның ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін дамытудағы
рөліне мән беріліп зерттеледі.
Тарихи даму ... ... тек пен ... ... ... ... ... «жалпыадамзаттық» ұғымы да философиялық және ... ой ... ... ... ... Бұл ... тұрақталуын
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі «жалпыадамзаттық» мәселесінің
қалыптасуының маңызды ... ... ... ... алғышарттарының бірі ретінде ... ... ... ... ... зерделеусіз дүниежүзілік тарих арқылы
жүретін бірігу, жаһандану, өркениеттер мен халықтар арасындағы мәдени
қатынастар мен ... ... ... ... қажетті түрде
аяқталып, рәсімделе алмайды. Сондықтан ... пен ... ... ... ... саясаттану іліміндегі «жалпыадамзаттық»
мәселесінің эволюциясын қарастыру қажет.
Отандық және ... ... ... дәстүрдегі
«жалпыадамзаттық» ұғымының даму тарихына ден қою бұл ... ... емес ... оның мәдени дәуірлердің ауысуымен өзгеріп отырғанын
және саяси бағдарларға тәуелді ... ... ... ... яғни діни ... аясында; екіншіден, адам табиғаты туралы
натуралистік ұғымдар аясында; ... ... ... Бұл ... «жалпыадамзаттықтың» мазмұны «таптыққа»,
«әлеуметтікке», «ұлттыққа», т.с.с. қатысты, яғни, тіршілік етудің ... және ... ... ... ... ашылып отырды. Осылайша,
жалпыадамзаттықтың мазмұндылығы жалпыға, ерекшеге және жекешеге ... ... ... ... өзара байланыс ретінде
танылады. Сонымен, «жалпыадамзаттық» - бұл ... ... ... адам ... ... жекелеген, нақты-тарихи,
жергілікті формаларының байланысы болып табылады.
ХХ ғасырдың аяғында ірі дағдарыстардың дамуы адамзат үшін екі ... ... ... ... көрнекті айқындап берді.
Осындай жағдайларда кеңестік саясаткерлер мен ... ... мен ... альтернативтік формалары ... ... ... ... баса көрсететін, былайша
аталатын, «жаңаша ... ... ... ... ... жаңа
тұжырымдамасы пайда болды. Жалпыадамзаттық ендігі әр түрлі тап ... ... ... ... да, ал, ... әр түрлі саяси-әлеуметтік күштердің, халықтардың, мемлекеттердің
мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... мүдделері негізінде жатыр деп танылады.
Ал, батыстық саяси-әлеуметтік және философиялық ой-санада жекелеген
мүдделерді ... ... да ... ... ұлттық идея формасында
жүзеге асырылған. Жалпыадамзаттық-ұлттық қатынасы ... ... ... ... бар ... үш ... индивид, ұлт, универсумға
аударған романтизм алға тартады. Кейінірек жалпыадамзаттық-өркениеттік
мәселесіне деген ... арта ... Бұл ... бір зерттеушілер үшін
өркениеттік жалпыадамзаттықпен сәйкеседі, ал, енді біреулері негізгі тарихи
субъектілері ретіндегі өркениеттердің тіршілік ... ... ... ... басты кедергі деп біледі.
Өркениеттікті жалпыадамзаттық түрінде танудың мысалы ретінде либерал
философ Ф.Фукуяманың кеңінен ... ... ... болады. Оның
пікірінше, тарих аяқталуға жақын, ал, оның ... ол ... ... ... ... «жалпыадамзаттық мемлекеттің» бүкіл әлемге
таралатындығынан деп ... ... ... ... ... емес ... дербестігін адамзаттың болашақ дамуын өркениеттер қақтығысы
ретінде көретін С.Хантингтон едәуір көп дәрежеде ескереді. Оның ... ... ... ірі ... әр ... ... ... мен топтар арасында өрістейтін болады және өркениеттер қақтығысы
әлемдік саясаттың басым факторына айналады деп ... ... ... мен ... сананың әмбебаптануына және
ұлттардағы жалпыадамзаттықтың тұрақтануына септігін тигізді, ... ... ... ... ... формалардың жалпыадамзаттық
негізі бар. Әсіресе, дамушы елдерде сансыз көп ... үшін ... ... да) ... ... ... жоқ, бұл ... олар үшін – жалпыадамзаттық, мемлекеттік-құқықтық тіршілікке қарай
бастайтын жол және ... ол ... ... ... ... үшін неғұрлым күрделі бірлесу формаларына бастар жолдағы қадам
болып табылады.
Бұған қоса, мәселенің тағы бір ... ... ... ... ... ... болашақтағы ахуалмен, келешекте
адамзаттың ... ... ... біз ... ... көпаспектілі болып табылады және, сондай-ақ, ... мен ... ... мәні ... ... ұғым туындаған көне заманғы
құрылымдарға жүгінуді ... ... – бұл ... ... барлық мәдениеттерде танылған адамдар, ... ... ... ... ... және ... алтын ережесі». Бұл өнегелілік талаптары неғұрлым кейінгі
тарихи даму нәтижесі болып табылмайды, қайта, сүйіспеншілікке ... ... ... ... көне ... тән. Дәл ... ... кең ауқымды адамдар қауымына таралуынан ислам,
христиандық, т.б. сияқты әлемдік ... ... ... ... ... ... ... халықтардың формалық саяси-экономикалық қана
емес, дәл осы өнегелік-мазмұнды бірлесуімен байланыстырған жөн.
Сонымен қатар, жалпыадамзаттық негіз ... ... ... ... ... мен ... қоғам дамуымен
ғана емес, сонымен бірге, ынтымақтастық, қауымдастық рухымен, туған-туысқа,
жақын адамдарға, Отанға деген ... ... ... Бұл ... өркениет дамуы процесінде маңызы жойылып кететін сырлы, тіпті,
қастерлі сезімдер. Қазіргі заманғы өркениет, аталып ... ... ... ... ... ... көп ... көздейді. Осыған орай, ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ол кейбір идеялардың мазмұнын
маңызсыздандыру, құндылықтарын құнсыздандыру, ... т.б. ... ... ... ... орай, «жалпыадамзаттық» категориясы және соған негізделген тәсіл
қазіргі саяси-әлеуметтік ғылымдарда маңызды рөл атқарып, саяси, ұлттық және
мәдени-әлеуметтік ... ... ... ... туғызады, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті мен қазіргі ... ... және ... ... ... ... негізін
қалыптастырады. Жалпыадамзаттық парадигмасы қазіргі ... ... және ... жалпыадамзаттық болмыстың жаһандандыру туындатқан
жалған қияли формаларын сынаудың, оның ... ... ... ... Осы парадигмаға сәйкес, қазіргі заманғы жаһандану
жалпыадамзаттықтың – ... ... ... ... ... ... сай емес ... формада көрініс табатын әлемдік тұтастық
ретіндегі адамзаттың қалыптасуының нақты формасы ... ... ... ... ... ара-тұра жүгінушіліктен
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің ... үшін зор ... ... ... ... ... негізінде оның синтездік теориясына
өту қажет.
Осылайша, жалпыадамзаттық ортақтықты қалыптастыру үшін ... бар ... да, ... ... ... жалпыадамзаттықтың тұрақтануы қазіргі заманғы дүниедегі ұлттық
мемлекеттің ... ... мен ... этникалық көптүрлілігін ескеруі
тиіс. Бұл тұрғыда біртұтас адамзаттың қалыптасуына қарай жол, сондай-ақ,
ұлттар мен ... ... ... ... Қазіргі дүниеде ұлт ендігі
адамдарды ... ... әрі ... ... ретінде танылмайды,
ал, ұлттық мемлекеттерді Еуроодақ, ЕурАзЭҚ типтес ұлттықтан тыс құрылымдар
алмастыруда. Бұндай қауымдастықтар ... ... ... құрамына
енген шағын этникалық құрылымдар өз мүмкіндіктерін жаңаша бағамдап, ұлт
ретінде белсендіріледі, институттандырылады. ... ... ... ... жуық және ... алыс ... де этникалық негіздердің
жандануымен және жаңа ұлттардың ... қоса ... деп ... ... қарым-қатынас мәдениетіндегі жалпыадамзаттық пен ұлттық
тағдыр жазуымен бір-бірімен байланысты. Осыған орай, ... ... ... ... жалпыадамзаттық парадигмасы шеңберінде ұлт пен
этникалық теориясын жасау міндеті қойыла алады.
Диссертациялық жұмыстың екінші тармақшасында ... ... ... ... және әрі ... ... ... ретінде» қарастырылады. Елбасы Қазақстан халқы Ассамблеясының XV
сессиясында ... ... ... ... ... ... ... бірнеше шараларды жүзеге асыру керектігін айта отырып: «Ең алдымен
білім мен тәрбие беру ... ... ... ... ... ... жазу ... қазақстандықтардың құқықтық мәдениетін
арттыру арқылы азаматтық ... ... ... ... ... ... еді ... жағдайда тіршілік ету мәдениеті – бұл сыйластық пен ... Бұл ... ... ... ... ол әр ... ... дау-жанжалдар мен дағдарыстарға толы болған мыңжылдықтар бойы
біртіндеп жинақталып келеді. Бірақ, енді халықтар араласып, ... ... ... ... ... алмайтын болғанда, әр түрлі нәсілдерді,
әлеуметтік топтарды, таптарды мүдделерді біріктіріп, адамдарға ... ... ... ... ... ... ... қабілетті бірден-бір
негіз толеранттық бола алады.
Диссертациялық жұмыста «толеранттық» феноменін зерттеудің теориялық-
әдістемелік ... ... ... ... ... ... Ежелгі
дүниедегі бастауларынан, ... ... және ... ... ... ... мен ... теориясының даму
сатыларымен тығыз байланыста ғана ... бола ... ... ... ... ... ұғымының өзгешелігі
бұнда, бір жағынан, тұлғаның мейлінше айқын көрінетін белсенді ұстанымы –
өнегелік-психологиялық ахуал ... ... және ... ... ... ... қоғамдық ымыраластыққа, әр түрлі әлеуметтік
топтар, саяси институттар, ... ... ... ... қол жеткізу
жолындағы төзушілік ретінде пайдаланылады.
Екінші жағынан, толеранттық, төзушілік жай ғана төзбеушіліктің қарсы
мәні, құр оны терістеу болып ... ... ... ... яғни, ұлтаралық, дінаралық қарым-қатынас мәдениетіне жетелейтін ... ... ... ... жасампаз күш-қарымды бойында
тұтады.
Толеранттық сананың қалыптасуына дүниежүзіндегі әр түрлі халықтардың
мәдениеті де әсер ... және ... ... ... ... ... ... Ол тұлғаның тіршілік әрекетінің мынандай маңызды салаларын
қалыптастыруға мүмкіндік туғызады: басқа адамдардың ... діни ... ... ... ... ... әрбір адам өмірінің сөзсіз
құндылықтарын мойындай отырып әр түрлі этностардың және ... ... ... және т.б. [26, с.46].
Бұған қоса, қазақстандық көпұлтты қоғамда диалог пен толеранттық
принципіне ... ... ... жаңа ... ... ... ... сезіледі. Елдің білім беру жүйесі әлеуетін ... іске ... бұл ... шешу ... емес. Толеранттық принципі
негізге алынуы тиіс, өйткені, тек осы принцип негізінде ғана этномәдени
және ... ... ... ... ... дау-
жанжалдарды жою мүмкін болмақ. Толеранттық негіздерді тәрбиелеу ... ие және ... ... ... ... және ... ... көпмәдени құрылым сипатын
иеленбей қоймайды.
Сол себепті, ... қол ... ... ... Президенті бірден этникааралық келісімді сақтауды мемлекет
саясатының ... ... ... жатқан қайта құрулардың басты өзегі
ретінде жариялады, ал бұндай келісімсіз реформалар жүргізу мүмкін ... ... ... ... – бұл, ел ... ... ... этникааралық мәселелерді шешу бойынша қоғамдық институт ... ... ... құру идеясы туралы алғаш рет ел Президенті
Н.Ә.Назарбаев 1992-жылы Тәуелсіздіктің алғашқы жылдығына ... ... ... ... ... еді. ... 1995 ... наурыз айында
Елбасының жарлығымен Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды.
Құрылғанынан бергі 15 жыл ішінде бұл ұйым ... ... ... мен этникалық топтардың бірлігі мен келісімін бекіте түскен маңызды
құрылымға ... ... ... ... этномәдени орталықтарды,
аймақтық кіші Ассамблеяларын біріктіруімен ұлттық саясаттың жүргізілуінде,
қоғамдағы тұрақтылықты камтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. ... ... ... ... күш ... ... ... саясаттың өзекті
міндеттерін шешуге атсалысады. Саяси оқиғаларды бағалау, саяси жағдайды
болжау негізінде халық бірлігін нығайту мен ... ... ... ... іс ... нұсқаулар береді.
Елбасының бастамасымен «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» Заң
қабылданып, ол Ассамблеяның қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... ... мен ... рөлін саяси тұрғыдан
көрсетіп, оның қызметінің нормативтік құқықтық негізін реттеуді ... ... ... ... ... Қазақстан халқы Ассамблеясының XV сесиясында
Елбасы Қазақстан халқы Ассамблеясы – таза ... ... ... қалыптасқан «этносаралық және конфессияаралық келісімнің басты
тетігі» [18] болып табылатын ... ... ... ... баса ... ... қатар, Елбасы бір жыл бұрын ХХІ ғасыр – ақпарат, инноватика
және осы ... ... ... ... ... ... ... да талаптарына сай Қазақстан халқы
Ассамблеясының ... ... ... ... бірқатар мәселелерді
көтерген еді.
Осыған орай, Ассамблеяның ел дамуының жаңа міндеттері ... ... ... мән берілуі тиіс. Мұнда патриоттық тәрбие, азаматтылық пен
мемлекеттік тілді нығайту, этникааралық және ... ... ... турасында болып отыр. Ел азаматтарын мемлекеттік тіл, ... ... ... ... ... ... Тіл саясаты кез-келген
мемлекеттің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тілдік талап-тілектерін ескере отырып, ... ... ... ... ... қазақ тілін меңгеруі
үшін барлық жағдайды ... ... ... Қазақстан халқы Ассамблеясы елдегі
тұрғындардың мемлекеттік тілді ... ... ... басқаруы тиіс. Бұл үшін ешкімге қысым жасап, ... ... ... ... ... ... ... тиістігін атап өтті Президент
[18].
Тұтастай алғанда, ... ... ... Қазақстан халқы
Ассамблеясы «жаңа идеялар туындатушы және, сонымен бір уақытта, мемлекеттің
ұлттық ... ... ... ... болуға тиіс» [18].
Ал, 2010 жылдың қазан айында ... ... ... ... ... Онда Елбасы «Қоғамдық келісімнің кепілі болған ... ... ... ... ... ... ... [1] деп көрсеткен еді.
Осылайша, Елбасының бастамасымен құрылған ... ... ... ... ... ... ұйым ... табылады және саяси
тұрақтылықты, қоғамдық келісім мен татулықты нығайтуда ... ... ... ... Ассамблеясына конституциялық мәртебе дарытылуы
мейлінше заңды шара. Бұл өте ... ... ... ... ... ... Ассамблеясының қоғамдық-саяси өмірге
қатысуы барлық ұлттар мен ұлыстардың маңызды мемлекеттік міндеттерді ... ... ... ... ... Бұл ... әлеуметтік-демографиялық аспектілердің ескерілуі айқындаушы маңызға
ие ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің қалыптасуынан тікелей көрініс табады.
Қазіргі таңдағы тәуелсіз Қазақстанда ... және ... ... ... ... ... ... халқының тарихи-
мәдени ерекшеліктерін назарға алу қажет. Жалпы тарихқа ... ... ... ... ... буддизм, иудаизм және басқа да
дәстүрлі емес діни ағымдар таралған. Мысалы, 1989 ... 1 ... 30 ... ... 700 астам әр түрлі діни бірлестіктер
болса, бұл көрсеткіш 2009 жылдың ... 46 ... ... ... діни ... жеткен (оның ішінде 2337 исламдық: суниттік – 1756,
шииттік – 3, ... – 2, ... ... (қауымы) – 4, орыс
православия шіркеуінің – 281, 90 ... ... ... ... ... евангелия христиан-баптистерінің – 291,
лютерандық – 28, Иегова куәгерлерінің – 104 және ... ... Ал ... тәуелсіз сарапшылар бұл тізімге кірмеген ... ... алға ... ... ... ... бірлестіктердің саны
қазіргі таңда 6000 асқандығын айтады. Әрине, бар жоғы 18 млн. ... ... ... үшін бұл көп. ... діни ... ... ... көлемді қаржы қорына ие болып отырған ... ... мен ... ... діни ... ... деп қарау керек [28, 32-33 б.].
Жалпы Қазақстанда өзгешеленетін мәдениеті мен діні бар топтардың ... рөл ... ... дәл осы ... ... және діни ... адамдардың теңдігі идеясын жеткізушілер болып табылады, олар
еліміздегі этностар ... ... ... және ... деп ... ... ... өршуін «басады». Бұндай
топтардың тіршілік етуі көпмәдени ... ... ... ... ... ... пен орнықтылық дарытады.
Осыған орай, ғалымдар Ә.Н.Нысанбаев және ... ... пен ... ... ... толеранттыққа байланысты
Елбасының жүргізіп отырған салиқалы саясаты мен рөлі жөнінде былай деп атап
көрсетуі өте орынды еді: «Н.Ә.Назарбаев ... ... тек ... ... қана ... сонымен қатар ол өзге халықтардың мәдениеті
мен діндеріне шынайы ықылас пен құрмет ... ... ... ... ... ... өзін ... отырып, толеранттыққа
үндейді. Толеранттық өзін байқататын екі жүйені атап ... ... бұл ... ... мұнда ол жеке адамның немесе топтың
мақсаты ретінде байқалады; екіншіден, саяси деңгейде, онда ол заңмен ... ... ... ... ... ретінде көрінеді» [29, 159-160
б.].
Әрбір өркениетті егемендік алған мемлекеттей, Қазақстан да демократиялы
азаматтық, әлеуметтік қоғамға талпынып ... ... ... ... ... ... өте ... тіпті, кейде қарама-қайшылықты, аумалы-
төкпелі уақытта әрі қарай қалыптасып келеді. Өтпелі кезеңде этностардың
мінез-құлқы жиі ... ... Олай ... ... ... ... адамдар құқығын қорғау құрады. Полиэтникалық мемлекетте ... ... ... ... үшін этносаралық қатынастар мәдениетін
жоғары дәрежеге көтеріп, этностардың бойында ... ... ... ... ... толеранттық бірлік пен келісімшілік
қасиеттерін тәрбиелеу аса маңызды [30, 27 ... ... өз ... мен өмір ... ... ... ... ұлтқа немесе мәдениетке төзушілік қазіргі дүниедегі татулықтың,
ұлтаралық келісімнің және үйлестіктің алғышарттарының бірі болып ... ... ... ... ... саяси,
заңнамалық, психологиялық және экологиялық ... ... ... ... ... оның ... ... айналады.
Осылайша, толыққанды тіршілік қарекеті мен өмір сүру үшін татулық ... қол ... ... ... ... зәрулігіне айналған
кезде негізгі фактор дәл осы ... ... ... өзін
танытушылығына төзушілікпен қарау – ынтымақтастық пен жалпыадамзаттық қарым-
қатынас нәтижелерін арттырып, жақсартатын мәдени ... Осы ... ... ... ... қазақстандықтардың ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетін нығайтудың және одан әрі дамытудың аса маңызды
факторы болып ... ... ... ... «Қазақстандық халық және оның
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі жалпыадамзаттықтың ... ... ... ... ... тұрғыдан зерттеледі.
Көпұлтты қазақстандық халық пен оның ... ... ... ... ... ... мәдениетінің көрінісі болып
табылады.
Қазақстан Республикасының этносаяси құрылымы 130 астам ... ... ... және ... ... тұратыны бәрімізге мәлім.
Егеменді, құқықтық, демократиялық мемлекет ретіндегі Қазақстанның ... ... ... ... үшін ... ... діни ... тыс адамдарды біріктіру қазақстандық қоғамның
бүгінгі таңдағы маңызды міндетіне айналып ... 1991 ... ... 25-і күні ... жариялап,
желтоқсанның 16-сы күні тәуелсіздік алды, бүгінде бұл жайт ... ... пен ... ... ... ... ие және
Еуропа мен Азияның ... ... ... ... ... ... қазақстандық үлгісіндегі «саналуандылық арқылы - бірлікке»
деген біріктіруші принципі танылады [31, с.29-33].
Соңғы жылдары ... ... ... ... және ... ... ... Республикасындағы ұлттық
қатынастар теориясы мен ... ... ... ... орынға ие
болуда. Бұл мәселе Р.Б.Әбсаттаровтың, Д.А.Кәлетаевтың, ... ... ... ... ... бірі болып Р.Б.Әбсаттаров
қазақстандық халық - адамдардың этносаяси қауымдастығы деген ... ... ... – бұл өздерінің ұлттық ... ... ... ... ...... ... экономикасы,
әлеуметтік-таптық құрылымы, унитарлы-құқықтық мемлекеті және ... құру ... ... ... бар ... ұлыстар, ұлттық және этникалық
топтардың дамуымен ... ... ... ... ... ... ... этносаяси қауымдастық» [32, с.122-
123.]. Р.Б.Әбсаттаров қазақстандық халыққа әр түрлі ұлттарға тән ... ... ... көрініс табатын мораль, тұрмыс,
әлеуметтік-экономикалық өмір, тіл саласы тұрғысынан сипаттама береді.
Сонымен, көпұлтты ... ... ... ... ... ... республика ұлттарының, ұлыстарының, ұлттық және этникалық топтарының
жиынтығы ... ... ... ... ұлт азаматтық, этносаяси
қауымдастық – қазақстандық халықтың ... ... ... ... ... ... – бұл ... қарым-қатынас мәдениеті және
ұлттық пен ... ... ... ... ... мен ... ұлттық және этникалық
топтардан тұратын қазақстандық халық ұлттық және жалпыадамзаттықтың бірлігі
ретінде ... ... бір ... ... ... ... ... айта кеткен жөн. Ұлттық пен
жалпыадамзаттық Қазақстан Республикасы халықтарының ... ... ... ... ... Бұл ұғымдар әрбір ұлттың өмірін
бейнелеп, ... даму ... ... жинақтайды, сонысымен
Қазақстандағы ұлттық қатынастардың дамуы үшін зор теориялық және ... ... ... ұлттардың дамуы – интерұлттанушылықпен қатар тұрған
құбылыс емес, қайта, ... сол ... ... ... ... жетілу күйі. Ол айрықша ұлттықтың дамуынан гөрі ... одан әрі ... ... ... ... еліміздегі
ұлттар дамуы ... ... ... ұлттықпен, ұлттықтың
жалпыадамзаттықпен жақындаса түсуіне ... Және де, ... ... ... дамуына сүйенеді, ал, ұлттық бөгде ұлттықпен,
жалпыадамзаттықпен бірлесу негізінде дамиды.
Яғни, ... ... ... ... ... ... және ... ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетінің нәтижесі болып табылады деп тұжырым ... ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігіндегі
жалпыадамзаттықтың қазақстандықтардың жалпыұлттық мақтанышы мен ... ... ... ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің
шарықтау шегі жалпыадамзаттық құбылыс ретіндегі ... ... ... болып табылатындығын айта кеткен жөн.
Қазақстанда демократиялық, әділ қоғам құру ... ел ... ... мемлекеттік және мәдени салаларындағы
түбірлі өзгерістер ... ... ... ... ... Бұл – 16,5 ... ... яғни, Қазақстан Республикасының
азаматы болып табылатындығын зор мақтаныш ететін азат әрі тең ... ... ... ... деген терең де асқақ сүйіспеншілік сезімі.
Олар «Біз-қазақстандықпыз!», «Мен – ... ... ... ...... деген сөздерді үлкен ... ... ... ... ... ... ... мемлекет,
демократиялық, әділ қоғам құру бойынша бірлескен жасампаз іс-қайраткерлігі
нәтижесінде қалыптасып, нығайтады. Ол ... ... ... ... ортақ белгілерінің жалпықазақстандық, жалпыұлттық мақтанышқа
айналуының нәтижесі ... ... ... ... өз ұлттық мақтанышы бар. Қазақстан өздерінің
жауынгерлік тарихын мақтан тұтады. ... ... ... ... ... ... ... Д.Қонаевты, Ә.Нұрпейісовті
және көптеген басқа да аяулы ұлдарымен ... ... ... ... ... еліміздегі кәріс халқының өкілдері өздерінің берері мол
өткені мен келешегін, өз қаһармандары мен салт-дәстүрлерін, сонымен қатар,
Қазақстанның ... ... ... ... ... [33]. ... басқа
да ұлттарының баршасы өз ұлттық қаһармандарын, салт-дәстүрлерін ... ... ... ... ... құру ... ... үлес
қосқанын мақтаныш тұтады.
Жалпықазақстандық, жалпыұлттық ... ... ... бар ... ... ... ... ұлттық мақтаныштан гөрі
жаңа, биік, барынша бай әрі ... ... ... табылады. Біздің халықтар
еліміздің басқа өзара тату ... ... ... өмірінде қол жеткізген табыстары үшін ... ... ... ... үшін ... барша халықтарының
жетістіктері мақтаныш нысаны болып табылады [34, с.652-654], өйткені, ... ... ... және ... ... ... олардың тәуелсіз
Қазақстан құру ортақ ... ... ... ... ... ... түзіледі.
Алайда, жалпықазақстандық, жалпыұлттық мақтаныштың қалыптасуымен ұлттық
мақтаныш сезімі жоғалмайды. Керісінше, ол ... есе арта ... ... ... ... саяси және мәдени құндылықтары артады. Бірақ,
бұл барша қазақстандық адамдардың ынтымақтастығы мен ... ... ғана ... ... ... ... ұлттық мақтанышы
жалпықазақстандық, жалпыұлттық мақтаныштың ажырамас ... ... ... ... ұғымдар табиғи түрде астасып кетеді.
Осыған орай, әрбір ... адам өзін ... да бір ... ... оған ... халықтарға, олардың салт-дәстүрлеріне, мәдениеті мен
тіліне деген құрметті ... ... ... ... тән. ... ... ... өкілдерінің өздерін бірбүтін ретіндегі күллі
қазақстандық халықтың өкілдері ... одан да ... ... ... жасампаз қазақстандық патриотизм, халықтар достығы, өз
қоғамдық борышын өтеушілік, еңбекке деген жаңа ... ... ... ... ... ... араздыққа келіспеушілік сияқты ортақ
қазақстандық мінез сипаттары қалыптасты. ... ... ... ... ... ... ... игі
сезімінің туындауын шарттастырған да осы ортақ сипаттар. Біздің қоғамымыз
– шынайы халықтық және ... ... Бұл оның ұлы ... мен
еркіндіктерінің шын мәнінде жүзеге асырылуын жария етіп қана ... ... ... ... ... ... арттырумен қатар,
адамдардың әлеуметтік, рухани, өнегелік зәруліктерінің ... ... ... ... ... [35].
Демек, қазақстандық халық пен оның жалпыұлттық мақтанышын қалыптастыру
– бұл ұлттық мәселенің шешілу нәтижесі және ... ... ... ... ... қарым-қатынас
мәдениеті және қазақстандықтардың бірлігі ... ... аса ... ... баға ... ... болып табылады. Біз әрі қарай да
қастерлі ұлтаралық ... ... ... ... қуат көзі – ... қазақстандық халықтың бұлжымас бірлігі мен
ынтымағын ұдайы нығайтып, көздің қарашығындай сақтаймыз.
Зерттеу жұмысының ... ... ... қарым-қатынас мәдениетіне
тәрбиелеу – ұлттық және жалпыадамзаттықты үйлестірудің маңызды ... ... атты ... ... ... қарым-қатынас мәдениетіне
тәрбиелеудің теориялық мәселелері: ұлттық және жалпыадамзаттықтың ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетіне тәрбиелеуді
қазіргі қоғамның ... және ... ... саяси ғылымның алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі
ретінде қарастырамыз.
Көпұлтты ... ... ... ашу, ... игі, оң ... іске ... ... органдар, саяси
партиялар, қоғамдық-саяси қозғалыстар мен ... ... ... ... ... көңіл бөлуді, интерұлттықтың қызмет етуінің
экономикалық, әлеуметтік, саяси, рухани алғышарттарын құру ... ... ... ... ... үлкен мақсатты
жұмыс атқаруды талап ... ... ... теориясы мен тәжірибесі саласында дағдарыс ... Ол ... ... құндылықты-мәндік, мақсаттық, мазмұндық,
технологиялық, нәтижелік деңгейлерде көрінеді. Бүгінгі таңдағы тәрбиенің
негізгі мақсаты белгілі ... ... ... атап ... ... ... ... мүдденің өркендеуіне үлес қоса
алатын, ұлттық ... мен ... ... ... ... ... ... ұлтжанды тұлғаны тәрбиелеу» [36, 15-16 б.]
болып табылады.
Осыған ... ... ісі ... ... ... ... халық, қоғам алдындағы іс-қылық үшін
жауапкершілік нормалары болып табылатын демократиялық қазақстандық ... ... ... ұстанымын қалыптастыруға бағытталуы тиіс.
Заманауи тәрбие ісі - белгілі бір үлгіні сіңіру ... ... ... ... үшін ... жағдайларды ұйымдастыру. Тәрбиенің
маңызды ... – адам ... ... ... пен ... ... руханилық пен мәдениетті, бастамашылдық пен әрекет ету
дағдысын, қоғамда табысты саяси әлеуметтену қабілетін қалыптастыру.
Диссертациялық жұмыста Қазақстан халықтарының ... ... ... ... ... қарым-қатынас негізінде, жалпыадамзаттық
пен ұлттықтың өзара ... ... ... ... ... қатар, ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті тәрбиесі оның
негізгі белгі-сипаттары ашылатын ұлтаралық қатынастарды тұрақтандырудың
маңызды бағыттарының бірі ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениеті тәрбиесі
қоғам дамуының жалпыадамзаттық және ұлттық ... ... ... ... ол ... дамуына септігін
тигізеді. Мүдделер ортақтығы халықтардың өзара сыйластығын, бір-біріне
қатыстылығы сезімін, жолдастық ... ... ... ... ... және оның ... еліміздің
дамуының жалпыадамзаттық және ұлттық қырларының бірлігін ... ... ... ... ... ... керісінше, жалпыадамзаттық және
ұлттық мүдделердің үйлестігі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін ... ... ... жағдай туғызады.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін тәрбиелеудің ең үздік ортасы еңбек
және оқу, әсіресе, ... ... ... ... дәл осы ... ... кеткендей, ең бірінші кезекте ұлтаралық ... ... ... ... оны ұлттық тегінен тыс әрбіреудің
тіршілік қарекеті сипатына айналдырады, бұл, ... ... ... ... ... пен интерұлттықтың дамуымен қатар жүреді. Еңбек
ұжымында, ортақ іспен әуестенушілікте, ең ... ... әр ... ... өзара түсіністік пен сенім рухын дарытатын ең үздік қатынастары
орнайды. Көпұлтты еңбек ... ... ... ... зор ... ... және әлеуметтік-
психологиялық әлеуетті бойында тұтады. Бұл әлеует толымды әрекет етуі үшін,
үлкен шаруалар ... ... ... ... ... ұстану қажет.
Жалпыадамзаттық құндылықтарға сүйенетін қоғамдық пікір ... ... ... ... ... мен қоғамдық өзін-өзі басқару құрамында
барлық ұлттардың өкілеттігін қамтамасыз ету, ... ... ... ескеру, сондай-ақ, Қазақстандағы ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениетін дамытуға ... ... ... ... ... тәрбиелеуде, біздің
көзқарасымызша, ұлттық тәрбиенің атқарар рөлі зор. ... ... пен ... ... ... ... және
жалпыадамзаттық тәрбие туралы көп жазылады. Бірақ, ... ... ... жағдайда ұлттық тәрбие туралы сөз болғанда, үнсіз қаламыз. Ұлттық
тәрбие ұлттар мен ұлыстар тіршілік етіп тұрғанда, ... бар және ... Ол ... тіл, ... ... ... ... отбасында
қалыптасады. Ұлттық тәрбие ұлтшылдыққа, ұлтшылдық сезіміне қарама-қарсы дәл
осы ... ... ... ... дәстүрлер мен ерекшеліктерді
елемеушілік ұлттық қатынастардың бұзылу себептерінің бірі болып табылады.
Ілімдер жүйесі ... ... беру ісі - ... ... ... ажырамас элементі. Дәл осы білім беру жүйесі ... ... ... мен ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті байиды,
олардың ой-өрісі кеңиді, ұлтаралық ... ... ... ... ... сіңіріледі. Кең ауқымды жалпыға ортақ
білімдерсіз іс жүзінде күнделікті экономикалық, құқықтық, психологиялық,
тұлғааралық және ... ... ... саяси-әлеуметтік
зерделеу процесі толыққанды болмақ емес. Әрбір қазақстандықтың жан-жақты
және үйлесімді дамыған ... ... ... ... ...... ... Қоғам мүшесін зияттандыру құралдарының ... ... ... және тәрбие беру мекемелері жүйесі болып
келеді.
Ғалымдар Р.Б.Әбсаттаров пен Т.С.Садықовтың дұрыс атап ... ... беру ... және оның ... мен ...... мәдениетінің ілгерілеу негізінің объективті
заңдылығы және ұлттық процестер ... ... ... Бұл ... ... Оның ... ... халықтарын
интеллектілендіру, олардың шығармашылық ... мен ... ... ... ... ... ретінде айқындауға болады, яғни,
республика тұрғындарының қалың көпшілігінің ойлау ... ... сана ... өтуі ... ... ... Сонымен қатар, барлық
түрлері мен формалары тұрғысында жаңару үстіндегі қоғамның білім ... ... ... ... ... тәрбиесінің негізгі
міндеттері мен принциптері өрісін бойына сіңдіре отырып, олардың ... және ... ... ... нығайтады» [7, с.62-63].
Қазақстандықтардың ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... ...... ... ... ... рөл
атқарады. Бұқаралық ақпарат дүниетанымдық ұстанымдар, құндылықты бағдарлар,
дәйектер, т.б. ... ... ... ... ықпал ететін
қуатты фактор болып табылады. Бүгінде, бір ... ... және ... ... ... деңгейін, екінші жағынан,
жарияланымдар мен хабарламалардың мәтіндік қасиеттерін танытатын сапалық
сипаттамалардың маңызы күрт ... ... ... өз ... ... саласында қоғамдық пікір қалыптастырудың маңызды факторы ... ... ...... ... ... ой-өрісін
қоғам ауқымында кеңейтетін мағлұмат берілетін ұлтаралық ... ... ... бағыт, бұл – басқа халықтар мен ... ... ... олардың экономикасы, мәдениеті мен іс-
қайраткерлігі, ғылымы, өнері, өндіріс озаттары туралы материалдар.
Біздің қоғамды ... ... ... тура келетін
барлық қызмет, іс-әрекет мәселелері туралы тұрғындарды дер кезі ... ... ... ... зор. Мол, уақытылы және ашық ақпарат
адамдардың, халықтардың ... ... ... ... мен ... ... қазақстандықтардың ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынас мәдениетін қалыптастыру және дамыту ... ... ... үшін ... ... ... әр түрлі аймақтарында жинақталған,
ұлттық және ... ... ... ... әрбір халықтың және оның
жекелеген топтарының шын мәніндегі экономикалық, рухани мүдделері мен талап-
тілектерін білуге, оның озық ... ... ... процесінде белсенді
пайдалануға негізделген тәрбие жұмысының нақты, жергілікті ... ... мен ... ... ... ... түрде
насихаттауды жүзеге асыруға жұмылдырған жөн. Бұдан ... ... ... ... ... пен ... көрініс табады.
Диссертацияның «Қазақстандықтарды ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіне
тәрбиелеудің саяси механизмдері: ... және ... ... екінші тармақшасында ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіне тәрбиелеудің
формалары мен әдіс-тәсілдерін, ондағы ... пен ... ... ... тұрғыдан қарастырдық. Бұл мәселенің өзектілігі
қоғамдағы қатынастарды демократияландыру және гуманизмдендіру үрдістерімен,
сол үрдістердің ... ... ... ... де ... ... ... мәдениеті тәрбиесіндегі
ерекше-ұлттықты тәрбиенің әлеуметтік-экономикалық, демографиялық, ... таза ... ... ... ... ... бірі,
элементтерінің бірі ретінде қарастырған жөн. Сонымен бір мезгілде,
тәрбиедегі ұлттық пен ... ... ... мәселесін
шешу ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті тәрбиесінің теориялық-әдістемелік
негізі болып табылады.
Ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... бірлігін іске асыру, ең әуелі, әлемдік ... ... ... ... ... үшін ... ... Жалпыадамзаттық құндылықтарды меңгеру – бұл басқа
халықтардың мәдениеттерінде бар және олардың ... ... ... болып табылатынды құрметтеп, бағалай білу, барша халықтар тудырып,
қастерлейтіннің бәрін қорғау, сақтау. Жалпыадамзаттық ...... ... ... ... елдеріндегі адамдар не нақты қоғаммен
я мәдениетпен, не нақты тарихи кезеңмен байланыстырмай-ақ қабылдайтын, әр
түрлі халықтардың ... ... ... ... ... ... туыстастыратын құндылықтар. Демек, жалпыадамзаттықты
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті тәрбиесіндегі ұлттық пен ... ... ... мен ... ... мен ... ... күрделі процесі ретінде түсінген жөн. Ұлтаралық қарым-қатынас
мәдениеті тәрбиесіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықтың бірлігі ... ... ... ... қайшы емес, қайта бір-бірін
толықтырып, дамытатын белгілі бір ұлттық тұғырлы ... мен ... ... ... ... ... жастарды, тұрғын халықты бір мезгілде, ұлттық ... ... ете ... жалпыөркениеттік білімдерге тарту
мәселесі алға шығады. Қазақстандықтардың ұлтаралық қарым-қатынас ... ... пен ... ... іске асыру – бұл
адамдардың ұлттық ... ... ... ... ... ... ... дамыту; бұл ұлттық мәдениет аясындағы мақсатты бағытталған
адамдардың интеллектуалдық, өнегелік, эмоциялық дамуы. ... ... ... ... ... ... басқа халықтардың
тарихы мен ... ... ... ... ... дәстүрлерін, әлеуметтік ортаны зерттеуге, Қазақстан және әлем
халықтарының әр түрлі мәдениеттерінің көптүрлілігін, өзара ... ... ... ... ... ... ұлттық-этникалық ерекшелігін ескере білу, «халықаралық-бағдарлық
санаға» ие ұрпақты, ұлттық, мемлекеттік және ... ... әлем ... ... этникалық-мәдени сәйкестігін сақтай отырып,
бөгде мәдениеттерге, өмірлерге ене алатын мәдениет ... ... ... зор ... ... ... етіледі.
Бұдан шығатыны, қазақстандықтардың ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті
тәрбиесінің негізін өзара құрмет, ... ... ... еркіндігі және
ынтымақтастық принциптерін тұғыр еткен халықтардың өзара ... ... ... ... ... ... ... ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетін тәрбиелеудің күрделі әрі ұзақ ... ... ... ... ... мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... адамдардың, ең алдымен, жас ұрпақтың эмоциялық өмірін қалыптастыру
күрделі әрі ... ... ... ... ... ... сезімдерін
қазақстандық патриотизм, жалпықазақстандық сезімдер арнасына бағыттау. ... ... және ... басқа халықтарына деген тұрақты
эмоциялық қатынасқа ... өте ... ... ұлттық және жалпықазақстандық сана-сезім тәрбиесі халықтың,
ең алдымен, жас ұрпақтың адамзат қауымдастығына өкіл екендігі туралы сана-
сезім тәрбиесімен бір ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті
тәрбиесіндегі ұлттық пен жалпыадамзаттықтың бірлігі ұлттық мәдениеттердің,
тілдердің, салт-ғұрыптардың, дәстүрлердің сақталуы мен ... ... ... ... ... мен ... септігін тигізетіндігін
баса атап көрсетеміз. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті ... ... әр ... ұлттар өкілдерін бір тату шаңырақ
астына біріктіріп, ынтымақтастыратын ... ... ... табылады. Бұл
міндетті табысты шешу үшін, ... ... ... ... жаңа ... ... ... түсу қажет.
Зерттеу жұмысының «Отбасындағы ұлтаралық ... ... және ... ... атты ... ... ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетіне тәрбиелеудің негізіне ... ... оның ... мен рөлі ... ... қарым-қатынас мәдениеті аясындағы отбасылық тәрбиені
жаңғыртудың маңызды бағыттарының бірі - оны ... ... ... және ... жүйелерде жинақталған құнды тәжірибесін
талдау және мәніне бойлау. Әрине, бұл тұрғыда, сондай-ақ, өткендегі ... ... кең ... ... ... идеялары, тұжырымдамалары мен
теорияларын зерттеп-танудың үлесі зор. Нақты тәжірибені және оның мәдени
өрісін зерттеп-тану ... да бір ... мен ... ... ... ... өткен бір кезеңдердегі өмір шындығынан ... ... ... өмір ... ... «кірігетіндігін»
көрсете алады.
Отбасы қарым-қатынас мәдениеті - отбасылық тәрбие туралы ғылымның
біздің елімізде, тіпті, өткен ... ... ... шеккен көптеген басқа гуманитарлық ғылымдармен салыстырғанда да,
сірә, мейлінше құлдырап кеткендігін атап өткен жөн.
Қазақстандық ... ... ... кезеңінде ерлі-зайыптылардың
білімділік және мәдени ... ... әке мен ана, ... мен ... ... қарым-қатынастарды демократияландыру, әйелдің қоғамдағы
орнын түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... алғышарты міндетін атқарады.
Қазіргі уақытта тәрбие беру мәселелерінің өзектілігіне баға беру ... бұл ... ... ... ... ... адамдардың
қоғамды демократияландыру ісіне қатысуға даярлығын түсіну деңгейімен
айқындалады.
Біздің қоғамымыздағы ... үшін ... беру ... ... бірі ... ... Оның ... міндеті балаларға қоғамда
жинақталған тәжірибе мен рухани мәдениетті мирас етуге саяды: ... ... ... және ... ... ... саяси саналылық, қоғамдық және танымдық белсенділік, т.с.с.
тәрбиелеу.
Саясаттанушы Р.Б.Әбсаттаровтың атап ... ... ... ... біздің әлеуметтің ғана емес, ол адамзаттың
рухани мұрасының ... және ... ... ... ... ... ... болсын, аз болсын, әрбір халықтың мәдениетіне бірдей қамқор
бола білу қажет» [32, с.175].
Сондай-ақ, отбасылық ... бала ... ... ... ... қабілеттерін дамытуда, рухани құндылықтар жүйесін
сіңіруде маңызды рөл ... ... бала ... өз ... ... ал, бұл ... дәрежеде оның бұдан арғы әлеуметтенуі
жолын айқындайды.
Халықтың отбасылық тәрбие саласындағы тарихи тәжірибесі, оның ... ... енуі өз ... өз халқының ардақты өкілі, өз тілінің,
тарихының мирасқоры, өзге ... ... мен ... ... ... ... ... адам тұлғасын қалыптастыратын
мемлекеттің отбасы саясаты және тәрбие жүйесін құруға ықпал етеді.
Осыған байланысты, жалпыұлттық тәрбие - бұл ... ... ... ... мен ... мінез-
құлық қағидаларына айналдыру мақсатымен олардың санасы мен сезімдеріне
мақсатты түрде әсер ету процесі. ... ... өз ... ... және ... ... қосуы қажет, өйткені, отбасы және
қоғам мүшелерінің идеялық ... және ... ... ... ... маңызды бөлшегі ретіндегі
ұлтаралық қарым-қатынас ... мен ... ... ... ... ... - бұл адамның адамгершілікті-
өнегелік тәрбиелілігі деңгейінің, ... ... ... ... ... және ... ... мүдделеріне қатыстылығының
көрсеткіші. Бұл ... ... ... ... ... ... ... туындайды» [32, с.209].
Қарым-қатынас мәдениетін тәрбиелеу тұлғаның ... және ... ... ... ... ... ... көтерудің міндетті
шарты болып табылады.
Осыған орай, жеке тұлғаның қалыптасуы және оның ... ... ... ... ... атап көрсеткеніндей: «Жеке
тұлғаның ... ... ... ... ... ... институттар
қызметі арқылы зор ықпалын тигізеді. Саяси әлеуметтенудің институттарына
отбасы, мектепке дейінгі мекемелер (балабақшалар), ... орта және ... ... ... ... ... мен бірлестіктер, еңбек ұжымы,
дін орындары, БАҚ, ... және ... емес ... билік пен басқару
мекемелерін қамтитын мемлекет жатады. Жеке тұлғаның саяси-әлеуметтік
тұрғыда ... ... ... ... ... ... жас
деңгейі кезінде өзіндік ықпалын тигізеді. Ортақ нәтижеге жету ... ... ... ... ... ... азаматын қалыптастыруда
әрбір институт белгілі міндеттерді шешумен айналысады [37, 68 б.].
Сондай-ақ, қарым-қатынас ... ... ... құралы болып
отбасының қонақжайлылығы табылады. Бұл тек жоғары өнегелік қасиет қана
емес, ішкі мәдениет ... де. Оны ... ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілікті, өзара түсіністік пен ... ... ... ... де ... ... біз толықтай ұғына алып отырмыз: адам өз өмірінің ... жан ... өз ... өзінің этникалық және ұлттық мәдениетін
сүюі, ұлттық намыс сезімін ... ... ... ... ... тыс
қалдырмайтын жайт: ұлттылыққа шектен тыс бой ұру ұлтшылдық сияқты ... ... ... ... ... ... ... үшін, ұлттық тәрбиені
ғана алға тарта бермеу керек. ... ғана адам ... ... мәдениетіне
түсіністікпен және табиғи шынайы қызығушылықпен қарап, өзге ұлтты адамдарға
деген ... пен ... ... ... ... ... ... отбасы институтын, оның тәрбиелік рөлін,
оның ішінде, ұлттық дәстүрді сақтау және ... ... ... ... ... этностардың мәдени дәстүрлеріне, тіл ... ... ... пен ... ... жағдай жасау» қажет [38].
Осылайша, өскелең ұрпақты жалпыадамзаттық құндылықтар рухында тәрбиелеу
- бүгінгі таңда біздің қоғамымыздың ... ... ... ... ... ... барлық болмыс күштерін жан-жақты дамыту идеясының
рухани құндылығын, тұлғаның дене, ой-зерделік және рухани-өнегелік ... ... ... іске ... оның шексіз жетілуі мүмкіндігін
әрқашан сақтайды. Жалпыадамзаттық идеал - бұл ... ... ... және
ол үшін күрес өмірді мәнді, рухани нұрлы және мақсатты ... ... ... зерттеудің негізгі түйіндері мен
нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ұлттық және жалпыадамзаттық өзекті
мәселелерін жан-жақты зерттеу білгілі бір тұжырымдар, ... ... ... ... ... мен нұсқауларды
тұжырымдауға мүмкіндік береді.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті тұжырымдамасы ұлттық өмір құбылыстары
мен мемлекеттік ұлттық саясаттың ... ... мен ... ... мен ... ... ... сайын өзекті, маңызды ете түседі.
Жаңарған қоғам тұсында ... ... ... мәні ... ... мен ... ие ... Оның негізінде әр түрлі ұлттар
адамдарының теңдігін тұғыр еткен халықтардың өзара ... ... ... ... мен толеранттық, ұлттық ... ... ... келісім рухындағы тәрбие жатады.
Сондай-ақ, халықтардың өзара байытылуына, ... және ... ... ... ... ... өзара
түсіністік пен өзара ... ... т.б. ... ... ... және ... деген қажетті мұқтаждық жатады.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті әрбір ... ... биік ... оның ... ... ... ... этникалық топтардың мүдделеріне қатыстылығының ... ... ... ... ... – бұл ... қарым-қатынас
процесіндегі моральдық-этикалық мінез-құлық нормаларына ... ... ... ... ... ол ұлттардың дамуы мен өзара
байытылуы негізінде туындап, барлық ... іс ... ... сол ... ... де ... ... ұлттық мүдделерді,
ерекшеліктерді, тілдерді, дәстүрлерді құрметтеушілікті ... ... және ... ... ... ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениеті жалпыұлттық мінез-құлық этикасын, ... ... ... ... ... ... тарихи
тағдырлардың ортақтығын, т.б. саналы түрде ұғынушылықты бойында тұтуы тиіс.
Өркениетті мәдениетте ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... көтерілген. Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті саяси құбылыс
және әлеуметтік қарым-қатынас түрі ретінде әр ... ... ... бірлігін нығайтуға ғана емес, сонымен ... ... ... ішкі ... ... есе күшейтуге де
септігін тигізеді.
Халықтың ұлтаралық ... ... ... ... ... мен ... қоғамның жаңаруы жағдайындағы
Қазақстан бойынша нақты материалдар бізге халықтар, мемлекеттер достығы мен
ынтымақтастығын нығайту бойынша ... ... ... дайындау мен
іске асыруды мақсатты деп санаймыз:
Біріншіден, көпұлтты зиялы қауымның Қазақстан халықтары ... ... ... биік ... ... мәдениеті және
этносаясат принциптерін белсенді түрде өмірге бойлатушы ... ... ... шешілуі адамдардың ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін
қалыптастыру және тәрбиелеудің жаңа әдістері мен тәсілдерін одан ... ... ... ... ... теледидарларда «Қазақстан
халықтарының достығы» бағдарламасын ашу қажет.
Екіншіден, ұлттық ... пен ... ... пен
шовинизмді, ұлтшылдық пен рушылдықты, космополитизм мен ... ... ... ... ... ... ұлттық, жалпықазақстандық,
жалпыадамзаттық принциптер мен құндылықтардың ... мен ... ... ... да, сол ... Еуразияның да ұлтаралық қарым-
қатынас мәдениеті ... ... ... ... ... БАҚ ... көпұлтты қазақстандық қоғамды бірлестірудегі
мемлекеттік тіл – қазақ тілінің ... ... ... Азия ... ашу ... ... ... тарихын саясаттану тұрғысынан
танытып, олардың достығы мен өзара ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығын әділ түрде
айрықша көрсету қажет. Сондай-ақ, мысалы, республиканың барлық жоғары оқу
орындарында «Ұлтаралық ... ... ... дәрісін
жүргізу мақсатқа сай болады.
Бесіншіден, Орта Азиядағы ұлтаралық және конфессияаралық қатынастарды
ғылыми-зерттеу орталығын ашу қажет, онда ... ... ... деп ... ... ... ... саяси институттар
мен процестердегі орны мен ... ... ... ... ... шешу ... этникалық психологияның жалпыадамзаттық
сипаттарының қалыптасуы; ұлттық және ... ... және ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру мен дамытудың құқықтық негіздері;
қазақстандықтардың жаңа ... ... және ... ұлтаралық
келісімнің саяси механизмдерін қалыптастыру және т.б.
Ұлттар мен ... ... және ... ... ... беки түскенде ғана ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетіндегі
ұлттық және жалпыадамзаттықтың бірлігіне қол жеткізіледі.
Бүгінде тұтастай ... ... ... мәдениетіндегі ұлттық
пен жалпыадамзаттық мәселелерінің шешілуі әр ... ... ... ... ... ие ... тұрақты қоғамына бірігуіне
септігін ... ... ... ... ... Н.А. Тәуелсіз Қазақстан – біздің ең қымбат, ең асыл
құндылығымыз. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан
халқы Ассамблеясының XVI ... ... сөзі ... 2010 жыл, 21 ... ... Р.Б. ... казахстанского народа как
гражданской и этнополитической ... ... ... ... – М., 2008. - №4. – ... Бурмистрова Т.Ю., Дмитриев О.А. Дружба сплоченные: Культура
межнационального общения в СССР. – М.: Мысль,1986. – 254 ... ... В.А. ... ... ... проблемы
регулирования и саморегулирования. – Киев: Вища шк., 1991. ... ... ... Л.Н. ... ... общения //
Интернациональное и национальное в социалистическом образе
жизни советского народа. – ... – С.431- ... ... И.И. ... межнационального общения. – Минск, 1986.
–159 с.
7. ... Р.Б., ... Т.С. ... ... ... ... ... и практика. –
Алматы, 1999. – 212 ... ... Т.С. ... ... ... – Алматы:
Ана тілі, 1998. – 72с.
9. Бигожанов Т.К. Политические ... ... у ... межнационального общения в Республики Казахстан.
Автореферат на соискание ученой степени кан.пол.наук. – Алматы,
1998. – 23 ... ... Д.М. ... ... общения населения на
современном этапе: опыт и проблемы. Автореферат на соискание
ученой ... ...... 1999. – 26 ... Арзықұлов А. Ұлтаралық келісімнің қазақстандық үлгісі және
оның ... ... ... қоғамы дамуының
өзекті мәселелері: мақалалар ... ... ...... ҚР ... ... ... 2010.
– 16-22 бб.
12. Иренов Г.Н. Идеологический потенциал политической консолидации
и механизм его реализации в Республике ... ... ... ... ... док. пол. ... – Павлодар, 2004. –
55 с.
13. Шевченко Г.А. Общественный прогресс. – Ростов-на-Дону, 2008. –
255 с.
14. ... Г.Р. ... ... ... ... ... // ... «Әлеуметтану және
саяси ғылымдар» сериясы. – Алматы: Абай атындағы ... ... № 3(31). – 32-35 ... ... ... Ассамблеясы – этносаралық
ықпалдастықтың ... ... ... ... ... ... халықтары Ассамблеясының
оныншы сессиясындағы баяндамасы //Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан
халықтары Ассамблеясының 1-10 сессияларындағы ... ... және орыс ...... ... 2005. – ... ... Р.Б. Саясаттану және оның проблемалары: оқу құралы.
... ... Т» ... 2007. – 464 ... ... ... Тіл ... заң //Егемен Қазақстан.
1997 жыл, 11 шілде.
18. Ұлттық бірлік – біздің стратегиялық ... ... ... ... ... Ассамблеясының XV
сессиясында сөйлеген сөзі //Егемен ... 2009 жыл, ... ... Г.Р. Қазақстан халқының саяси қатысуы: сипаты мен
жолдары. Монография. – ... 2005. – 272 ... ... Т. ... и ... //Казахстанский патриотизм:
проблемы становления. Материалы науч.-прак. конф. – А.,1997. –
С.40-44.
21. Абдыгалиев Б. Этнические ... ... ... ... ... проблемы становления.
Материалы науч.-прак. конф. – А.,1997. – С.88-92.
22. Кенжалин Ж. Ұлт ... ... ...... «Өлке»
баспасы, 2005. – 160 б.
23. Борбасов С.М. Қазақстандағы ұлттық ... және ұлт ...... ... ... ... 1995. – 180 б.
24. Абсаттаров Р.Б. Воспитание казахстанского ... ... и ... // ... вопросы общественной жизни.
Сборник статей. – ... – С. ... ... С. ... ... ... - 2008. -
№1(17). – 7-10 б.; ... – 8-11 б.; ... – 9-10,19 ... – 8-11 б.
26. Зайцева М.Л. Духовно-нравственный потенциал ... ... pokrok na rozmezí ...... vi ... ... konference
27.05.2010 roku. Díl 15. Historie. Filosofie. Politické védy. –
Praha, 2010. – P.44-47.
27. Қазақстан ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңы //Заң газеті. 2008 жыл, 4 ... ... Н. ... ... ... ... //Қазақстан қоғамы дамуының өзекті мәселелері:
мақалалар ... ... ред. ...... ... ... ҚСЗИ, 2010. – 30-36 бб.
29. Нысанбаев Ә., Малинин Г. Бейбітшілік пен келісімнің ... мен ... ... ...... конфессияаралық келісімнің қазақстандық үлгісінің негізін
қалаушы /Жалпы ред. Басқ. Ж.Ә.Әлиев. – Алматы: Жеті ... – 139-162 ... Арын Р.С. ... ... пен ...... ... – 2010. - №4. – 24-27 бб.
31. Казахстанский опыт межнационального и ... ... для ... Материалы международной научно-
практической конференции. – Алматы: КИСИ, 2009. – 160 с.
32. Абсаттаров Р.Б. Национальные процессы: особенности и ... ... ... 1995. – 248 с.
33. Абсаттаров Р.Б., Каримова Ж.К. Корейское население ... его ... ... ... Asia and ... – Seul, 2009. – ... Баймурзаева В.Х. Общеказахстанская гордость: особенности ... ... ... и ... ... Казахстана. Материалы международной научно-
практической конференции. – ... ... им. ... 2006. ... ... Н.А. Ресурс успеха – доверие народа //Казахстанская
правда. 2007, 5 июня.
36. Піралиев С.Ж. Жаһандану үдерісіндегі ... ... ... рөлі ... ... - 2010. - №1. – 12-16 ... ... Т.Қ. Қазақстан Республикасындағы жеке тұлғаның
саяси әлеуметтену ерекшеліктері. Монография. – ... ... 2006. – 240 ... ... ел ... ... Жоба. //Егемен Қазақстан.
2009 жыл, 6 қараша.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан халқының патриотизмі – ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізі26 бет
Әбіш Кекілбаев5 бет
Азаматтық, Қазақстандық елжандылық, этносаралық келісім тұралы ұғым5 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты17 бет
Монополия түрлері, түсінігі, ерекшеліктері және монополиялық қоғамдастар9 бет
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттері55 бет
ХХ ғасырдың 80-90 жылдардағы Қазақстандағы ұлтаралық қатынастар45 бет
Этносоциология туралы41 бет
Этносоциология ұғымы және оның зертеу бағыттары5 бет
Этноцентризм, этноаралық үрейлену, этноаралық шиелініс және этноаралық толеранттылық 13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь