Қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбегін құқықтық реттеу

Кіріспе
1 Қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбегін құқықтық реттеу
1.1 Қызметкер . еңбек құқығының субьектісі ретінде
1.2 Қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбегін реттеу ерекшеліктері
1.3 Еңбекті қорғаудың түсінігі және оның маңызы
2 Қызметкерлердің жекелеген санаттағы еңбегін қорғау ерекшеліктері
2.1 ҚР заңнамалары бойынша он сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің еңбегін құқықтық реттеу мен еңбегін қорғауды жүзеге асыру
2.2 Еңбек саласындағы әйелдердің құқықтық жағдайы
2.3 Мүгедектердің еңбек реабилитациясын құқықтық реттеу
3 Халықаралық шарттарда жекелеген санаттағы қызметкерлердің еңбегін қорғау мәселелері
3.1 Балалар еңбегін қорғауға бағытталған халықаралық конвенциялар
3.2 Халықаралық шарттарда әйелдердің еңбегін реттеу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Тақырыптын өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы еңбек бостандығына қатысты конституциялық құқық, ең алдымен, əрбір адамның өзінің жұмыс күшін (немесе еңбекке қабілетін) өзі дербес жұмсауынан, мүдделеріне, кəсіби дайындығына, өзінің мүмкіндіктері мен қалауына қарай кəсіп түрі мен қызмет түрін еркін таңдау құқығынан көрініс табады. Қазақстан Республикасының əрбір азаматы кез келген нысандағы ұйымдарда жалданбалы жұмыс істеуге, кəсіпкерлік қызметпен айналысуға, мемлекеттік, əскери немесе кез келген өзге де қызметпен айналысуға, заңды тұлғаны құрмастан жеке еңбек қызметімен айналысуға немесе ешқандай еңбек қызметімен айналыспауға құқылы. ҚР Конституциясының жəне ҚР Еңбек кодексінің бұл ережелері Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10-желтоқсанда бекіткен Адам құқықтары жалпы декларациясының жəне еңбек саласындағы бірқатар халықаралық- құқықтық актілердің талаптарына сəйкес келеді [1].
1.Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10-желтоқсанда бекіткен «Адам құқықтары жалпы декларациясы».
2. Қазақстан Респцбликасының Конституциясы 30.08.1995ж.
3. Ахметов А., Ахметова Г. Еңбек құқығы.Оқулық.-Алматы: «Заң әдебиеті», 2006.-8 б.
4. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі.15 мамыр 2007ж.
5. Ахметов А., Ахметова Г. Еңбек құқығы.Оқулық.-Алматы: «Заң әдебиеті», 2006.-10 б.
6. Жампейісов Д.Ә., Жампейісов Д.Ә.Еңбек құқығы және әлеуметтік қамсыздандыру құқығы: Оқулық.-Астана:Фолиант,2007.- 30-б.
7. Трудовое право России: учебник для вузов; под.общ.ред. Е.Б. Хохлова, В.А. Сафонова. - М.: ООО «Юрайт-Издат», 2008. - 502 б.
8. Дурановская Г. Вахтовый метод организаций работ.// ФБ Главбух. – 2007. - No 5(36) май. - 29 б.
9. Скала В.И. Некоторые вопросы вахтового метода работы. // Кадры. Труд. Управление в организациях. - 2010. - No11. - 8 б.
10. Нургалиева Е.Н. // Комментарий к Трудовому кодексу РК. Общая и особенная часть. –Алматы: Жеті Жарғы, 2009. - 373 б.
11. Ресей Федерациясының Еңбек кодексі, 30.12.2001 N 197-ФЗ
12. Уваров В.Н. // Трудовое право Республики Казахстан: Учебник. 2-е изд. – Алматы: Раритет, 2008. - 278 б.
13. И.Я. Кисилев / Сравнительное и международное трудовое право. –М.: Дело,1999. - 518 б
14. Ермилов О.М., Елгин В.В. // Проблемы устойчивого развития крупного сырьевого моноотраслевого региона на Крайнем Севере. – Новосибирск: Изд СОРАН, 2004. - 182-183 б.
15. http://www.stat.gov.kz/ - ҚР Статистика агенттігінің сайты
16. «Азаматтық қызметшілер лауазымдарының тізбесін бекіту туралы». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 қыркүйектегі N 850 қаулысы.
17. «Азаматтық қызметке кіру және азаматтық қызметшінің бос лауазымына орналасуға конкурс өткізу ережесін бекіту туралы». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 қыркүйектегі N 849 қаулысы.
18. «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы N 1400 қаулысы.
19. «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» ҚР Президентінің 2014 жылғы 17 қаңтардағы Жолдауы.
        
        Кіріспе
Тақырыптын өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы еңбек бостандығына
қатысты конституциялық құқық, ең ... ... ... ... ... күшін
(немесе еңбекке қабілетін) өзі дербес жұмсауынан, мүдделеріне, кəсіби
дайындығына, өзінің ... мен ... ... ... түрі мен ... ... таңдау құқығынан көрініс табады. Қазақстан Республикасының
əрбір азаматы кез ... ... ... ... ... ... ... айналысуға, мемлекеттік, əскери немесе кез келген
өзге де ... ... ... ... ... жеке еңбек қызметімен
айналысуға немесе ешқандай еңбек қызметімен айналыспауға құқылы. ... жəне ҚР ... ... бұл ережелері Біріккен Ұлттар
Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10-желтоқсанда ... Адам ... ... жəне еңбек саласындағы бірқатар халықаралық- құқықтық
актілердің талаптарына сəйкес ... ... ... табиғи қажеттігі болып табылады. Сонымен қатар, ... өмір ... ... ... ... ... ... ол адамның
материалдық жəне рухани қажеттіліктерін, ... ... ... ... ... ... ... білімге, қағазға, оқуға,
өнерге жəне т.б. қатысты қажеттіліктерін қанағаттандырады. Кең ... тек ... ғана ... ... ... ... да ... қажеттігі
болып табылады, себебі, еңбек қоғамның ... ... ... жəне ... ... ғұмырында адам əйтеуір бір нəрсені
жасап, ... ... ... ... ... ... ... адам 5-6
жасынан бастап еңбек ете бастайды: ата-анасының өтініші бойынша бір нəрсені
əкеліп береді, апарады, жылжытады жəне т.б. ... ... ... ...... ... ұлы жаңалықтарға дейін еңбектің нəтижесінде дүниеге
келген. Сонымен, кез келген адамның өмірі ... ... ... ... жасайды, адамның материалдық жəне рухани қажеттіліктерін
қамтамасыз ... ал ... өз ... ... ... негіздерін
құрайды. Еңбек – бұл еңбек өнімін алу үшін адамның дене, ... ... ... ... ... ... мақсатты қызмет. Еңбек дене, ақыл-
ой жəне рухани қабілеттіктерден туындайды да, ... ... ... жəне ... ... ... өзін әлеуметтік мемлекет деп жариялаған Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... оның өмір сүру ... ... жағдайларды қамтамасыз етуден белгілі бір міндеттерді ... ... ... ... жолын ұстайтынын растады. Әлеуметтік мемлекет
теориясы жеке еркіндік пен теңдіктің, тұлғалардың ... ... ... ... үйлесімділігін білдіреді. Әлеуметтік
мемлекеттік қорғалмаған ... ... ... ... алу, қоғамның
гуманизациялану идеясын қабылдайды.
Ағзасының белгілі бір физиологиялық, психологиялық ерекшеліктеріне
байланысты еңбек нарығында анағұрлым әлсіз, ... түсе ... ... ... ... ерекше қолдау мен қорғауды қажет ететін
жалдамалы жұмысшылар тобын құрайтын азаматтардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... көрінетін
айрықша субъективті қасиеттерге ие. Сондықтан олардың денсаулықтарына кері
әсер ететіндіктен, олар еңбек функциясын жалпы негіздерде атқара ... осы ... ... ... ... тұлғалардың еңбек құқықтарын
қорғау, олардың қалыпты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қорғауды қажет етеді.
Аталған санаттағы ... ... ... әйелдерді, кәмелетке
толмағандарды және мүгедектерді жатқызады. Құқық әйел ағзасының әлеуметтік
ана болу функциясын, жасөспірімнің қатаймаған, даму ... ... ... жеке қасиеттерінің әлі ... ... ... ... ... жекелеген санаттағы қызметкерлердің еңбегін қорғау мәселесінің
өзектілігі соңғы ... ... алып ... ... адам ... ... жазатайым оқиғалардың жиілей түсуі, ... ... және өзге де ... талаптардың сақталмауы салдарынан
қызметкерлердің мүгедек ... қалу ... кең етек ... ... ... осы бір кезеңінде аталған мәселені шешуге қажетті барлық
объективті ... ... осы ... ... және ... ... фактор болып табылады.
Бүгінде әлемде балалар еңбегі күрделі мәселелердің бірі болып ... бала ... мен ... ... ... ... сондай-ақ
болашақта өмір сүру мүмкіндігінен айыратын еңбекке араласқан. Олардың
көпшілігі ... және ... ... ... зиян келтіретін,
тіпті, өмірлеріне қауіпті балалар еңбегінің ауыр түрлеріне тартылған.
Балалар төмендегі ... ... ... ... ... ... ... және отбасылық жұмыстарды орындау сондай-ақ ... ... табу ... демалыс уақыты мен мектептегі сабағынына
дейінгі, немесе кейінгі бірнеше сағат көлемінде жасөспірімдердің еңбекпен
шұғылдануы - ... ... ... ... ... сонымен
қатар ол, кәсіптік базалық машық алып, қоғамға бейімделуіне көмектеседі.Бұл
өзін-өзі құру мен өзіне деген сенімділікті артырып, сонымен қоса ... пен өз ... ... ... ... Бұл ... еңбегіне
саналмайды. «Балалар еңбегі" ұғымына психологиялық, физикалық, ... ... зиян ... және қауіпті, ақылы әрі ақысыз
жұмыстар кіреді. Халықаралық, ... ... ... ... ... ... зиян келтіретін қызметтер балалар еңбегі болып
қарастырылады. Олар балаларды оқу ... ... ... оларға
мектептегі сабақтары,үйдегі міндеттермен қоса өздеріне қосымша жұмыс
жүктеп,отбасынан жекешеленіп ... ... ... істеуге мәжбүрлейтін
жұмыстар.
1993 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Халықаралық еңбек ұйымының
мүшелігіне қабылданып, негізге ... ... бірі ... ... ... қатысты болған ХЕҰ-ның қаулысына сәйкес қағидаларды орындап,
жүзеге асыруды өзіне міндеттеді. Қазақстан Республикасы негізге алынған ХЕҰ-
ның №182 ... ... ауыр ... ... № 138 ... ең ... жас ... ... ... ... ... жасқа толмаған қызметкерлер еңбек қатынастарында құқықтары
бойынша кәмелетке толғандармен теңестіріледі, ал еңбекті ... ... ... ... және ... да ... жағдайлары саласында Еңбек
Кодексінде белгіленген қосымша ... ... ... ... ... Еңбекті қорғаудың әлеуметтік
негіздерінің жеке аспектілері техникалық, медициналық, әлеуметтік және өзге
салалық ... ... ... ... ... ... ... мәселесіне көптеген ғалым-заңгерлердің де ... ... ... ... ... ... ... салалары
ғалымдарының салған үлесін мойындай отырып, осы ... ... ... ... арнайы зерттеудің әлі де жоқ екенін айта кеткен жөн.
Әрине, бірқатар монографиялар мен жеке ... ... ... ... осы мәселенің негізін құрайды, бағыт ... ... ... ... арасында қарама-қайшылықтар туындайды, сондай-ақ
ғылыми-зерттеу материалдарының қазіргі жағдай мен ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жалғастырудың себебі мен
негізі болып табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті. Дипломдық жұмысының ... ... ... ... ... ... қорғауды
құқықтық реттудің теоретикалық мәселелерін кешенді ... ... ... ... жету үшін ... ... қойылды:
- еңбекті қорғаудың жалпы ұғымын және оның мәнін ашу;
- еңбекті қорғаудың құқықтық негіздерін ... ... ... еңбегінің салауатты және қауіпсіз жағдайларын
қамтамасыз етуге бағытталған түрлі шаралардың ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарын қарастыру және тек
әйелдерге қатысты ғана қолданылатын арнайы құқықтық нормалардан ... ... ... ... ... ... он ... жасқа толмағандар еңбегі қызметін ұйымдастыру, қызмет
ерекшеліктерін нақтылау;
- ... ... ... ... ... ... ... және оның негізгі бағыттарын көрсету.
Зерттудің методологиялық негізі. Зерттеудің методологиясын құқықтық
құбылыстарды танудың диалектикалық әдісі, сондай-ақ ... ... ... ... ... кешенді және себеп-салдар мен
себепті байланыс әдістері құрады. Мысалы, тарихи әдіс еңбекті ... ... ... актілердің өзгеру динамикасын көрсетуге
мүмкіндік берді. Салыстырмалы әдіс еңбекті қорғаудағы өзге мемлекеттердің
жетістігін ... үлгі ... ... үшін қолданылды.
Зерттеудің теоретикалық негізін құқық, философия, экономика,
социология, физиология, ... ... ... және ... еңбектері құрады. Маңызды қайнар көз ретінде еңбек құқығы
ғылымының өкілдерінің еңбегі қолданылды: Е.Н. ... А.С. ... ... В.Н. ... А.М. ... К.А. ... А.А.
Абрамова, Е.Г. Азарова, Э.Г. ... Л.А. ... ... ... теоретикалық және тәжірибелік маңызы. ... ...... ... ... ... қорғауға
қатысты шешілмеген және қарама-қайшылықты мәселелерді ашу болып табылады.
Зерттеудің тәжірибелік маңызы – ... ... ... ... ... ... Республикасының заңнамасын жетілдіру бойынша
ұсыныстарды негіздеу болып табылады. ... ... ... ... ... үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен тұрады.
1 Қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбегін құқықтық реттеу
1.1 ...... ... ... ретінде
Кез келген құқық саласы сияқты еңбек құқығының да ... ... бар. Осы ... ... осы ... ... ... құқық
жүйесіндегі ерекшеліктері анықталады. Еңбек құқығында осы құқық саласының
субъектілері ретінде қолданыстағы ... ... ... еңбекті
ұйымдастыруға, еңбек үрдісін қолдану мен ұйымдастыруға еңбек заңнамасын
сақтай отырып қатысатын ... ... ... ... ... ... ... мен денсаулығы мемлекетпен
қорғалады. Еңбекті қорғаудың құқықтық негіздері еліміздің ата ... ... ... ... ... ... ... әрбір азамат қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету
жағдайына ... бар, ал ... ... ... Республикасының
азаматтары денсаулық сақтауға құқығы бар [2].
Қазіргі кезде еңбек құқығы қатынастарына ... ... ... ... ... ... ... беруші, яғни, кез келген
меншік нысанындағы жеке жəне заңды тұлғалар), еңбек ұжымдары, ... жəне ... ... ... ... бұл бір ... ... емес. Еңбек құқығының субъектісі болу үшін еңбек құқығының аталған
барлық субъектілері заңға сəйкес арнайы қасиетке – ... ... ... ... Бұл ... ... қоғамдық еңбекпен байланысты нақты құқықтық
қатынастарға қатысу құқығын береді [3].
Еңбек құқығы субъектісінің құқықтық мəртебесі ... ... ... оның ... ... ... құқықтық жағдайы аталады.
Құқықтық мəртебенің мазмұны ... ... ... ... ... ... қабілеттігі (құқық деликтқабілеттігі):
ə) негізгі (статуттық) еңбек құқықтар жəне міндеттер;
б) осы құқықтар мен міндеттердің заңды жалпы жəне арнайы кепілдіктері;
в) еңбек құқық ... үшін ... ... жауапкершілік.
Бұл төрт элемент бірлесе отырып, еңбек құқығының əрбір субъектісінің
құқықтық ... ... Енді ... ... ... ... жəне еңбек деликтқабілеттігінен тұратын еңбек
құқықсубъектілігін ... ... ... ... ... қабілеттік –
бұл еңбек заңнамасында танылған еңбек құқықтары мен міндеттерін иелену
қабілеті, яғни, ... ... ... ... ... теориялық
мүмкіндігі немесе қабілеті. Бұл дегеніміз, белгілі бір жағдайлар болған
жағдайда – ... үшін ... бір ... ... ... ... немесе мүліктік жəне оралымды басқару оқшаулығына жету – ... ... ... ... болуға жəне құқықтар мен міндеттерді
иеленуге қабілетті болады. Яғни, кез келген жеке немесе заңды ... ... жəне ... ... ... ... ... – бұл нақты құқықтық қатынастардың мазмұнын
құрайтын субъективтік құқықтар мен ... өз ... ... ... ... айтар болсақ, еңбекке əрекет қабілеттік азаматтың,
ұйымның, ... ... өз ... ... ... ... субъективтік
құқықтар мен міндеттерді иелену ... ... ... ... ... ... қамту органдарымен құқықтық қатынастарға түссе, ол өзінің
жұмыс істеуге қатысты əрекеттері арқылы ... ... мен ... Жұмыс беруші – жеке немесе ... ... ... ... жəне жұмыс істеуші тұлғаларға жұмыс беруі арқылы еңбек құқықтары мен
міндеттерін иеленеді.
Еңбек құқығы субъектілерінің маңызды ерекшелігі – оларда ... ... пен ... ... бір ... болуы тиіс. Есте сақтайтын
бір жайт: ... ... ... ... бұл тек ... құқығының
субъектілері ғана иеленетін ерекше қасиет. ... ... ... ... ... ... ... нақты еңбек құқығы қатынастарының
мазмұнынан туындайтын субъективтік ... мен ... ... білу
қажет. Заңдардан туындайтын субъективтік құқықтар мен міндеттерді ... ... Олар ... ... ... ... мəртебесінің негізін
құрайды жəне еңбек саласындағы негізгі ... ... ... құқығы субъектісінің ... ... ... ... тізімі əр түрлі сипатқа ие жəне олар ... ... ... ... ... ... сипатымен ерекшеленеді.
ҚР Конституциясына сəйкес азаматтың ... ... ... құқықтық мəртебесі барлық азаматтар үшін тең. Алайда, ... ... ... ... білген жөн (бұны азамат еңбек
шартын бекітіп, қызмет берушімен еңбек құқығы ... ... ... Бұл кезде қызметкердің құқықтық мəртебесі ... ... ... жұыс ... ... ... бойынша органдармен
құқықтық қатынастарға түскен кезде еңбек ... ... ... ... ... ... ол жұмыс берушімен еңбек шартын
жасасқан кезде туындайды. Сонымен, азаматтың құқықтық ... ол ... ... қызметкердің құқықтық мəртебесіне айналады.
Негізгі (статуттық) еңбек құқықтары мен міндеттеріне ... ... ... мен ... ҚР ... жəне ... саласындағы
нормативтік құқықтық актілерде ... ... ... ... ... ең төменгі жалақыға құқық, демалуға құқық, еңбектің
қауіпсіз жағдайларына құқық, кəсіби дайындыққа жəне ... ... ... ... ... еңбек тəртібін сақтау міндеті, еңбек
нормасын орындау міндеті, сеніп тапсырылған ... ... ... ... ... Статуттық құқықтар мен міндеттер еңбек құқығының субъектілері
болып табылатын барлық қызметкерлерге ... Бұл ... мен ... ... қатынастары жəне еңбек үрдісіндегі ... ... ... мен ... мазмұны əрекет ету, талап
ету, міндеттеу, құқықтар мен ... ... ... ... ... өзге де ... мүдделері ен қажеттіліктерін
белгіленген ... ... ... ... ... Осы құқықтар
мен міндеттердің заңды жалпы жəне ... ... ... олар ҚР Конституциясымен кепілденген, екіншіден, заңдар еңбек
құқығы субъектілерінің құқық бұзушылықтарының ... ... ... ... ету ... белгілейді; төртіншіден, аталған
құқықтарды бұзатын əрекеттерге ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтарының нəтижесінде келген
материалдық зиянды өтетуді қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... ... өзіне тəн ерекшелігі
болып осы ... ... ... ... ... ... ... өкілдері болып табылатын еңбек ... ... ... ... ... ... ... ішінде саны жағынан көп жəне ең
кең таралған тобы. Азаматтар еңбек ... ... ... ... ... кəсіпкерлерге, жұмыс істейтін меншік
иелеріне бөлінеді.
Еңбек қызметкерлері, өз ... ... ... ... жұмыс істейтін зейнеткерлерге жəне т.б. бөлінеді.
Осыған сəйкес азаматтар мəртебесінің ... ... де ... ... барлық азаматтарға еңбек құқық қабілеттігінің жалпы ... ... ... ... ... ... талап, ерікті жəне əлеуметтік
талаптар. Азаматтардың еңбек құқығының субъектілері ретінде еңбекке қатысты
іс жүзіндегі қабілеті ... ... ... бұл қабілеттер жекелеген адамның
дене жəне ақыл-ой ерекшеліктеріне байланысты болады. Мұндай ... туа ... ... ... ... ... еңбекке қатысты
іс жүзіндегі қабілеті ерте, шамамен төрт жасына таман ... ... ... ... еңбекке қатысты іс жүзіндегі қабілеттік те өседі. Алайда,
заңнама азаматтарда жай ... ... ... ... ... ретіндегі
еңбекке қатысты іс жүзіндегі қабілеттік пайда болған сəттен бастап ... ... ... ... ... таниды. Азаматтар құқық
нормаларымен жүйелі түрде реттелетін еңбекке қабілетті ... ... ... ... аталған қасиет бар деп танылады. Еңбек заңнамасына сəйкес
16 жасқа ... ... ғана ... ... ... ... 15 ... кейде 14 жастағы жасөспірімдерді де жұмысқа алуға
рұқсат етіледі (ҚР ... ... ... [4]. Мемлекеттік қызметке
кіруші тұлғалардың жасы 18 жастан кем ... ... ... қатысты
қойылатын талаптың құқықтық ... ... осы ... ... ... ... ... жасына толуымен байланыстырады. Еңбекті қорғау,
жұмыс уақыты жəне т.б. ... ... бір ... ... ... ... ... құқығы қатынастарында олар
азаматтық кəмелет жасына теңестіріледі. Ерікті талап ... ... ... ... ... ... ... жағдайын білдіреді.
Соттың шешімімен əрекет қабілеттігінен айырылған тұлғалар еңбек құқығының
субъектілері бола ... ... ... соттың шешімімен ... ... ... ... қызметке алынбайды. Бұл ережені
мына жағдаймен түсіндіруге ... ... ... ақыл-ой қабілетінің
нашарлауы салдарынан азамат ... ... ... ... ... алмайды, қызметтік, кəсіпкерлік жəне еңбек қызметін бақылай
алмайды. Азаматтардың еңбек ... іс ... ... ... іс ... ... ... ішінде, денсаулық жағдайына
байланысты. Сондықтан, мүгедектің денсаулық жағдайына сəйкес көлемде ... ... ... ... ету ... оның ... құқықсубъектілігінің
мазмұнында ескеріледі. Ал мұндай қабілеттерді бағалауды ... ... ... ... ... жəне басшылық еңбек шартын бекіту кезінде
жүзеге асырады. Əлеуметтік ... ... ... ... үшін тең ... ... білдіреді, яғни, қолданыстағы
заңнамада барлық еңбекке қабілетті азаматтар үшін ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясына сəйкес
əрбір азаматтың еңбек ету бостандығына, ... пен ... ... еркін
таңдауына құқығы бар.
Жұмысқа алу кезінде жынысына, нəсіліне, ұлтына жəне дінге көзқарасына
байланысты құқықтарды тікелей не жанама ... ... ... да ... ... жол берілмейді. Тек заңда тікелей көзделген
жағдайларда ғана еңбек құқықсубъектілігін шектеуге жол ... ... ... ... ... ... негізінде белгіленген мерзімге
дейін белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... ... мүмкін. Еңбек құқықсубъектілігінен айыру тек ішінара
жəне тек уақытша болады. Азаматтарды еңбек құқықсубъектілігінен толық ... ... ... жол ... ... ... қарамастан еңбек
заңнамасы азаматтардың ... ... үшін ... ... ... түріне, еңбекті қорғауға жəне т.б. мəселелерге қатысты
белгілі бір кепілдіктерді де көздейді.
Заңнамада жүкті əйелдер жəне бір жарым жасқа дейін ... бар ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
кəсіпкер-азаматтар (жұмыс берушілер) да еңбек құқығының субъектісі болуы
мүмкін.
Кəсіпкерлік – бұл ... жəне ... ... халыққа
тауар беру, қызмет көрсету, жұмыс ... ... ... жеке ... ... еңбекті пайдаланудан табыс табу мақсаттарындағы
қолданыстағы заңдардың шеңберіндегі дербес шаруашылық жəне өзге де қызметі.
Кəсіпкерлік ... ... ... Қазақстан Республикасының əрекет
қабілеттігі шектелмеген еңбекке қабілетті барлық азаматтарына беріледі. ҚР
Азаматтық ... жəне ... да заң ... ... ... ... қызметті заңды тұлғаны құрмастан да жүзеге асыруға
болады. Бұл қызметті кəсіпкерлер ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Мүліктік жауапкершілік кəсіпкерліктің
ұйымдастырушылық-құқықтық нысандарына қарай ерекшеленуі мүмкін.
Кəсіпкерлік қызметті жүзеге ... жеке дара ... ... ... ... сəттен басталады. Егер кəсіпкердің айналысатын
қызметі лицензиялануы қажет болса, ... ... ... жүзеге асыруға
лицензия алуы тиіс. Кəсіпкер мəртебесіне ие болғаннан кейін азамат жұмыс
берушінің – еңбек ... ... ... иеленеді. Еңбек
құқығының субъектілері ретіндегі азаматтардың үшінші санатын кəсіпкерлікті
де, өз жұмысын да меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықсубъектілікпен тығыз
байланыста болуынан көрініс табады. ... ... да ... ... ... ... ... экономиканың дамуымен əр түрлі бірлескен
кəсіпорындар пайда ... Бұл, өз ... ... ... ... жəне консулдықтармен байланысты емес қызметтерге де
шетелдік азаматтардың келу жиілігіне əсер етті. Шетелдік азаматтарға жалақы
төлеу, ... ... жəне ... ... ... жəне т.б. ... шарттарында көзделуі тиіс [5].
Еңбек құқық субъектілімен жəне статтутық ... мен ... ... ... қажетті элементі болып құқықтарды кепілдеу де
табылады. Азаматтардың ... ... ... құқықтарының кепілдіктерін
азаматтарды жұмысқа қабылдаудан заңсыз бас ... ... ... ... ... жəне т.б. ... тыйым салушылық
сипаттағы нормалар ... ... ... ... ... ... құқықтарының кепілдіктерін еңбек даулары туындағанда азаматтардың
бұзылған құқықтарын қорғау жəне қалпына ... үшін ... ... ... ... ... да орындайды.
Қолданыстағы заңдардың маңызды ерекшелігі болып бұларда тек жалданбалы
қызметкерлердің ғана емес, сонымен ... жеке ... жəне ... ... ... де ... ... табылады. Бұл
кепілдіктер барлық кəсіпкерлерге шикізат нарығына араласу ... ... ... ... ... ... қатар
ұйымдастырушылық-құқықтық нысандарына жəне т.б. қарамастан ... ... ... ... ... ... ... Еңбек Кодексінде көзделген өзге де құқықтары болады және
ол өзге де міндеттерді атқарады
Бұл құқықтар мен міндеттер барлық қызметкерлерге ... Олар ... ... ... ... ... ... және
тиісті (міндет) шектерін орнатады [6].
Құқықтық мəртебенің келесі элементі болып еңбек ... ... үшін ... табылады. Барлығына белгілі бір ... даму ... ... ... өз ... мен
міндеттерін тиімді пайдалануды ғана ... ... ... ... ... үшін ... ... де талап етеді. Ескеріп
өтетін ...... мен ... өзара бір-бірімен тығыз
байланысты. Дəл осы байланыс құқықтық мəртебеге қажетті тұрақты ... ... ... ... ... ... ... құқығы
субъектілерін өздерінің құқықтарын жүзеге асыруға жəне еңбек ... ... ... ал ... субъектінің өзінің
еңбек міндеттерін ... ... ... орындамағаны үшін
санкцияларды белгілейді.
1.2 Қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбегін реттеу
ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының ... ... ... мемлекетіміздің
қызметкерлерін санаттарына байланысты, яғни жасына, жынысына, ... ... мен ... ... байланысты жұмыс уақытын
реттеуді қолға ... Бұл ... ... ... әйел адамдардың
еңбегін реттеуге, жасөспірім өскелең ұрпақтың ... ... ... ... ... ... пайда болған үй қызметкері, вахталық әдіспен жұмыс
жасйтын қызметкерлер, маусымдық ... ... ... реттеу мақсатында қарастырылған ... деп ... ... ... еңбегін реттеу ерекшеліктеріне
тоқталып өтсек, жүкті әйелдермен, үш жасқа ... ... ... он төрт ... ... баланы (он сегіз жасқа дейінгі мүгедек-
баланы) тәрбиелеп отырған жалғызбасты аналармен, ... ... ... ... ... өзге де тұлғалармен еңбек шартын жұмыс ... ... ... жол ... Егер әйел еңбек шартының мерзімі
аяқталған күні мерзімі он екі апта және одан көп апта ... ... ... ... жұмыс беруші оның жазбаша өтініші бойынша
еңбек шартының мерзімін бала үш ... ... ... оның ... ... аяқталған күнге дейін ұзартуға міндетті (ҚР Еңбек
кодексінің 185-бабы).
 Әйелдердің ... ауыр ... ... ... ... (ерекше
зиянды) және (немесе) қауіпті жұмыстарда пайдалануға ... ... ... үшін ... ... нормалардан асатын жүкті қолмен көтеруіне
және жылжытуына тыйым салынады.
ҚР Еңбек кодксінің 196 бабына сәйкес қызметкер өзі ... ... бір ... ... (негізгі жұмыс орыны бойынша), сондай-ақ бірнеше
жұмыс берушімен де қоса ... ... ... еңбек шартын жасасуға
құқылы. Қоса атқаратын жұмыс туралы еңбек шартында жұмысты қоса ... ... ... міндетті. Қызметкер басқа жұмыс берушімен қоса
атқаратын жұмыс ... ... ... ... үшін ... ... орны бойынша
еңбектің сипаты мен жағдайлары (жұмыс ... ... ... ... ... табыс етеді. Негізгі жұмыс орны бойынша және қоса атқаратын
жұмысы бойынша күнделікті жұмыстың жиынтық ... ... ... ... 4 ... ... ... тиіс. Қоса атқаратын жұмыс
туралы еңбек шарты ... ... ... ... жыл сайынғы ақылы
еңбек демалысы негізгі жұмысы бойынша демалыспен қатар беріледі. Егер ... ... ... еңбек шарты бойынша жыл сайынғы ақылы ... ... ... ... ... ... ... аз болса,
жұмыс беруші қоса ... - ... ... ... ... ... құрайтын күндерге жалақысы сақталмайтын ... Қоса ... ... ... ... шартын он сегіз жасқа толмаған
қызметкерлермен және ауыр жұмыстарда, еңбек ... ... ... және ... қауіпті жұмыстарда істейтін қызметкерлермен жасасуға
тыйым салынады. Қоса атқаратын жұмыс туралы еңбек шарты осы жұмыс өзі ... ... ... қызметкермен жасалынған жағдайда жұмыс берушінің
бастамасымен бұзылуы мүмкін.
Ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) және ... ... ... ... үшін ... уақытының аптасына 36
сағаттан аспайтын ... ... ... Жұмыс уақытының
қысқартылған ұзақтығына құқық беретін өндірістердің, цехтардың, кәсіптер
мен лауазымдардың ... ... ауыр ... ... ... ... зиянды) және (немесе) қауіпті жұмыстардың ... ... ... ... орган денсаулық сақтау ... ... ... ... ... айқындайды. Жыл сайынғы
ақылы қосымша еңбек демалыстары ... ... ... мен ... тізіміне, сондай-ақ жыл сайынғы ақылы қосымша
еңбек демалысына құқық беретін ауыр жұмыстардың, еңбек жағдайлары ... ... және ... ... ... тізбесіне сәйкес
беріледі. Демалыстың бұл түрінің ... ... оны ... ... ... уәкілетті мемлекеттік орган денсаулық сақтау саласындағы
уәкілетті мемлекеттік органмен келісе отырып айқындайды.
Ауыр жұмыстарда, еңбек ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу қалыпты еңбек
жағдайлары бар жұмыстарда істейтін ... ... ақы ... ... ... ... (ставкалар) немесе
қосымша ақылар белгілеу ... ... ... бірақ Қазақстан
Республикасының заңнамасында, салалық келісімдерде немесе ұжымдық шарттарда
еңбекке ақы төлеудің ең төменгі стандарттарына ... ... емес ... белгіленеді (ҚР еңбек кодексінің 204-бабы).
Өндірістердің, цехтардың, кәсіптер мен лауазымдардың тізімін, сондай-ақ
ауыр жұмыстардың, еңбек ... ... ... ... және ... ... тізбесін еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган
денсаулық ... ... ... ... ... ... отырып
айқындайды.
Ұйым қызметкерлеріне еңбек жағдайлары бойынша жұмыс берушінің қаражаты
есебінен ... ... ... ... ... ... емес ... арнайы киім, арнайы аяқ киім және басқа да ... ... жуу және ... материалдары, сүт, емдеу-
профилактикалық тағамдары беріледі.
ҚР Еңбек Кодексінің 206-бабына орай, климаттық немесе өзге де ... ... ... бір, ... бір жылдан аспайтын кезең (маусым)
ішінде ... ... ... деп ... ... шартында
маусымдық жұмыстар орындауға арналған шарт ... ... ... ... орындаудың айқындалған кезеңі көрсетілуге тиіс.
Еңбек шартында маусымдық жұмыстар ... ... шарт ... ... және жұмыстарды орындаудың айқындалған кезеңі көрсетілуге тиіс. Бұл
ретте маусымдық жұмыстарға арналған ... ... ... ... ... ... ... сәйкестігін тексеру мақсатындағы
сынақ мерзімі белгіленбейді (Қазақстан Республикасының Еңбек ... ... ... Осы шарт ... ... орындау уақытына жасалады, атап
айтқанда 2013 жылдың «__»___ мен 2013 жылдың «__»____ бастап _____ кезеңіне
(жұмыстың түрлері ... Егер ... ... ... ... оны
белгілеу қиын болса, онда еңбек ... ... бір ... ... ... ... жұмыстарда істейтін қызметкерлермен еңбек шарты:
1) жұмыс берушідегі жұмыстар өндірістік сипаттағы себептер бойынша екі
аптадан артық мерзімге ... ... ... ... жарамсыздығы салдарынан қатарынан бір ай
бойы жұмысқа шықпаған жағдайларда жұмыс берушінің бастамасы ... ... ... ... қызметкер, бұл туралы ... ... жеті күн ... ... ... ескерте отырып, еңбек шартын өз
бастамасы бойынша бұзуға құқылы. Жұмыс беруші маусымдық жұмыстарда ... ... ... ... ... ... жеті күн ... ескертуге міндетті. Маусымдық жұмыстарда істейтін ... ... ... ... ... ... пайдаланылмаған демалыс үшін
өтемақы төлемін жұмыс істелген уақытқа барабар төлейді. Еңбек шарты ұйымның
таратылуына, ... ... ... ... қысқаруына байланысты
тоқтатылған кезде екі апталық орташа ... ... ... ... (ҚР ... ... 209-бабы).
Еңбек тәртібіне байланысты жеке еңбек санаттарындағы қызметкерлердің
қатарына вахталық әдіспен қызмет атқарушылар ... ... ... ... ... ... күн ... қайтып келуі қамтамасыз
етіле алмайтын кезде, олардың тұрғылықты ... ... ... еңбек
процесін жүзеге асырудың ерекше нысаны болып табылады. Осыған байланысты
вахталық әдіспен жұмыс ... ... жай ... ... екі ... атап ... болады.
Біріншісі, қызметкерлердің тұрғылықты жерінен тыс орналасқан жерде
қызмет атқаруы, ал екіншісі, оның тұрақты тұратын жеріне күн ... ... ... ... ... ете ... қызметтерді айтады.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында вахталық әдіске байланысты
еңбек ... ... ... ... ... ... аталған
салада ғылыми-зерттеулер жоқтың қасы. Алайда көршілес Ресей ... ... ... ... ... ... авторлар
зерттеуде. Мысал ретінде В.А. Боровиковтың «Ресейдің ... ... ... ... әдіспен қызмет атқаруды ұйымдастыруға қатысты
әлеуметтік-еңбектік қатынастарды институционализациялау» атты иссертациялық
жұмысын ... ... Ол ... ... ... әдісті
ұйымдастырудағы тиімді және теріс жақтарын, ұжыммен жұмыс жасау әдістерінің
түрлерін көрсете ... ... Е.Б. ... және В.А. ... ... ... ... қазіргі кезде вахталық әдісті газ, мұнай және ... ... ... ... ауыл және су ... ... да шаруашылықтарда қолданылады [7]. Осыған байланысты Қазақстан
аумағында аталған салалардың барлығында ... ... ... атап ... ... бұл әдіс ... газ және геология саласында
қолданылады. Географиялық белгілерге байланысты вахталық әдіс ... ... ... әдіс ... ... ... ... Оңтүстік және Батыс аймақтарын қамтиды.
Объектте жұмыс орындау уақытын және ... ... ... ... ... деп ... ... беруші вахталық әдіспен жұмыс
істейтін қызметкерлердің өндіріс объектісінде болған кезде олардың ... ... ету үшін ... ... ... ... және одан кері
жеткізіп салуды, сондай-ақ жұмыс орындау жағдайларымен және ... ... ... міндетті. Жұмыс беруші қызметкердің өндіріс
объектісінде болу жағдайларын еңбек және ұжымдық ... ... ... ... жағдайларымен және ауысымаралық демалыспен қамтамасыз етуге
міндетті. Кешенді жағдайлар (тұрғын ұй-тұрмысы, санитарлық – ... және т.б.) ... ... берушінің өндіріс ... ... ... мен ... ... кезінде тұрақты өмір
қабілеттілігін сақтау үшін ... ... ... Еңбек кодексі 210
б. 2 т).
Вахталық әдіспен істейтін жұмыс ... ... ... Ол Қазақстан
Республикасы Еңбек кодексінің 210-213 баптарында көрсетілген. ... ... ... оның ... ... ... кодексінің басқа нормаларына сәйкес жұмыс ... ... ... ... ... бар ... ... Вахталық әдісті іссапардан
ажырату үшін мынадай өзгешеліктерді білу керек: [8].
| ... ... | ... әдіс | |
| | ... ... уақытында шығу; | ... бір ... ... істі орындау; | |
|- ... бір ... ... істі ... | ... ... (бұйрық, іссапар куәлігін беру | ... т.б.); | |
|- ... ... ... ... ... | ... ... ... | ... нәтижесі туралы жазбаша баяндама және алдын ала есеп беру. | |
| | |
| | ... ... ... | ... ... қызметін атқару; | ... ала ... ... ... кезеңіне | ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... үшін тарифтік | ... ... ... | ... ... вахталық әдіспен | ... ... және ... ... ... | ... баяндауды керек етпейді. | |
| | |
| | ... ... ... ... ... ... бірі ретінде «Вахталық әдіспен жұмыс жасау» туралы ... Бұл ... ... мыналар кіреді:
а) вахталық әдісті пайдалану керектігі туралы түсініктеме;
б) жұмысты ... ... ... жұмыс аумағы;
г) еңбек, демалыс және жұмыс уақытын есептеу ... ... ... және өтемақы төлеудің жүйесін анықтау;
е)әлеуметтік-тұрмыстық жағдайлар мен медициналық қызмет ... ету ... және т.б. ... ... ... жұмыстағы шектеулер қатарына заңға сәйкес он ... ... ... ... әйелдер, бірінші және екінші топтардағы
мүгедектер жұмысқа жіберілмеуін жатқызады (Қазақстан Республикасының ... 211 ... Е.Н. ... ... ... атты ... вахталық
әдісте еңбек ету, жай еңбек жағдайына қарағанда қысымы көп, жайлы ... да ... ... ... ... ... жұмысқа
тартуға болмайды деп айтқан. Өйткені бұл жағдайда ... мен ... ... ... өте ... шамада болады. Сондай-ақ
тәжірибеде әйел адамның жүктілігі жұмысқа ... ... ... мүмкін.
Ондай жағдайларда ҚРЕК жүкті әйелдердің еңбегін реттейтін жалпы ережелер
қолданылады (Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... уақытын, демалыс уақытын, жұмыс беруші орналасқан
немесе жиналатын жерден жұмыс орнына дейінгі және одан кері ... ... ... ... ... ... және демалыс уақыттары вахтадағы жұмыс
кестесімен реттеледі.
Қызметкерлер ... ... бір ай ... ... ... Жұмыс
кестесі бір жылға жасалады.
Есептік кезең шегіне барлық тынығу уақыттары кіреді. Оларды атап өтетін
болсақ:
а) жұмыс уақыты және ауысым кезіндегі ... ... ... ... апта ... ... мереке күндеріндегі жұмыс;
г) вахтааралық тынығу.
Вахтааралық тынығу дегеніміз – арнайы есептеу бойынша қалыпты жұмыс
уақыты ұзақтылығынан асатын ... ... ... ... ... ... күндері. Аталмыш демалыс вахталық әдіспен жұмысты реттеу
ерекшеліктерінің бірі болып саналады және ... ... ... ... төленеді.
Ресей Федерациясында вахталық әдіспен жұмыс істейтін қызметкерлердің
еңбегін ... ... ... ... кодексімен реттеледі, оның 47
тарауының 297-302 баптар аралығын қамтиды [11].
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінде ... ... ... ... ... шектеулер, вахта ұзақтығы және жұмыс уақыты ... ... ... алу ... ... Қазақстан Республикасы Еңбек кодесінен Ресей Федерациясы еңбек
заңнамасының бір ... онда ... ... жұмыс істейтін
қызметкерлерге кепілдік ретінде өтемақыларды реттейтін бап көрсетілген. Бұл
баптың кодексте ... өзі ... ... ... ... орындалуының бір кепілі ретінде көрініс табады. Кепілдік пен
өтемақыға мысал ... ... ... әдіспен жұмыс жасайтын
қызметкерлердің жалақысына аудандық ... ... ... байланысты берілетін коэффициент еңбек заңнамасы мен басқа
да еңбектік құқық нормаларын қамтитын нормативтік ... ... ... 302 ... ... ... вахтаның ұзақтығы күнтізбелік отыз күннен ... деп ... ... ... ... ... ... отыз күнмен қоса, жұмыс
беруші мен кәсіподақ ұйымының пікірін есепке ала отырып жеке ... ... үш айға ... ... ... ... Бұл ... ретінде ҚР еңбек заңнамасында кепілдік пен өтемақыны реттейтін
баптың жоқтығын және вахталық әдіспен ... ... ... ... ұзақтығын
ұзарту немесе қысқарту туралы қарастырылмағанын ескеруге болады.
Вахталық әдіспен ... ... ... ... ... ... ... Түнгі уақыттағы жұмыс 22 сағаттан бастап таңертеңгі сағат 6-ға
дейінгі ... ... ... ... ... ... сағат құрайды.
Түнгі уақытта да есептік кезең негізіндегі кесте арқылы жұмыс ... ... ... әр ... ... ... (сағаттық)
ставкасы негізге алына отырып, кемінде екі есе ... ақы ... ... ... ... үшін, белгіленген жалақының ең төменгі
мөлшерінен кем болмауы ... ҚР ... ... ... және ... ... экономика және басқа да өндіріс салаларының (үздіксіз
өндіріс жағдайларында қызметке ... ... ... есепке ала
отырып, жоғарғы төлемақы бекітуіне мүмкіндік береді [12].
Вахталық әдіспен ... ... ... ... ... ... ... бойынша немесе халыққа ұдайы
үздіксіз қызмет ету қажеттігі салдарынан жұмысты ... ... ... ... ... ... күндері жұмыс берушінің өкілдерімен
келісе отырып қабылданған актілерінде бекітілген ауысымдық кестеге ... ... ... ... әр күндері кезекпен беріледі
(Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 96 б. 5 ... ... ... ... және халықаралық еңбек құқығы» атты
еңбегінде түнгі уақытты қамтитын нормалардың көбі No 171 ... ... ... ... ... ... түнгі уақытта жұмыс жасайтын
қызметкерлердің денсаулықтарын қорғау мақсатында, отбасылық және ... ... ... ... оларға кәсіби өсуге мүмкіндік беру мен
тиісті өтемақыларды төлеуді ... ету ... ... түнгі
еңбектің ерекшеліктері талап ететін нақты шараларды ... ... Бұл ... ... ... мен аналықты қорғау кепілдігі
де кіреді.
Өз еңбектерінде А.Г. Аганбегян, Н.К. Байбаков, А.С. ... ... ... ... ... ұйымдастыру түріне ерекше назар
аударған. Ал Ресейде вахталық ... ... ... ... жағынан қолдану түрін В.И. Кривой, П.С. Сапожников, А.Н. Силин,
А.Д. Хайтун,
А.Д. Чудновский ... ... ... ... ... ... О.М. Ермилов пен В.В. Елгиннің авторлығымен жарыққа ... осы ... ... ... ... көрсеткен.
Олар вахталық-экспедициялық және аумақаралық әдістер болып табылады.
Вахталық-экспедициялық немесе ... ... ... жағы ... ... дамымаған, тұрақты тұруға қолайсыз
аудандарда ... ... ... ... ... ... ал ... үшін үйреншікті мекен-жайларында қалыптасқан
қолайлы жағдайлары сақталатын әдістер саналады.
Вахталық-экспедициялық әдістің кемшіліктері ... ... ... ... ... Ол ... ... ұзақ уақыт
алыста болу және жұмыс берушінің қызметкерлерді жұмыс орнына дейін ... ... ... ... ... ... тиімділігінен басқа, оның
әлеуметтік қолайлылығын да, адамгершілік жағдайларын және ... ... ... ... ғана ... ... ... туындауы мүмкін теріс және тұтынушылық қатынастарды ескеру
қажет.
Біздің ойымызша Қазақстан Республикасының аумағында осы әдістің екеуі
де ... ... ... ... ... ... 2009 ... Республикасы Президенті жарлығының ... жыл ... ... ... ... ... ... қоғамының вахталық әдіспен жұмыс ... ... ... ... ... ... Аталмыш компанияда бес
жүз вахталық қызметкер жұмыс ... ... ... ... қолданылады. Есептік кезеңді ескере отырып, әр он бес күн сайын
қызметкерлер ауысымға ... ... ... ... ... ... вахталық қызметкерлерді түнгі уақыттағы ... ... ... бойынша күндізгі уақыт күніне 11 сағат болатын болса, ... ... ... ... ... ... ... орнында қызметкерлердің
тұрмыс-тіршілігін қамтамасыз ететін объектілер бар. ... ... ... 13 ... ... әр ... екі ... тамақтанатын 2 асхана, денешынықтыру залы мен дәрігерлік көмек
беретін корпус бар. Сондай-ақ вахталық ... өрт ... ... күзет пен төтенше жағдайлардан сақтайтын ... ... ... қызметкерлерді тұрғылықты жеріне және жұмыс
орнына жеткізетін автокөліктер ... Бұл ... ... ... ... қызметкерлердің еңбегін реттеу ерекшелігі, олардың
тұрғылықты жерінен алыс ... ... ... ... жағдайлары
мен жұмыс уақытының түнгі және үздіксіз болуын атап айтуға болады.
Үй қызметкерлері деп жұмыс ... - жеке ... үй ... ... ... ... ... танылады. Жұмыс беруші
үй қызметкерін жұмысқа қабылдау не онымен еңбек қатынастарын тоқтату ... ... және ... кітапшасына оның жұмысы туралы мәліметтер
енгізбейді. Үй қызметкерінің еңбек қызметі еңбек ... ... ... ... ... ... жазбаша ескертудің мерзімі, сондай-ақ
жұмысынан айырылуға байланысты өтемақы төлеу жағдайлары мен мөлшері еңбек
шартында белгіленеді.
Өткен ғасырдың ... ... ... ебін ... екі ... үшін
бизнес пен кәсіпкерлік салаларында амбициясын іске асыруға ... ... ... ... бірі — клинингтік бизнес. Біздің санамызда жуып
тазалау, сыпыру ... ... ... ... ...... ... аударғанда тазалық дегенді білдіретінін ескерсек, қазір бұл термин
қоғамда қызметтің атауы ретінде қолданылады.
Кеңес өкіметінің ... ... ... ... жылда нарықтық
қатынастардың әсері ... ... ... ғана емес,
адамдардың санасын, әлеуметтік-моральдық психологияны түбегейлі өзгертті.
Жекеменшік деген ұғыммен бірге байлар, ... ... ... және ... деп бөліп қарайтын таптың өкілдері пайда болды. Зәулім сарайлар
салған бай-бағыландар үйлерін ... ... ... ... ... ... ... бері біздің қоғамымызда «үй
қызметшісі» ... жаңа ... түрі ... ... ... ... агенттіктер үй қызметшісін іздегендер мен ... ... ... ... екі ... сұранысын қанағаттандыруға
тырысады. Бір жағынан қызметтің бұл түрі қазақ үшін жаңалық емес. ... ... ... ... ... кедей-кепшік, жарлы-жақыбайдың,
малшы-сушы, құл-құтанның бәрінің отбасын «отымен кіріп, күлімен ... үшін ... ... ... міндетті саналған. Соның
арқасында қазіргідей жұмыссыздар деген әлеуметтік топ өкілдері болмаған, ол
қоғам ... ... үшін ... ... ... ... ... дәулеттілердің қазан-ошағының басы-қасындағы шаруаны атқарып,
соның арқасында ... ... ... кәсібін қазіргі тілімізге
аударсақ, «үй қызметшісі» болып шыға келеді. Бірақ «үй ... ... ... пе?
Бұл туралы ел арасында да, билікте де әр қилы ... ... ... ... Әбдіхалықова «үй қызметкері» деген ... алға ... ... депутат Бақыт Сыздықова үш-төртеуден көп бала
тәрбиелеп, үй шаруасымен айналысып отырған әйелдерге жалақы ... ... ... Еңбек кодексіне «үй қызметкері» ... ... ... ... ... ... ... екі пікірдің иелері өз үйлерінде, өз
балаларын бағып отырған әйелдер туралы айтыпты.
Қазір сан ... ... үй ... ... ... ... ... агенттіктерінің қызметіне жүгінеді. Дәулеттілер
ғана емес, жұмысбасты болып қызметте жүрген ... да үй ... ... ... ... бұл ... қажеттіліктен туған кәсіп
болып отырған сыңайлы.
  Әрине, бұл қатарды ... жолы ... ... ... ... ... қызметкерлер, кәсіпкерлер мен жұмысынан уақытша ... ... үзе ... ... осы ... ... ... Дәулетті адамдар
атқаратын жұмыстарына қарай үй ... ... үлгі ... ... бала ... ... деген сияқты бірнеше топқа ... ... ... ... ... ... ... үшін үй қызметшісін жалдау мәртебе саналып, бәсекеге ... ... ... ... ... ... дәулеті өзгелердікінен
кем көрініп тұрады.
Байлардың еркетотай келіншектерінің үй жинау, кір жуу, тамақ ... ... ... көтеруге ерінетіні тағы бар.
Тұрмыс деңгейі орташа жас отбасылар арасында да үй қызметшісін керек
ететіндер болады. ... олар ... ... ... ... ... жұмыстан қол үзгісі келмейтін жас келіншектер. ... ... ... ... шамасы жетпейтін отағасын қолдау үшін ... ... ... ... жұмысқа шығып кетеді.
Ал үй қызметшілігіне жалданатындар — ... ... ... ... жасы қырықтан асқан ... және ... ... Олардың көбісі таныстарының көмегімен үй қожайындарын табады,
енді біреулері хабарландырулар ... ... ... ... ... Қарақалпақстаннан жұмыс іздеп ... ... ... жөн ... Олар 5-6 айға ... ... оралмай жұмыс
берушінің үйінде тұрады, қожайынның айтқанын екі етпей орындауға ... үй ... ... азды-көпті жалақыға қанағат етеді,
қожайынының тарапынан құқығы ... да, ... ... де ешкімге шағым
айтпайды.
Алғашқылардың бірі болып ... ... ... ... ... мен ... ... деп атаған мамандықтың түрі
біздіңше «үй қызметшісі» деп аталады. Сарапшылардың пікіріне сүйенсек,
әлемде ... саны 100 ... ... ... екен. Олардың
негізгі үлесі — үштен екі ... ... ... табылады. Ал
гастарбайтерлердің, жалдамалы жұмысшылардың жалпы санының 4-тен 12 пайызға
дейінгі бөлігін үй ... ... ... ... ... ... бар үй қызметшісі толық жұмыс
күні үшін айына орташа есеппен 500 АҚШ долллары көлемінде ... ... ... ... АҚШ ... ... ... төленетін
көрінеді. Ал Ақтөбеде үй қызметшісі 300-400 АҚШ ... ... ... ... одан да ... кетуі, «тұрақты үй қызметшісі етіп ... ... ... үйін ... ... ... ... азғантай ақша беріп
қуып шығуы мүмкін. Бірақ бұл мәліметтердің бірде-бірін ... ... ... ... ... ешкім үй қызметшісін жалдап отырғаны жөнінде
мәлімет таратып, салық органдарына арнайы тіркелмейді. Дегенмен бір ... ... ... ҚР ... ... ... арқылы 2014
жылдың 1 тамызы күнгі көрсеткіш ... ... ... ... бойынша қызмет түрлеріне қарай ... ... деп ... кестеге үңілді. 19 қызмет түрін қамтыған кестенің
«Үй қызметшісін жалдайтын және өзі ... үшін ... мен ... үй ... ... деген бөлігінде Ақтөбе облысы бойынша
2 кәсіпкер ғана ... ... ... Ал ... ... бойынша —
114, Алматы облысында — 3 кәсіпкер, көршілес Атырауда — 10, ... ... ғана ... ... ... дерегінен табылды [15].
 Посткеңестік елдерде үй ... ... ... деп ... Ресми түрде еңбек шарты толтырылмаған соң еңбекақы туралы ауызша
келісімге қанағат ететін үй ... ... ... ... ала
алмай, қожайынның көңіл-күйіне байланысты тірлікке көндігуге тура келетінін
ұғады. Кейде көңілі соқпаған қожайын ... ... ... жасап,
үйінен қуып шығатын жағдайлар әсіресе жас қыздардың басында жиі кездеседі.
Әлемнің көп елдерінде үй ... ... ... мәселесіне
қатысты заңға қайшы әрекеттер орын алғандықтан өткен жылдың маусымында
Халықаралық еңбек ұйымы әзірге ... мен ... ... ... ... мүддесін қорғайтын 189-шы Конвенцияны қабылдады. Бұл саяси-
әлеуметтік маңызға ие ... екі ... одан көп ... кейін күшіне енеді. Халықаралық кәсіподақтар
конфедерациясы мен ... ... ... әлем ... осы Конвенцияны
ратификациялауға үгіттеп отыр.
Сарапшылардың бағалауынша, дүниежүзі ... ... ... еңбегінің, моральдық құқығының тапталмауын, оларға қатысты
заң актілерінің орындалуын мемлекеттік органдар тарапынан толық ... ... ... ... ... қара жұмысқа жегу, жалақысын
дұрыс ... ... ... туғызатын жұмыстарға мәжбүрлеу сияқты үй
қызметшісін ... ... ... ... орын алды.
Ал аталған құжат көбінесе әйелдер атқаратын ... ... ... ... ... да ... ... тең дәрежедегі құқықтарға ие
болуын қамтамасыз ететін көрінеді. Мәселен, үй қызметшісінің аптасына ... бір ... ... ... ... ... ең төменгі еңбекақы
мөлшерінде қожайыннан ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
  «Үй қызметшісі» деген кәсіппен айналысып, нәпақа тауып жүргендер
қатары елдің әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалы артқан ... ... ... ... өзі ... жайт болып отыр. Сондықтан қоғамға емін-еркін еніп,
санамызға сіңген бұл қызмет түрін біздің елімізде де заңдастыруға ... ... ... ... ... ... да үлкен пікір-талас
туғызды. Ал Еуропа елдерінде, Америка құрама штаттарында бұл мәселеге деген
көзқарас баяғыда бір ізге ... ... ... шешіліп қойған.
Үй қызметшісінің жұмысын заңдастыру мемлекет үшін өте тиімді. Алдымен,
жұмыссыздар қатары азаяды, үй ... ... ... клинингтік
бизнеспен айналысушылар салық төлеуші ретінде тіркеліп, мемлекет қазынасы ... ... ... Үй қожайыны қызметшісінің зейнетақы қорына ... ... ... ... ... және нарықта үй қызметшілерін
даярлайтын курстар ашылып, жаңа ... ... ... ... Осыдан кейін
алаяқтардан сақтанатын бай-бағыландар зәулім сарайларына ... ... ... ... ... ... ұсынысымен
қабылдайтыны, арнайы курстардан өткен үй қызметшілерін алуға тырысатыны
өзінен-өзі түсінікті. Мұның бәрі — үй ... ... ... ... ... реттеуге ықпал ететін сарапшылардың интернет
желілері арқылы таратқан пікірлері.
Ал әзірге қазақтың үй қызметшісі құқын қорғау үшін бір ғана ... ... Ол — «Үй ... ... ... ерекшеліктері» деп
аталатын ҚР Еңбек Кодексінің ... ... ҚР ... ... ... жұмыс уақыты мен
тынығу уақыты ұзақтығының нормалары қолданылады. Жұмыс режимі, ... ... жыл ... ақылы еңбек демалысын беру, оларды үстеме
жұмыстарға, түнгі ... ... және ... ... ... тарту
тәртібі еңбек шартында айқындалады. Оларға қатысты тәртіптік жазаны қолдану
және алып тастау ... ... ... ... Үй ... ... берушінің арасындағы жеке еңбек даулары ... ... ... ... ... ... ... өз материалдарымен және өзіндік немесе жұмыс
беруші бөліп беретін не ... ... ... ... ... алынатын
жабдықтарды, құрал-саймандар мен құрылғыларды пайдаланып, үйде жеке
еңбегімен орындау туралы еңбек ... ... ... үйде жұмыс істейтін
қызметкерлер деп есептеледі. ... ... үйде ... ... жасасқан кезде, сол сияқты еңбек шартының қолданылу ... ... ... ... ... енгізе отырып белгіленуі мүмкін. (ҚР еңбек
кодексінің 214-бабы)
Үйде істелетін жұмыс қызметкердің денсаулық жағдайына қайшы ... ... ... үшін ... ... және еңбекті қорғау жөніндегі
талаптар қамтамасыз ... ... ғана ... ... ... ... орындауға арналған еңбек шартында:
1) жұмысты қызметкерге меншік құқығымен тиесілі немесе жұмыс беруші
бөліп беретін не ... ... ... ... ... ... ... құрал-саймандар мен құрылғыларды пайдаланып
орындау;
2) қызметкерді жұмысты орындау үшін шикізатпен, ... ... ... ... ету ... мен ... ... өнімді алып шығу тәртібі мен мерзімдері;
4) қызметкерге төленетін өтемақы және өзге де төлемдер ... ... ... ... тиіс (ҚР ... ... 220-бабы).
Жұмыс уақыты мен тынығу уақытының режимі, жұмыс берушінің қызметкердің
жұмыс уақыты режимін ... ... ... еңбек қауіпсіздігін
және еңбекті қорғауды қамтамасыз ету және үйде жұмыс істейтін қызметкер
үшін осы ... ... ... ... ... ... әдеттегідей еңбек жағдайлары бар не ... ... ... ... оңалтудың жеке бағдарламасын ескере
отырып, жұмыс берушілермен еңбек ... ... ... ... ... ... ... органның қорытындысы бойынша
денсаулық жағдайы еңбек міндеттерін орындауға кедергі келтіретін не ... және ... ... адамдар еңбегінің қауіпсіздігіне қатер
төндіретін жағдайларды қоспағанда, ... ... ... ... ... бас ... ... басқа жұмысқа ауыстыруға, еңбек
жағдайларын өзгертуге тыйым салынады. Еңбекті ... ... ақы ... еңбекті қорғау жағдайлары, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... гигиеналық, өндірістік-
тұрмыстық жағдайлар, сондай-ақ тараптар ... ... ... ... шарттың өзге де жағдайлары басқа ... ... ... ... нашарлата немесе құқықтарын ... ... - ... Республикасының заңнамасында белгіленген
тәртіппен қазыналық кәсіпорындарда, мемлекеттік ... ... ... істейтін және олардың міндеттері мен функцияларын іске асыру ... ... ... қызмет көрсетуді жүзеге асыру мен олардың
жұмыс істеуін қамтамасыз ету ... ... ... ... адам (ҚР Еңбек кодексінің 1-бабы).
Жалпы, бұрынғы Кеңес өкіметінің кезінде азаматтық ... ... ... ... Ол кезде азаматтық қызмет адамдардың ... ... ... бірі ... ... Ал ... тәжірибеге
назар аударсақ, Америка мен Англия, Франция сияқты Еуропаның ... ... ... өмірдегі рөлі, қоғамдағы орны нақты
айқындалған және ол елдерде соларға қатысты проблемалар жоқ. Ал ТМД ... ... ... реттейтін заң тек екі ... ... ... ... ... тәжірибесіне де көңіл аударған жөн. ... ... ... ... ... жеке заң қабылдаған. Ресей
Федерациясы 2004 жылы Мемлекеттік азаматтық қызмет ... ... ... ... елімізге келсек, азаматтық қызметтің құқықтық негізі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қызметке жан-жақты ... Ал енді ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасында
белгіленген тәртіппен қазыналық кәсіпорындарда, ... ... ... ... ... және олардың міндеттері мен функцияларын
іске ... және ... ... техникалық қызмет көрсетуді жүзеге
асыру мен ... ... ... ... ету ... лауазымдық
өкілеттіктерді жүзеге асыратын адам деп атап ... ... ... ... құзыретінде азаматтық қызметші ... және ... ... ... ... бiлiм беру,
мәдениет, спорт және ... ... ... ... ... өкiлдi органмен келiсу бойынша айқындалады. Азаматтық
қызметшілер ... ... ... ... ... ... ... басқа мемлекеттік мекемеге (қазыналық кәсіпорынға)
жұмысқа ауыстыру, қызметтегі жоғарылату, біліктілігін арттыру және ... ... ... ... ... ... ... шартын жасасу
және жұмыс берушінің актісін шығару жолымен жүзеге асырылады [16].
Сондай-ақ, Қазақстан Үкіметі қабылдаған азаматтық қызметке ... ... ... бос ... ... конкурс өткізу тәртібін
айқындайтын қаулы бар [17]. Осы ... ... ... ... ... ... ... саласындағы құзыреттері айқындалған
Конкурсты бос лауазымы бар мемлекеттік мекеме, қазыналық кәсіпорын
ұйымдастырып, өткізеді. Азаматтық қызметке кіру және ... ... ... ... ... ... өткізу тәртібін Қазақстан
Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... және жұмыс берушінің актісін шығару жолымен жүзеге ... ... ... ... және ақпараттық қамтамасыз ету
құралдарын, басқа да мемлекеттік мүлік пен ... ... ... ... пайдалануға;
2) азаматтық қызметтің қалыпты жұмыс істеуіне және лауазымдық
міндеттерді атқаруға кедергі келтіретін іс-әрекеттерге қатысуға;
3) қызмет жағдайын азаматтық ... ... емес ... ... ... өткеру кезеңінде белгілі болған мемлекеттік
құпияны, қызметтік және ... ... өзге де ... ... ... етуге құқылы емес.
Азаматтық қызметші өзінің жазбаша өтініші ... ... ... ... ... бойынша басқа мемлекеттік мекемеге (қазыналық
кәсіпорынға) жұмысқа ауыстырылуы мүмкін. Кәсіптік және біліктілік даярлығы
деңгейін, іскерлік ... ... ... ... өтеді.
Аттестаттаудан өткізудің тәртібі мен шарттарын тиісті қызмет ... ... ... ... ... қызметтегі жоғарылауы оларды жоғары лауазымға
ауыстыру жолымен жүзеге асырылады. Біліктілік деңгейі жоғары және ... бар, ... ... ... ... ... арттырып
отыратын азаматтық қызметшілер азаматтық қызмет бойынша жоғарылатуда басым
құқықты пайдаланады.
Азаматтық қызметшілер кәсіптік білімі мен ... ... мен ... алу ... ... ... беру ұйымдарына
жіберілуі мүмкін. Оқуы, ... ... ... өтуі, өндірістен
(жұмыстан) қол үзбей оқу жағдайындағы ғылыми тағылымдамасын қоса ... ... ... ... ... Оқуы ... оның ... кепілдіктері мен өтемақы төлемдері сақталады (ҚР Еңбек кодексінің
235-бабы). Біліктілігін арттырудан немесе азаматтық қызмет бейініне ... ... ... ... ... өтіп жатқан азаматтық
қызметшілерге ақылы оқу ... ... ... адал ... жұмысты, оның ішінде айрықша
күрделі және ... ... өте ... ... ... ... белсенділігі және жұмыстағы басқа да жетістіктері ... ... ... қызметтегі жоғарылатумен;
2) ақшалай сыйақымен;
3) алғыс жариялаумен көтермеленуі ... ... ... ... да ... көзделуі мүмкін.
Азаматтық қызметшілерге мемлекеттік мекемемен (қазыналық кәсіпорынмен)
бірге қолданыстағы әкімшілік-аумақтық бөлініс бойынша басқа жерге (басқа
елді мекенге) ... ... ... ... ... ... және оның ... мүшелерінің жұмыс
орнына дейінгі жолақысының құны (мемлекеттік мекеме ... ... ... ... ... жағдайлардан басқа);
- мүлікті тасымалдау шығыстары;
- жолда болған әр күн үшін тәуліктік шығыстар;
- атқаратын лауазымы бойынша алты ... ... ... ... ... жиналу және жаңа орынға орналасу күндері ... ... ... ... ... ... болған уақыты үшін жалақысы төленеді.
Мемлекеттік бюджет есебінен ұсталатын азаматтық ... ақы ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды
[18].
Ауылдық (селолық) ... ... ... ... ... ... білім беру, мәдениет және ... ... ... егер Қазақстан ... ... ... жергілікті өкілді органдардың шешімі бойынша бюджет қаражаты
есебінен қызметтің, осы ... ... ... ... ... ... және ... салыстырғанда кемінде жиырма
бес процентке жоғары лауазымдық жалақылар мен ... ... ... ... ... жұмыс істейтін денсаулық сақтау,
әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... ... жергілікті өкілді органмен ... ... ... ... ... ... ... ұсталатын азаматтық қызметшілерге
лауазымдық жалақысы ... ... ... ... ... ... күнтізбелік отыз күннен кем болмайтын жыл сайынғы ақылы
еңбек ... ... ... ... ... ... күнтізбелік жылда бір рет төленеді. Олардың жекелеген санаттарына
Қазақстан Республикасының заңдарымен неғұрлым ұзақ ... жыл ... ... ... ... ... ... оқу орындарында оқитын
азаматтық қызметшілерге жұмыс берушімен келісім бойынша емтихандар тапсыру,
диплом ... ... ... мен ... оқу ... ... кезеңіне ақылы оқу демалыстары беріледі.
 Қызметкерлермен еңбек шартын тоқтату үшін Еңбек Кодексте ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңында белгіленген зейнеткерлік жасқа ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мемлекеттік мекеменің (қазыналық
кәсіпорынның) басшысы не ... ... ... ... ... айқындайтын өзге де лауазымды адам зейнеткерлік жасқа жеткен,
кәсіптік және біліктілік деңгейі ... ... оның ... ескере отырып, еңбек шартын жыл сайын ұзартуы мүмкін.
Еліміздегі азаматтық ... ... ... реттейтін
регламент осылар. Азаматтық қызметшілер де мемлекеттің тапсырысын орындап
отыр. Сондықтан олардың ... ... ... ... ... ... азаматтық қызметшілері бар ұжымдардың басшысы көп мәселені
өзінің қалауы ... ... ... мұғалімдер мен мектеп директорының
құқықтары қандай? Дәрігерлер мен емделушілердің ... ... Тек қана ... емес, оның азаматтық қызметші ретінде заңдық
нормалары және мемлекет алдындағы жауапкершілігі ... ... ... өнер саласы да заңдық ... ... ... ... ... ... «өнер адамдары тойға барып, табыс тауып жүр» деп айтып
жатады. Ал олардың ... ... ... ... рөлі ... халыққа жеткізу, келер ұрпаққа қалдыру, әлемнің ... ... ... оңай ... ... іс ... ... мақсат – өнер
арқылы халыққа рухани байлық ... жас ... ... Ел ... ... өнер адамдарының орны ерекше. Біздер ... ... ... ... аз емес. Соның бір-екеуін айта
кетейін. Көптеген мәселенің түйіні азаматтық қызметшілерге жалақы ... ... ... мектепті алатын болсақ, 200 оқушысы бар шағын білім
ұясының директоры да, 2000 ... ... ... ... да ... ... ... Неге бұлай? Сол сияқты еңбек ... бар, ... ... ... ... ... жалақысынан жоғары. Осының барлығын
реттеп, жігін ашып ... ... ... қатар, Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау ... ... ... жан басына қарай
есептелетінін алға ... ... кім ... ... ... соған орай
еңбекақысын алуы керек. Бірақ жұмыс істеп жүрген миллионнан астам азаматтық
қызметшінің әрқайсысы қалай жұмыс істеп жатқанын кім ... ... ... біз ... ... ... үшін ... нормалармен әрқайсысының орнын,
еңбек күнін тиімді пайдаланғанда оларға қойылатын талаптарды ... ... ... содан кейін барып жалақы төлейтіндей жүйені енгізуді ұсынып
отырмыз. Мысалы, адамдардың бәрі де «Мен ... ... ... ... ... ... ... Әрине, директорға жақсы көрінгісі келеді. Айталық,
көп сабақ алған ... ... ... ... ме әлде өз ... ... ... еңбегі нәтижелі бола ма? Немесе ұлттық бірыңғай тестіде оқушылары
жоғары балл алған мұғалімнің еңбегі тиімді ме? Соның барлығы ... ... ... ... ... ... ... үдерістері жүріп жатыр. Біздің еліміз
қазір өзіміздің ғылымымыз бен білімімізді, әдебиетіміз бен мәдениетімізді
әлемге таныту жолында қыруар істер ... ... ... ... байлықтың
да күресі жүріп жатыр. Біздің ұлттық құндылықтарымыз ... ... ... Ал осы ... ... істеп жүрген азаматтық қызметшілерімізді
қорғайтын, оларға күш-қуат беретін, моральдық тұрғыда тірек болатындай заң
болуы тиіс деп ... Сол ... ... біз ... ... ... беретін азаматтық қызмет туралы заң қабылдағанымыз заман
талабына сай келеді деп ... ... ... Ата Заңмен және басқа да құқықтық
заңдармен қорғалуы, әр адамның өмір сүруіне жағдай жасалуы, қоғамдағы ... оның ... ... ... ... керек. Осы тұрғыдан алғанда,
елімізде барлық заңдар қабылданған. Тек бір ғана ... ... ... ... ... жеке заң. ... Қазақстанда 90 мыңнан
астам мемлекеттік қызметші бар. Ал ... ... саны – 1 ... ... Аталған қызметкерлердің үстіміздегі жылғы 14 ақпанда ... ... ... ... ... ... тапсырмасына
сәйкес 2014 жылғы 1 сәуірден бастап лауазымдық ... 10% ... ақы ... ... азаматтық қызметшілерге шамамен алғанда 960 млрд. теңгеден
астам қаражат жұмсалады. Алдағы уақытта бұл көрсеткіш одан әрі ... ... Жаңа ... ... ... сала қызметкерлерінің
құқықтары айқындалса, екіншіден, оларға бөлінетін қаржының нақты, тиімді
пайдаланылуына қол жеткізілуі ... ... ... ... заманның талабына
сәйкес осы мәселені көтеріп жатырмыз. «Мемлекет басшысының 2014 ... ... ... жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ»
Жолдауында аталған мәселеге қатысты ойлары ортаға ... [19]. Осы ... ... ... ... ... жаңа үлгісін
әзірлеуді тапсырғанын айта ... жөн. ... ... ... ... ... мақсатында Қазақстан Республикасы
Президентінің 2014 ... 20 ... №733 ... ... ... жоспарына енгізілді. Алдағы уақытта заң ... ... ... бар. ... бүгінгі таңда мұғалімдер бір
министрлікке қараса, өнер адамдары ... ... ... ... үшінші министрлікте, денсаулық сақтау саласының мамандары
төртінші ... ... ... бір ... ... ... қызметшілер әртүрлі мемлекеттік органдардың құзырында шашырап
кеткен. Солардың ... ... заң ... ... ... ... ... бір министрлік жоқ. Жаңа заңда мынадай
қағидаттар қамтылуға тиіс: азаматтар құқықтарының, ... ... ... ... ... ... басымдық қағидаты;
республика азаматтарының қызметке қол ... және өз ... ... даярлығына сәйкес жоғарылатылуға тең құқықтылық қағидаты; ... ... және ... ... ... мәні ... ... үшін еңбекке ақыны тең төлеу қағидаты; жоғары ... ... мен ... адамдар өз өкілеттігі шегінде қабылдаған
шешімдерді орындаудың бағынысты қызметшілер үшін міндеттілік қағидаты; Бұл
Қазақстан мемлекеттілігінің негізгі бастауларының бірі ... ... ... биліктің біртұтастығына және заңның ... күші ... ... ... ... бағыныстылығына негізделеді. Осының
арқасында мемлекеттік механизмнің барлық буындарында атқарушылық ... ... ... ... ... практикада жалақы төлеу жүйесін
қалыптастыруда түрлі тәсілдер қолданылады, соған қарамастан, ... ... ... мен ... ... ... ... мен жауаптылығының дәрежесіне қарай белгіленуінде болып отыр.
Дәл осы принциптер мен ... ... ... ... еңбегіне ақы төлеудің жаңа моделінің өзегі етіп алынатын
болады. Мәселен, жаңа модельде ... ... ... және
ауылдық ұйымдардың басшылары еңбекақы төлеудің әртүрлі ... ... ... олар ... шешімдердің ауқымы мен олардың
басқарушылық жауапкершілігінің деңгейі өзгеше болып ... ... ... ... Олардың дайындық және біліктілік деңгейі
біліктілік санаттарында көрсетіледі, оған ... ... ... айқындалатын болады. «Азаматтық қызметшілер туралы» заңды көп
күттірмей өмірге алып келу керек ... ... ... ... ... субъектілері - заңды тұлға құрмаған, жұмыскерлерінің
жылдық орташа саны елу адамнан аспайтын дара кәсіпкерлер және ... ... ... ... ... ... саны елу адамнан
аспайтын және жыл бойғы активтерінің орташа ... құны ... ... жылына
арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ... мың ... ... ... ... заңды тұлғалар шағын кәсіпкерлік
субъектілері болып табылады (ҚР Жеке кәсіпкерлік туралы ... ... ... ... ... белгіленген еңбекті реттеу
ерекшеліктері қызметкерлерінің орташа жылдық саны 25 адамнан аспайтын шағын
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... шектеусіз белгілі бір мерзімге жасаса
алады. Демалыс және мереке күндері жұмысқа тартуды көздейтін жұмыс ... ... ... уақытының ұзақтығы жөніндегі жалпы талаптарды
сақтай ... ... ... ... ... ... жұмыс күнін бөліктерге
бөлуді пайдалануға құқығы бар.
Қазақстан ... ... және ... ... қорғау
министрінің 2013 жылғы 26.11 No 572-о-м бұйрығымен бекітілген «Жеке меншік
нысанындағы ... ... ... ақы ... ... ... ... ұсынымдарға» сәйкес шағын кәсіпкерлік субъектілері
қызметкерлерінің ... ақы ... ... ... ... ... өзгертеді және еңбек шартын жасасу кезінде ... ... ... бір ай ... ... ... ... Жұмысқа ақы төлеу
шарттарын бекіту кезінде жұмыс берушінің еңбек ... ... ... ... ... жоқ. Шағын кәсіпкерлік субъектілер
қызметкерлерінің ... ақы ... ... ... ... ... ... және еңбек шартын жасасу кезінде немесе ... ... бір ай ... ... назарына жеткізеді. Жұмысқа ақы төлеу
шарттарын бекіту кезінде жұмыс берушінің еңбек шартының талаптарын біржақты
тәртіппен өзгертуге құқығы жоқ [21]. Олар ... ... ... ... ... мен қызметкерлер келіссөздер жүргізу және осындай
келісімдерге қол қою үшін ... ... ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлік субъектілерінде еңбек қауіпсіздігін
және ... ... ... жеке ... ... тұлғалар шарт
негізінде жүзеге асыруы ... ... ... ... ... еңбек қатынастары ҚР Еңбек
Кодексінде, Қазақстан Республикасының заңдарына, ... ... ... шартына сәйкес жүзеге асырылады. Заңды тұлғаның атқарушы ... ... ... ... ... мүлкінің меншік иесі немесе ол
уәкілеттік берген тұлға (орган) не ... ... ... органы
Қазақстан Республикасының заңдарында, құрылтай құжаттарында немесе тараптар
келісімінде белгіленген ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның атқарушы органы
басшысымен еңбек шартын жасасу алдында қосымша рәсімдер белгіленуі мүмкін.
Заңды тұлғаның атқарушы ... ... ... ... ... не ... тұлға мүлкінің меншік иесінің, не ол ... ... ... ... ғана ... ... ақы төленетін
лауазымдарды атқарады. Осы ... ... ... тұлғаға келтірген залалы
үшін Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында белгіленген тәртіппен
материалдық жауаптылықта болады.
Заңды ... ... ... ... не ол ... ... ... немесе заңды тұлғаның уәкілетті органының еңбек қатынастарын
мерзімінен бұрын тоқтату туралы шешімі ... ... ... негіздермен
қатар заңды тұлғаның атқарушы органы басшысымен еңбек шартын тоқтатуға
қосымша негіз ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өткенге дейін еңбек шартын мерзімінен бұрын бұзғаны ... ... ... ... ... өтемақы төлемі төленеді. Заңды
тұлға мүлкінің меншік иесін не ол ... ... ... ... ... ... ... органын бұл жөнінде жазбаша түрде кемінде
екі ай бұрын ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Мемлекеттік қызметшілердің, Парламент және мәслихаттар депутаттарының,
Қазақстан Республикасы судьяларының еңбегі қызметке кірудің, оны ... ... ... ... мен ... еңбектің ерекше жағдайларын,
еңбекке ақы төлеу жағдайларын, ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының
заңдарында және Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... ... ... ... Әскери қызметтегі
адамдарға Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде, ұлттық қауіпсіздік
органдарында, Республикалық ... ішкі ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Күзет
қызметінде, Қазақстан Республикасының төтенше ... ... ... ... ... ... ... органдары мен бөлімдерінде
және әскери прокуратура органдарында әскери қызмет өткеріп ... ... ... ... органдарының қызметкерлеріне Қазақстан Республикасының
ішкі істер, қылмыстық-атқару жүйесі органдарында, қаржы полициясында,
мемлекеттік өртке ... ... ... ... ... ... тұрған, Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... асыратын адамдар жатады.
Әскери қызметтегі ... және ... ... ... ... қызметке кірудің, оны өткеру мен тоқтатудың ерекше
жағдайлары мен тәртібін, ерекше ... ... ... ақы төлеу
жағдайларын, сондай-ақ қосымша жеңілдіктерді, артықшылықтар мен шектеулерді
белгілейтін Қазақстан ... ... ... және ... өзге де ... құқықтық актілерінде көзделген
ерекшеліктермен бірге реттеледі.
1.3 Еңбекті қорғаудың түсінігі және оның маңызы
Елді индустриялау, ... ... ... пен ... жаңа түрлерінің пайда болуы еңбекті қорғау саласында жаңа әрі
күрделі ... ... ... өмір мен ... ... да бір өндіріс ерекшеліктерін
тереңірек ұғыну қажеттігін, ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерін қорытындылауды, оларды негіздеп,
ғылыми-негізделген гигиеналық нормативтерді әзірлеуді өктем талап ... ... ... ... әрі ... және ... ... тәжірибені зерделемей, өндірістік жарақаттанушылық ... ... ... еңбекті қорғау жөніндегі іс-шараларды арттыру
шараларын әзірлеу және т.б. мүмкін емес
Экономиканың әртүрлі салаларында ... ... ... ... ... ... ... және еңбекті қорғау
мен қызметкерлерге тиесілі еңбек жағдайларын жасау барлық ... ... зор ... бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасында адамдардың еңбегі мен денсаулығы ... ... ... құқықтық негіздері еліміздің ата заңында
көрініс ... ... ... ... ... ... әрбір азамат қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету
жағдайына құқығы бар, ал ... ... ... ... ... сақтауға құқығы бар.
Қоғамдық қатынастардың түрлі ... ... ... ... санат бола отырып, еңбекті қорғау тек қана заңгерлермен ғана емес,
өзге де техникалық, медициналық, әлеуметтік және т.б. салалық ... ... ... ... ұғымына келесідей анықтама беріп отыр,
яғни еңбекті қорғау – бұл құқықтық, ...... ... ... ... алу, оңалту және өзге де іс-
шаралары мен құралдарын қамтитын, еңбек қызметі үрдісінде ... мен ... ... ... ететін жүйе.
Шындығында да, еңбекті қорғау әр түрлі шаралардың, ... ... ... ... азаматтардың денсаулығы мен ... ... ... бағытталған құқықтық шаралардың да жиынтығы болып
табылады. Еңбекті қорғау ... ең ... ... ... ... ... ... себебі еңбекті қорғауды бұлжытпай жүзеге асыруды
қамтамасыз ететін барлық нормалар жүйесін қамтиды.
Еңбек құқығында қалыптасқан «еңбекті қорғау» ұғымы екі ... ...... ... екі ... мағынада ажыратылған және оны кең ... да ... ... ... Кең ... ... ... ретінде
құқықтық, әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-техникалық, санитарлық-
гигиеналық, емдеу-профилактикалық және өзге де шараларды қамтитын еңбектік
қызмет ... ... ... денсаулығының қауіпсіздігін және еңбек
қабілетінің сақталуын қамтамасыз ету жүйесі түсіндіріледі.
Қауіпсіздік пен гигиена талаптарына ... ... ... жағдайына
құқық – қызметкерлердің негізгі құқықтарының бірі болып табылады Еңбек
заңнамасы ... ... ... ... ... ... ... бұл саладағы негізгі қағидаларын, өндірістегі жазатайым
оқиғалардаң, ... ... ... ... шаруашылық
жүргізудің барлық түрлерінде және меншік нысанына қарамай кез-келген
кәсіпорында қауіпті және ... ... ... барынша азайтуды
қарастырады.
Тар мағынада еңбекті қорғау еңбектің қауіпсіз және қолайлы жағдайларын
тудыру ... ... ... қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету,
қызметкерлердің еңбек міндеттерін орындау кезінде денсаулығына және өміріне
келген зиян үшін ... ... ... ... құқықтық
нормалардың жиынтығын көрсетеді. Бұл мәселелерді реттейтін ... ... ... құқығының құрамдас бөлігі болып табылады [22].
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік
саясат ... мен ... ... ... ... ... өкілді және атқарушы органдардың бірлескен әрекетін көздейді.
Бұл саясат мына қағидаларға негізделген:
1) еңбек ... және ... ... ... ... ... ... актілерін әзірлеуге және қабылдауға;
2) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... ... және ... бағдарламаларды әзірлеуге;
3) еңбек жағдайларын, оның қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... мен ... әзірлеу және енгізу,
еңбекті қорғау, қызметкерлердің жеке және ... ... ... ... ... экономикалық ынталандыру жүйелерін құруға және іске
асыруға;
4) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау проблемалары бойынша ғылыми
зерттеулер жүргізуге;
6) өндірістегі жазатайым оқиғаларды және ... ... ... бірыңғай тәртібін белгілеуге;
7) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті ... ... ... заңнамасының сақталуын мемлекеттік қадағалау мен бақылауға;
8) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласында қызметкерлердің
құқықтары мен ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыру
тәртібін нормативті түрде бекітуге;
9) өндірістегі жазатайым оқиғалардан және ... ... ... қызметкерлердің, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ауыр ... және ... пен еңбекті ұйымдастырудың қазіргі заманғы
техникалық деңгейінде жойылмайтын зиянды (ерекше зиянды), ... ... бар ... үшін ... ... ... белгілеуге;
11) еңбек жағдайларын жақсарту және еңбекті қорғау ... ... ... озық ... ... ... еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі мамандарды
даярлауға және олардың біліктілігін арттыруға;
13) ... ... және ... қорғау саласындағы біртұтас
ақпараттық жүйенің жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... саласындағы халықаралық
ынтымақтастыққа бағытталған (Қазақстан Республикасының Еңбек ... ... ... ... ... меншіктің және шаруашылық жүргізудің
әртүрлі нысанындағы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... өндірістік тәжірибе өтуші ... ... ... және ... орта оқу ... ... мен
оқушылары; әскери міндетті атқарумен байланысты емес ... ... ... сот үкімі бойынша жазасын өтеп жатқан адамдар, ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда жұмыс
істеп жүрсе, сондай-ақ қоғам мен мемлекет мүддесі үшін ... ... ... ... ... туралы нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру
жөніндегі мәселені ... ... ... ... ... ... бағдарламалар базасында еңбекті қорғау мәселелерін кешенді
түрде шешу секілді еңбекті ... ... ... ... ... асатындай қызмет етуі керек.
Біздің ойымызша, мұндай актілерді бірнеше ... ... ... керек. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ... ... ... ... ... және әлеуметтік –
деңсаулық және еңбек саласында ... ... ... ... мемлекеттік органы болып табылады. Негізгі міндеттері,
қызметі және құқықтары анықталды, оның ішінде – ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету саласында басқа мемлекеттік ... ... және ... ... ... үйлестіруді
және өзара іс-қимылды жүзеге асыру [23].
Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 6 ... ... ... ... ... жүйесінің реформасы туралы»
Жарлығымен Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және ... ... ... Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің;
Қазақстан ... ... және ... әлеуметтік қорғау министрлігінің
функциялары мен өкілеттіктері беріле отырып құрылды.
Ұйымдарда Қазақстан Республикасы еңбек ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырады.       
Мемлекеттік еңбек инспекторларына:
 1) Қазақстан  Республикасының  Бас мемлекеттік еңбек инспекторы  -
Қазақстан Республикасының еңбек ... ... ... ... ... инспекциясының  басшысы;
2) мемлекеттік еңбек инспекциясының бас мемлекеттік ... ... ... ... ... ... органның  мемлекеттік  еңбек 
инспекциясының  лауазымды адамдары;
3) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың бас ... ... - ... ... ... ... ... мемлекеттік 
еңбек  инспекциясының облыстық, республикалық маңызы бар  қаладағы аумақтық
бөлімшесінің  басшысы;   
4) мемлекеттік еңбек инспекторлары - ... ... ... ... ... ... бар қаладағы аумақтық 
бөлімшесінің лауазымды адамдары ... ... ... ... ... құқықтары
мен бостандықтарын сыйлау, сақтау және ... ... ... және ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Мемлекеттік еңбек инспекциясының негізгі міндеттері: ұйымдарда
Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының ... ... ... ету; ... ... ... құқықты қоса алғанда,
қызметкерлердің құқықтары мен бостандықтарын ... және ... ету; ... ... еңбек заңнамасының мәселелері
бойынша қызметкерлер мен жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... ... ... сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің баспасөз
қызметінің хабары бойынша мемлекеттік ... ... 2014 ... ... ... 12,6 мың жұмыскердің ... ... 1,5 ... ... ... ... жылы мемлекеттік еңбек инспекторлары
республиканың 216 кәсіпорнында 13,7 мың ... ... ... ... ... ... аса қарыз бар екенін ... ... ... ... 154 ұйғарым беріліп, 13 млн. теңгеден
астам сомаға айыппұл салынды. Атқарылған ... оның ... ... ... кестелер және  қарызды өтеу мерзімін ... ... 12,6 мың ... ... ... Оларға 1,5 млрд. теңге
төленді.
Жалпы, өткен жылы мемлекеттік еңбек инспекторлары 7232 ... 21 ... ... ҚР ... ... бұзу фактілерін анықтап,
287,4 млн. теңге сомаға айыппұл ... ... ... ... өз ... қызметкерлердің еңбегін қорғау жөнінде
ережелерді, нормалар мен нұсқауларды жасай алады, бірақ жалпыға ... ... ... ... қорғау саласында белгілі бір
стандарттарды басшылыққа алуға тиіс ... ... ... беруші қызметкердің
жағдайын нашарлататын және соның салдары ретінде ... кері ... ... ... стандарттарын, нұсқауларын белгілеуі әбден
мүмкін.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы Еңбек кодексінің 15-
бабының 25) тармақшасына сәйкес және ... ... ... ... ... №1225 ... бекітілген «Қызметкерлерді еңбек
қауіпсіздігі және еңбекті ... ... ... ... ... беру
және олардың білімдерін ... ... мен ... ... еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... ... беру және ... ... ... ... мен мерзімін
айқындайды.
Қызметкерлерді еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... ... ... және ... ... ... жұмыс
беруші өз қаражаты есебінен жүргізеді.
Жұмысқа қабылданған адамдар міндетті түрде ... ... ... ... ... бойынша жұмыс беруші ұйымдастырған ... ... ... ... ... оның ... ... жүргізіледі.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері ... ... ... ... және ... ... тексеруден өтпеген
қызметкерлер жұмысқа жіберілмейді.
Өндірістік ұйымдардың қызметкерлері, басшы қызметкерлері мен еңбек
қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... оқыту жүргізіліп жатқан жұмыстар мен мамандықтар тізбесін, сондай-
ақ оқытудың тәртібі мен нысанын жұмыс беруші мамандықтың ... ... ... ... мен ... ... жағдайына қарай,
қызметкерлердің өкілдерімен келісе отырып, ал ол болмаған жағдайда жұмыс
берушінің ... ... ... ... ... ... және ... тексеру
жылына кемінде 1 рет жүзеге ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша білімдерін
тексерумен ... ... ... тексеру нәтижесі хаттамамен
ресімделеді [25].
Осы жерде жұмыс берушілердің аталған ... ... ... ... ... немесе қылмыстық) туралы норманы да
қарастыру керек. ... ... ... ... ... ... үшін әкімшілік және ... ... айта ... жөн. ... Қазақстан Рсепубликасының
Қылмыстық Кодексінің 156-бабына сәйкес Қауіпсіздік техникасы, өнеркәсіптік
санитария қағидаларын немесе ... ... өзге де ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер
жүктелген адамның бұзуы абайсызда денсаулыққа ауыр ... ... зиян ... ... ... немесе абайсызда адам өліміне
әкелсе ... ... ... ... ... ал ... айтсақ жұмыс берушінің еңбектің салауатты
және қауіпсіз жағдайларын қамтамаыз етуге экономикалық қызығушылығын туғызу
қажет. Біздің ойымызша, егер ... ... ... ... ... ... болса, онда жұмыс ... ... және ... ... жағдайларын қамтамасыз етуде экономикалық
тұрғыдан қызығушылық танытып, жұмыс ... өзі ... ... ... ... қарастыратын болады. Ал мемлекет жұмыс ... ... ... неден көрінетіндігін анықтауы қажет:
жеңілдетілген салық салу, ... ... ... инвестициялау, бюджеттен
дотациялар бөлу, жұмыс берушілерге еңбектің ... және ... ... үшін ... ... ... және ... қорғау саласындағы мемлекеттік басқару
органдары өздеріне жүктелген міндеттерді орындауы үшін ... ... ... және басқа мемлекеттік басқару органдары ... ... ... ... ... ұлттық саясатты қалыптастырады және оның
жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді, еңбекті қорғаудың және оның ... ... ... ... ... мен ... атқарушы органдардың еңбектің қолайлы және қауіпсіз жағдайларын
жасау жөніндегі міндеттерін анықтайды, еңбекті ... ... ... ... ... – құқықтық нысанына және меншік ... ... ... еңбекті қорғау қызметі құрылады. Өзінің ... ... ... ... негізгі өндірістік қызметтерге теңестіріледі, ал
оның еңбекті қорғау мәселелері ... ... ... ... мен ... үшін ... ... табылады.
Кәсіпорынның еңбекті қорғау қызметі белгіленген мақсаттарға сәйкес
еңбек қорғауды басқару жүйесінің ... ... және ... жұмыс
істеуін қамтамасыз етеді, еңбек ... ... ... ... және ... бөлімшелерінің жұмысын
үйлестіреді, кәсіподақ ұйымдарының еңбек қорғау жөніндегі өкілдерімен және
еңбек қорғаудың аймақтық ... ... ... ... ... ... ... және құрылыстардың,
тұрмыстық жайлардың техникалық ахуалын және дұрыс пайдаланылуын бақылайды;
жұмысшылар мен инженер-техник ... ... ... жасайды, кәсіпорынға жұмысқа алғаш кірген қызметкерлермен
нұсқама өткізеді; ұжымдық шартта «Еңбекті қорғау» ... ... ... ... номенклатуралық шаралардың жүзеге асырылуын
қамтамасыз етеді, ... және ... ... ... ... ... ... сәйкес келуге тиіс.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 қазандағы № ... ... ... ... ... және ... қорғау
қызметі жөніндегі үлгілік ережеге» сәйкес қызметтің негізгі міндеттері:
      1) өндірісте қауіпсіз және ... ... ... ... және
қамтамасыз ету бойынша құқықтық, әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ... алу ... ... және кәсіптік аурулардың алдын алу жөніндегі іс-
шаралар кешенін әзірлеу және жүзеге ... ... ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау
талаптарын сақтау бөлігінде нормативтік құжаттарды әзірлеуді ұйымдастыру;
      3) ... ... ... ... қауіпсіздігі және
еңбекті қорғау жөніндегі жұмысты ұйымдастыру және үйлестіру, ... және ... ... қызметкерлердің еңбек қауіпсіздігі және
еңбекті қорғау жөніндегі нормативтік құқықтық актілердің ... ішкі ... ... асыру болып табылады [27].
Жұмыс беруші қызметкерді еңбек ... ... және ... ... ... кәсіби аурудың туындау мүмкіндігі туралы
ескертуге міндетті. Олардың арасында жасалатын жеке еңбек шартында ... ... ... ... қоса ... жұмыс орнының шынайы
сипаттамасы, Қазақстан Республикасының еңбек қауіпсіздігі және еңбекті
қорғау ... ... және ... шартта көзделген осындай жұмыс
істегені үшін берілетін жеңілдіктер мен өтемақылар көрсетілуге тиіс. ... ... ... ... ... ашу үшін ... ... жөн көрдік. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 1-бабына
сүйенсек,
- зиянды (ерекше зиянды) еңбек жағдайлары – ... бір ... ... ... ... ... төмендеуіне
немесе сырқаттануына әкеліп соқтыратын еңбек жағдайлары;
- қауіпті (ерекше қауіпті) еңбек жағдайлары – еңбекті қорғау ережелері
сақталмаған ... ... бір ... факторлардың әсерін
тигізуі қызметкер денсаулығының кенеттен ... ... не ... ... ... ... жағдайлары;
- кәсіби ауру – қызметкердің еңбек ... ... ... оған ... ... ... әсер етуінен туындаған
созылмалы немесе қатты ауруы;
- зиянды өндірістік фактор – оның әсері ... ... ... қабілеттілігінің төмендеуіне әкеліп соқтыруы мүмкін
өндірістік фактор;
- қауіпті өндірістік фактор - ... ... ... еңбекке
қабілеттілігінен уақытша немесе тұрақты айрылуына (еңбек жарақатына
немесе ... ... ... ... ... соқтыруы мүмкін
өндірістік фактор.
Аталған анықтамалардың мазмұнын қорыта келгенде, еңбек қауіпсіздігі
және еңбек қорғау ережелерінің сақталмауы ... ... бір ... ... ... өмірі мен денсаулығына орны толмас зиян
тигізетін қауіптің төнуі мүмкін ... ... ... ... аталмыш
жағдайлардың алдын алу шарасы ретінде азаматтарды олардың денсаулық
жағдайына ... әсер ... ... жұмыстарға қабылдауға заңнамамен тыйым
салынған.
Ұйымдарда зиянды (ерекше зиянды), қауіпті және қолайсыз өндірістік
факторлары бар ... ... жер асты ... ... жұмыс беруші олар алдын ала медициналық ... ... және ... ... ... уәкілетті органның нормативтік
құқықтық актілерімен белгіленген талаптарға сәйкес денсаулық жағдайларына
қайшы келмейтіні айқындалғаннан жүзеге асырылуға тиіс. ... ... ... ... және ауыр жұмыстарда істейтін қызметкерлерді мерзімдік
медициналық қаралудан және ... ... ... ... ... ... өз ... есебінен ұйымдастыруға
міндетті. Ал медициналық қаралудан және тексеруден өтуден ... ... ... тиіс.
Ұйымдардағы, әрбір жұмыс орнындағы еңбек қауіпсіздігі және ... ... ... ... мен ... қорғау жөніндегі
мемлекеттік стандарттар, ережелер талаптарына сәйкес болуға тиіс.
Қазақстан Ресаубликасы Еңбек кодексінің 15 бабы, 23 тармақшасына сәйкес
Қазақстан ... ... 2011 ... 28 ... № 1219 ... еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау қызметі туралы Үлгі ереже
бекітілді. Жұмыс беруші осы Үлгі ереженің ... ... ... ... ... еңбек жағдайларын, өндірістің зияндылығын
және де басқа ... ... ала ... ... ... ... және ... қорғау қызметі туралы ... ... ... оның ... ... ... міндеттерін, мамандарының
функциялары мен міндеттерін қолданыстағы заңнамаға сәйкес белгілейді [28].
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті ... ... ... ... ... қызметі процесінде қызметкерлердің ... мен ... ... ... ... ... санитарлық-
гигиеналық, биологиялық, физикалық және өзге де нормаларды, ... мен ... ... ... ... және ... қорғау
саласындағы нормативтік құқықтық актілерді қабылдауды тиісті уәкілетті
мемлекеттік органдар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау
жөніндегі нұсқаулықтарды әзірлеуді және бекітуді еңбек жөніндегі уәкілетті
мемлекеттік ... ... ... жүзеге асырады [29].
Қызметкерлердің еңбек қызметі үрдісіндегі еңбек қауіпсіздігіне және
еңбекті ... ... ... берілген. Мәселен, ұйымның еңбек
қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі талаптарды ... ... ... ... ... жұмыс орны (лауазымы) мен орташа
жалақысы сақталады. ... ... ... ... адамдардың өмірі
мен денсаулығына тікелей қауіп туындаған жағдайда жұмысты орындаудан бас
тартуы оны тәртіптік және ... ... ... ... ... ... ... қызметкер жеке және (немесе) ұжымдық ... ... ... қамтамасыз етілмеген жағдайда жұмыс берушінің
қызметкерден еңбек міндеттерін орындауды талап етуге құқығы жоқ және ... бос ... ... ... ... ... ... ақы төлеуге
тиіс. Ал қызметкер еңбек міндеттерін ... ... оның ... ... зиян ... ... оған ... зиянды өтеу
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асырылады. ... ... ... ауру ... ... және ... ... өндірістік
факторлардың әсері салдарынан денсаулығының өзге де ... ... ... ... беруші медициналық қорытындының негізінде
қызметкерді өзінің келісімі бойынша денсаулығына теріс ... ... ... ... тиіс ... ... Еңбек кодексінің
314-бабы).
Азаматтық қоғам жүйесін одан әрі жетілдірудің жаңа міндеттері 2012 ... ... ... ... Президентімен қабылданған «Қазақстан
- 2050» Стратегиясына сәйкес айқындалып сол міндеттердің іске ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа заңдардың қабылдануы негізінде айқындалуда [30].
Қазақстан халқын әлеуметтік қолдаудың бірқатар жоспарлы қадамдары ... ... Н.Ә. ... ... ... ... ортақ Еңбек Қоғамына жиырма қадам» тақырыбына жазылған
мақаласында айқындалып сол қадамдардың іске асырылу ... ... ... 2012 ... 23 шілдедегі № 961 Қаулысымен
айқындалды.
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... ... 1999-2007 жылдар ішіндегі өндірістік
жарақаттанушылықтың ... ... ... ... ішінде зардап шеккен
адамдардың жалпы саны 22 %-ға азайып, 2892-ні құрағандығын көрсетіп отыр.
Дегенмен де, соңғы бес жыл ... ... ... ... ... болғандардың саны жоғары болып қалуда, орташа ... ... 400 ... 2006 жылы – 470 және 2007 жылы – 408 ... ... ... кезеңі ішінде жалпы өндірістік жарақаттану ... 1000 ... ... ... шаққанда талдау жасалып отырған
кезең ... 1,7 есе ... және 2007 жылы 0,64 –ті ... ... ... ... ... жиілігінің коэффициенті 1000 жұмыс
істейтін адамға есептегенде жоғары – 0,09 ... ... отыр және ... ... ... 2-2,5 есе ... жарақаттанушылықтың деңгейі елдің әлемдік тұрғыдағы бәсекеге
қабілеттілігін сипаттайды. Әлемдегі 27 ел ... ... ... мен ... ... ... ... байланысы
туралы деректерден өзара байланыстылықтың болуын, коэффициент азайған
сайын, өндірістің бәсекеге ... ... ... ... ... ... және ... қорғау талаптарының сақталмауы өндірістегі
жазатайым оқиғалардың басты себебі болып отыр. Бұл оқиғалардың орын алуына
кейде жұмыс берушінің кінәсі ... ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан жұмыс берушінің өнірістегі еңбекті
еңбек қауіпсіздігі және еңбек қорғау ... ... ... жауапкершілігін арттыру қажет. Осы мақсатпен заңнама жұмыс берушіге
бірқатар міндеттер жүктеп отыр. Мысалы, жұмыс ... ... ... ... ... еңбек қауіпсіздігінің және еңбекті қорғаудың
жай-күйін ... ... ... ... ... ... ... орындарында болуы мүмкін зиянды өндірістік факторлар туралы хабардар
етуге; ... ... мен ... ... ... ... неғұрлым қауіпсізіне ауыстыру жолымен жұмыс орындарында
және технологиялық ... кез ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі қызметкерлерді
ережелер мен нормативтердің талаптарына сәйкес, соның ... жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... және даярлықтан
өткізуге; өз қаражаты ... ... ... ... ... аяқ
киіммен және зиянды және (немесе) қауіпті ... ... ... жеке қорғану құралдарымен белгіленген кию мерзімінде қамтамасыз
етуге, жеке және ұжымдық ... ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыруға; өз қаражаты есебінен
қызметкерлерге ... ... ... жасауға,
профилактикалық тазарту құралдарымен, жуу және ... ... ... қобдишаларымен, сүтпен, уәкілетті
орган ... ... кем ... емдеу-профилактикалық
тағамдармен, сондай-ақ арнаулы киімді және аяқ киімді жөндеумен қамтамасыз
етуге және т.б. ... Ал ... ... өз ... ... және еңбекті қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... берушінің өндірісте жұмысты
қауіпсіз жүргізу жөніндегі талаптарын сақтауға; арнаулы киімді, жеке ... ... ... өз мақсатында пайдалануға; өндірісте болған
әрбір жазатайым оқиға ... ... ... ... туралы, сондай-ақ
адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндіретін жағдайлар туралы өзінің
тікелей ... ... ... ... ... ... жағдайларда, сондай-ақ еңбек жағдайларын өзгерте отырып басқа
жұмысқа ауыстырылғанда не ... ... ... ... болғанда жұмыс
берушінің қаражаты есебінен міндетті түрде алдын ала, мерзімдік ... ... ... ... және ... алдындағы медициналық
куәландырудан өтуге міндетін жүктеген.
Еңбекті жан-жақты ... ... ... ... ... мәні ... ... әлеуметтік мәнінің маңызы келесіде:
1. Қызметкердің өмірі мен денсаулығын орын алуы ... ... ... ... еңбекке қабілеттілігін сақтауға бағытталған.
3. Қызметкердің мәдени-техникалық өсуіне жәрдемдеседі, себебі лас,
ауасы тар өндірістік бөлмелерде күні бойы ... ... ... кешкісін оқуға, біліктілігін ... ... ... ... ... ... де, ... да
болмайды. Еңбекті қорғау еңбекті гуманизациялауға жәрдемдеседі
Еңбекті қорғаудың экономикалық мәнінің маңызы келесіде:
1. ... ... ... ... ... Ал ол ... ... пен экономиканың өсуіне әкеледі.
2. әлеуметтік сақтандыру қорын үнемдеуге және жұмыс уақытын жоғалтуды
қысқартуға ... ... ... ... ... жарақаттар, кәсіби аурулар азаяды және сәйкесінше
аурухана парақтары мен зиянның орнын ... ... ... ... уақытын жоғалту азаяды.
Еңбекті қорғаудың құқықтық мәнінің маңызы келесіде:
1. Ол еңбек жағдайының ... әйел ... ... оның ана болу ... және ... ... ... және мүгедектердің еңбек
қабілеттілігін ескере отырып, қабілеттілігіне қарай жұмыс атқаруына
жәрдемдеседі.
2. Азаматтың ... ... оның ... ... ... ... еңбек қызметінің үрдісінде ғана емес, сондай-ақ оларды жұмысқа
қабылдаған сәттен-ақ ерекше қорғауды қажет ететін тұлғалар үшін ... ... ... ... қамтиды. Мысалы, әйелдер
мен кәмелетке толмағандарды медициналық ... ... ... ... ... ... болмайды.
3. Еңбекті қорғау бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... ұйымдастыру-басқарушылық
қатынастардың, сонымен қатар салалық, республикалық және аумақтық
деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыс беруші арасындағы еңбектік
құқықтық қатынсатың маңызды элементі болып табылады және ол ... ... ... ... ... орнында еңбектің
қорғалуын қамтамасыз етуі тиіс [31].
Еңбекті қорғау түсінігі және оның маңызы бойынша мынадай ... ... ... ... ... ... ... жақтарын қамтитын күрделі
әлеуметтік-құқықтық санат болып табылады.
2. Қазақстан Республикасының заңнамасы еңбекті қорғау ұғымына мынадай
анықтама беріп ... ... ...... ... ... санитарлық-гигиеналық, емдеу-алдын
алу, оңалту және өзге де іс-шаралары мен құралдарын қамтитын, ... ... ... ... мен денсаулығының
қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жүйе.
2 Қызметкерлердің ... ... ... ... ... ҚР ... ... он сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің
еңбегін құқықтық реттеу мен еңбегін қорғауды жүзеге асыру
Балалар ... ... ... ... ... ... ... өз шешімін табуына дені сау, білімге негіздеген, әр бала өзі
қалаған ... бола ... ... ... ... ... ... Бүгінде балаларды қорғау саясаты қабылданған мыңжылдық
Декларациясын дамыту мақсатында жүзеге асырылуда; ХЕҰ ... ... мен ... ... құжаттарын Қазақстан
бекітуіне байланысты, халықаралық міндеттер жүктелді.
Қазіргі таңда әлемде балалар еңбегі ... ... ... ... ... Ұйымының (ХЕҰ) мәліметінше дүниежүзінде 215 млн бала
еңбекпен шұғылданады. Ол ... ... мен ... алуына кедергі
келтіріп, болашақтарына зор кесірін тигізеді. Ауыр ... ерте ... ... ... ... ... және психологиялық тұрғыдан
зиян шегіп, келешек өміріне қауіп тудыратын халді бастан кешуде.
Бүгінде әлемде балалар еңбегі күрделі мәселелердің бірі ... ... бала ... мен ... ... ... ... сондай-ақ
болашақта өмір сүру мүмкіндігінен айыратын ... ... ... және ... жағынан айықпас зиян келтіретін,
тіпті, өмірлеріне қауіпті балалар еңбегінің ауыр ... ... ... ... жұмыстарға атсалысуына болады. Ата-анасына үй
шаруасына көмектесу және ... ... ... ... өзінің
қалта ақшасын табу мақсатында демалыс уақыты мен ... ... ... ... ... ... көлемінде жасөспірімдердің еңбекпен
шұғылдануы - балаларды тәрбиелеу элементі болып қарастырылады, сонымен
қатар ол, кәсіптік ... ... ... ... ... көмектеседі.Бұл
өзін-өзі құру мен өзіне деген сенімділікті артырып, сонымен қоса ... пен өз ... ... ... ... Бұл балалар еңбегіне
саналмайды. «Балалар еңбегі» ұғымына психологиялық, физикалық, әлеуметтік
-адамгершілік қатнастарға зиян ... және ... ... әрі ... ... ... ... заңдармен тыйым салынған, орындалуы
балалар өміріне қауіпті, әрі зиян ... ... ... ... ... Олар ... оқу мүмкіндігінен айыратын, немесе оларға
мектептегі сабақтары, үйдегі міндеттермен қоса ... ... ... отбасынан жекешеленіп басқа жерлерде жүріп істеуге мәжбүрлейтін
жұмыстар.
Он сегіз жасқа толмаған қызметкерлер ... ... ... кәмелетке толғандармен теңестіріледі, ал еңбекті қорғау, жұмыс
уақыты, демалыс уақыты және ... да ... ... ... Еңбек
Кодексінде белгіленген қосымша кепілдіктерді пайдаланады. 18 жасқа толмаған
тұлғалар үшін жұмыс уақытына, жұмыс режиміне, зиянды, ауыр және ... ... ... ... ... мәселесі қозғалмақ.
Мемлекеттің мұндай қолдауы жастарға жұмысты өзін-өзі дамытумен үйлестіруге
және өсіп келе жатқан ... ж.не ... сау ... ... ... 18 ... ... тұлғалардың еңбегін қорғауға қатысты ерекше
шаралардың мазмұны мыналардан тұрады:
• Ауыр дене жұмыстарына және ... және ... ... ... 18 ... толмаған тұлғаларды қабылдауға жол берілмейді;
Он сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің еңбегін ауыр ... ... ... ... ... және ... қауіпті
жұмыстарда, сондай-ақ орындалуы олардың денсаулығы мен имандылығының
дамуына зиян келтіруі мүмкін жұмыстарда (ойын ... ... ... ... ... ... өнімдерін, темекі бұйымдарын,
есірткі, психотроптық заттар мен прекурсорларды өндіру, тасымалдау
мен сату) қолдануға ... ... ... еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің
м.а. 2007 жылы 31 ... № 185-ө ... «Он ... ... ... ... пайдалануға болмайтын жұмыстар тізімі» ... ... ... ... ... өсіру еңбегіне қабылдауға,
пестицид пен гербецидті ... ... ... айналысуға, түнгі
клубтарда, кабарда, мейрамханалар мен сыра, темекі т.б. өнімдерді әрі
шарапты сақтау мен ... ... ... ... ... ... [32].
 Он сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің өздеріне белгіленген ... ... ... ... және ... ... салынады. Он
сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің еңбегін пайдалануға тыйым ... ... он ... ... ... ... ... тасуы
мен қозғалтуының шекті нормаларын еңбек ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік органмен келісім
бойынша белгілейді. 
• Жастарды жұмысқа алу шектелген. Орта ... ... не ... ... оқу ... тастап кеткен жағдайда он бес жасқа толған ... ... ... ... ... ... шартын жасаса алады. Ата-анасының бірінің ... ... жеке ... ... ... бос уақытында
денсаулығына зиян келтірмейтін ж.не оқу процесін бұзбайтын жұмысты
орындау үшін он төрт ... ... ... ... мүмкін;
• Он сегіз жасқа толмаған қызметкерлермен еңбек шарттары алдын ... ... ... ... ғана ... Одан әрі
қызметкерлер он сегіз жасқа толғанға дейін жыл ... ... ... өтуге тиіс. Заңшығарушының мұндай беталысы
объективті және орынды. Себебі медицина және психология мамандарының
пікірінше, ... ... жас ... ... ... 18жасқа
дейін) адам ағзасының даму және қалыптасу кезеңі ... ... ... мен ... ... теріс ықпалын
болдырмау қажет [33].
... ... ... үшін ... ... уақыт
ретіндегідей саналатын қысқартылған жұмыс уақыты көзделген.
Он сегіз жасқа толмаған қызметкерлерге:
1) он төрт жастан он алты жасқа ... ... үшін - ... ... ... он алты ... он сегіз жасқа дейінгі қызметкерлер үшін - аптасына
36 сағаттан ... ... беру ... оқитын және оқу жылы ішінде оқуды жұмыспен
қатар алып жүретін он төрт жастан он алты жасқа дейінгі оқушыларға - ... ... он алты ... он ... ... дейінгі оқушыларға күніне 3,5
сағат жұмыс уақытының қысқартылған ұзақтығы белгіленеді.
Он сегіз жасқа толмаған ... ... ақы ... ... ... ... ескеріле отырып жүргізіледі. Он сегіз жасқа
толмаған қызметкерлердің ... ... ... ... ... нормаларын негізге ала отырып, ... ... ... жұмыс уақытының барабар қысқартылған ұзақтығымен белгіленеді.
Орта, техникалық және кәсіптік ... беру ... ... ... ... ... ... кәсіптік оқытудан өткен он сегіз жасқа
дейінгі қызметкерлер үшін өндірімнің азайтылған нормалары ... ... ... он ... жасқа толмаған қызметкерлерге күнделікті
жұмыстың толық ұзақтығы кезінде қызметкерлердің еңбегіне ақы ... ... ... ақы ... ... әдетте базарда жұмыс істейтін балалар ресми түрде еш ... ... ... ... жұмыс беруші тарапымен жасалынған
еңбек келісім-шарттары да жоқ. Сол ... ... ... ... ... ... ... олардың әлеуметтік жағынан қорғалуы екіталай, -
дейді бала құқығын қорғаушы мамандар. ... ... ... ... 9 ... ойын - ... ... 8-і ауыл шаруашылығы саласында
тіркеліп отыр. Осы анықталған дерек ... ... ... ... жасауда.» - деді сөз кезегінде облыстық ішкі істер департаментінің
маманы [34].
Иә, әсіресе мигранттардың ... ... ... ... ... ... олар өздері жұмыс істеген мекемесін сотқа бере
қалған жағдайда сотта жұмыс істегенін ... ... ... қолдарында
да келісім- шарттары жоқ. Оған қоса олардың өздері ... ... ... ... ... ... Шара барысында даярланған
арнайы бейне баяннан көргеніміздей мигранттардың балалары 6 ... ... ... ... ... ... жағдай жасалмаған ауыр
халде қабырғалары қайысып, ... ... ... ... ... ... отырған балаларды көргенде кеудесінде жүрегі бар пенденің жаны
ауырмай қоймайды. Келімсектің баласы болса да, ол да адамзат қой, ... ... ... ... өмірдігі ең тәтті шақ балалықпен ... ... ... ... ... ауыр ... қамытын киіп отырғаны
жаныңа батады.
• 18 жасқа толмаған тұлғаларды түнгі уақыттағы ... ... ... ... тыйым салады; Он ... ... ... ... ... ... үстеме жұмысқа, жұмыс
уақытының жиынтық есебі кезіндегі жұмысқа тартуға, оларды іссапарға
және вахталық ... ... ... ... ... ... ... ақылы еңбек демалысынан кері шақырып алуға тыйым салынады.
Он сегіз жасқа толмаған ... ... ... ... шарт ... ... ...  Сонымен, мемлекет
18 жасқа толмаған тұлғалар үшін еңбек жеңілдіктерін ... ... осы ... ... ... ... ... әлі де дамып-өсіп келе жатқан ағзасы өндірістік
зияндардан қорғалып, оларға ... пен ... ... ... өз ... ... мүмкіндік берілген.
Жастар, соның ішінде кәмелетке толмағандар, ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... – демографиялық тобы ... ... ... көптеген, соның ішінде ... жеке ... ... ... ... мен ... ... теңестіріліп, бір мазмұнда қарастырылып жүрді.
Қазіргі таңда әрекет етуші заңнамада он сегіз жасқа ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде «жасөспірімдер» немесе
«кәмелетке толмағандар», «он сегіз жасқа ... ... ... ... сияқты терминдер қатар қолданылады.
Кәмелетке толмағандардың сана-сезімнің ... және ... ... қатар жауапкершілігінің деңгейі заңнаманың тек
тікелей ғана емес, сондай-ақ ... ... де ... Және бұл
деңгей кәмелетке толмағанның әлеуметтік қалыптасу тәсілдерінің барлық
жиынтығына ... яғни ... ... ... ... социология,
философия, экономика, тарих, педагогика, заңтану және т.б. сияқты түрлі
қоғамдық ғылымдар ... ... ... ... етеді.
Кәмелетке толмағандардың бірқатар маңызды ... ... ... ... ... ... ... кешенді амалдар
жүзеге асырылуы тиіс. Заңнама ... ... ... ... ... Сондықтан Қазақстан Республикасының зайырлы, ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық
саласын, соның ішінде еңбек қатынастарын реттейтін өзінің ... ... ... өте ... ... ... толмағандармен қатынастарды құқықтық
реттейтін КСРО кезінде қабылданған нормативтік құқықтық ... ... мен ... ... ... ... ... актілерге қысқаша шолу нәтижесінде анықталған:
Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... КСРО ... мемлекеттің басты назарында болды және үнемі
оларды жетілдіру бойынша жұмыстар жүргізіліп отырды. Мәселен, 50-ші жылдары
кәмелетке ... ... ... ... нормативтік құқықтық
базаның жетілдірілуі көрініс тапты. Бұған дәлел ретінде 1956 ... ... КСРО ... ... ... «Жасөспірімдердің еңбегін
қорғауды күшейту туралы» Жарлығының, 1955 жылы 15 тамызда КСРО ... ... ... ... ... және еңбек жағдайлары
туралы» Жарлығының қабылдануын айта ... жөн. ... ... ... ... ... ... нормативтік
құқықтық актілер ... ... ... 1966 жылғы 2 қаңтарда
қабылданған ЦК КПСС және КСРО ... ... ... ... беретін
мектептерді 1966 жылы аяқтаған ... ... ... және ... жұмысқа орналастыру бойынша шаралар туралы» Қаулысы. 1963
жылғы 4 желтоқсанда қабылданған КСРО ... ... ... ... жақсарту туралы» Қаулысы. Сондай-ақ 1965 жылғы 24
қарашада қабылданған ВЦПС Призидиумының және ЦК ... ... ... ... жас жұмысшыларға қажетті өндірістік және тұрмыстық
жағдайларды жасау бойынша кәсіподақтық және ... ... ... ... 1969 ... 21 ... қабылданған РСФСР Министрлер
кеңесінің «РСФСР территориясында орта ... ... ... ... және орта білім алмаған жастарды жұмысқа орналастыруды ... ... ... атты №239 ... ... мұндай қызметі
оқытудың сегіз жыл базасына негізделген міндетті орта ... ... ол ... он төрт – он бес жаста ... ... ... көп ... ... әрі ... жалғастырмай, завод, фабрика,
кәсіпорындарға жұмыстарға тұрды. Сондықтан еңбек функциясын орындау үшін
қалыпты ... ... ... туындап отырды. 1962 жылғы 30 қарашада
қабылданған «Жасөспірімдердің ... мен ... және ... жұмысты
жақсарту шаралары туралы заңнаманың орындалуына қатысты кәсіподақтардың
бақылауын ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтарды жою бойынша шаралар қабылданған болатын. Осы
құжаттың ... ... ... ... ... ... ... ең
қолайлы цехтарға жіберілетіндігі туралы шешім қабылданды.
70-ші жылдардың басы одақтас республикалар үшін еңбек туралы заңдар
Кодексінің ... есте ... ... ... еңбегіне
қатысты нормалар жеке тарау болып бөлінеді. 1972 жылғы Қазақ ССР ... ... ... ... ... ... қатынастарда
құқықтары бойынша кәмелетке толмағандармен теңестірілді, ал еңбекті ... ... ... демалысы және кейбір өзге де ... ... ... ... ... ... ... толмағандардың еңбегін қорғауды регламенттейтін құқықтық нормалар
жеке тарауда бекітілді: КСРО және ... ... ... туралы
заңнама Негізінің «Жастар еңбегі» атты 9-тарауында және Қазақ ССР ... дәл ... ... ... 70-ші жылдары ... ... ... ... ... мемлекет баса назар
аударды. Біздің ... ... бәрі ... ... құқығын еңбек
саласындағы қорғау «объектісі» ретінде бөлуге және еңбек қатынастары
саласында ... ... ... мен ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Қазақстан Республикасы ХЕҰ-ның 2002 жылғы №182 «Балалар еңбегінің ең
нашар түрлері туралы», (ҚР 2002 жылдың 26 желтоқсанынан ... 2000 ... ... ... ең ... жас ... туралы» (ҚР 2000 жылдың 14
желтоқсанынан №116-11) конвенцияларды қабылдап ... ... ... ... ... ... ... ауыр түрлерімен күрес бойынша стратегия
құрастырып, қолданысқа енгізу;
- балаларды қорғау мен олардың жан- жақты дамуына қолайлы жағдай
туғызу үшін ... ... ... он ... ... ... ... (бұдан әрі -
жасөспірімдер) салмағы 4,1 кг. ... ... ... ... ғана ... жұмыстарға тағайындалмауға ... ... ... ... ... ауырлықты
тасымалдауына және қозғауына, бұл жасөспірімнің тұрақты кәсіби жұмысымен
байланысты болғанда және ... ... ... ... ... ... ғана жол беріледі.
Тасымалданатын және қозғалатын жүктің салмағына тараның, буманың және
жабдықтың салмағы қосылады.
Ата-ананың немесе қамқоршысының ... ... ... ... ... жол ... он төрт ... толмаған адамдармен еңбек шарты кинотеатр, ... ... және ... тұрғысынан дамуына нұқсан
келтірмейтін жұмыстарда жасалуы ... ... бос ... ... зиян келтірмейтін және оқу
процесін бұзбайтын жұмысты орындау үшін, он төрт ... ... ... орта ... беру ... ... ... жалпы орта білім алған
жағдайда, он бес жасқа толған азаматтармен ;
• он алты жасқа толған ... (ҚР ... ... 30 ... ... 3 тармақтары);
Осы баптың 2-тармағында айқындалған ... ... ... толмаған адаммен қатар оның ата-анасының біреуі, ... ... ... ... қол ... тиіс.
Жұмыс беруші ҚР Еңбек кодексінің 31 бабына сәйкес еңбек шартын жасау
үшін ... ... ... ете ... жеке ... ... ... төлқұжаты (он алты жасқа толмаған адамдар
үшін тууы ... ... ... немесе азаматтығы жоқ адамның куәлігі ... ... ... ... ... мен азаматтығы
жоқ адамдар үшін);
3. тиісті білімді, дағдылар мен машықтарды ... ... ... ... ... ... ... біліктілігі туралы, арнаулы білімі
немесе кәсіптік даярлығының болуы туралы ... ... ... растайтын құжат (еңбек стажы бар адамдар үшін);
5. әскери есеп құжаты (әскери ... мен ... ... ... ... үшін);
6. алдын ала медициналық куәландырудан өткені туралы құжат (осы Кодекске
және ... ... ... ... осындай
куәландырудан өтуге міндетті адамдар үшін);
7. ... ... ... ... және әлеуметтік жеке код беру туралы
куәліктердің көшірмелері ... ... осы ... 1-тармағында көзделмеген құжаттарды талап етуге
құқылы емес. Тек қана қызметкер келісімімен құжаттардың түпнұсқалары жұмыс
берушіде сақталды не ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайда, жұмыс ... ... ... туралы жазбаша міндеттеме береді.
Еңбек шарты міндетті түрде жазбаша нысанда жасалады. Еңбек шартының
мазмұнын тараптардың өзара құқықтары мен ... ... ... ... жағдайлардың екі тобын атауға болады: а) еңбек туралы
заңдармен жəне өзге де ... ... ... ... - ала
белгіленген міндетті жағдайлар; ə) ... ... ... ... ... ... ... еңбек шарты жасалмады деп
саналады. Мұндай жағдайларға мыналар жатады:
- ... ... ... ... жасасқан күнгі орналасқан жерін көрсете
отырып жұмыс орнын атау, яғни, қызметкердің қай ... (не ... ... ... ... ... тіпті бір ұйымның
ішінде болса да, басқа жерге ауыстыру оның келісімін ... ... ... ... шартының ережелерін бұзу болып табылады. Казіргі Қазақстан
Республикасының жағдайында бұл ... ... ... зор, ... ... ... жəне ... бір- бірінен ұзақ арақашықта
орналасуы мүмкін жəне бұл жерлерде табиғи жəне ... ... ... ... ... ... еңбек функциялары, яғни, оның мамандығына, біліктілігіне
жəне лауазымына қатысты жағдайлар. ... ... ... ... еңбек
функциялары туралы келісім қызметкердің жұмыс уақытының ... ... жыл ... ... ... ... ... əр түрлі
жеңілдіктер мен артықшылықтармен байланысты құқықтары мен міндеттерінің
жиынтығын анықтайды. ... ... ... ... ... ... орындауды талап етуге құқығы жоқ, себебі, бұл ... ... ... алып ... қызметкердің жалақысының мөлшері. Мемлекет азаматтардың ... ... ... кем емес ақы ... ... ... меншік нысанына, ведомстволық тиістілігіне жəне қызмет ету
саласына ... ... ... мен кəсіпорындардың қызметкерлеріне
таралады. Еңбек ақы төлеудің мөлшерін анықтау кезінде тарифтік ставкалар
жəне лауазымдық ... ... ... ... егер ұйым мұндай жүйені
қолдануды дұрыс деп тапса, тарифтік емес жүйе де ... ... ... ақы ... түрі мен жүйесін, тарифтік ставкалардың, лауазымдық
жалақылардың, сыйақылардың, өзге де көтермелеу ақыларының мөлшерін ұйымның
өзі дербес ... ... ... ... ақы ... ... заңдарда
белгіленген ең төменгі жалақы мөлшерінен кем болмауы тиіс.
- ... ... ... Жұмыстың басталуы жеке еңбек шартын жасасқан
соң бірден басталады. Алайда, тараптар бұл ... ... ... ... ... ... ... мысалы, отбасын, мүлкін жаңа ... ... ... байланысты. Іс жүзінде, жұмыстың ... алу ... ... көрсетілген күннен басталады, ал бұйрықта
жұмысқа алудың күні көрсетілмесе, ... іс ... ... ... ... түрі ... ... белгілі мерзімдік, маусымдық,
уақытша жұмыс туралы, толық емес жұмыс уақытындағы жұмыс туралы, жұмыстың
икемді кестесіне негізделген ... ... жəне т.б. ... ... ... ... ... əр түрлі қосымша жағдайларды да көздеп өтуі мүмкін,
оларға еңбек туралы заңдарда белгіленген міндетті жағдайлардан өзге ... ... ... ... мерзімі туралы, жұмыс уақытының ... ... ... ... туралы жəне т.б. жағдайлар.
Еңбек шартында:
1) тараптардың деректемелері:
      - ... ... ... ... аты, әкесінің аты (егер жеке
басын куәландыратын құжатта көрсетілген болса), оның тұрақты ... ... жеке ... ... ... ... ... берілген күні, салық
төлеушінің тіркеу нөмірі;
      - жұмыс беруші-заңды тұлғаның ... ... мен ... ... ... ... ... тіркеу нөмірі мен күні, салық төлеушінің
тіркеу нөмірі;
      - қызметкердің тегі, аты, ... аты ... жеке ... ... көрсетілген болса), жеке басын куәландыратын құжаттың
атауы, нөмірі, берілген ... жеке ... ... және салық
төлеушінің тіркеу нөмірі, әлеуметтік жеке коды;
2) белгілі бір ... ... ... ... ... жұмысы
(еңбек функциясы);
3) жұмыстың атқарылатын орны;
4) еңбек шартының мерзімі;
5) жұмыстың ... ... ... ... мен тынығу уақытының режимі;
7) еңбекке ақы төлеу мөлшері мен өзге де ... егер ... ауыр ... жататын болса және (немесе) зиянды
(ерекше зиянды) және (немесе) қауіпті жағдайларда орындалатын болса,
еңбек жағдайларының сипаттамасы, кепілдіктер мен ... ... ... мен міндеттері;
10) жұмыс берушінің құқықтары мен міндеттері;
11) еңбек ... ... мен ... ... кепілдіктер мен өтемақы төлемдері, оларды төлеу тәртібі;
13) сақтандыру жөніндегі талаптар;
14) ... ... 15) ... күні мен ... нөмірі болуға тиіс.     
Қызметкер жұмыс берушіге кемінде бір ай бұрын жазбаша ескерте отырып,
еңбек шартын өзінің бастамасы ... ... ... ... шарты қызметкер
мен жұмыс берушінің арасындағы келісім бойынша ескерту мерзімі ... ... ... ... шартын бұзу жұмысты жалғастыру ... ... ... ... ... шартын өтініште
көрсетілген мерзімде бұзу ... ... ... ... ... жұмыс берушінің еңбек шарты талаптарын орындамағаны туралы оған
жазбаша ... ... Егер жеті күн ... өткен соң жұмыс берушінің
еңбек шарты талаптарын орындамауы жалғасқан ... ... үш ... кешіктірмей жұмыс берушіге жазбаша ескерте отырып, еңбек шартын
бұзуға құқылы. Қызметкер осы бапта ... ... ... ... ... бұзу туралы өтінішін жазбаша нысанда қайтарып алуға құқылы.      
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жанынан балалар
еңбегімен ... ... ... ... ... жұмыс істейді [35].
Бұйрыққа сәйкес Кеңес Вице-министрдің басшылығымен әр жарты жылда бір рет
өткізіліп ... ... ... ... өкілдерінен - Қоғамдық
мекемелер бірлестігі, ҚР ... ... ... мен ҚР Кәсіподақтар
Федерациясы, Мемлекеттік органдарнан (ҚР БҒМ, ҚР ДСМ ҚР ІІМ, ҚР ... ҚР адам ... ... ... ... және ... бойынша комиссия), ҰАК (Қазақстандағы дағдарыс орталықтарының одағы,
«Родник» атты балалар мен әйелдерді бейімдеу және ... ... ... ... ... орталығы, «Зияткерлік еңбек
әйелдердің одағы» Қоғамдық бірлестігі) тұрады. Кеңестің міндеті - елімізде
БЕНТ-ін тоқтату жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... беру әрі саяси қолдау көрсету.
2009-2011жылдарға арналған Қазақстан Республикасында балалар ... қою және ... №182 ... орындалуы бойынша біріккен,
жаңа жұмыс жоспарының бағыттарына ... ... ... ... ... ... алу мен ... жоғарлату;
Балаларды БЕНТ-нен босату және оңалту, қанаудың алдын алуға бағытталған
іс-қимыл мен Үйлестіру Кеңесініеің ... ... мен ... ... ... оның ... ... бағдарламалар құрамы.
ХЕҰ мен XБЕТБ (Халықаралық Еңбек Ұйымы мен балалар еңбегіне тосқауыл
қою Халықаралық Бағдарламасы) жобасы аясында еңбекті ... үшін ... ... және ... ... ... министрлігінің Еңбекті
қорғау жөніндегі республикалық ғылыми — зерттеу ... ... ... ... ... ... ауыр түрлері мәселес бойынша ... ... ... ... ... ... мәселесі бойынша ақпарат жинақтаумен,
мамандар мен халыққа ақпарат жеткізумен айналысады.
Соңғы уақытта Қазақстан Республикасына жақын шет елдерден ... ... ... ... ... тіркелуде. Шетел азаматтарының ... ... ... ... ... мен ... ... мақта және темекі өндірісіне пайдалану фактілері бар. Қазақстан
Республикасында басқа Орта ... ... ... ... ... ... ... елімізге кәмелетке толмаған
жасөспірімдердің шекаралас елдерден жұмыс іздеп келуінде ... ... ... ... ... ... ... балалардың
еш бақылаусыз өтудің негізгі себебі - «мүлтіксіз шекара». Еңбекке ... ... ... ... тағы бір ... ... толмаған
шетелдіктерді елімізге әкелу тәртібі, уақыты бойынша Қазақстан Республикасы
көші-қон заңының кемшіл тұстарының бар ... ... ... ... ... ... еңбекке қанау мәселесі
халықаралық және құқық қорғау ... ... ... ... ... ... аспектілер жұмыс уақытының ұзақтығы,
демалыстың болмауы, тамақтану және ... ... ... ... киімдерінің болмауы, медициналық көмектің қол жетімсіз ... ... ... Бұл ... мәселе ұлттық деңгейде алаңдаушылық
туғызып отырғандығын атап көрсетпесе ... Бұл ... ... ... ... ... ... қатаң шаралар қабылдануы қажет.
БЕНТ-ін тоқтату мақсатына бөгет тудыратын ең ... ... ... жасырын әрі көлеңкелі салада пайдалану болып отыр. ... ... ... ... мен анық мәліметтердің болмауы балалар
еңбегін ... ... шешу ... ... ... тудыруда. Елімізде
бұрынырақта өткізілген тура зерттеулер мен рейдтер жалпы алғанда, Қазақстан
байынша балалар еңбегін пайдаланудың ... ... мен ... бойынша толық жағдайды суреттей алмайды. Дәлдікке негіздеп,
жағдайды ... ... бұл ... жоқ. ... ... ... ... жағдайына шынайы баға беруде, жасырын түрде балалар
еңбегінін көлеңкелі салада ... ... туып ... ... ... ... министрлігі ХЕҰ-ы статистика бойынша ақпарат және мониторинг
бағдарламасына ... ... ... ... ... ... техникалық әрі қаржылай қолдау ... ... ... шықты.
Статистика органдарынан түсетін ... ... ... ... бойынша жұмыс берушілерді тексеріп ... ... ... жоспарлауға, сондай-ақ кәмелетке
толмаған ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
ҚР статистика агентігінің мәліметінше, 2011 жылдан бастап, 15-18 жас
аралығындағы кәмелетке ... ... ... ... ... ... отырады. Эканомакалық белсенділік пен жас
шамасы ахуалы, жұмыс басшылық ... ... ... ... қорғалуы, қызмет атқаратын халық санын қызмет түрлеріне ... ... ... жұмыс сағатын, өндіріс түрі бойынша жұмыс
орыны, жас шамасы, жынысы, сияқты барлық мәліметтерге қол ... ... ... ... ... еңбегін бақылау жүйесін ынталандыру
болып табылады. XЕҰ мен XБЕТБ-сы " балалар еңбегін ұйымдастыру мен ... ... ... ... атты жоба ... шығарды. Жоба
балалар еңбегінің шарттары бөлімдерімен, кәмелетке толмағандар орындайтын
жеңіл жұмыс ... ... ... ... жұмысын жалғастыру қажет, кейде тіпті,
БЕНТ-і бойынша, оның көлемі, ахуалы, бала мен қоғамға әсері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
атқарушы билік органдарының құқықтық сауатсыздығы орын ... ... ... ... ... ... Еңбек кодексінде
көрсетілген. Қазақстан Республикасы Еңбек ... ... ... ... еңбегінің ауыр түрлерін тоқтату болып отыр.
Балаларды жыныстық қатынасқа негіздейтін, немесе ... ... ... ... ... ... ҚР-ның «Қазақстан
Республикасындағы балаларды қорғау туралы» №345 2002жыл 8 тамыз ... [37]. ... ... балалар еңбегін өндірісте немесе
алькогольді, темекі өнімдерін өндіруде, зиянды ... ... ... ... ... ... тыйым салынған. Балаларды сонымен қатар,
жезөкшелікке тарту, психотроптық күшілігі ... ... улы ... ... ... ... сату, немесе осыған қатысты жұмыстарға,
әскери немесе қарулы қақтығыстарға қатысуға пайдалануға тыйым салынған.
Қазақстан Респубикасының «балалар құқығы туралы» заңына сәйкес, ... ... ... мақсаты мен әдісіне қарай балаларды ұрлау мен
сату ... ... ... оларды тұрақты тұруға елге ... өз ... ... ... 2003 жылы XЕҰ №182 ... ... балалар еңбегінің ауыр түрлерімен күрес бойынша стратегия
құрастыру мен жүзеге асыру міндетін өзіне жүктеді. Бағдарлама ҚР Еңбек және
халықты ... ... ... және ... ... ... ... мен ведомствалар, жергілікті билік органдар,
кәсіподақ, жұмыс берушілер ұйымы, ҰАК, ... ... ... ... органдары және т.б.) қолдауымен енгізіледі.
Бағдарлама жұмысының басым бағыты: балалар еңбегін ... ... ... мен ... ... мен қаланың негізгісекторы
саналмайтын (көше балаларын қауіпті әрі ... ... ... ... ауыр
заттарды тасу,жанаржағармай станцияларында , ... ... ... т.б.) ... ... мақсаты әлеуметтік серіктестердің ... ... ... күрес бойынша тиімді әрекеттерді әзірлеуді және іске асыруды
мобилдендіру болып табылады. Бағдарлама балалар ... ауыр ... ... ... оларды қорғауға, қанауды жойып ... ... ... ... мен ... көмек көрсетуге
әлеуметтік жобалар, ақпараттық, білім жобалары, мамандарға тақырыптық
тренингтер және т.б.) ... ... ... балалардың қараусыз қалғандарын оңалту,
кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықты ескерту ... ... Атап ... ҚР әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... ... ... ... жол беру (112-1-бап), он сегіз жасқа толмаған ... ... ... ... сату және ... сатуы (114-бап.), кәмелетке
толмағандарды ... ... ... ... кәмелетке
толмағандарды тартқаны үшін лауазымды тұлғалар жауапкершілікке тартылады
(115-бап.) [38].
Демек, 23:00-06.00 уақыт ... ... ... ... ... алмастырушы өкілдердің алып жүруінсіз кәмелетке толмағандар ойын-
сауық ... ... ... ... ... ... көлемінде, сауда-саттық ұйымы саналмайтын немесе шағын және орта
кәсіпкерлік басшыларына жиырма бес ... ... ... ... тұлғаларға қырық пен елуге дейінгі көлемде бір айлық ... ... ... ... келе ... ... ... балалар
құқығының бұзылуы түрлерімен күресетін мықты құқықтық база бар деп айтуға
болады.
Балалар еңбегінің ауыр түрлеріне тосқауыл қою ... ... ... ... тартып, тұрақты күресуді талап етеді. Мына, ... ... ... ... ... адам ... ... тәуелді.
2.2 Еңбек саласындағы әйелдердің құқықтық жағдайы
Еңбек құқығы мемлекеттің әлеуметтік саясат ... ... ... Оның ... ... ... ... құруға
және бала тууға жағдай жасау арқылы іске асырылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясы азаматтардың негізгі құқықтары мен
бостандықтарын баянды ете отырып: ... мен ... ана мен әке және ... ... ... деп ... етті ... .
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі және бұл ... ... ... де ... ... бар ... үшін еңбек
жеңілдіктерінің барынша кең жүйесін қамтиды. Еңбек ... аса ... ... ... қатынастары саласында әйелдерді құқықтық
қорғауды жатқызуға болады.
Еңбекті қорғау салалық институтының өте ... және ... ... әйелдер еңбегін қорғау жөніндегі арнайы нормалар құрайды. Аталған
нормалар ... ... ... ... ... табылады. Олар қандай
да бір техникалық, санитарлық және өзге де шаралар өткізуді бекітпейді, ... ... ... салулар мен жеңілдіктерді қарастырады [39].
Сонымен, әйелдер еңбегін қорғау деп - әйелдер еңбегінің қауіпсіз
және қалыпты ... ... ету үшін ... ... және
өткізетін құқықтық, экономикалық, медициналық және техникалық бір-бірімен
өзара байланысқан ... ... ... Бұл ... ... ... ... еңбегін қорғау жөніндегі еңбек заңнамасының
жалпы және арнаайы нормалары құрайды.
Әйелдердің еңбегі, ең бірінші, еңбек құқығының жалпы ... ... ... ... ... әйелдер еңбегін қорғауға
бағытталған арнайы ережелер де әрекет етеді. ... ... ... ... ... ... ... шаралар кешеннің мақсаты - әйелдерге кәсіби
қызметі мен ана болуды үйлестіру үшін ... ... ... ... ... ... арнайы нормалармен белгіленген ... әйел ... оның ана ... және ... үшін ... жағдайларын
қамтамасыз етуге бағытталған құқықтық шаралардың жиынтығын еңбек құқығында
«әйелдер еңбегін ерекше құқықтық қорғау» деп атайды [40].
Сәйкесінше, әйелдер еңбегін ... ... ... ... ... екі ... ... деген қорытындыға келеміз. Олар,
- әйелдер еңбегін жалпы қорғау;
- әйел ... ... ... мен ана болу ... ... еібегін ерекше қорғау
Әйелдер еңбегін әлеуметтік-құқықтық қорғаудың пайда болуы және
кейіннен еңбек заңнамасында бекітілуі әйел ... ... ... ... ескеру қажеттілігінен туып ... ... ... мемлекеттің мұндай ерекше жоғары қамқоры әйелдің бала
туу және оны ... ... ... ... әлеуметтік қызмет атқаруына
байланысты негізді және дәлелді.
Әйелдер еңбегін ерекше қорғаудың құқықтық мәні – ол тек ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға, еңбек
жағдайларының ауырлығын, олардың ағзаларының ... мен ана ... ... ... мен ... ... жұмыс таңдауға
ықпалдасады.
2007 жылғы 15 мамырда қабылданған Қазақстан Республикасының ... ... ... “Әйелдердің және отбасылық міндеттері бар өзге
адамдардың ... ... ... жеке тарау арналған. Ол
әйелдердің еңбек құқықтарын ... үшін ... ... ... ... ... арнаулы нормалар жүйесін көрсетеді.  
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 25-бабының 2-тармағы жүктілік
немесе балаларының болуына байланысты себептер бойынша ... ... ... бас ... ... ... ... шартын бұзған жағдайда
жүкті әйелдерге және бала ... ... ... ... кепілдік
Еңбек кодексінің 185-бабында белгіленген. Еңбек шартын бұзған жағдайда
жүкті әйелдерді жұмыс берушінің бастамасы ... ... ... ... ... ... шартының әрекет ету мерзімі аяқталған жағдайда ерекше
тәртіпте жұмыстан босатуға шектеу қойылған.
Әйелмен жасалған шұғыл ... ... 12 және одан ... ... ... кезеңінде аяқталған жағдайда (болмаған қызметкердің орнын
ауыстыру жағдайынан басқа) ол жүктілігін растаушы ... ... ... ... ... ... ... ғана жұмыс беруші еңбек шартының
әрекет ету мерзімін бала ... ... ... оның үш ... толу
мерзімі аяқталған күнге дейін ұзарту туралы шешім қабылдауға міндетті.
Жалпы қағидалар бойынша жұмыс берушінің ... ... үш ... ... ... бар ... 14 ... дейінгі
(мүгедек бала 18 жасқа дейін) баланы тәрбиелеуші жалғызбасты аналармен
жасалған еңбек шартын ... жол ... ... ... қорғау оларды жұмысқа қабылдаған мезеттен
басталады. Еңбек кодексінің ... ... ... ауыр ... ... зиянды (ерекше зиянды) және (немесе) қауіпті жұмыстарда
пайдалануға тыйым салынады.
Аталған бап жүкті әйелдерді қызметтік ... ... ... тарту, түнгі уақыттағы жұмысқа, демалыс және мереке күндеріндегі
жұмысқа тарту, жыл сайынғы ... ... ... кері шақырып алуға
рұқсат бермейді. Жеті жасқа дейінгі балалары бар ... және ... ... ... балаларды тәрбиелеуші басқа адамдар жазбаша келісім бойынша
қызметтік іссапарларға жіберілуі, ... ... ... уақыттағы
жұмыстарға тартылуы мүмкін.
Сондай-ақ, еңбек заңнамасында баланы (балаларды) тамақтандыруға
арналған қосымша үзіліс ұсынылатын ... мен ... ... ... тұлғалардың санаттары бекітілген.
Баланы (балаларды) тамақтандыруға қосымша үзіліс алуға бір жарым
жасқа дейінгі балалары бар ... бір ... ... ... ... ... отырған әкелердің (асырап алушылар) құқығы бар.
Үзіліс жұмыстың ... ... 3 ... ... бір баласы бар болғанда – әрбір үзіліс кемінде 30 минут;
– екі немесе одан да көп ... бар ...... бір ... ... үзіліс беріледі.
Баланы тамақтандыруға арналған үзіліс жұмыс уақытына кіреді, және
әйелдердің үзіліс уақытында орташа жалақысы сақталады.
Жұмыс беруші ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылған, жүктілікке және босануға, жаңа
туған баланы (балаларды) асырап ... ... ... ... төленетін әлеуметтік төлем сомасын шегергендегі орташа жалақысын
сақтай отырып, жүктілікке және босануға ... ... жаңа ... ... ... ... ... берілетін демалысқа ақы
төлейді. Аталған ... ... ... шартының және (немесе) ұжымдық
шарттың талаптарында, жұмыс берушінің актісінде көзделеді.
Жүктілікке және ... жаңа ... ... ... ... алған
әйелдерге (еркектерге) баланың тууына байланысты демалыстан басқа заңнамада
бала үш жасқа толғанға дейін жалақы сақталмайтын демалыс көзделген. ... ... ... ... ... анасына ғана емес, сонымен бірге іс
жүзінде тәрбиелеп отырған баланың әкесіне де ... ... Бұл ... ... ... не ... ... ықтимал. Демалыс беру негізі
жоғарыда аталған адамдардың өтініші ... ... Бала үш ... толғанға
дейін оның күтіміне байланысты жалақы ... ... ... жұмыс орны (лауазымы) сақталады. Егер ел заңдарында өзгеше
көзделмесе, бала үш ... ... ... оның ... байланысты жалақысы
сақталмайтын демалыс уақыты жалпы еңбек өтіліне, мамандығы бойынша жұмыс
өтіліне есептеледі. Бала үш ... ... ... бала күтімі бойынша
жалақысы сақталмайтын демалыс ... ... ... ... жағдайда
қызметкер жұмыс берушіге өзінің ниеті туралы жұмыс басталуынан бір ай бұрын
ескертуге міндетті.
Әйелдердің еңбегі мен еңбегін ... ... ... ... ... жоспарлы тексеру жүргізу ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерден олардың еңбек
құқықтарын бұзу туралы түскен арыздарына ... ... ... ... ... ... ... инспекторлары тексереді.
Осындай тексерулер нәтижелері әйелдердің еңбек құқықтарын бұзу, ... ... ... ... мен ... ... таралып отырғанын
көрсетеді. Осыған орай әйелдердің ... ... ... ... ... ... қала береді
2014 жылы Қазақстан экономикасының әртүрлі салаларында 8,5 млн. ... 15 және одан ... ... ... 67,1% ... қамтылды.
Жұмыспен қамтылғандардың жартысынан көбі (4,4 млн. адам) - ерлер, 48,4%
(4,1 млн. ... - ... жылы ... ... саны 6,1 млн. ... немесе жалпы
жұмыспен қамтылған халықтың санынан 71,9% құрады. Жұмыспен ... өз ... ... ... саны 2,4 ... ... ... Өз бетінше жұмыспен қамтылғандардың жалпы санынан жұмыспен
нәтижелі қамтылғандар үлесі 69,9%, жұмыспен нәтижесіз ... - ... ... ... 5,0% ... ... ерлердің үлесі 43,4%,
әйелдердің үлесі - 56,6%. 15-28 ... ... ... ... [41]. Әйелдердің еңбек ... мен ... ... ... пен заң ... ... ... көңіл бөлінбеудің
салдары статистикадан мынадай ... ... ... ... негізгі салаларына әрбір оныншы әйел санитарлық-гигиеналы
нормаларға сай ... ... ... 138 ... ... ... жұмыс істесе, әр жүзінші әйелге ауыр физикалық еңбек ... ... жуық әйел шу мен ... ... ... 64 мыңы ... ... шаң жағдайда, 26 мыңы қолайсыз температурада жұмыс істейді.
Мысалы, Солтүстік облыстық Статистика департаментінің ... ... ... ... тіркелген жарақат саны алдыңғы
жылмен салыстырғанда 2012 жылы 2,9%-ға ұлғайды.
2012 жылы ... ... ... байланысты жазатайым оқиғалардан 72
адам зардап шеккен. Әйелдердің жарақат үлесі 26,4%-ды құрады.
Ажалға апарып ... ... саны 1,7 есе ... ... ... ... бар. Өткен жылы ажалмен аяқталған екі оқиға Петропавл қаласында ...... ... ... – М. Жұмабаев ауданында. ... ажал құшу ... ... және ... шаруашылықтары саласында жиі
тіркелген.Жарақат алу кезінде алкогольден мас ... ... ... ... 2011 жылы – ... ... ... жарақат алудың ең жиі себептері заттар мен
материалдардың құлауы, қирауы, жердің опырылуы болып табылады. ... ... 20 адам ... ... Қозғалатын, ұшатын, айналатын
заттар мен бөлшектердің салдарынан 17 адам ... ... (2011 жылы 5 ... ... ... ... басты себебі – абайсыздық. Осы себептен 26 адам
жарақат алды. Жазатайым оқиға нәтижесінде жарақат түрлері бойынша 27 ... ... 13-і – ... ... 6-уы ашық жара ... жылы облыста еңбек етуге байланысты жазатайым оқиғалардың материалдық
шығыны 14 млн. ... ... оның ... 7,4 млн. теңге немесе 53%-ы
еңбекке жарамсыздық парағы бойынша төленген, 5,3 млн. ... ... ... құрады. 2001 жылы Қазақстанда әйелдер арасындағы
өндірістік жарақаттың төрт мыңға жуық ... ... Бұл ... ... ... 15% құрап отыр. 47 әйел қаза болды. Одан
кейінгі өндірістік жарақаттар ... ... жоқ, ... 2000 ... ... ... 6,1% пайыз құрағаны белгілі – 17 әйел қазаға
ұшыраған.
Әйелдерге тек еңбек етуге ғана емес, сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... беру ... ... жоймасақ та,
әйелдердің еңбек қызметін жүзеге асыруына кері әсер ... ... ... ... ... қажет.
Жұмысшы әйелдердің ерекше бір санаты – бұл жүкті әйелдер және ... бар ... ... ... заңнамасында олардың
құқығын қорғайтын кейбір шаралар қарастырылған.
Кеңестік заңнамада алғашқы қабылданған сәттен бұл ... ... ... 1972 жылғы 21 шілдедегі Қазақ ССР-нің
Еңбек туралы заңдар кодексіне сәйкес жүкті әйелдер ... ... ... ... орташа жалақысы сақтала отырып жеңілірек ... ... ... ... ... ... мөлшерде жеңілдіктер
қарастырылған. 1999 жылғы 10 желтоқсан N 494-І Қазақстан ... ... ... ... әйелдерге түнгі уақытта ... ... ... әйелдерге жүктілігі мен босануы бойынша
босанғанға дейін ұзақтығы жетпіс күнтізбелік күнге, босанғаннан кейін елу
алты ... ... ... екі не одан да көп бала туған жағдайда жетпіс)
күнтізбелік күнге демалыс беріледі. Есептеу жиынтықтап ... ... ... ... ... істеу ұзақтығына қарамастан, жұмыс берушінің
қаражаты есебінен жүктілігіне және босануы бойынша осы ... ... ... ... ... ... ... санына қармастан
оған толық беріледі (Қазақстан Республикасындағы еңбек ... ... ... ... ... ... ... кейбір
тұстарда келеді (Қазақстан Республикасының ратификацияланған құжаты жөнінде
сөз ... ... ... шешім Ана болуды ... ... ... ... келеді [43].
Бұл оймен толық келісуге болады. Жүктілігі мен тууына байланысты
демалыстан басқа, әйелге оның ... ... ... үш ... оған ... жөнінде жалақысы сақталмайтын қосымша демалыс беріледі. Қосымша
демалыс ... ... оның ... орны ... ... Аталған мерзімді
үш жылға дейін созу негізді деп ... ... ... мен
педагогиканың көзқарасы бойынша, баланың дұрыс тәрбиеленуі үшін ... ... ... ... оның ... ... қажетті.
Жоғарыда айтылған барлық шаралар стратегиялық ... ... ... мемлекеттің жүкті әйелдерді қорғау және жеңілдіктер
ұсыну дәрежесі тікелей балалардың өмірі мен ... және ... ... саясатынан көрініс табады. 90-шы жылдардан бастап Қазақстанда
қолайсыз демографиялық ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... мен сәбилер өлімі деңгейінің жоғарылығы
[44]. Созылмалы ауруларға шалдыққан балалрдың саны ... ... ... ... және т.б. ... ... болған [45].
«Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасы
Заңына сай міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне ... ... ... ... ... қоры» АҚ-на түскен әлеуметтік
аударымдар сомасы арқылы орташа айлық табысы анықталып ... ... және бала 1 ... ... ... оның күтіміне байланысты
әлеуметтік төлемдер тағайындалады [46].
     Әлеуметтік төлемдердің мөлшері ай сайын жұмыс берушінің ... ... ... сомасының негізінде анықталады.
       Сонымен қатар, ҚР-ның «Балалы отбасыларға ... ... ... ... ... ... бар ... бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақы;
2) бір жасқа дейінгі бала ... ... ... ... әйелдер үшін – Республикалық бюджеттен, ал ... ... үшін – ... ... ... қорынан төленеді);
3) отбасының орта есеппен жан басына ... ... ... ... ... ... жағдайда, 18 жасқа дейінгі балаларға
арналған жәрдемақы алуға құқығы бар [47].
Мемлекет басшысы 2013 ... 7 ... ... ... Қазақстан халқына Үндеуінде Үкіметке жұмыс ... ... ... ... және бала ... ... демалыста болу кезеңіне мемлекет
есебінен қосымша міндетті зейнетақы жарналарын ... ... ... ... ... ... орындау мақсатында Қазақстан
Республикасының "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне
әлеуметтік ... ... ... ... мен ... туралы" 2014 жылғы 10 қаңтардағы № 156-V Заңымен Заңға өзгерістер
мен ... ... ... ... 1 ... бастап бала бір жасқа толғанға дейін оның
күтімі бойынша демалыстағы әйелдердің ... ... ... ... ... ... балалардың күтімі бойынша демалыстарда
болу кезеңдерінде олардың зейнетақы жинақтарының ... ... ... ... берілетін жәрдемақы мөлшерлері де 12 пайызға дейін
арттырылады. Бала ... ... ... ... мөлшерлері:
бірінші, екінші, үшінші балаға 58172 теңгеге дейін (өткен жылы ол 51930
теңге ... ... және одан да көп ... 96953 ... дейін
арттырылады (өткен жылы ол 86550 теңге болған).
 Гендерлік саясат немесе әйелдердің қоғамдағы белсенділігін арттыру
кеңестік ... ... ... ... ... ... гендерлік саясат жүргізу жөніндегі жұмысты Қазақстан
Республикасы Президентінің ... ... ... және ... ... жөніндегі ұлттық комиссия үйлестіреді. Оның негізгі
міндеті отбасына, әйелдер мен ... ... ... ... ... іске ... ... табылады [49].
Мемлекеттік гендерлік саясат базалық гендерлік заңдарға және Мемлекет
басшысының Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Онда Мыңжылдық даму ... мен ... ... ... ... жою ... Конвенцияның қағидаларына сай Қазақстан үшін
гендерлік индикаторлар анықталған. Олар мемлекеттік ... ... ... ... арналған аумақтарды дамыту бағдарламалары мен стратегиялық
жоспарларына енгізіледі.
Бұрынғы ҚР Еңбек туралы 1999 жылғы ... ... ... емес
ұйымдары еңбектік және әлеуметтік заңнаманың гендерлік сараптамасын
өткізді. Соның ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» ... ... ... бала ... арналған үзіліссіз құқығынан
айырылған, ал ол ХЕҰ-ның Ана болуды қорғау ... ... ... ... ... ... егер әйел ... емізетін болса, онда
ол осы мақсат үшін елдің заңнамасымен бекітілген ... ... ... ... ... ... ... жұмысын тоқтата тұруға
құқығы бар;
2. «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» Заңы әйелдің жүктілігі
мен босануы ... ... ... ... міндетін
мемлекеттен жұмыс берушіге жүктеп отыр. Ал ... ... ... өз ... ... төлеу тиіс;
3. «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» Заңында жүктілігі ... ... ... ... ... ... ... тыйым салынбаған;
4. «Қазақстан Республикасындағы еңбек ... ... ... емес ... ... жеке ... мен тәртібін
белгілейтін норма қарастырылмаған.
Еңбек нарығындағы екі бөлек жаратылыс иелерінің үлес ... ... ... ... да ... ... Сондай бағамдар әйелдердің
экономикалық белсенділігі ерлерден аздап төмен ... ... ... ... ... кемсітуден, төмендетуден емес, қамқорлықтан іздеген
жөн шығар. Олай дейтініміз, елімізде заңнамалық ... ... ... ... ... ... ... бар. Мәселен, 2009
жылы «Ерлер мен ... тең ... және тең ... ... ... заң ... [50]. Жыныстық
кемсітушілікке жол ... үшін ... ... ... шегеленуі қажет-ақ.
Алайда, тең мүмкіндігі мемлекеттік тұрғыдан ... ... келе ... ... да бар. Сондықтан, елімізде
«Әйелдер еңбегін қолдануға тыйым салынатын еңбек жағдайы ауыр және ... ... мен ... ... ... Ол бойынша
тас уатқыш, тас қалаушы, ... ... мен ... механизмдерді
жүргізуші, бұрғылаушы, теміржол көліктерінің барлық түрлерін жүргізуші және
жүргізушінің көмекшісі, жолаушылар мен жүк тасымалдайтын ... ... ... аэрошана жүргізуші, сүңгуір және басқа ... ... ... Ауыр ірі жүк ... жүргізуден де
алшақтатылған. Расында, аптап ыстықта асфальт төсеп жүргендердің немесе
қызыл жалынмен алысқан өрт ... ... әйел ... ... ... басқа зиянды және/немесе қауіпті еңбек жағдайлары, жер асты
жұмыстары, жерасты жұмыстары (физикалық емес ... ... ... ... ... тұрмыстық қызмет көрсету), сондай-ақ көтеру және
жылжыту әйелдердің тарту кімнің бұқаралық өз ... ... ... ... ... жағдайларында, ауыр жұмыс және жұмыс тізіміне сәйкес еңбек,
ауыр ... ... және ... ... ... ... ... ауыр заттарды көтеру және жылжыту
үшін шектеулер:
- ең жоғары ... ... ... ... үшін ... және ... ... өсуі (сағатына 2 ретке дейін) жұмыс істейді - ... ... және ... ... ауысымының бүкіл үнемі жүк - 7kg;
- жалпы салмағы жұмыс ауысымының әрбір сағат ... ... ... ... ... -250 кг ... бетін - 175kg айналысуға
болмайды.
Сөз етіп отырған мәселе өзге елдерде де қолға алынған. Көрші ... да ... ... ... ... ... ... заңмен белгілеп қойған. Одақтасымыздың бірі Беларусьтің еңбек ... ... ... ... де ... ... ... онысы 25
шілдеден бастап күшіне енді. Беларусь үкіметі әйелдердің спирт пен май
айыратын аппараттарда ... ... жүк ... мен ... ... ... жүргізуін қаламайды екен. 
Осыған байланысты «әйелдердің еңбекке құқығы» ұғымында қандай мазмұн
жатқанын анықтау қажет. Өз тарабымнан бұл әйелдердің мемлекет ... ... ... мамандық таңдау құқығы, оған қол жеткізу, ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сол жұмыстарды
орындау кезінде оның денсаулығы мен еңбегінің барынша қауіпсіз ... деп ... ... ... ... ... бұл ... яғни оны қоғамдық көрініс ретінде сипаттайтын ішкі ... ... ... Оның мәні - ... ... құқығы заңнамамен
бекітілген және мемлекет таныған мүмкіндігі ғана болуы тиіс ... ... ... ... ... іске асатындай қамтамасыз етілуі керек.
2.3 Мүгедектердің еңбек реабилитациясын құқықтық реттеу
Қазақстан ... ... ... мен ... ... құрылу жағдайында мемлекет
қызметінің ең ... бір ... оның ... ... ... ... ішінде жалпы еңбекке жарамсыз азаматтардың және ... ... ... ... ... жетекші орын алады. Әлеуметтік-
қамтамасыз ... ... өмір сүру ... ... немесе
төмендеуінің реттеушісі құқық болып табылады. Ол ... ... ... келтіретін немесе көмектесетін мән-жайларды анықтайды.
Жалпы мүгедек дегеніміз – бұл өмірлік қызметіне шек келітірп, ... ... ... ... ағза ... ... ... олардың зардабынан болған дефектілері бар денсаулығы бұзылған
тұлға. Бұл мүгедектер қоғамның әлсіз топтарына жатады, сондықтан да олардың
құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... сөзінің орысша баламасы «инвалидность» сөзі латынның
«invalidus» сөзінен туындаған және ... күші жоқ» ... ... ... мугедек «аурудың, жарақаттың салдарынан
еңбекке қабілетін жоғалтқан адам» деп анықталған (Ожегов С. Т. Соч. ... ... ... ... - бүл ... ... элсіз,
жарақаттанған адам». (Даль В. Тольковый словарь живого великорусского
языка. M.9164., т.2. С.99) . ... ... ... ... ... ... дамуьндағы туа біткен кемшіліктердің салдарьшан өз кәсібі
бойынша жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... 1988, с.190). ... әдебиеттерде мүгедектік
ретінде «еңбекке қабілеттің созылмалы ... ... ... ... салдарынан бұзылуы немесе мардымсыз ... ... ... ... в 3 ... \ Под ... М., 1989,' ... [52]. Бұл мәселе жөнінде БҰҰ ... да ... ... ... ... ... (2006 ... 13
желтоқсан Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция) [53].
Мүгедектердің әлеуметтік-құқықтық реабилитациясына байланысты мәселе
көпжақты және тек ... ... мен ... ғана ... ... ... алу, ... интеграция, мүмкіндіктер
теңдігі, адам құқықтарының жүзеге асырылуы ... ... ... ... үкіметтік емес халықаралық ... ... ... болып табылады. Сондықтан мүгедектерге қатысты
жүргізіліп отырған мемлекеттің саясаты оның өркениетінің көрсеткіші, ... ... ... ... гуманизациясының сапалық белгісі, мемлекет
саясатының іргелі негізі болып табылады.
Өзінің маңыздылығына, көлемділігіне қарамастан ... ... не ... ... ... не құқық
нормаларынан тиісті түрде көрініс тапқан жоқ. Бұл ... ... ... ... реабилитацияны шектелген нақты бір ғылымның
шегінде ғана көрсетеді. Яғни, медицина, геронтология, психология, ... ... ... ... ... ... та, тәжірибелік те жағынан
толығырақ зерттеулер ... ... ғана ... отыр.
Заңгер ғалымдар әлеуметтік-еңбектік ... ... ... ... ... оны ... реттеудің қандай да бір
нақты бағытымен байланыстырады. Мысалы, Л.Н. ... Д.И. ... ... реабилитациясын жұмысқа орналастыру,
экономикалық әсер ... ... ... М.Л.Захаров оны
жеңілдіктер мен қызмет көрсету тұрғысынан ... Р.И. ... ... салалық мәселелердің бір құрамдасы ретінде санайды.
Бұрынғы КСРО мен ... ... ... ... ... жыл ... ... мүгедек және олардың дифиницияларының
түсінігін дәстүрлі физиологиялық ... ... ғана ... ... ... ... тар ... беру оның заңи
қасиетін толықтай жойды, мүгедектік жағдайын мүгедектіктің алдын-алуға заң
тұрғысынан ... оның ... ... үшін ... және ... өміріндегі тең мүмкіндіктерін қамтамасыз етуді
қамтитын құқықтық санат ретінде қарастырмады.
Еңбекке ... ... ... негізі болып табылады
және оның уақытша ... ... ... ... ... ... ... шешіледі.
Кейде еңбекке қабілетсіздік қандай жағдай болмасын кәсіби еңбекті
орындауға мүмкіндіктің болмауы ... ... пен ... ... ... ... ... болмауы ретінде түсіндіріледі [55].
Енді бірде, керісінше, толық еңбекке қабілетсіздікке бірінші,
және кейде ... ... ... ... Бұл ... кәсіби
қабілеттерімен қатар толық қабілеті де жойылғандарды атап көрсетеді ... ... ... ... міндетінен
босатылғандар .
Егер құқыққа жүгінсек, ол еңбекке ... ... ... ... ... негізгі санаттарға дифференциялайды:
1) кәмелетке толмаған балалар;
2) қарт адамдар;
3) мүгедектер.
Біздің жағдайда құқықтық қатынастың ... ... ... ... ... жағдайда еңбекке қабілетсіздікке ... ... ... ... ... ... және ... салдары ретінде
медико-биологиялық және құқықтық санаттардың сәйкестігі байқалады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы дефект, ... және ... ... ... айырмашылықты анықтады.
Дефект – психикалық, психологиялық немесе анатомиялық ... ... ... және ... жоғалту немесе одан ауытқу.
Мүгедектік – адам үшін қалыпты ... ... ... да бір ... ... ... кез келген шектелуі немесе мүлде болмауы (дефект
салдарынан).
Еңбекке қабілетсіздік – жастық, жыныстық, ... және ... ... ... бұл ... үшін ... болып саналатын рөлін
орындау мүмкіндігіне ... ... ... оны ... ... ... шектелуі.
Еңбекке қабілетсіздік, дефект, мүгедектік ... бір ... ... ... ... ... отыр.
Халықаралық және шетел тәжірибесінің ... ... ... ... ... ... Ақыл-ойдың немесе физикалық кемістік тұрақты сипатқа ие ... ... да бір ... ... ... ... ... бір шегінің
болуы (тіршілік әректінің шектелуі).
3. Физикалық немесе психикалық (ақыл-ой) кемістіктерінің ... ... ... ... ... ... ... емес
және бұл шектеулер тек қана денсаулық жағдайларына ғана ... ... ... ... ... ... де
саяды.
Біздің заңнамамен берілген «мүгедек» ұғымының анықтамасын мынадай
редакцияда көрсетуге болады: мүгедек ... ... ... ... бар ... ... ... физикалық немесе психикалық
кемістігі бар және соның салдары ретінде ... ... ... ... жартылай қабілетінен, сондай-ақ қалыпты жеке және әлеуметтік өмірдің
қажеттіліктерін өз бетінше қамтамасыз ету мүмкіндігінен айырылған ... ... ... ... ... бірінші ғылыми зерттеулер, бірінші нормативтік актілер, сонымен
қатар мүгедектерге қатысты БҰҰ-ның конвенциялары мен ... ... ... ... болғанын көрсетіп отыр. Бірақ, осындай
бай тәжірибеге қарамастан, қазіргі таңда не теорияда, не заңнамада ... ... ... ... бір ... ... ... Теоретикалық әдебиеттерде еңбектік реабилитациясы, әдетте тек
рационалды жұмысқа орналастыруға саяды. Ал рационалды жұмысқа ... ... ... бір ... ... ... салу ретінде анықталады.
Мүгедектер үшін олардың төмен еңбек қабілетімен ... ... ... ... ... және ... ... олардың біліктілік деңгейінің сақталуын қамтамасыз ... ... ... жұмыстар болып табылады. Бұл жердегі рационалды
еңбекке орналастыру ғылымның түрлі салаларының ... ... ... ... т.б.) ... ... отыр.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің "Медициналық-әлеуметтік сараптама
жүргiзу» 2005 жылғы 20 шілдедегі N 750 қаулысымен бекiтілген Ережеге сәйкес
медициналық-әлеуметтік сараптамалар ... ... әрі ... ... ... ... белгілейді, сондай-ақ куәландырылатын адамның
әлеуметтік қорғау шараларына ... ... ... ... ... компоненті болып табылатын тиімді
еңбекке орналастыруды жеке емес, ... ... ... ... ... ол ... ... қорытындының белгілі бір жұмыстарды
орындауға медициналық ұсыныстардың болуын, тек кәсіби біліктілік дағдылары
ғана емес, сондай-ақ интеллектуалдық ... ... ... ... жұмысына қолының жетуін, физикалық, психикалық кедергілерді жеңуін,
экономикалық әсерді, материалдық қызығушылықты және өзгелерін білдіреді.
Рационалды ... ... ... сапасы және дәрежесі көп
мөлшерде құқықтық реттеуге, рационалды еңбекке ... ... ... ... ... дұрыс анықтауға тәуелді.
Қазастан Республикасындағы мүгедектерді ... ... ... ... ... ... ... қорғау туралы» Заңымен және ... ... да ... құқықтық актілерімен реттеледі.
Мүгедектің мынадай құқықтары бар: 
• әлеуметтік қорғалу, соның ішінде сауықтыру, қоғамға бейімделу
• әлеуметтік инфрақұрылым нысандарына кірумен қамтамасыз етілу
... ... ... берумен қамтамасыз етілу
• білім беру, қызмет түрін еркін таңдау, соның ішінде еңбекке байланысты
... ... ... ... ... ... ... көмектің кепілденген көлеміне ие болу
• кәсіби дайындық және қайта ... ... ... қалпына
келтіру және жұмысқа орналасу
• Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңнамасына сәйкес үй алу
• мемлекеттік және басқа да ... ... ... ... ... байланыс, көлік, қызмет саласында бірінші кезекте қызмет
көрсетіледі
• мүгедектердің шығармашылық мүмкіндіктерін қолдау. 
Мүгедектерге көрсетілетін әлеуметтік ... ... ... ... және ... да ... жергілікті атқарушы органдармен көрсетілетін қосымша әлеуметтік
төлемдер
• жұмыс берушілердің көрсететін қосымша әлеуметтік көмек түрлері  
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... туралы» заңымен еңбек
реабилитациясының келесі элементтері бекітілген: мүгедектердің білім алуы
және кәсіптік даярлықтан өтуі (ІV ... ... ... ... (V ... [57]. Ал ... көзқарас бойынша, мүгедектердің
еңбектік реабилитациясы келесі бағыттарды қамтиды:
1. медико-әлеуметтік эксперттік ... ... ... ... ... дайындық;
3. оқыту, даярлау, қайта даярлауды ұйымдастыру;
4. мүгедектердің еңбегін ұйымдастыру;
5. жұмыс істеуші мүгедектерге ұсынылған ... ... ... құқығының кепілдігі ретінде әрекет
етуші заңнамада бекітілген мүгедектерді жұмысқа қабылдаудан ... ... ... ... тарту болып табылады.
Мүгедектерді жұмыспен қамту үшін ... ... ... ... орындарының жалпы санына байланысты 3 ... ... ... жеке кәсіпкерлік пен шағын және орта бизнесті дамыту арқылы
қосымша жұмыс орындарын бөледі, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... үшін жұмыс орындарын
анықтап, мүгедектерге кәсіби білім беру қарастырылған.
Еңбек қарым-қатынасы тұрғысынан мүгедектердің ... ... ... ... бас тарту, басқа ... ... өз ... ... ... ... жағдайда, егер
мүгедектің денсаулығына байланысты еңбекке жарамсыздық ... ... ... ... келісімінсіз мерзімінен тыс ... ... және ... ... ... ... шек ... егер медициналық нұсқаулармен мұндай жұмысқа мүлдем тыйым салынса, онда
тіпті мүгедектің ... ... ... әкімшіліктің оны аталған
жұмыстарға тартуға құқығы жоқ.
Мүгедектердің жұмыс уақытын ... ... ... ... шарасын сақтаудың кепілдігі болып табылады. Мысалы, І және ІІ
топтағы ... үшін алты ... ... күні (36 ... жұмыс аптасы)
және ұзақтығы он бес жұмыс күні болатын ақы ... жыл ... ... демалысы бекітілген.
І және ІІ топтағы мүгедектерді толығымен, ал ІІІ ... елу ... ... ... ... ... ... жеке табыс
салығынан босатудың маңызы зор.
Мүгедектерді жұмысқа алуға мүдделілік ... үшін ... ... жалпы санының отыз пайызынан кем емес
бөлігін мүгедектер құрайтын ... онда ... ... ... ... ... қамсыздандару бойынша жеңілдіктер ұсынылған. Ал
егер мүгедектер елу пайыздан астамын ... ... ... мен ... ... мен ... ... босатылады.
Алайда, мүгедектерді жұмысқа орналастыру саласындағы ... ... ... ... ... ететін мәселелер өте көп. Ең
біріншіден, олар мүгедектердің еңбегін ... ... ... отыр. Еңбек үрдісіндегі мүгедектердің бетпе-бет келетін қиындықтарын
ескерсек, жұмыс орнында арнайы жағдайлар жасау, олардың еңбегін ... ... ... ... қол жеткізе алмаған ... ... ... ... құрылғыларды орналастыру, еңбек қауіпсіздігін
қамтамасыз ету, еңбек және ... ... ... ... еңбек
жағдайын өзгерту (жұмыс орнын ұйымдарстыру), үй-жайларды, жабдықтар ... ... ... ... ... ылғалдылық, вентиляция
реттеу, шуды жою, конфликттік ... ... және ... ... Бұл жағдайлардың барлығы ... ... ... ... ... ... етуші заңнама
мүгедектердің еңбегін ұйымдастырудың ... ... ... ... ... Әдетте, мұндай кәсіпорындарда ІІІ топтағы
мүгедектер жұмыс істейді.
2. ... ... Бұл ... ... жүргізілмейді, жұмыстың және жалақының ерекше жағдайлары
құрылды.
3. Арнайы цех, учаскі. Оның өндірістік ... ... және ... ... құрылымдық бірлігі. Мұндай цехтар (учаскілер)
өзге кәсіпорындардың сұраныстары бойынша ... ... ... ... олар ... ... қарай бөлініп,
жұмыс атқарады: өкпе тубуркулезімен, жүйке-психикалық, жүрек-қан
тамыр ауруларымен науқастанғандар. Арнайы цехтағы ... ... ... үшін МӘЭК ұсыныстарымен реттеледі, өнім шығару
нормасы белгіленбейді.
4. Үйдегі жұмыс.
Бүгіндері мүгедектердің еңбегін ұйымдастыру нысанын ... ... ... оның ... ... ... келмеуі, әсерінің аз болуы, қарама ... ... ... мүгедектердің еңбегін ұйымдастыру нысандарын жүйелеп қана қоймай,
оның процедуралық сұрақтарын да жекелеп ... ... ... ... тізімін және үйдегі еңбек үшін өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыстардың
түрлерін қабылдау қажет.
Мүгедектердің еңбегін жеңілдететін құрылғылар мен жабдықтарды
құрастыру және ... ... ... ... бюро ... ... ... құру жөніндегі мәселені шешу орынды болар еді.
Қызметкерлердің негізгі құрамына қосымша ауысым болып табылатын
бригадалар құру ... ... ... ... ... ... бойынша
мәселелерді де қарастыру қажет.
Қарастырылып отырған мәселемен байланысты кез ... ... ... ... ... ... ... мамандардың
пікірі бойынша мүгедектердің кәсіби реабилитациясы және ... ... ... үшін ... ... ... отыр. Мәселен, АҚШ-тың
жекелеген сарапшыларының бағалауына қарағанда, ... ... ... ... ... өсуі үшін ... орналастырудың салдары болып табылатын салықтық түсім түрінде тоғыз
доллар қайтады екен.
Еңбек ресурстары – бұл ... ... және ... ... ... Сондықтан мүгедектердің әлеуметтік-еңбектік
реабилитациясы және оларды еңбек қызметіне ... ... ... міндеті болып табылады.
Мүгедектердің еңбектік реабилитациясын құқықтық реттеу бөлімі
бойынша келесідей қорытынды шығарамыз:
1. Өзінің маңыздылығына, ... ... ... ... не ... ... зерттеулерден, не
құқық нормаларынан тиісті түрде көрініс тапқан жоқ. Бұл ... ... ... ... ... бір ғылымның шегінде ғана көрсетеді. Бұның ... ... ... те ... ... зерттеулер медицина саласында
ғана болып отыр.
2. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ... ... ... ... – адам үшін ... ... ... қандай да бір
қызметті жүзеге асыру мүмкіндігінің дефект салдарынан кез ... ... ... ... Республикасындағы мүгедектердің әлеуметтік қорғалуы туралы»
Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына ... дене ... ... ... ... ... етуінің шектеулігіне байланысты
әлеуметтік көмек пен қорғауды қажет ететін адам ... ... ... ... реабилитациясының негізгі компоненті болып рационалды
еңбекке орналастыру табылады. Рационалды еңбекке орналастыру – ... үшін ... ... ... ... ... ... нашарлауына қауіп келтірмейтін және
мүмкіндігінше, мүгедектікке дейінгі олардың біліктілік ... ... ... ... ... ... жұмыстар
болып табылады.
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев 2014 жылғы 17 қаңтардағы "Қазақстан жолы –
2050: Бір мақсат, бір ... бір ... атты ... ... ... шектеулі азаматтарымызға көбірек көңіл бөлу керек.
…Ондай адамдарға қамқорлық көрсетілуге тиіс. Бұл – ... және ... ... ...... еді және Үкіметке мүгедектігі,
асыраушысынан айырылу ... ... ... ... ... ... 2015 жылғы 1 ... ... 25 ... ... ... 1 шілдесінен бастап:
Бірінші топ мүгедектері 2013 жылы 25378 ... ... ... ... болса, олардың  жәр-демақыларының мөлшері 2015 жылғы 1
шілдеден бастап 38028 теңгеге ... ... топ ... 2013 жылы 19780 ... мөлшерінде мемлекеттік
әлеуметтік жәрдемақы алған болса, 2015 ... ... ... ... ... ... 29696 теңгеге дейін кетеріледі.
Үшінші топтағы мүгедектердің жәрдемақы мөлшері былтырғы жылы ... ... 2015 ... ... ... ... олар 20937 ... алатын
болады.
16 жасқа дейінгі мүгедек ... ... 18660 ... ... ... ... ... болса, 2015 жылдың екінші
жартысынан бастап олардың ... ... 27987 ... дейін
көтеріледі.
3 Халықаралық шарттарда жекелеген санаттағы қызметкерлердің еңбегін
қорғау мәселелері
3.1 Балалар еңбегін қорғауға бағытталған халықаралық конвенциялар
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... негізгі бір бағыты еңбек ... және ... ... ... ... бағытталуы. Аталған бағытты дамыту
мақсатымен Қазақстан Республикасы 1996 жылы ... ... ... еңбек ұйымының «Еңбектің қауіпсіздігі мен гигиенасы және
өндірістік орта туралы» №115 және ... ... ... ... және ... ... кәсіби тәуекелден қызметкерлерді қорғау
туралы» №148 Конвенцияларын ратификациялады .
Аталған Конвенциялар экономикалық қызметтің ... яғни ... ... барлық ұйымдарға және барлық қызметкерлерге таралатынын
айта кету керек. № 115 ... ... ... ұлттық жағдайлар мен
тәжірибеге сәйкес оқыту бағдарламалары мен кәсіби дайындықтың ... ... ... ... ... және ... білім беру
бағдарламаларына еңбектің қауіпсіздігі мен гигиенасы және өндірістік орта
бойынша ... ... ... үшін ... ... ... ерекше көңіл бөлуді қажет ететін ережелерді қамтыған:
«Ұлттық заңнама жұмыс орындарындағы ... ... шу мен ... ... ... ... ... және шектеуге бағытталған сондай-
ақ аталған тәуекелден қорғайтын шараларды ... және ... ... ... шу мен ... туындайтын кәсіби тәуекелдің алдын
алуға және шектеуге бағытталған, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... белгілейді».
Халықаралық шарттар мен келісімдер ... ... ... мен ... шет ... жұмыс атқарған
жағдайда олар үшін еңбекті қорғау жөнінде ... ... ... емес ... ... ... ... орналасқан кәсіпорындарда кызметкер ретінде шетел азаматтары мен
азаматтығы жоқ адамдар Қазақстан Республикасының «Төменгі жас» ... ... ... ... еңбегіне тосқауыл қою мақсатындағы
ұлттық саясатты жүргізу міндеттеледі. Балалар еңбегінің ауыр түрлеріне тез
арада ... ... ... ... ... еңбегінің түрлері"
Конвенциясында барлығына ортақ, бірдей көрсетілген. Қазіргі таңда өкінішке
орай, ... ... ... ... қалған әлемде бірде-бір мемлекет жоқ
шығар [58].
Балалар еңбегіне тосқауыл қою ... ... ... ... ... ... ... балалар еңбегіне тосқауыл бағдарламасын
(БЕТБ) ... ... ... ... ... бастамашыларға,
сонымен қатар Конвенция ... ... ... кірістіріліп,
тәжірибеде орындалудың қажеттілігіне бағытталған.
Балалар еңбегімен күрес бойынша XЕҰ-ның жұмысын жоспарлау ... жылы ... ... ... ... тосқауыл бағдарламасының
негізі қаланды. Басында тек, алты ... ... ... ... ... ... үкіметі болды. Бүгінде, XБЕТБ-сы 80-нен астам
елде осы бағдарламаның ... ... ... және ... ... ... атап ... қоғамдық пікірді өзгерту және XЕҰ ... ... әрі ... ... барысында халықаралық, ұлттық компанияларда
жұмыс жүргізу;
- сондай-ақ құқықтық экспертизалар, аймақтық әрі ... ... ... ... ... баға беру мен стратегия
құрастыру ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер мен жұмыс беруші
ұйымдардың, ... емес ... мен ... ... ... саяси ерікке түрлі мемлекет үкіметтерінің қызығушылық ... ... ... ... ... ... қабылданғаннан бастап-
ақ, өзі қамтыған қатысушы мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... өрескел салдарын болдырмау мәселесінде
айтарлықтай табысты жұмыс ... ... ... ... мен
орындау мақсатында: балалар еңбегін болдырмауға; қауіп төндіретін,әрі жұмыс
орынында зұлымдылық көрсетілетін ... ... ... ... мен ... ... ... көрсетіп беруге; сондай-ақ, толық
тосқауыл қою ісінде балалар ... ... ... ... жақсартуға
бағыттылған жергілікті мемлкеттік немесе жекеменшік ... ... ... 2005 ... ... ... Еңбек Ұйымы (XЕҰ) мен оның
Xалықаралық балалар еңбегіне тосқауыл бағдарламасы ... ... ... (Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан) «Балалар еңбегінің ... ... ... ... Азия ... ... аймақтық жобасын»
(PROACT CAR)енгізді.
  PROACT CAR жобасының ... ... Азия ... және ... ... ... ... ауыр
түрлері бойынша мәліметтер базасын құру;
2. Ақпарат алмасу және оны Орталық Азияға тарату;
3. Мақсатты топтар мен ... ... ... еңбегі мәселесі
туралы ақпараттылық деңгейді жоғарлату;
4. Елдер мен жалпы аймақтың дамуындағы балалар еңбегі бойынша ... ... ... ... ... ... стратегия мен заңды жетілдіру, мемлекеттік
саясатты дамытуға қолдау көрсету;
6. Жұмыс істейтін балалар мен олардың отбасыларын қолдау жобалары:
7.Бағдарламаны құрастыру үшін ... ... мен ... ... мен ... ... ... арқылы БЕНТ-мен күесті тиімді
дамыту.
Женевада Халықаралық Еңбек Бюросының Әкiмшiлiк ... ... ... ... 1 ... ... сексен жетiншi сессиясына жиналған,
Халықаралық Еңбек Ұйымының Бас Конференциясы, балалар еңбегi ... ... актi ... қала беретiн ең төменгi жас туралы ... ... 26 ... Халықаралық еңбек ұйымы Бас конференциясының ... ... [59] мен ... ... ... пен ... көмектi қoca алғанда, ұлттық және халықаралық
iс-қимылдар үшiн ... ... ... ... ... ең нашар
түрлерiне тыйым салуға және жоюға арналған жаңа актiлер қабылдау қажет деп
санай отырып, балалар еңбегiнiң ең ... ... ... жою ... әрi ...... талап етедi, онда тегiн базалық бiлiм беру ... ... ... түрлерiнен босату, сондай-ақ олардың отбасы
мұқтаждықтарын ... ... ... және әлеуметтiк кiрiктiру қажет деп
санай отырып, 1996 жылы Халықаралық еңбек конференциясының ... ... ... жою ... ... еске сала ... балалар
еңбегi көп жағдайда кедейлiктің салдары және бұл ... ұзақ ... ... ... атап ... ... ... және жаппай
бiлiм алуға жеткiзетiн тұрақты экономикалық өсуде жатқанын мойындай отырып,
Бiрiккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1989 ... 20 ... ... ... ... ... ... еске сала отырып [60]., 1998 ... ... ... ... ... XEҰ ... негiз қалаушы қағидаттар мен ... ... ... еске сала ... балалар еңбегiнiң ең нашар түрлерi басқа
да халықаралық ... атап ... 1930 ... Мәжбүрлi еңбек туралы
конвенцияда және Бiрiккен Ұлттар Ұйымының құлдықты, құл саудасын ... ... ... мен салттарды жою туралы 1956 ... ... ... еске сала ... ... күн ... ... болып табылатын, балалар еңбегi туралы бiрқатар ұсыныстарды
қабылдауға ... ете ... осы ... ... ... нысанын
берудi шеше отырып, бiр мың тоғыз жүз тоқсан тоғызыншы жылдың маусым айының
он жетiншi күнi Балалар еңбегінің ең ... ... ... салу және ... ... ... ... 1999 жылғы конвенция атаулы конвенцияны
қабылдайды [61]. Осы ... ... ... мүше-мемлекет балалар
еңбегiн ең нашар түрлерiне тыйым ... және ... ... ... ... ... қабылдайды. Конвенцияның мақсаты үшiн «бала» деген термин
18 жасқа ... ... ... ... ... №182 ... еңбегінің ең нашар түрлеріне»
(БЕНТ):
«Балалар еңбегiнiң ең нашар түрлерi» ... ... ... ... ... ... мәселен, балаларды сату және
оларды саудалау, қарыз кiрiптарлығы мен крепостнойлық ... ... ... ... ... ... оның ... балаларды қарулы
қақтығыстарда пайдалану үшiн оларды мәжбүрлi немесе мiндеттi жалдау ... ... ... ... ... ... үшiн, ... өнiм өндiру
үшiн немесе порнографиялық қойылымдар үшiн ... ... ... ... ... ... белгiленгенiндей, баланы заңсыз
қызметпен айналысу үшiн, атап ... ... ... өндiру және сату
үшiн пайдалануды, жалдауды немесе ұсынуды;
4) өзiнiң орындалу жағдайы немесе ... ... ... ... ... ... зиян келтіру.
Аталмыш бағдарлама Қазақстан Республикасында да орындалуда. Балалар
еңбегіне тосқауыл қою ... ... ... ... «Орта
Азияда балалар еңбегіне тосқауыл қоюды жүзеге асыру әрекеті" (РROACT-CAR, Ш-
кезең) атты ХЕҰ-ның жобасы Орта Азиядағы төрт ... ... ... ... ... ... ... тосқауыл қою» бойынша ХБЕТБ жобасы (SECBL) Непалдың
батыс және шығыс ... ... ... ... SECBL жобасы комитетте
анықталған жұмыс істейтін балаларға бағыт-бағдар ұсыну үшін және ... ... алу ... ауыл ... ... ... ... Жоба балалар еңбегінің барлық түрлері үшін мақсатты
топтанда тыс жерлерде (аталмыш жағдайда ауыл шаруашылығына қатысты) ... ... ... кеңейту үшін құрылған болатын. Жоба 2008 жылдан
басталып, бұрынғыдай 2010 ... ... ... осы ... тоқтатту үшін
түрлі күштерден қолдау тауып, жұмыс істеп келеді.
SECBL жобасына ... ... ауыл ... ... осы ... қатысты ешқандай механизм болмаған еді. Ауылшаруашылық қауымына
әр түрлі қызығушы тараптардың ... ... әр ... балалар
еңбегіне бақылау жасау алға қойылды. Бұл ауылды балалар еңбегінен ... ... ... мен жүйе ... кейін, балалар
құқығы бойынша, балалар еңбегінің ауыр салдары, халықаралық еңбек талаптары
мен заңдарының аясында, ... ... ... ... 7-11 ... әйелдер мен мұғалімдер кіретін) комитет құрылды. Бұл балалардың
әр түрлі ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын бақылайды әрі қауіп тудыратын ... ... ... құрбандарын анықтайды. Барлық жақтардың
қатысуының нәтижесінде және комитеттің дайындығының ... ... ... алу мен еңбекке араласқандарды анықтауға барлық ... ... тек ... еңбегін бақылау комитетінің өзі ғана 67
баланы еңбектен босатып, 58 балаланың еңбекке араласуының алдын алды, ал 32
тағы бала ... ... ... ... әр ... әлеуметтік таптардан,
әр түрлі этникалық және діни ... ... ... Бұл ... ... ... жоба ... кейінгі тұрақтылықтың
болатындығына санім ұялатады.Бұл жобаның көшбасшыларымен осылай бағаланған
болатын. Бұл жұмыс ... ... ... ... түбегейлі жояды.
Тәжірибе нәтиже жағынана алып қарағанда тұрақты болып келеді, өйткені
ол барлық жағрафиялық ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін жоба «менің ... ... ... ... жергілікті билік органдары осы жағымды әрекетті пен жұмысты қолдау
үшін комитетке барлық ресурстарды ... ... ... ... ... ... серіктестік қатынастарды көрсетеді. Ол
мұғалімдермен, денсаулық сақтау қызметкерлері, ... ... ... көрсету саласы мен білім беру, денсаулықты қорғау салаларымен тығыз
байланысты. Бұл ... ... атап ... ... күрес,
қоғамдағы балалар еңбегін жоюға әсер ететін мемлекеттік қызметтерді ауыл
деңгейінде көрсету болып табылады. ... ... мен ... ... істейтін балаларды анықтау мен балалар еңбегінің алдын алу
бойынша комиттетті ... ... ... ... ... әйелдер мен
қыздар, оның ішінде мұғалімдер, жұмыс істейтін балаларды анықтау мен оларды
босатуды білім ... ... ... ... ... ... еңбегін әр
түрлі қолдаулардың есебінен жою, оның ішінде ауылда қызмет көрсету сапасын
жоғарлату үшін ... ... ... ... ... ... қадағалап
жою. Сондай-ақ қауымдастық пен ата-аналар арасында өзара ... ... ... ... мен ... ... алғашқы кезінде
құру үшін өте жақсы механизм. Болашақ ресурстық комитет бастамаларын қолдау
арқылы қоғамдастық жобаның тұрақтылығын қамтамасыз ете алады.
Тәжірибе ... ... өте ... ... ... ... жұмыс
істейтін жүйенің болмауы балалар еңбек ету үшін экономиканың тұрақты ... өте ... ... ... ... еңбегіне қатысты
мәселелермен, балалар еңбегінің жағымсыз салдары мен елдің ауылшаруашылық
аудандарында білімнің маңыздылығы ... ... ... ... ... Ауылдарда да білім бағдарламаларының жағасқаны ... ... ... табу ... ... ... аясында
балалар еңбегін бақылауды алға қою ... ... шара ... ... жұмысшы қатарына алынғандағы шарттар мен жағдайларды сондай-ақ балалар
еңбегін ескеру мен жою мәселесінде анықтылықты дамыту қажет [62]. 
ІРЕС балалар еңбегі мәселесін ... ... ... арқылы
балалар еңбегі мәліметтерін сәйкестендіру, талдау және құрастыру ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер
мәжбүрлеу және еркінен тыс еңбекке тарту ... ... анық ... ... 2005 жылы ... ... ... мәжбүрлеу еңбегімен
күресте алғашқы рет осы жұмысқа тартылғандардың саны туралы ... ... ... ... ... бала анықталып, 18-ге толмаған
жастардың 40-50 пайызы осы жұмысқа ... ... ... ... еңбегі мен адам саудасының өршуі алаңдаушылық
туғызып, мемлекеттерді ХЕҰ басқармасымен ... ... болу ... ... бойынша толыққанды ақпарат алуға мәжбүрледі:
Ұлттық дейгейде балалар мен ересектерді мәжбүрлеу еңбегіне пайдаланудың
көлемін анықтау;
Оларды қабылдау формалары ... ... ... және канау түрлері бар)
мен құрбан болғандардың жалпы ахуалы;
  ХЕҰ алғашқы қадам ретінде адам ... мен ... ... ... Delphi ... құрастырды. Delphi әдіснамасы
бақылаушыларға негізгі көрсеткіштер болуға тиіс деп өз ... ... ... және ... да пікірімен санасуға жол ашты.
Бұл зерттеулер 2008 жылы Еуропалық Комиссиясы ХЕҰ жобасымен бірлесіп,
құрамында бақылаушылардан Еуро комиссия, еңбек ... ... ... ... ... ... Тилбург университеті, БҰҰнашақорлық және
қылмыс бойынша басқармасы мен құқық негізі бойынша ... ... ... ... ... ... қадам есебінде, ұлттық зерттеулерді жүргізу мен тестілеудің
әдістеріне қызығушы елдердің қатарын анықтады. Әр елде Delphi ... ... ... бейімдеудің әдіснамасын құрастырған болатын. Ғылыми
зерттеу мен ... ... ... ... үшін ... ... ... статистика қызметімен тығыз байланыста
жүзеге асырылды.
Зерттеулер жүргізу үшін, саяси қолдау ... шарт ... ... ... ... ... өте маңызды мәселердің біріне саналады.
Құқық қорғау органдарының ... мен осы ... ... мен ... ... ... ... айырмашылық байқалады. Сол себептен,
мәжбүрлеу еңбегінің ең кең тараған түрін анықтау ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл осы мәселе
бойынша ... ... ... мен ... қай ... ... ... етеді. Сонымен қоса, бастапқа мән
статистикалық жұмыс үшін осы ... ... мән ... ... ... ... ... бақылауды табысты жүзеге асыруды
қамтамасыз етуде қажетті шарт болып ... ... ... ... әйелдердің еңбегін реттеу
Қазақсан Республикасы әлем қауымдастығымен қосылуды ... ... ... ... ... отыр.
2000 жылы әлемнің көптеген елдері қол қойған БҰҰ ... ... мен ... ... ... әйелдің
құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту адамзаттың үшінші мыңжылдықта дамуының
негізгі мақсаттарының бірі ретінде анықталған.
Қазақстан өзінің ... 17 жылы ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау саласында белгілі бір
прогрестерге қол ... жылы ... БҰҰ ... ... кемсітулердің барлық
нысандарын жою туралы Конвенцияны ратификациялады. Сол ... ... ... ... және ... ... әйелдің азаматтығы туралы» БҰҰ
Конвенциялары да ратификацияланды. Қазақстан адам ... ... ... ... ... ... 60-тан астамын
ратификациялады.
БҰҰ Әйелдерге ... ... ... ... жою жөніндегі
комитетінің сарапшылары тұтас алғанда Қазақстандағы ... ... ... оң ... атап ... ... ... 2005 жылғы 20 қарашадағы No1677 Жарлығымен
2006-2016 Әйелдер ... ... ... сұрақтардың көбеюі ХЕҰ-ын
құруды негізгі алғышарты болды. Ол ... ... ... ... ... ішінде әйелдердің еңбек үрдісін қауіпсіздендіру, еңбек
пен ана болуды қорғау, әйелдер еңбегіне тең еңбек ақы талап ету, ... ... ... ... ету. ... ... алу кезінде тең мүмкіндіктерге
кепілдік беру, жалданып жұмыс істейтін әйелдердің өмір сүру деңгейін ... т.б. ... ... ... және ... ... зерттеулер мен
ұсыныстар енгізу белсенді сипатқа ие бола бастады. ... ... ... ... орны мен оның ... қатынасты анықтайтын екі
түрлі концепция пайда болды.
Біріншісі, ... ... ... және ... ... ... ... ерекше жан иесі ретінде қарастырды.
Екіншісі, керісінше әйел мен ер адамның арасында ... жол ... ... ... ... ... ... толық теңдікті талап етті.
Халықаралық еңбек бюросы бірінші және ... ... ... ... ... ... ... еңбек
бюросының қызметін әлемдік деңгейде әйелдер еңбегін заңшығарушылық-құқықтық
қамтамасыз ету ... ... ... ... жасаушыларға жатқызуға болады.
Аталған құрылым ХЕҰ-ның сессияларында ... ... ... және құрастырушысы болған. Солардың ішіндегі біріншісі түнгі
уақытта өндірістік кәсіпорындарда әйелдер еңбегін қолдануға тыйым салды, ... – ана ... ... ... еді. ... көптеген елдері конвенцияны
ратификациялап онда бекітілген қағидаларды қолдады.
Конвенция ... ... ... ... ... бар
еңбек ететін еңбекші ерлер мен әйелдерге ... ... ... ... дайындалу, оған қол жеткізу, ... ... ... ... шектеген кезде қолданылады. Еңбекші ерлер мен
әйелдерге арналған шынайы тең қарау және тең ... ... ... ... әрбір мүшесінің мемлекеттік саясаты мақсаттарының бірі ақы
төленетін жұмыстарды ... ... ... ... ... бар ... кемсітушілікке ұшырамай және мүмкіндігінше кәсіби
және отбасылық міндеттемелерін үйлестіре отырып, өз ... ... ... ... ... ... қоры (ЮНИФЕМ) әйелдер құқығын қорғау, олардың
экономикалық және ... ... ... ... гендерлік теңдік
жөніндегі инновациялық ... ... ... және ... ... Қазақстанда 1999 жылы шілдеде ашылған ... ... - ... ... және ... –мен бірлесіп, «БҰҰ ... ... ... платформасын орындау қызметін қолдау»
жобасын іске асырды. Бұл жобаның негізгі мақсаттары - әйел ... ... және ... көрсетумен, сондай-ақ гендерлік проблематиканы ескерумен,
гендерлік саясат пен бағдарламаларды тұжырымдау мен ... ... ... ... ... ... стратегиясын орындау
жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру кезінде БҰҰ агенттіктерімен азаматтық
қоғам және үкімет арасындағы ... және ... ... ... ОСО және ССЗ ... БҰҰ ... мен ... гендерлік
тәсілдерді ескеру, сондай-ақ ЮНИФЕМ түсіндірме-ағарту жұмыстарына ықпал
етумен шектеледі.
Тәуелді еңбектің әйелдерге тән емес түрлерімен ... ... ... ... ... ... ... әйелдерге қатысты қолданылады.
Конвенцияны ратификациялайтын әрбір мүше мемлекет мүдделі жұмыс берушілер
мен еңбекшілердің ... ... ... ... ... егер
Конвенцияның оларға қолданылуы айтарлықтай сипаттағы ерекше проблемалардың
туындауына әкеп ... ... ... ... ... ... қолданылу аясынан толық немесе ішінара алып тастай алады.
Жұмыс істейтін әйелдердің мүдделерін қорғау үшін «Аналықты ... № 183 ... ... ... (ХЕҰ) ... 2012 ... 14
ақпанында Қазақстан Республикасымен ратификациялануы өте маңызды. Ананы
қорғау туралы 1952 ... ... ... ... қайта қарау туралы
конвенциясыны Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 14 ...... ... ... ... ... ... термині
қандай да бір кемсітушіліксіз кез келген әйел ... ... ал ... ... да бір ... кез келген баланы білдіреді.
Конвенцияда қарастырылған маңызды әлеуметтік индикаторлар бойынша
Қазақстан Конвенцияда белгіленген ... асып ... ... ... ... бойынша еңбек демалысының төменгі ұзақтығы: Конвенция бойынша
– 14 ... кем ... ал ... – 18 ... Сонымен бірге Конвенцияда
жүктілігі және босануы бойынша ақшалай ... ... ... ... ... екі ... кем емес, ал Қазақстанда Мемлекеттік
әлеуметтік сақтандыру қорынан әйелдердің жүз пайыз еңбек ақысы ... ... ... ең ... ... он ... мөлшерінен аспайтын
табыстан әлеуметтік аударымдар сақтандыру жарналары) төленетіндіктен, тіпті
сақтандырылмаған жалақыданжүз пайыздан аса ... ... ... ... ортақ декларациясының (1948 ж.), Әйелдерге
қатысты ... ... ... жою ... Бала ... ... БҰҰ конвенциясының (1989
ж.), Пекин Декларациясы және ... ... (1995 ... ... ұйымының еңбекші әйелдерге қатысты мүмкіндіктер мен
қатынас теңдігі туралы ... (1975 ж.), ... ... ... ... ... қалаушы қағидаттар мен құқықтар және
оларды іске асыру механизмдері туралы декларациясының (1998 ж.), ... ... мен ... үшін ... мен қатынас теңдігін қамтамасыз
етуге бағытталған халықаралық еңбек ... 1981 ... ... бар еңбекшілер туралы конвенциялар қабылданды. Осы ... ... ... тән емес ... ... әйелдерді қоса
алғанда, жалданып жұмыс істейтін барлық әйелдерге қатысты қолданылады.
Конвенцияны ратификациялайтын әрбір мүше ... ... ... мен ... ... ... ... өткізгеннен
кейін, егер Конвенцияның оларға қолданылуы айтарлықтай сипаттағы ерекше
проблемалардың туындауына әкеп ... ... ... ... осы ... ... аясынан толық немесе ішінара алып
тастай ... тең ... ... ... рет ... ... болған 1775
– 1783 жылы тәуелсіздік жолындағы соғыс кезеңінде ... ... ... ... ... қозғалысы әрі қарай жанданды.
Феминист әйелдердің 18 ғасырдың аяғы мен 19 ... ... ... ... ету, білім алу, түрлі кәсіптерді игеру, тек еркектер ғана
пайдаланатын ... ... қол ... ... 19 ... аяғында Еуропа
мен Солтүстік Американың барлық елдерінде феминист әйелдердің ұйымдары
пайда болды. 1888 жылы ... ... ... 1904 жылы ... ... жолындағы халықар. одақ құрылды. Халықаралық және ... ... ... БҰҰ мен оның мамандандырылған мекемелері
әйелдердің жағдайына қатысты түрлі мәселелер бойынша ... ... ... ... Атап айтқанда, БҰҰ Бас Ассамблеясы
1967 жылы қарашада Әйелдер жөніндегі кемсітушілікті жою ... ... ... Үкіметінің 2011 жылғы 15 қыркүйектегі № 1064
қаулысымен «Әйелдерге қатысты кемсiтушiлiктiң барлық нысандарын жою туралы
конвенцияның орындалуы ... ... ... ... ... ... ... барлық нысандарын
жою туралы конвенциясының (БҰҰ СИДО жөніндегі конвенциясы) іске асырылуы
жөніндегі біріккен үшінші және төртінші ұлттық баяндамада 2004 жыл мен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бұл Конвенцияны осы кезеңде іске ... ... ... келтірілген.
      Баяндама барлық министрліктер мен ведомстволар, ... ... ... ... әкімдері жанындағы әйелдер істері және отбасылық-
демографиялық саясат ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы қаңтардағы екінші баяндамасының
тұсаукесерінен кейін алынған БҰҰ-ның Әйелдерге ... ... ... (БҰҰ СИДО ... ... ... түсініктемелері мен
ұсынымдары ескеріле отырып дайындалды. Баяндаманы әзірлеуге үкіметтік ... ... ... ... ... ... ... органдар, халықаралық және үкіметтік
емес ұйымдар өкілдерінің қатысуымен Қазақстан Республикасы Президентінің
жанындағы Әйелдер ... және ... ... ... ... отырысында, сондай-ақ Қазақстан Республикасы
Парламентінің Мәжілісінде талқыланды. Олардың ... мен ... ... түпкілікті пысықтау кезінде ескерілді.
      Баяндаманың І бөлімінде ... ... ... ... негізі,
адам құқықтарын қорғау жөніндегі заңнамалық ... ... ... адам ... саласындағы ақпаратты тарату бойынша қабылданып
жатқан шаралар туралы жалпы ақпарат беріледі.
ІІ бөлімде есептік кезеңде орын ... ... ... СИДО ... ... ... Қазақстанның қабылдаған
міндеттемелерін орындауы жөніндегі әкімшілік және басқа да шаралар, қол
жеткен ... ... ... мен оны одан әрі іске ... ... ... туралы ақпарат баптар бойынша ұсынылған.
      2010 жылы «Дүниежүзілік экономикалық форум» халықаралық ... ... ... ... – 2010» ... ... Әлемнің 134
еліндегі ахуалды төрт көрсеткіш: экономикалық қатысу және мүмкіндік, ... ... ... денсаулық және өмір сүру ұзақтығы бойынша бағалай
отырып, ол Қазақстанды 41 орынға ... ... ... ... одақтың 14 елін, соның ішінде Франция, Италия және ... озып ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму
бағдарламасына осы баяндаманы дайындауда көрсеткен техникалық ... ... ... ... ... ... Назарбаев еліміздің 2050 жылға дейінгі
дамуының жаңа саяси бағдарын ұсынды. Басты мақсат – Қазақстанның ең дамыған
30 мемлекеттің қатарына ... ... ... ол – ел ... ... ... жаңа дәуірдің кемел келбеті. Осынау мүдделі мақсатымызға жету
үшін ... ... ... ... ... ... алу ... отыр. Заманымыздың ғарыштық жылдамдықпен алға басуына орай, қазір
әр салада заң және заңдық нормалар қажет болып келе ... Бұл – ... және ... ... ... алып қарасақ, қазір әлемнің ... орын алып ... ... ... өзгерістер және жаңадан шығып
жатқан ... ... ... пен ... ... ... ... алмай жатқан мәселелер бар.
Адамды адам еткен - еңбек» демекші, адамзат тіршілігінің барысында
еңбек оның тіршілігінің ... ... және ... ... ... ... болуда. Адам өзінің саналы ғұмырын рухани және ... ... үшін ... ... Қазіргі кезде
еңбекке және оның негізгі элементі қызметкерге деген көзқарастың өзі ... ... пен ... бір – ... тығыз байланысты, өйткені
еңбектің негізгі мақсаты адамға игілікті ... ... ... табылады.
Еңбек қорғау дегеніміз - тұлғаның үйлесімді ... ... ету ... еңбек қабілеттілігін арттыруға, денсаулығын өндірістік ортаның әсерін
қорғауға бағытталған мемлекет, кәсіподақтар, мекемелер, ... ... ... бірігіп жасалатын ұйымдастыру- экономикалық,
психологиялық, эстетикалық, емдеу – ... ... және ... да ... ... ... табылады.
Қоғамымызда мемлекет тарапынан ерекше қорғау мен қолдауды қажет
ететін жекелеген санаттағы қызметкерлер бар. Олар ... ... ... ... ... ... ... негіздерде
атқара алмайды. Бұндай тұлғалардың еңбегін қорғауды қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... ескеретін ерекше нормаларды белгілеу қажет.
Қоғамның әлеуметтік қорғалмаған топтарына, яғни әйелдер,
жасөспірімдер және ... ... ... отырған мемлекеттің
саясаты, олардың мүдделерін қорғау мақсатымен қабылдаған шаралары ... ... оның ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасының өзін әлеуметтік мемлекет ретінде бекітуі оның
әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттарын ... ... мен ... мүдделерін қорғау – ұлттық ... ... ... ... бала ... туралы» заңның 16-бабына
сәйкес, әр баланың еңбек бостандығына, қызмет және мамандық ... ... ... бар. Он төрт жастан асқан балалар ата-аналарының
келісімімен бос ... ... ... мен ... бойынша
қолжетімді, баланың дене, адамгершілік және психикалық жай-күйіне зиян
келтірмейтін қоғамдық ... ... ... ... ... ауыр ... ... зиянды және қиын жұмыстарға қабылдауға немесе тартуға
тыйым салынады.
Әйелдер еңбегін қорғау ... ... ... және ... жағдайларын қамтамасыз етуге ... ... ... ... және өзге де ... кешенді жиынтығы болып
табылады. Бұның ішінде басымдылық әйелдер еңбегін қорғау жөніндегі тиісті
нормалары мен жағдайларында бекітілген ... ... ... еңбегін реттеу жүйесінің маңызды әлеуметтік-құқықтық мәні
бар, себебі оларға еңбектік құқықтар мен жеңілдіктер ұсына ... ... ана болу ... үйлестіруге мүмкіндік береді.
Әйелдер еңбегін реттеу екі негізгі, өзара байланысты ... ... ... ... ... ... ... тұратын әйелдер еңбегін жалпы қорғау, және аналардың еңбек
пен тұрмыс жағдайларын жақсартатын еңбекті ... ... ... «әйелдер еңбегін ерекше қорғау».
Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің әлеуметтік қорғалуы туралы»
Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес, дене ... ... ... ... ... етуінің шектеулігіне байланысты
әлеуметтік көмек пен қорғауды қажет ететін адам мүгедек болып табылады.
Еңбек реабилитациясының негізгі компоненті ... ... ... табылады. Рационалды еңбекке орналастыру – бұл мүгедектер үшін
олардың төмен еңбек ... ... ... ... ... ... және ... мүгедектікке дейінгі
олардың біліктілік деңгейінің сақталуын ... ... ... бойынша жұмыстар болып табылады.
Ал енді біздің елде билік өзінің адами ресурстарын дұрыс пайдаланып,
халықпен тікелей ... ... ... баратын мемлекеттік
қызметшілердің және азаматтық қызметшілердің рөлі зор.
Айталық, бүгінгі таңда мұғалімдер бір ... ... ... ... ... ... сала ... үшінші
министрлікте, денсаулық сақтау саласының мамандары төртінші министрлікте,
спортшылар басқа бір ... ... ... ... ... ... ... құзырында шашырап кеткен. Солардың құқығын
қорғайтын заң жобасына мүдделілік танытып, қабылдануына жауапты ... ... жоқ. Жаңа ... ... ... қамтылуға тиіс: азаматтар
құқықтарының, бостандықтарының және заңды мүдделерінің мемлекет мүдделері
алдындағы ... ... ... ... ... ... және өз қабілеттері мен кәсіби даярлығына сәйкес жоғарылатылуға
тең құқықтылық қағидаты; азаматтық қызметшілердің кәсібилік және ... ... мәні ... ... орындағаны үшін еңбекке ақыны
тең ... ... ... ... мемлекеттік органдар мен ... өз ... ... қабылдаған шешімдерді орындаудың бағынысты
қызметшілер үшін міндеттілік қағидаты; Бұл Қазақстан ... ... бірі ... табылады. Ол мемлекеттік биліктің
біртұтастығына және заңның жоғары күші болатынына, ... ... ... бағыныстылығына негізделеді. Осының арқасында мемлекеттік
механизмнің барлық буындарында атқарушылық тәртіп үшін шынайы ... ... ... ... төлеу жүйесін қалыптастыруда түрлі
тәсілдер қолданылады, соған қарамастан, олардың мәні ... ... ... ... атқарылатын жұмыстың күрделілігі мен
жауаптылығының ... ... ... ... отыр. Дәл осы
принциптер мен тәсілдер Қазақстан Республикасында ... ... ақы ... жаңа ... ... етіп ... болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10-желтоқсанда
бекіткен «Адам құқықтары жалпы ... ... ... Конституциясы 30.08.1995ж.
3. Ахметов А., Ахметова Г. Еңбек құқығы.Оқулық.-Алматы: «Заң әдебиеті»,
2006.-8 б.
4. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі.15 мамыр 2007ж.
5. Ахметов А., ... Г. ... ... ... 2006.-10 ... Жампейісов Д.Ә., Жампейісов Д.Ә.Еңбек құқығы және әлеуметтік
қамсыздандыру құқығы: Оқулық.-Астана:Фолиант,2007.- 30-б.
7. Трудовое право России: учебник для ... ... Е.Б. ... ... - М.: ООО ... 2008. - 502 б.
8. Дурановская Г. Вахтовый метод организаций работ.// ФБ ... ... - No 5(36) май. - 29 ... Скала В.И. Некоторые вопросы вахтового метода работы. // ... ... в ... - 2010. - No11. - 8 ... ... Е.Н. // Комментарий к Трудовому кодексу РК. Общая ... ... ... Жеті ... 2009. - 373 ... Ресей Федерациясының Еңбек кодексі, 30.12.2001 N 197-ФЗ
12. Уваров В.Н. // Трудовое право Республики Казахстан: Учебник. 2-е
изд. – Алматы: Раритет, 2008. - 278 ... И.Я. ... / ... и международное трудовое право. –М.:
Дело,1999. - 518 ... ... О.М., ... В.В. // ... ... развития крупного
сырьевого моноотраслевого региона на Крайнем Севере. – ... ... 2004. - 182-183 ... ... - ҚР ... агенттігінің сайты
16. «Азаматтық қызметшілер лауазымдарының тізбесін бекіту туралы».
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 ... 27 ... N 850 ... ... ... кіру және азаматтық қызметшінің бос лауазымына
орналасуға конкурс өткізу ережесін ... ... ... ... 2007 жылғы 27 қыркүйектегі N 849 қаулысы.
18. «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
қызметкерлеріне еңбекақы ... ... ... ... ... 2007 ... 29 желтоқсандағы N 1400 қаулысы.
19. «Қазақстан жолы – 2050: бір ... бір ... бір ... ... 2014 ... 17 ... ... Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 31 қаңтардағы N 124 Заңы.
21. Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... 2013 ... 26.11 No 572-о-м бұйрығымен бекітілген «Жеке меншік
нысанындағы ұйымдар кызметкерлерінің еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... В.Н. ... Республикасының еңбек құқығы. – Алматы:
ҚазГЗУ, 2002. – ... ... ... 2014 ... 29  ...... ... «Қазақстан Республикасы  Денсаулық сақтау және
әлеуметтік даму ... ... ... ... - Халықаралық ақпараттық агенттiгінің
ресми ... ... ... ... 2011 ... 28 ... қаулысымен бекітілген «Қызметкерлерді еңбек қауіпсіздігі және еңбекті
қорғау мәселелері бойынша оқыту, нұсқама беру және ... ... ... мен ... ... ... ... Қылмыстық Кодексі 2014 жылғы 3 шiлдедегі
№ 226-V Қазақстан Республикасының Заңы.
27. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 ...... ... ... ... ... және еңбекті қорғау
қызметі жөніндегі үлгілік ереже».
28. «Ұйымдағы еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... ... ... 2011 ... 28 ... № 1219 ... Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік ... 2007 ... 16 ... N 157-ө ... ... ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі нұсқаулықты
әзірлеу және бекіту ережесі.
30. ҚР ... ... ... ... жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 2012 жылы 14
желтоқсан.
31. Толкунова В.Н., Гусов К.Н. Трудовое право России. – ... ... ... ... ... және ... ... қорғау
министрінің м.а. 2007 жылы 31 шілдедегі № 185-ө ... «Он ... ... ... ... пайдалануға болмайтын жұмыстар тізімі»
33. Абжанов К., Уваров В. Трудовое законадательство Казахской ССР
(пособие для ... ... и ... ... ... ... С.167.
34.Бала еңбегін ...... ісі ... 07-06-2013
35. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жанынан балалар
еңбегімен күрес бойынша Ұлтттық Үйлестіру ... ... ҚР ... ... әлеуметтік қорғау министрлігінің №173-б 31.03.2006жылғы бұйрығымен
бекітілген Ереже.
36. http://www.stat.kz/ - ... ... ... ... ҚР ... ... ... қорғау туралы» №345 2002
жыл 8 тамыз Заңы.
38. ҚР әкімшілік құқық бұзушылық ... ҚР ... № 235-V ... ... в ... мире / Под ред. Н.М. ... – Москва:
Наука, 1992. – С.72.
40. Николаева Л.А., Кожахметова Э.г. Трудовые права ... - ... ... 1978. – С4-10,13,50,87.
41. http://astanazan.kz/
42. http://soltustikkaz.kz - Солтүстік облыстық газетінің сайты.
43. Международная ... прав и ... ... сборник документов.
Сост. Г.М. Мелков. – Москва: Юридическая наука, 1990. – С.355.
44. Концепция государственной ... ... ... ... ... Казахстан от 5 марта 1997 года. №3395 / ... ... ... ... детей. Равенство возможностей // Бюллетень феминистской
лиги. – 1999. - №9. – ... ... ... ... туралы 2003 жылғы 25 сәуірдегі № 405-
ІІ Қазақстан Республикасының Заңы
47. ҚР-ның «Балалы отбасыларға ... ... ... ... Республикасының 2005 жылғы 28 маусымдағы N 63 Заңы.
48. Қазақстан ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру мәселелері бойынша
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" 2014 ... 10 ...... ... Республикасында 2006-2016 жылдарға арналған Гендерлік
теңдік ... ... ... ... Республикасы Президентінің
2005 жылғы 29 қарашадағы N 1677 Жарлығы.
50.Ерлер мен әйелдердің тең ... және тең ... ... ... ... ... 2009 ... 8
желтоқсандағы N 223-IV Заңы.
51. «Әйелдер еңбегін қолдануға тыйым салынатын еңбек ... ауыр ... ... мамандықтар мен жұмыстардың тізімін бекіту туралы"
Қазақстан Республикасы ... 28 ... 2011 №1220 ... И. В. ... ... ... инвалидов в
Республике Казахстан: Теоретико-правовой аспект. - Алматы : ... ... ... ... туралы конвенция». Нью-Йорк, 13 желтоқсан,
2006 жыл.
54. Белов В.П., ... И.Н. ... ... ... ... // Врачебно- трудовая экспертиза и социально-
трудовая реабилитация инвалидов. Вып.5 (сб.науч.трудов / ...... 1976. – ... ... И.Н. ... как вид нетрудоспособности // Врачебно-
трудовая экспертиза и социально – трудовая реабилитация ... вып. ... ... Трудов / ЦИЭТИН). – Москва. – 1976. – С.18.
56. Қазақстан Республикасы ... ... ... 2005 ... 20 шілдедегі N 750 қаулысы.
57. «Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің әлеуметтік қорғалуы
туралы» ... ... Заңы 2001 ... 15 ... N ... Международные документы, ратифицированные Республикой Казахстан, в
сфере обеспечения прав, ... ... ... ... труда,
миграционной политики / Сост. Межибовская И.В., Мухамеджанов Э.Б. – ... ... 2000. – ... ... ... үшін ең ... жас ... конвенцияны бекіту
туралы. Женевада 1973 жылғы 26 ... ... ... ... ... 58-сессиясы қабылдаған. Қазақстан Республикасының 2000
жылғы 14 желтоқсандағы N 116-II ... Бала ... ... Конвенциясы. Нью-Йоркте 1994 жылғы 16 ақпанда
Халықаралық еңбек конференцисының 86-сессиясында ... ... ... ... 1994 ... 8 маусымдағы
ратификациялау туралы қаулысы.
61. Балалар еңбегінің ең жаман түрлеріне тыйым салу және жою ... ... ... конвенциясы (182-конвенция) Қазақстан Республикасының
Заңы. 2002 жылғы 26 желтоқсан N 367-II.
62. Травматизм на производстве в Республике Казахстан в 2003 году ... в ...... 2004 - №7. – ... ... ... ... жылдарға арналған Гендерлік
теңдік стратегиясын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2005
жылғы 29 ... N 1677 ... ... міндеттермен еңбек ететін еңбекші ерлер мен ... тең ... және тең ... туралы конвенциясы» Қазақстан
Республикасының 2012 ... 16 ... № 50-V ... ... ... ... ... № 183 Халықаралық еңбек ... ... 2012 ... 14 ... Қазақстан Республикасымен
ратификацияланған.
66.Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 15 қыркүйектегі № 1064
қаулысымен «Әйелдерге қатысты кемсiтушiлiктiң барлық ... жою ... ... ... ... ... ... қаулысы.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 113 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«биотехнологиялық объект ретінде өсімдік жасушаларын өсіру »7 бет
Антропогендік ландшафт туралы түсінік6 бет
Банктік емес ұйымдардың түрлері және жүзеге асыратын операциялары33 бет
Дүниежүзілік экономикалық қатнастар13 бет
Екі жақты жазу және бухгалтерлік шоттар7 бет
Екінші деңгейдегі банктер12 бет
Есеп циклі және қаржылық есепті дайындау12 бет
Композиция туралы түсінік және гормониялық пішіні5 бет
Корпорацияның айналым капиталы туралы11 бет
Курорт19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь