Қылмыстық саясат

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1 Қылмыстық саясаттың түсінігі мен сипаты

1.1 Қылмыстық саясаттың түсінігі жəне оның мемлекеттің саяси
жүйесіндегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Қылмыстық саясаттың субъектілері жəне олардың атқаратын
қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3 Қазақстан Республикасының қылмыстық саясатының негізгі
аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

2 Қазақстан Республикасындағы қылмыстық заңдарды ізгілендіру саясатының басты бағыты
2.1 Заңнаманы ізгілендіру . заман талабы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.2 Заңнаманы ізгілендіру . жаңа қылмыстық кодекс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
2.3 Қылмыстық заңдарды ізгілендірудің іздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
Қылмыстық заңнаманы ізгілендіру – ең бастысы, алғаш рет ауыр емес және ауырлығы орташа қылмыстар жасаған адамдарға, сондай-ақ халықтың әлеуметтік әлсіз топтары – жүкті және асырауында кәмелетке толмаған балалары бар жалғызбасты әйелдерге, кәмелетке толмағандарға, жасы ұлғайған адамдарға қатысты болуға тиіс. Сонымен қатар, ауыр және аса ауыр қылмыстар жасауға кінәлі, қылмыстық қуғындаудан жасырынып жүрген адамдарға қатысты, сондай- ақ қылмыстар кәнігілігі кезінде қатал қылмыстық саясатты алдағы уақытта да жүргізу қажет.
Өздеріңізге белгілі ағымдағы жылдың 04 шілдесінде елбасымыз Н.Ә.Назарбаевпен жаңа Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне қол қойылды. Бүгінгі қолданыстағы қылмыстық кодекс 1997 жылы қабылданып, оған осы уақытқа дейін бірнеше мәрте өзгерістер енгізіліп келді. Сондықтан қылмыстық заңнаманы жетілдіру заман талабынан туындап отыр. Жаңа редакциядағы Кодекстің тағы бір қажеттілігі ол ел Конституциясының жаңа нормаларымен, сонымен қатар, осы уақытқа дейін ратификацияланған халықаралық келісімдермен сәйкестендіруге қатысты болып табылады. Жаңа қылмыстық заңнаманы ізгілендіру Елбасы Жарлығымен бекітілген 2020 жылға дейінгі құқықтық саясат тұжырымдамасында көзделген.
1 Попов В.И.,Угушевич А.М.,Мажитов Ш.М.,Розенцвайг В.Е. и др. Тактические основы следственных действий. Учебное пособие, 5-й вып. Алматы, 1997.124ст.
2 Аскаров Г.И.. Құқықтық саясат. -Алматы, 1999.215б.
3 Чаадаев С.Г. Уголовная политика и преступность: проблемы, пути решения: (Пособие для слушателей народных университетов) .- М.: Знание, 1991.– 85 ст.
4 Мозговых Г.А. История криминалистического политики. -Алматы: Данекер, 2002-235ст.
5 Алауханов.Е. Қарамырза.Ж «Қылмыстық сақтандыру»-Алматы, ҚазАқпарат, 2008 - 254 б.
6 Сандыбаев Н.А. Қылмыстық саясатты реттеу. Алматы, 2000-123б.
7 Алауханов Е. Ажиметова З. «Қылмыстық құқықтық және криминологиялық аспектілер» Монография, -Алматы, ҚазАқпарат, 2008 – 221б.
8 Қожахметов Б.К. «Қылмыстық саясаттың теориялық бағыты», Қарағанды, 2008-24б.
9 Әпенов.С.М. Қылмысты квалификациялаудың ғылыми негіздері. Оқулық, Алматы:- «Заң әдебиеті», 2006 ж. 332- б.
10 Белкин Р.С. Собирание, исследование и оценка доказательств:
сущность и методы. -М., 1976 – 127б.
11 Қондыбаев Ж.А. Мемлекеттік құқықтық саясатының негізгі бағыты. Алматы, 2001 – 214б.
12 Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 28 тамыздағы «Қазақстан Республикасының 2010-2020 жылдарға арналған Құқықтық саясатының тұжырымдамасы туралы № 858 жарлығы. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми веб-сайты: www.akorda.kz.
13 Танатаров Г.С. «Қылмыстық саясаттың субъектілері», Алматы, 2000 – 47б.
14 Алауханов.Е. Қарамырза.Ж «Қылмыстық сақтандыру» - Алматы, ҚазАқпарат, 2008 - 85 б.
15 Қожахметов Б.К. «Қылмыстық саясаттың теориялық бағыты», Қарағанды, 2008 - 93б.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
1 Қылмыстық саясаттың түсінігі мен сипаты
1.1 Қылмыстық саясаттың түсінігі жəне оның мемлекеттің саяси
жүйесіндегі
орны........................................................................
............................5
1.2 ... ... ... жəне ... атқаратын
қызметтері..................................................................
............................................13
1.3 Қазақстан Республикасының қылмыстық саясатының негізгі
аспектілері.................................................................
.............................................25
2 Қазақстан Республикасындағы қылмыстық заңдарды ізгілендіру саясатының
басты бағыты
2.1 ... ...... ... ... ... – жаңа ... ... ... ... ... жұмысы тақырыбының өзектілігі:
Қылмыстық заңнаманы ізгілендіру – ең бастысы, алғаш рет ауыр емес және
ауырлығы орташа қылмыстар жасаған адамдарға, ... ... ... ... – жүкті және асырауында кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... жасы ... адамдарға
қатысты болуға тиіс. Сонымен қатар, ауыр және аса ауыр ... ... ... ... ... ... ... қатысты, сондай-
ақ қылмыстар кәнігілігі кезінде қатал қылмыстық саясатты алдағы уақытта ... ... ... ... ... 04 шілдесінде ... жаңа ... ... ... ... қол
қойылды. Бүгінгі қолданыстағы қылмыстық кодекс 1997 жылы қабылданып, ... ... ... ... мәрте өзгерістер енгізіліп келді. Сондықтан
қылмыстық заңнаманы жетілдіру ... ... ... отыр. Жаңа
редакциядағы Кодекстің тағы бір қажеттілігі ол ел ... ... ... қатар, осы уақытқа дейін ратификацияланған
халықаралық келісімдермен ... ... ... ... ... ... ізгілендіру Елбасы Жарлығымен бекітілген 2020 жылға
дейінгі құқықтық саясат тұжырымдамасында көзделген.
Ізгілендірудің айқын көріністерінің бірі – ... ... ... ... ... ... ... бірінші рет жасаған кәмелетке
толмағандарға бас ... ... ... ... қылмыстық жаза ретінде “қамаудың” алынып тасталуы. Сонымен ... ... ... ... ... енді, қоғам мен мемлекет
мүддесіне келтірген зиянның орнын толтыру арқылы қылмыстық жауапкершіліктен
босау ... бар, тек бұл ... ... жемқорлық қылмыс
жасағандарға ... ... ... ... қорғау органы
қызметкерінің, судьяның өз ... ... ... ... ... ... пен ... ауырлататын мән-жай ретінде танылуына
сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... бір жолы ... ... ... дамытудың маңызды бағыты, ең алдымен аса қоғамдық
қауіп ... ... ... ... жасаған кәмелеттік жасқа
толмаған адамдар, өзге де адамдарға - ... ... ... ... ... босатудың шарттарын кеңейту арқылы қылмыстық
қуғын-сүргінді қолдану аясын кезең-кезеңмен ... ... ... ... пәні ... ... ... қылмыстық заңдарды
ізгілендіру саясатының басты бағыты болып табылады.
Зерттеу нысаны ретінде, заңнаманы ізгілендіру ... ... ... ... ... ... ... заңнаманы
ізгілендірудің маңыздылығын өзекті екенін дәлелдеу.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... екі ... және ... ... тізімінен тұрады.
Кіріспе бөлімде зерттеу ... ... ... ... 57 ... ... Дипломдық жұмыста
1 кесте көрсетілген.
«Қылмыстық ... ... мен ... атты ... бөлімде
қылмыстық саясат жүйесінің құрылымы мен күрделілігі, əлеуметтік қатынастары
жайлы баяндалады.
«Қазақстан Республикасындағы қылмыстық заңдарды ізгілендіру саясатының
басты бағыты» атты ... ... ... ... ... мақсаты,
заңнаманы ізгілендірудің маңыздылығын дәлелдей отырып, заңды ізгілендірудің
басты бағыты арқылы дамуын жетілдіру әдістемелері ... ... ... ... ... ... қорытындылар және
болашақта жасалынатын жұмыстарға ұсыныстар мен кеңестер ұсынылады.
1 Қылмыстық саясаттың ... мен ... ... ... түсінігі жəне оның мемлекеттің саяси
жүйесіндегі орны.
Мемлекеттің қылмыстық саясаты жəне оның əлемдік ... ... сай ... отанымыздың ЕЫҚҰ төрағалығына ұмтылуының тарихи
сəтіндегі жəне бəсекеге қабілетті елу ... ... кіру ... ... қорғау құрылымдары мен қоғам мүшесін қылмыстан ... ... ... ... ...... ... зерттеудің негізі болып құбылысты сапалық
түсіндіру құрылымы табылады, бұл құрылым сапа мен түсіндірмелерді құрайтын
белгілерді ары ... ... ... ... ие жəне де ... негізіне
алынып отырған құбылыстың қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық ... де аз ... ие ... ... ... қақтығысынан туындап қана қоймай, сол
қақтығыстарды мемлекеттік тұрғыда ... үшін де ... ... ... ... ... біріншіден адам мен оның заңды
құқықтары мен бостандықтары мəселесін шешуге бағытталуы ... ... ... бағыттағы ғылыми зерттеулер саласында: ғаламдану,
саясат, экономика, терроризм, ұйымдасқан жəне кəсіби ... ... мен ... ... ... ... адамзат пен
жекелеген елдердің ұлттық қауіпсіздігі, жаппай заңсыз жəне ... ... ... ... əлеуметтік мəселелердің əсері ... Бұл ... ... ... тақырыпқа қатысты “саясат” жəне
“қылмыстық саясат” ұғымдарының біріккен түсінігі жоқ.
«Саясат» термині философия, əлеуметтану, ... ... ... ...... ... ... Түпкілікті
мақсаттар, билікке құлшыныс, түрлі мүдделер ... ... ... ... отырғандығы белгілі. Бұл жерде, мемлекет саяси қатынастар
мен саяси үрдістердің басым құқықты қатысушысы бола отырып,
саясаттың негізгі мəні мен бағытын ... [1, ...... мен ... ... негізгі қозғаушы күші
ретінде экономикалық қатынастардың базистік негізі мен ... ... да ... Ал ... ... азаматтарды қылмысқа қарсы
күрестегі ортақ идеология талаптарына біріктіруді көздейді.
«Саяси жəне идеологиялық əралуандылық - ... ... ... ... ... ... кетеді, өйткені соңғысын ... ... ... мен ... да ... топтардың
санасынан, олардың мүдделерінен, сұраныстарынан, дүниетанымынан бөліп алуға
болмайды.
Экономикалық базис саяси жүйені ... де ... ... ... ... ... бағытын анықтайтын жəне əлеуметтік
ортадағы үлкен күштің модераторы ретінде қатынасқа түседі. Түрлі ... пен ... ... ... саяси жəне саяси сипаттағы
қызметі – саясат нысанының да өзгеріп ... ... ... ... Бұл ... ... бөлінісі, өндірістік күшті дамыту, жұмыс берудің
жаңа ... мен ... ... ... ... ... жасап
қана қоймай, оның мəніне өзгеріс енгізеді. Иə, экономикалық ... ... ... де өз ... бар. ...... Ли Куан Юдің «Қытай кереметінің» əкесі Дэн Сяо Пиннің
көмекшісі бола жүріп айтқан «Алдымен экономика, содан ... ... ... ... ... Н. Ə. ... өз баяндамаларында жиі қайталауы
тегін емес.
Саясат - ... жəне ... ... ... туатын
үрдісті құбылыс. Объективті құбылыстарға – қоршаған ортадағы материалды
игіліктер ... осы ... ... адам ... мен ... ... деген ұмтылысы, саяси сипаттағы ... ... ... жəне ... ... ... ... мен қарама
– қайшылығы саясатты жасаушы тараптардың əрекетіне ... ... ... ... ... деңгейіндегі мəн сапасын береді.
Субъективті қатынастардың қайнар көзі ретіндегі қатынас қауіпті сипат
алатын болса, сонымен бір ... ... ... де ... ... жəне ... жұмыс жүргізудің ерекше əдістерін іске қосудың
қажеттілігі де ... ... ... құқықтарын қамтамасыз ету мен əлеуметтік əділеттілікті қамтамасыз
етуге қатысты қылмыстық саясатты қайта ... ... ... ... құрайтын қылмыстың субъектісін де теориялық зерттеуді тереңдетуді
көздейді» деп көрсетеді - ... С.С. ... ... ... ... - бұл ... ... зардаптарға əкелетін күш жəне
қауіпті сипаттағы жігерлі актінің қайнар көзі [2, 215б].
Қылмыстан ... ... ... ... ... бірі – қылмыс субъектісін теориялық талқылау ғана емес, оның
əлеуметтік теріс жақтарын толықтай ашу мен оған ... ... ... ... ... ... ... білмейді».
Кемшіліктерді жоюдың құралы болып табылатын мемлекеттік саясат - ... ие ... ... нағыз саясат салалық саяси əрекеттер мен
мүдделер қақтығысында жүзеге асырылады. Əр саланың реттеу пəні мен ... ... да ... ... болып табылады. Осы
ерекшеліктер саясаттың төмендегідей түрлерін көрсетеді: - ... ... ... ... ... ... ... шегінде
Қазақстан азаматтарының тікелей қатысуымен, солардың ... ... ... ... ... ... ... саясат;
- сыртқы (халықаралық) – халықаралық саладағы мемлекеттің беделі мен
абыройын арттыруға негізделген, мемлекеттің ... ... ... жүзеге асыратын жəне тиісті ... ... ... ... ... субъектісі – Қазақстан Республикасы
президенті, Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі т.б );
- ...... ... ... тұтыну, ұсыну , базис
пен қондырма арасын реттейтін жəне кəсіпкерліктің барлық нысандарын іске
асыру саласында туындайтын саясат;
- əскери ...... ... қауіпсіздігі мен əскери
құрылысының бағытын ... ... ... ...... мен техниканың дамуын тікелей
қамтамасыз ететін жəне өндірістік тəжірбие мен барлық қоғамдық ... ... ... ... - əлеуметтік саладағы қатынастар мен əлеуметтік мүдделер
қақтығысындағы теңдікті ... ... жəне ... ... ... саясат;
- қылмыстық саясат – мемлекеттегі қылмыспен күрестің негізгі бағыттарын
айқындап, онымен күрес жүргізудегі ... жəне ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ететін саясат - (бұл саясаттың ерекшелігі əлеуметтік
саясаттың құрамдас бөлігі болып табылуында); [3, 85б].
Саясаттың ... өте көп, ... ... ... қатынастардың
бағыты мен мəселенің мəнінен туындайды. Мемлекеттің ... ... ... ... қалай түсінеміз? Бұл тұрғыда авторлар
көзқарасы біржақты ... ... ... ... ... ... қылмыстық саясаты – қылмысқа қарсы күресте ... ... мен ... қалпына келтіруді көздейтін, оларды
қылмыстан ... ... ... ... ... шараларын қолданатын мемлекеттің саяси қызметінің бір нысаны.
Əлеуметтік, саяси, құқықтық, экономикалық ... ... ... да сұрақтарын туындатады.
Назар аударуға лайықты көзқарастарды көрсете кетсек:
а) «Қылмыстылық пен нашақорлық, ұлттық төзбеушіліктің қатал көрінісі,
күштеу, пайдақорлық ... ... ... апаттардың өсуі міне
мұның бəрі – адамдардың мазасыздығын шақырады. Бұл ... ... ...... туындататын себептерді білу».
ə) «Бəрінен бұрын, қылмыстылық - ... ... ... ... ... əлеуметтік мінез-құлқының нысаны жəне əлеуметтік-
құқықтық құбылыс».
б) Қылмыстан ... ... ... ... - ... ... бағыттары, құралдарын, жолдарын көрсететін көзқарастар мен
танымды ойлардың жиынтығы ғана ... ... бел ... ... ... құқықтық тұрғыда басқару мен бағыт
беру.
Мемлекеттің заңдары мен талаптарына бағынбаған, қоғамға деген аяшылығы
мен ізгілігін жоғалтқан ... ... ... қауіпті, белсенді, ұзаққа
созылған əрекеті едəуір ауыр зардаптарға əкеліп соғуы мүмкін».
в) ... ... ... ... ... ... мен ... қажеттілігіне тəуелді бола отырып ... ... ... ... ... ... түрлі қырларына анықтама
беруімен маңызды жəне ... ... ... да ... ... қылмыстық саясат субьектілерінің қызметінің
əлеуметтік-құқықтық мəнін, бұл ... ... ... ... ... жəне ... ... рухани сипатын толық
көрсетуді қамтамасыз етпегендігі үшін қуаттамаймыз.
Біздің ... ... ... - бұл мемлекеттің құқықтық тұрақтылық
пен қылмыстық ахуалды оңтайландыруды ... ету ... ... ... мен ... ... адамды қылмыстан сақтандыру мен
қылмыстылықты жоюды жүзеге асыру қызметі.
Бұл ... ... - ... ... ұйымдармен
қозғалыстардың, мемлекеттік арнайы органдардың қызметін қаржыландыру немесе
белгілі-бір əрекетке рұқсат беру жолымен пайдаланады [4, 235б].
Қылмыстық саясаттың мəні ... бір ... ... ... ашылмайды. Кеңестік кезеңде ... ... ... көп ... - ... ... Республикасының қылмыстық
саясатының негізгі мазмұнын толыққанды құқықтық тұрғыдан ашып бере алмайды.
Құқықтық үрдістер де уақытқа тəуелді болғандықтан - қылмыстық ... ... ... идеология мен заңдық нормалар, саяси-
құқықтық қатынастар мен ... ... ... де ... ... ... мен талқылаудың кезеңі келді.
Кеңірек қарасақ, қылмыстық саясаттың элементтеріне:
- құқықтық идеология мен құқықтық нормалардың қалыптасуы негізінде
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жəне
субъективті факторлардың болуы;
- қылмыстық саясат субъектілерінің əрекетін құқықтық ... ... оған ... ... ... ... негіздің болуы;
- қылмыспен күрес жəне қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық
саясатты жасаушылар мен оны жүзеге асырушылар ... ... ... болуы;
- қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық ... ... мен ... ... жəне оны негізгі фактор ...... ... ... ... Яғни, осы факторлардың
толықтығы мен қылмыстан сақтандыру шараларының дер ... ... ... ... ... қалыптастырып қана қоймай, оның
нəтижелі болуының да алғышарты болмақ [5, 254б].
Қылмыстық саясат – əлеуметтік қатынастардың ... ... ие ... ... қылмыстық саясат жүйесінде арнаулы субъектілердің
əрекеті мен қызметінің əлеуметтік мəні толымды талқылауды ... ... ... ... мəні ...... пен ... мен міндеттері, мүдделері мен мақсаттары негізінде жүзеге
асырылатын ... ... ... ... ... ... ... пəнін құрамайды, егер де ... ... ... ... ... ... ... саласындағы қатынастардың құқықтық табиғаты – ... ғана ... ... ... ... заң ... ... өрісіне сай, қылмысқа құқықтық баға берумен қатар, қылмыстан
сақтандыру міндетін де ... ... ... реттеу – заң нормасын қолданумен ғана
шектелмейді, ол ... ... ... ... ... ... ... жəне құқықтық қатынастардың қозғалтқышы рөлін иеленген ... ... ... ... ... – саяси-құқықтық қатынастардың сыртқы көрінісін, ішкі
ұйымдастырылуын, қатынастардың ресми бекітілуіне жол ... ... ғана ... ... ... мəн мен ... бере отырып,
қатынастың барлық түрін реттеудің жалғыз тетігі де. Заң ... жəне оның ... ... кезіндегі ролін дұрыс түсінудің
маңызы өте зор [6, 123б].
«Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жоюды - нормативті құқықтық базаны
жетілдірудің бір ... ... ... ... ... көзқарас ұсынған
авторларды қолдаймыз.
Заң нормасы – өз кезегінде құқықтық əрекетке əсер етіп қана ... ... ... да ... ... ... ... элементі – құқықтық нормалар мен идеялар, көзқарастарды қолдану ... ... ... ...... Бұл ... қызмет – қылмыспен
күрес пен одан ... ... ... ... ... – əлеуметтік топтар мен олардың өкілдерінің өз мүдделері мен
қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған, ... ... ... ... жəне оның жүзеге асуы.
Қылмыстан сақтандыру кезіндегі қызмет бұл қылмыстық құқықтың қызметі
деген сөз. Бұл жерде «міндет» ... ... ... ... бір ... ескерген жөн. «Қылмыстық заңның басты міндеттерінің бірі –
қылмыстан ... ... ... ... ... жəне ... ... функцияларын жүзеге
асырады жəне қылмыстық саясат əлеуметтік саясаттың бір бөлігі, оның негізгі
мазмұны – ... ... ... ... ... ... жолдарын табу, қылмыспен күресуде ... ... ... - деп, профессор А.Н. Ағыбаев қылмыстық заңның
міндетін дұрыс бағалайды.
Қылмыстық саясаттағы ... ... мəні ... ... бар: бұл ... ... ... мен сақтандырудан
туындайтын ... ... Бұл ... қатынастардың құрамында:
конституциялық, қылмыстық құқықтық, əкімшілік, қылмыстық іс ... ... ... ... кіреді жəне олар тиісті құқық
саласының нормалармен реттеледі.
Қылмыстан сақтандыру - ... ... ғана ... ... ... мен ... ... шаралар қылмыстылыққа əсер етудің сөз жоқ басты
құралы бірақ, жалғыз ... емес жəне бұл ... ... ... ... бағалауға да жол бермеу керек ... ... ... ... ... ... сақтандыру
қызметі кешенді түрде реттелетін үрдіс. Кешенді реттеуге: - ... ... үшін ... ... ... саяси ресурстарды жұмылдыру жатады.
Бұл жерде қылмыспен күрестің ... ... ... ... ... мен оның даму ... ... ғана емес,
қылмыстық ахуалдың өрістеу бағытына да тікелей тəуелді. Бұл жердегі негізгі
мəселе: «күрделі ... ие ... ... ... ... дамып қана
қоймай, азаматтарға өмір сүрудің қолайлы шарттарын да ұсынуда, ... ... ... ... та ... ... ... – материалды жəне процессуалды бағыттағы
əрекеттердің жиынтығы ғана емес. Бұл қызметтің негізгі сипаты ... ... ... мақсатты жүзеге асыруға жұмылдырылуында
жатыр. ... ... ... ... заң мен ... ... ... мен үнемі жетілдіруден тұрады. Бұл қызмет қылмыстық саяси
үрдістердің тəжірибесін де ... яғни ... ... ... мен қылмыстық саясаттың тəжірибесі өзектес ұғымдар. ...... ... пен ... ... ... қана
қоймай, Қазақстан халқын жеке қылмыстық қол сұғушылықтан, ... ... ... ... да ... ... бастысы, «қоғамды аса алаңдататын қылмыстылықтың түрі ... оның ... ... ... ... əрекеттердің алдын
алу болып табылады. Себебі қылмыстылықтың мұндай түрінде өзге адамдарды да
қылмыстық ... ... ... ... санасын қылмыстылықпен улау
орын алады».
Қылмыстық саясаттың теориялық бағыттағы қызметі – ғылыми доктринальды
тұжырымдарды жасау, идеялар мен ... ... да ... ... ... ... ... – ол тек қана қылмыстық саясаттың бір
бағыты ғана емес, ол мемлекеттің осы ... ... ... ... бейнелеуші қызмет. Өйткені бұл қызметтің тамырында мемлекеттік
мүдде мен мемлекеттік талаптардың негізгі өзегі жатыр.
Негізі, қылмыстық ... жəне оның ... ... рөлі – ... ... ... – бұл маңызды үдерістерге мемлекеттің қатысуы, ... ... ... ... қызметінің мазмұнын, мəнін,
мақсатын, нысанын анықтау. Қылмыстың дамуын тежеу құқықтық ... ... ... бірі ... ... қызметін дұрыс жолға қоюмен нəтиже
береді [8, 24б].
«Қылмыстылыққа қатаң ... ... қою ... Ол тек ... ... мен ... ғана ... сонымен қатар, интеллектуалды
мүмкіндіктерге де негізделуі керек».
Қылмыстылықты бақылау мына бағытта жүруі керек: мемлекеттік шаралар
арқылы ... ... ... құқық қорғау органдарының қылмыстылықтың
жайын тиісті міндеттерін жүзеге асыру барысында бақылау; қоғамдық ... ... ... ... ... ... бұқаралық
ақпарат құралдарының өз қызметін атқару барысындағы қылмыстылықтың
жағдайына ... ... ... бақылау, яғни: қылмысқа қарсы
күреске қолданылатын тиісті ... ... ( ... ... үдерісі мен
негіздерін заңдық базамен қамтамасыз ету). Бұл бақылау түрлері мемлекеттің
қылмыстық ... ... ... ... ғана ... ... ... да болып
табылады.
Қылмыстық саясат – мемлекеттің қылмыспен күрес жəне оның ... ... ... жəне ... ... ... ... деген пікір білдіреміз.
Теориялық зерттеу кезінде қылмыстық саясатқа анықтама беруде ... бір ... ... ... ... бір мəселе,
қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық саясаттың жүйесін зерттеуге
тіреледі. Назар салсақ, ... ... ... де өз ... ... мына ... аударуды қажет етеді:
- қылмыстық саясат жүйесінің құрылымы мен күрделілігі - қылмыстан
сақтандыру мен қылмыстың алдын-алудағы кешенді ... ... ... ... ... ... қатаң аумақтық сипаты, бұл жерде басқа да
əлеуметтік саясат түрлерінен қарағанда қылмыстық ... ... ... ... ... мүддесіне қарсы сипатта
болуынан көрініс табады; 
Қылмыстық саясаттың ерекшелігі, басқа саясат салаларына ... ... ... əсер ете ... оң ... ... ... табады. Оң нəтижелерді: əлбетте, адамдардың құқықтық-
мəдени танымының жоғарылығы, қылмыс деңгейінің төмендеуі, қылмыспен
күрестегі қылмыстық қудалау шараларының ... ... ... ... зерттейтін ғылымдардың пəніне (қылмысты əлеуметтік
тұрғыда тану) əлеуметтік қызметті ... жəне ... ... ... (заң ... ... мен қылмыспен күрес саясатын) бөліп қарастыру
қылмыстық саясаттың негізгі мазмұнын ашатын фактор.
Біздің бағамдауымызша, саяси шешім мен құқықты ... ... ... ... əдісі. Құқықты заңға айналдыра отырып, билік ұзақ уақыт күші
жүретін заң ... ... ... ... ... жəне
мемлекеттік тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Заң қабылдау қылмыстықахуалды
реттеу үшін ғана емес, ... ... ... ... мен ... үшін де ... заң ... қылмыстан сақтандырып қана қоймай, олардың
басқа қоғам мүшелерімен ... ... да тең ... ... ... ... ... ішінде адамдармен сөз табыса білудің, төтенше
жəне қылмыстық жағдайда ... ... ... ... де ... ... пікір, саясат, құқық, мемлекет арасындағы үшжақты үрдістегі ... оның ... ... ... əлеуметтік жəне құқықтық
құндылығын анықтайды.
Қылмыстан сақтандыру ... ... ... ... басты мақсаты – кəсіби кадрлармен жарақтандырылған құқықтық
мемлекет құру жəне адам ... ... ... ... ... ... мемлекет құруға қол жеткізу дегеніміз – қылмысқа қарсы күресте
халықтық ... ие ... ... ... ... ... мемлекеттің
сипаты – ол азаматтардың өмір сүру кезінде құқы мен бостандығының кепілдігі
мен мызғымастығы жəне ... пен ... ... жауапкершілікті орнатуы
мен қолдау принципі болып табылады».
Жалпы мемлекетке қылмыстық саясат не үшін ... ... ... ... ... ... туындатады. Оның ішіндегі ең қауіптісі –
қылмыс.
Қылмыстардың көп жасалуы, ... ... ...... пен əлеуметтік бірігудің басты кедергісі мен ... ... ... қана ... ... көптарапты дамуын
тежейді. Бұл дегеніміз - мемлекеттегі тұрақсыздық пен ... ... ... сөз. Бұл ... ... – тек қана ... қылмыстық
саясатымен оң жолға қойылады.
Қылмыстық саясат – бұл арнайы белгі мен айрықша реттеу тəсіліне ие,
ерекше қауіпті қылмыстық-құқықтық қатынастарды ... ... ... бөлігі. Қылмыстық саясаттың арнаулы белгілеріне: əсер
ету аймағы, ерекше мақсаттылығы, нысаны, басқа саясат түрлеріне қатысы жоқ
белгілерінің ... ... ... ... [9, 332б].
Қылмыстық саясаттың түсінігіне тоқталған кезде, осы түсініктің ... дəл ... ... ... ... түсінігінің ядросы –
қылмыстық саясаттың басты мазмұнын ашатын белгілер ... ... ... қылмыстық саясаттың негізгі мазмұны өз бастауын қылмыстық
заңдар мен мемлекеттегі қабылданып, жүзеге асып жатқан ... ... ... ... заң ... қылмыс жəне оның қоғамға
қауіптілігімен күреседі. Қылмыстың қоғамға қауіптілігі мен ... ... ... ... ... ... адамды əлеуметтік қолдау мен тиісті бақылаудың аздығынан пайда
болады. Жасалған қылмыстың қоғамға қауіптілігі мен ... ... ... ... тұрғыда ғана салалық белгіге ие болғандығымен ғана
емес, бұл құбылыстар барлық əлеуметтік ... ... ... ... ... ... құралы ретіндегі Қылмыстық заң - қылмысты
жойып жіберуде немесе қылмыстылыққа тосқауыл қоюда шексіз ... ... ... ... ... жоюды қылмыс жасаған тұлғаға қылмыстық
жауаптылықты белгілеу арқылы тек қана ... ... ғана ... ... мүмкін еместігіне ешкім күмəн
келтірмейді».
Қылмыстылықты жою – қылмыскердің белсенділігін заңды жолмен басу ғана
емес, қылмыскерге қауіпті мақсатын ... ... ... ... ... сақтау шараларын дамытудан да тұрады.
Қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық саясат – ... бір ... бола ... дербес ғылымға, реттеу əдістері ... ие. Ал ... - ... ... ... ... ... келтіре айналуы. Осы тұрғыдан қарасақ, өзіндік ... ... бар ... ... қылмыстық саясаттың ғылыми негізді
құқықтық ... де бары анық [10, ... ... саясаттың субъектілері жəне олардың атқаратын
қызметтері.
Қылмыстық саясаттың негізін қалап, жүйесін құрушы – ... ... ... саясаттың қайнар көздері, қылмыстық саясаттың негізгі
бағытын іске ... ... ... ... ие ... ... мен азаматтық қоғамның өзге де институттары. ... ... ... уақытынан басталған қылмыстық құқық пен
қылмыстық саясаттың қалыптасу кезеңі əлі жалғасуда.
Мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағытын қамтыған – ... ... Н.Ə. ... ... жаңару мен дамуға» атты
Қазақстан халқына жолдауында: «Құқық қорғау органдары
қызметкерлеріне сөз ... ... ... көшелері мен ауылдардағы
тыныштық сіздерге ... ... ... ... ... ... да қатал күрес жүргізу керек. Осы қиын кезде біздің ... ... ... ... ету үшін ... де ... керек» деп
көрсеткен болатын. Бұл - қылмыстық саясаттың ... ... – адам ... бостандықтарын қорғайтын мемлекеттік органдар жасақтау, ізгілік
қағидаларын арқау еткен заңнамалар ... ... ... саналы адамдар
қалыптастыру, тəрбиелеу барысында жүргізілетін үздіксіз қызметтегі құқық
қорғау органдарының маңызын салмақтаған ... ғана ... ... ... негізгі басымдығы да [11, 214б].
Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 28 тамызындағы
№858 жарлығымен ... ... ... 2010-2020 жылдарға
арналған Құқықтық саясат тұжырымдамасы» да қылмыстық заңнамада заңмен
қорғалатын ... ... ... ... адам ... мен
бостандықтарының ажырамастығы мен бастылығы бірінші орында тұруы тиістігін
атап көрсетеді. ... ... он жыл ... ... ... ... бұл ... қылмыстық саясат саласына да елеулі
өзгерістер енгізді.
Атап айтқанда: қылмыстық саясаттың қос бағытта: ... ... ... сипатта жүруі тұжырымдама мазмұнын ашады.
Қылмыстық саясаттың ізгілендіру бағыты ... рет ауыр емес ... ... ... жасаған адамдар мен халықтың əлеуметтік қорғауды
қажет ететін бөлігіне жататын: жүкті жəне асырауында ... ... бар ... ... ... жасы ұлғайған
адамдарға қатысты қолданылуға тиіс ... ... ... ... жəне ... ... тағайындаудан көрініс тапса,
қатаңдандыру бағыты: ауыр жəне аса ауыр ... ... үшін ... ... ... ... қылмыстардың қайталануы үшін
жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... ... құқықтық жетістігі ретінде қоғамға елеулі қауіп төндірмейтін
алғаш рет ... ... ... кəмелетке толмағандарды қылмыстық
жазалаудан босату да құқық жүйені əлеуметке жақындатқан ... ... ... ... ... яғни, кейбір
кішігірім ауырлықтағы қылмыстарды ... ... ... ... ... ... отырып, мұндай əкімшілік құқық бұзушылықтар
үшін ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық жағдайды бақылауда ұстаудың мемлекеттік ... ... ... ... ... саясаты бойынша да
бірқатар жетістіктерге ие екендігін көрсетіп отыр. Яғни, жекелеген қылмыс
түрлері үшін ... ... жаза ... ... ... аталған
қылмыстың санатын ауырдан жеңілге ауыстыру жағдайы қарастырылған.
Бір ерекшелігі, қылмыс субъектілеріндегі өзгеріс көптен бергі айтылып
келген заңды ... ... ... ... ... орта ... қауымы арасындағы айтысты мүлде жаңа арнаға салды.
Ұйымдасқан қылмыстық топ пен қылмыстық бірлестіктер құрамында ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылықты күшейтуді қылмыстық
саясаттағы мемлекеттік мүдде мен мемлекеттің халықаралық ... ... ... шара ретінде қабылдау керек.
Тағы бір маңызды өзгеріске қылмыстық жаза институтының айтарлықтай
өзгеріске ұшырауын ... ... ... ... емес ... ... ... кеңейту, оның ішінде бас бостандығынан айыру түріндегі жазалауларды
жекелеген санкциялардан алып ... мен бас ... ... ... азайту – қылмыстық саясаттағы ізгілендірудің айқын көрінісі.
Жалпы, Кеңес Одағының ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін ғана үстірт зерттеумен айналысуға, салалық
мəні ғылыми ... мен ... мен ... ... қылмысқа барғандардың
əлеуметтік жағдайын терең зерттеуге мүмкіндік бермеді. Бұл ...... ... ... мемлекеттің заңдарына сай қайта
құрудың ... ... отыр ... сөз. Жоғарыда көрсеткендей,
қылмыстық саясат ... де бұл ... ... ... ие.
Ғылыми əдебиеттерде қылмыстық саясат субъектілерінің шеңбері туралы
біртұтас көзқарас жоқ. ... ... ... ... ретіндегі
мемлекеттің басты міндеті - өз азаматтарын ... қол ... жəне ... жеке құқықтарын заңмен ... ... ... ... мен ... азаматтар үшін ерекше маңызды болса,
мемлекет үшін де сондай ... ие» ... ... ... ... ... ... ұстау арқылы
азаматтарға əлеуметтік құндылықтар аясында өмір ... ... ... ... ... ... «Қылмыстық саясаттың мақсаты
объективті қажеттіліктерге негізделген əлеуметтік дамудағы оның ... ... ... ... - ... Бұл ... негізді
тұжырым. Өйткені:
- қылмыстық саясат – мемлекеттік саясаттың құрамдас бөлігі. Негізгі
саясатты мемлекет емес, оның билікке ие құрылымдары жасайды.
Мемлекет – ... ... ... ... – бұл ... ... қорғау мен қолдану жəне
қылмыстылыққа ... ... ... ... ... ... мемлекет
атынан жүзеге асырылып, биліктегі əлеуметтік күштердің мүдделерін
бейнелейді жəне осы ... өзге ... ... ... етіп, жүзеге асуына, қанағаттандырылуына жағдай жасайды;
- қылмыстық саясат тек ... заң ... ... ... ... ... ... субъектілерінің əрекетінің мазмұны мен заң
нормаларының мазмұнының бірлігі;
- қылмыстық ... ... ... ... пен ... ... ... оларды қолдану мен күштеу, күштеудің ең
қатал түрін ... тек ... ... ... саясаттың субъектілері ретінде жалпы қоғам мен құқық қорғау
құрылымдары ғана көрініс табады ... ... ... онда бұл ой
мемлекеттің нормативті-құқықтық актілерінің мəнін жеткілікті бағаламаудан
пайда болғандай əсер береді.
Жалпы ... ... ... пікірімен санаспай, бірқұрылымдық
құқықты абсолюттендіру (шырқаудеңгейіне көтеру) күтілген, оң нəтижеге
əкелмейді. ... ... мен ... ... ... ... мүддесі де еш кем ... ... көп ... ... қылмыстың алдын-алумен одан сақтандыруға, сақтануға деген
ынтасы жорамалды-қиялдық сипатта қалып отыр. ... ... ... осы ... ... дұрыс емес.
Мемлекет – құқық жасаушы субъект. Белгілісі, құқықтың қалыптасуының ... ... ... актілер арқылы;
ə) үлгі-прецеденттер арқылы;
б) құқықтық əдеттер арқылы;
Кезіндегі қазақ ... ... осы үш ... ... қылмыстық саясат үрдерісіндегі басты міндеті – құқықтық
тəртіпті қорғау. Құқықтық тəртіптің бұзылмауы – ... ... ... мен жетістігінің бастапқы шарты. Заңмен қорғалатын кез-келген
қоғамдық ... қол ... ... ... ... ... келтірілген
зиян ғана емес, қоғамдық мүддені «қауіпті мөр» ... ... ... ... «Кез ... ... ... жəне биліктегі элитасынан, əр түрлі
деңгейдегі лауазым иелерінен қылмыстық іс- əрекеттің ... ... ... – былғаныш іс», «билік – адамдарды бұзады» деген ... ... ... ... ... ... ... да
мемлекеттің қылмыстық саясатының қарқындылығы мен ... ... ... ... ... «тазалығынан» бастау алады.
Мемлекет пен қоғамдық ұйымдар қылмыстық саясаттың тұрақты субъектілері,
бірақ қылмыстық заңнамалар субъектілерін санын ұлғайтуға мүмкіндік ... ... ашу мен оны ... ... ... ... ... оларды қылмыстық саясаттың ортақ мүддесі біріктіреді.
Қылмыстық саясаттың субъектілері – бұл ... ... ... ... ... ... ... негіздерін қалыптастыру барлық қылмыстық саясат қатысушылары
жəне олардың ... мен ... ... жете ... ... жүзеге асыруда мемлекет заңдары мен Елбасы
жолдауларының негізгі бағыттарын аталмыш ... ... етіп алу ... ... ... ... ашуға мүмкіндік береді. «Қазақстан
Республикасы Президентінің Жолдауын орындаудың атқарар орны үлкен. Себеі ол
қоғамдағы адамдар арасындағы ... ... ... ... əсерін
тигізуші құрал болып табылады» [13, 47б].
Мемлекеттің қылмыстық саясатқа қатысуы – мемлекеттік органдар ... ... ... жəне ... мүдделі органдардың бұл қатысуының
иесі ... мен ... ... ... ... ... қатысуының
шегімен анықталады. Қылмыс – жалпы əлеуметтік құбылыс болғандықтан, бұған
қарсы жалпы құрылымдық күрес тəн.
Қылмыстық ... ... ... анықтау мен жүйелеу белгілі
бір негіздер бойынша атқарылады. Ол субъектілер мынадай ... пен ... ... ... ие – ...... билік
органдары, яғни, əкімшілік-құқықтық, реттеуші, бұйрық беруші жəне ... ... ... органдар, бұлардың қызметінің əлеуметтік мəнін
тиісті заңнамалық актілер айқындайды;
- жалпыəлеуметтік ... ие ...... ... мен мекемелер, саяси партиялар, кəсіподақтар, мешіттер мен
шіркеулер. Бұлардың міндетіне: қылмыстан ... ... ... ... ... ... үйлесетін өзге де ... ... ... ... қызметтерді атқару жатады;
- арнаулы мемлекеттік қатаң ... ... ие ... ... ... мен қолдану қызметі негізгі ... ... ... құқық
қорғау органдары, (Ішкі Істер Министрлігі, Прокуратура, қаржы ... ... Ішкі ... ... ... саладағы комитеттері мен
департаменттері (жол, көлік, əуе) саласындағы құқықтық жəне ... ... ... ... ... ... Республикасының
Қаржы министрлігінің салық комитеті, Қазақстан Республикасының қарулы
күштері; Олардың ... ... мен ... тану - ... ... негізі болып табылады. Бұл ... ... ... ... істі тергеу мен қылмысты ашудағы қызметін ғана ... ... ... ... болу ықпалын анықтайтын ғылыми негізді кешенді ... ... ... ... ... да қажет. Оларға:
- қылмыстық саясат теориясы мен тəжірибесінің сəйкес ... мен ... ... ... ... зерттеудің теориялықгнесеологиялық,
методологиялық, танымдық, қылмыспен күрестің жəне одан сақтандырудың бағыты
мен тактикасын жасау;
- əр құқық қорғау ... өз ... ... заң ... ... ... ... шығару (реттеу қызметіне тікелей
қатысты);
- құқық ... ... ... ... табыстылығын жəне
əлеуетін арттыру мақсатында құрылымдық органдарын құру мен ... ... ... ... алу, ... ... ... пайдалы
істер мен қызметтерге залалын келтірмеудің шараларын атқару мен жолға қою
(қорғау, бақылау, ... ... ... ... ... алу, сақтандыру жəне осы қызметпен тікелей байланысты
шараларды жасау мен жүзеге асыру (сақтандыру қызметі);
- қылмыстарды тергеу, тергеуі аяқталған қылмыстар бойынша, ... ... əділ үкім ... ... ... ... (соттық іздестіру,
қылмыстық қудалау қызметі);
- азаматтарға құқықтық тəрбие беру, құқық нормаларының мəнін ... өмір ... ... Қазақстан халқын
үгіттеу (əлеуметтік-тəрбиелеу қызметі);
- қылмыстық саясаттың жəне мемлекеттегі қылмыспен ... ... ... ... мəселелерін қарастырып, оларды шешу жолдарын
көрсететін ғылыми-тəжірибелік ... ... ... қатысты ғылыми зерттеулер жүргізу, əрсалалық ... ... ... мен мамандар даярлаумен айналысатын оқу
орындарының қызмет бағытын, мақсаттарын, міндеттерін ... ... ... ... ... Бас ... жанындағы
біліктілікті көтеру институты, Қазақстан ... Ішкі ... ... заң академиялары, тағы басқа) (ғылыми ... ... ... ... қызметі);
- жоғарыдағы аталған қызметтердің атқарылуының толықтығына қол
жеткізетін, ... ... ... ... ... мен оларды
өз мамандығына қатысты қанаттандыратын өзге де ... ... ... беру, тағы басқа) Құқық қорғау органдары қылмыстық заңдарды
қолдана жəне оның талаптарын орындай ... ... ... ... ... оның басқа да оң құбылыстарға деген ... Осы ... ... қорғау органдары мемлекеттің ... ... ... ... қана ... ... қорғау мен қолдану
қызметінің маңызды орбитасын (ауанын) қалыптастырады.
Бұған қол жеткізудің құқықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің барлық қағидаларына қайшы
келмейтін жұмыстарды атқаруды ... ... ... ... ... мен талапқа сай жүруі – құқық қорғау ... ... ... ... ... байланысты.
Қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық саясат дегеніміз ... ... мен ... жою ... жəне ... жүргізілетін, қылмыстық қол сұғушылықтан мүдде мен заңдық
құқықтарды ... ... ... ... жəне ... ... жиынтығы.
Мемлекеттік жəне қоғамдық шараларға:
- мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету; (мемлекеттік құрылысты
сыртқы қауіпті факторлардан сақтау)
- ұлттық; (ұлтаралық татулыққа сызат ... ... ... ... ... аумақтық; (аумақтың экономикалық, географиялық ерекшеліктеріне
байланысты сақтандыру шараларын қолдану)
- ақпараттық; ... ... ... қою мен құқықтық сананы
зақымдайтын мəліметтер ағынын шектеу) Осы жерде ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қарастыруды» көздеген ғалымдармен келісеміз [14, 85б].
Қылмыстық саясаттың маңызды белгілерін – қылмыстық саясаттың міндеттері
мен мақсаттарының ұстанымдары ... Бұл ... мен ... ... ... ... ... жоқ. Құқықтық
идеология – адам мен азаматтар өмірінде өнегелі ахуалды қалыптастырушы
құрал.
Құқықтық ... ...... ... ... ... ұстанымдары мен өмірлік көзарастарын заң ... ... ... бастау алады. Қылмыс əрекеті – тек қылмыстық заңға
ғана емес, құқық саясат бағыттарына, ... ... ... ... өмір-салтын қалыптастырған Қазақстан азаматтарының
дəстүрлі мəдени-құқықтық өмір дағдысына да ... келу ... ... ...... ... дамуының негізі ғана емес, ол
қылмыстық саясаттың нысаны мен ... ... ... ... ... ... ... Құқықтық
идеологияның қалыптаспауы немесе құқық қорғау органдары қызметкерлерінің
идеологиялық бағыт пен мақсаттарды дəйектей алмауы – ... ... ... ... əкеледі.
Жетілдіру үстіндегі Қазақстан мемлекетінің заңнамалары, əсіресе,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... іс ... ... ... Республикасының Қылмыстық атқару
кодексі – құқықтық идеологияның заңдық қалыптық бекітушісі ... ... ... заң арқылы қылмыстық саясаттың негізгі ... ... ... мен ... алу, азаматтардың заңды мүдделері мен
бостандықтарын, ... ... пен ... мүдделерін қорғау жатады.
Бұл міндеттердің толыққанды жəне ... ... ... ... ... қылмыстылықтың қозғалысына, құрылымына, сипатына тікелей
негізді əсері бар.
Іс-əрекеттің қылмыстық саясаттың ... ... ... ... ... ... ... елдердің дамуы мен
егемендік алуының өзара кезеңіндегі көп ... ... ... ...... мен мемлекеттің дамуындағы ... жəне осы даму ... ... ... себептерден туындаған
өзгермелі сипатты жатқызған дұрыс болар.
«Кешенді себептер деп өзара байланысты, табиғатына сай біріккен, шығу
ерекшеліктері мен дамуы, ... ... ... жəне ... ... жасау үшін қолайлы жағдайлар жасалатын теріс əлеуметтік құбылыстар
түсініледі». Дəл осы жерде қарсы мəнге ие ... ... ... ... ... - ... ... əдістерінің өзгеруі, қоғам мүшелерінің
қажетті белсенділігінің ерекше сипатқа ие болуы, ... ... ... ... ... ... жаңа өмір ... аңсаған ой-
армандарын жатқызсақ, көп дау тудыра қоймас. Посткеңестік елдердегі ортақ
құқықтық ... сол ... даму ... ... ... саясат түрлерінің қалыптасуына себеп болды.
Қылмыстық саясатты құқықтық сараптау – саяси-құқықтық қатынастарды
сараптаумен, заңдық норма, көзқарастар мен ... ... ... мен ... ... ... мүдделі субъектілердің
қызмет нысаны мен олардың қызметінің əсер ету жүйесінің бағытының ұдайы ... ... ... ... оның ... ... түсіне отырып
зерттеу күткен оң нəтижелерге əкелмек. Қылмыстық ... ... ... ... ... көпқырлылығымен ерекше. Менің ойымша, қылмыстық
саясат - құқық қолдану, қорғау саясатына ... ... ... ... ... ... бөлігі.
«Саясат қоғамдық өмірдің барлық жағына бағыт ... ... ... бір ... ... қоғамның əлеуметтік дамуына əсер ету табылады».
Айтылған ... ... ... ... мəнін толық айқындап тұр.
Жалпы, қылмыстық саясат – заңмен берілген құқықтық мүмкіндіктер мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
қызметі.
Кез-келген сала мемлекеттік реттеудің нысаны мемлекеттік реттеудің
пəні, əдісі, мəні мен əсер ету өрісінің ерекшелігі – ... ... ... ... ... саясаттың өзге саясат түрлерінен басты
айырым белгісі – саяси процестердің əлеуметтік реттеудегі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар –
бір сипатты үрдісті шараларды қабылдауға, қылмыстық саясатты жүйелеудің
құқықтық-əлеуметтік алғышарттар ... ... ... ... ... ... ретінде қылмыстық саясат
мынадай өзіндік белгілерге ие:
- біріншіден, қылмыстық саясат əлеуметтік реттеудің криминогендік
элементтері бар ... ... əсер ... ... аймақтың құқықтық
жай-күйі, қылмыстық ахуал, оған əсер етудің жолдарын қарастыру мен ... осы ... ... тəн;
- екіншіден, бұл саясат əлеуметтік реттеудің өзіндік əдістерін, пəні
мен объектісін, қылмысты ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық саясаттың реттеу ... ... ... ... жəне бұл əдістер қылмыстық саясаттың пəніне
тікелей əсер ... ... ... ... жою, ... тікелей
байланысты біртектес қоғамдық-құқықтық қатынастар ретінде ... ... ... ... ... бір ... бұл ... объектісі – қылмыстық ... оң жəне ... ... ... ... немесе бүкіл мемлекеттік мүдде.
- үшіншіден, қылмыстық саясаттың өзіндік белгісін ... ... – ол, ... ... ... жəне осы субъектілердің əсер ету
нысаны мен ... ... ... ... саясат – мемлекеттің ішкі саясатының құрамдас
бөлігі ретінде мынадай белгілерге ие:
а) əлеуметтік сипаты мен ... ... ... қорғау сипаты; (оның негізінде құқықтық саясатпен тығыз
байланысты халықаралық реттеу өрісінің болуы)
б) біріңғай жүйе ... ... ... ... ... ... ұстанымдар қорының
болуы;
- бесіншіден, қылмыстық саясаттың мемлекеттік əлеуметтік қызметіне
қатысты, əлеуметтік функцияларды ... ... ... ... ... ... құқық қолдану қызметінің негізгі бағыттарымен үндестік
қызмет жəне ескеретін бір ... ... ... ... жəне ... ... күресі жəне қылмыстан сақтандыру сипатындағы қызметі
– қылмыстық саясаттың тар ... ... ... жəне ... толық мəнін – Қазақстан Республикасының құқықтық ... мен ... ... ... жол ... мен ... мүддесі ашып көрсетеді. Ендігі бір, келесі мəселе:- қылмыстық саясат
субъектілерінің қызметінің нысаны мен мазмұнын жіктеудің нысандары:
а) ... ... ... ие ... ... ... қызметіне,міндетіне: қадағалау, реттеу, бақылау, қылмыспен
күресті, құқық қорғау органдарының қызметін қаржыландыру мен ... ... ... əрекеттердің) заңдық негізі – қылмыстық
саясаттың өзекті мəселелерін шешуді ... ... ...... ... табады. Сондықтан қылмыстылықпен күрестің тұжырымдамасын
жасау мен ... ... ... ... іске ... ... базасы
мен қаржы ресурстарын жасау, есепке алу, жарату тиімділігіне бақылау жасау;
б) арнаулы ... ... ие ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары мен күш
құрылымдарының міндетерінің ... – оның ... ... ... айшықталады. Бұл міндетті функцияға: қылмыстан сақтандыру мен оның
жолын кесу, жазалау, белгілі-бір қылмыстық құбылыстың пайда болу себептерін
зерттеу жəне оның ... ... ... ... ... саясаттың жалпы əлеуметтік міндеттерді ... ... ... мен ... ... ... əлеуметтік-құқықтық мəртебесінің деңгейінде жүзеге асырылатын
міндеттердің əлеуметтік-құқықтық мəнін айқындау, қылмыстық істі ... баға ... ... ... ... назарын қылмысқа
қарсы күреске үндеуші тұлғаға аудару, (Елбасы мен құқық қорғау ... ... ... ... ... пікірлерін БАҚ арқылы
халыққа тарату) саяси партиялардың заң шығару үдерісіне қатысуын қамтамасыз
ету жəне осы ... ... ... ... ... ... мен ... қылмысқа қарсы күрестің шараларын жүзеге асыру; (Нұр Отан ХДП-ның
жемқорлыққа ... ... он ... ... ... ... ... өкілеттіктер шегінде баға беру, адам мен азаматтың
рухани тұрпатты қалыптастыру үшін (шіркеулер, ... ... тағы ... діни ... салынуына қолайлы жағдай туғызу,
діни қысымға тосқауыл қою ... ... ... – мемлекетпен саяси-құқықтық байланысы бар азаматтардың
құқық қорғау органдары мен ... ... ... ... ... ... ... шексіз сенім қалыптастыру – қылмыстық саясаттың
ұйытқы өзегі.
Мемлекет азаматтарының ... ... ... мен оның ... ... ...... қарсы күрестің статистикалық
көрсеткіштерімен қарайлас болу керек [15, 93б].
«Құқықтық мемлекет қашанда ... ... деп ... ... заң ... реттеумен айналысып қана қоймай, ол сонымен бірге
құқықтық қатынас субъектілерінің міндеттері мен құқықтарын ... ... ... əрі ... ... ... ... қажет жəне олардың
бұзылмай сақталуын қамтамасыз етуі керек».
Қылмыстық саясат - əлеуметтік саясаттың құрамдас бөлігі болғандықтан –
қылмыстық саясаттың ... ... - ... əділеттілікті қалыптастыру
деген толық құқықтық негіз бар. ... ...... қорғау
органдарының тиімді қызметінен, заңдардың дəйекті орындалуынан, ... ... ... қызметтерге жігерлі қатысуынан, əр
азаматтың өз құқын білу мен ... ... ... тəсілдерін
меңгеруінен қалыптасатын əділетті құбылыс.
Əлеуметтік əділеттікті қалыптастырудың мақсаты мен қылмыстық ... ... ... сауықтыруды көздейтін мемлекеттік мəселенің
мақсаттарының құқықтық ... бір. ... ... ... ...... қылмыс арқылы зақымдалған қоғамдық
қатынастарды айыптыға қылмыстық жаза қолдану арқылы ... ... ... ... ... қылмыскердің теріс бейнесін ... ... ... қылмыстық жазаның құқықтық əсерінен
жақсы жаққа өзгерту.
Əділеттіліктің мəні мен сипатын қоғамдық қажеттіліктің өлшеміне ... жаңа ... ... ... ... арқылы қоғам мен
азаматтар ... ... ... мен ... жүйесінің
қалпына келгеніне куə болып, қоғамдық санада азаматтардың толықтай ... ... ... пен өз болашағын болжай алу мүмкіндігіне
ие болудың ақиқаттығына ... бек ... мен ... ... пайда болады.
«Қорғаудың заңды əдіс, тəсілдеріне – қоғамның өнегелі санасына
негізделген мен ... ... ... үндестік тапқан,
сотəділдігіне жақсы ... əсер ... ... сай қолданылатын əдістер мен
тəсілдерді жатқызған» авторлар пайымына қосыламыз. ... ... - ... ... ... ... ... – қылмыстық заңдылықтардың мақсатқа сай
қолданылуы мен қылмыстан ... ... ... ... кіреді. Мемлекеттің қылмыспен күрестегі мүдделілігі
ерекше əлеуметтік сипатқа ие, осы ...... ... ... ... ... ... мемлекеттің жетекші идеялары мен
нұсқауларын қамти отырып, ... ... ... мемлекеттік мүдденінің
«мүдделер қақтығысындағы» орнын белгілейді жəне оған басымдық береді.
Мемлекеттік мүдде қылмыстық заңмен қорғалып қана ... ... ... ... ... ... ... қолдану тəжірбиесі өз
мəнінде басқару объектісін де көрсетеді. ... ... ... ... ... ... басқару – қатынастарды тəртіпке келтіру мен
қатынас сипатын заңнамалық актілер ... ... ... мемлекеттің идеяларының негізінде ғана емес, адам
құқықтары мен мүдделерінің қажеттілігінен қалыптасатын құқықсыйлаушы қоғам
мүшелері мен мемлекеттік органдардың бірлескен қызметі.
Қылмыстық ...... ... ... Бұл ... ... ... – əлеуметтік қоғамға қайшы құбылысқа ... заң мен ... ... ада ... ... ... əлеуметтік қайшылықты, яғни, қылмыстылықты басқаратындығын белгілейміз.
Бұл ойымыз – қылмыстық саясаттың мазмұны – мемлекет пен адам ... ... ... ... ... ... саясаттың мақсаты – ықтималды аз шығындар мен қаражат жұмсай
отырып, қылмыстылықтың үстінен бақылау ... ... ... жəне ... ... адам ... мен құқықтарын қорғаудың
басымдығын алдыңғы қатарға шығару. Азаматтардың құқыққа ... ... мен ... ... міндеттеу арқылы қатынастарды қалпына
келтіруге көндірудің зорлықпен жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... күрестегі азаматтар еріктілігі, олардың құқықтық
сауаттылығы, жасалатын оңды əрекетке ... ... ... ... үшін өте қажет [16, 248б].
«Азаматтардың құқыққа қарсы іс- ... ... ... ... ... міндеттердің бірі. Сонымен қатар талдаудағы
басты мақсат – қоғамдағы мұндай теріс құбылыспен күрестің ... Бұл ... ... ... ... ... саясаттың
мақсаттарымен үндестігі бар. Зерттеуіміз бойынша қылмыстық саясаттың
мақсаттарына:
- қылмыспен күрестің жəне ... ... ... сондай-ақ
нəтижелі болуына қол жеткізу;
- қылмыспен күреске жəне басқа да алдын-алу, ... ... ... қаражаттың қылмыстық саясат субъектілерінің еңбек
өнімділігі мен кəсіби біліктілігінің деңгейіне сəйкестігі;
- қылмыспен күреске жəне алдын-алу шараларына қоғамның құқықтық
тəрбиелі азаматтарын қатыстыруға ... ... ... білу, ынталандыру
шараларын мақсатты, орынды қолдануды жатқызамыз.
Қазақстан Республикасының қылмыстық саясаты - мəніне қарай екі негізгі
ағымға ... ... Оның бірі ... жəне аса ауыр ... жасап,
қылмыстық қудалаудан жасырынған, сондай-ақ қылмыстарды қайталаған кінəлі
адамдарға» қатысты қылмыстық жазаны біртіндеп қатаңдатудан көрініс ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, заңдық нысаны [17,
123б].
Қылмыстық құқық – ... ... ... ... ... ... көрсеткен болатынбыз. Негізгі ...... ... қылмыс қатарына жатқызу мен қылмыс санатынан шығарудағы əділдік
пен ұстамдылық бағанын қалыптастыру. ... ... ... ... 210, 211, ... ... Республикасының 1998
жылғы 9-шілдедегі №272-1 заңымен алынып ... ... ... ... 2004 ... 9-желтоқсандағы №10-III
заңымен Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... де ... Республикасының қылмыстық саясатының келесі бір кезекті
мəселесі – ... деп ... ... ... əрекеттердің жазалауға
жататын сипатын анықтау. Бұл ... ... ...... ... жаза ... əлсіретпей, келесі тұрғыда бас
бостандығымен байланысы жоқ жазаларды қолдану аясын кеңейту ... ... ... ... ... ... жаза – қылмыскер тұлғасының ... ... ... ... күреседі. Қатігездік – жаза тағайындаудың себебі
ғана емес, бұл ... ... ... ... Əлеуметтік
мəселелерді реттеудің құралы – нормативті құқықтық ... ... ... «құқықтық жүйенің тарихи-ұлттық ерекшеліктерінің де негізгі фактор»
ролін иеленетінін ... ... ... бейімделмеген қылмыстық саясаттың негізгі
міндеттеріне қатысты П.С. Дагельдің ойлары назар аудартады: - ... ... ... бірі ретінде жалпы алғанда, қылмыстық-
құқықтық саясаттың маңызды мəселесі – бұл ... пен ... ... мен ... ... қылмыстандыру мен
қылмыссыздандыру болып ... ... ... ... ... ... бірақ,- қылмыстық саясаттың негізгі мəселесіне – қоғамға қауіпті іс-
əрекетке қылмыстық заңның ... тану мен ... ғана ... ... адам мен ... ... құқықтық
жетістіктерді қолдана отырып тазалауды да жатқызғанымыз дұрыс.
Мемлекеттік қылмыстық ...... ... ... мен ... ... екі бағытын көрсетеді:
- біріншісі, қылмыстылықтың үстінен əлеуметтік бақылау жүргізу;
- екіншісі, ... ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күрестің жəне оны əлеуметтік бақылаудың
түпқазығын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Бұл стратегиялық түпқазықтың тамыры мемлекет
басшысының ... ... ... ... 1997 ... 16 ... Жолдауынан басталады. Жалпы, қылмыстық
құқықтың мазмұны мен қылмыстық саясатының ... ... ... ... сипатталмайды.
Құқықтық мемлекет талаптарына сəйкес, ең бірінші заңнамалар ... ... ... ... ... ... ... ҚР
Конституциясының тиісті кейбір баптары анықтайды. Қылмыстық ... мен ... ... ... ... бақылаудың толымдылығы
мен тұрақтылығы – мемлекеттің ішкі жəне сыртқы саясатының нəтижелі ... [18, ... ... ... ... ... негізгі
аспектілері.
Қазақстанның жаңа заманғы қылмыстық саясатының тарихы өте терең
емес, əйтсе де мемлекеттегі аса маңызды реформалар мен ... ... ... ... мүшелерінің санасы мен қылмыстық саясатының мəніне күрделі
сипат бергені белгілі. Қазақстан мемлекетінің қылмыстық ... ... ... мен негізгі факторлары бар жəне ... ... ... ... да сипаттайтын тұстары жетерлік.
Қылмыстық саясат – адам құқын қорғаудың мемлекеттік ... ... ... мен ... өз ... ... ... шүбəсіз
сенімділігін негіздеу – құқықтық мемлекеттің басты міндеті. ... ... ... ... ие бола ... ... ең кілтті тұстарын қамтыған үрдіс ретінде бейнеленеді.
Қылмыстық саясат əлеуметтік себеп пен салдар қатынастарын философиялық
тұрғыдан бағаламаса да ... ... мəн ... ... Адамнан тұлға жасау – қоғамдық іс қана ... ... ... ... «адам» деген ұғымның өміршеңдігінің жоғалғанын қоршаған
орта, киберқылмыстылық пен ... ... ... ... ... ... мен адамның өз басының
тауқіметі (жұмыссыздық, кедейшілік, жəне тағы басқа) психикаға ... ... (ашу, ыза, кек ... ... Бұл ... саясаттың қайнар көздері
абстрактілі құбылыстар емес, қоғамдық өмір мен ортада «бар» кемшіліктер
дегенді ... ... ... ... ежелгі уақытқа көз жүгіртуді қажет
етеді. ... ... ... өз ... ... ... ғана емес,
Батыс Еуропа елдерінен де алатын дербес күрделі жүйе. Еуропалық құқық пен
оның институттарының ... көзі ... рим ... табылса, заңнамалар мен
жазылған қайнар көздер мен түрлі құжаттар қылмыстық ... ... ... ... негізгі көрсеткіштері болып табылады.
Адамның өмірі мен əрекеті жəне оның қоғамдық ... ... ... ... əр ... де оңай ... ... бірі – мүддені
қанағаттандырудың заңсыз нысаны ... ... жету ... ... ( неге ... ... ... туралы мəлімет бар) өзінің үш
мыңжылдық ... ... мен ... ... жоқ ... қатар
көріп келеді».
Қылмыстан сақтандыру саласындағы қылмыстық саясат – мемлекеттің
құрылған күнінен бастап қалыптасады. Қылмыстық ... ... ... ... ахуалдың ауырлауы, қоғамдағы бейберекетсіздік, тағы
басқа жағдайлар жатады. Қылмыстық саясаттың идеологиялық негіздерін ... ... ... ... сауықтыруға қатысты білдірген ой-
тұжырымдары, пікірлері мен қылмыстық саясаттың теориялары – ... ... ... ... ... құрайды.
Қазақстан Республикасының құқықтық саясатының негізгі бағытын Қазақстан
Республикасының Президентінің кезекті халыққа Жолдаулары мен ... жəне ... ... ... ... ... жүйесін
тыңғылықты зерттеуден ... ... ... ... ... ... – қылмыстық заң, қылмыстық құқық, қылмыстық
саясат. «Ойлаудың шырқау шегін игерген адамның ... де ... ... ... ... қиын болар еді».
Қылмыстық саясат – қоғамдық қатынастарды құқықтық тұрғыда реттейді,
тəртіпке келтіреді. Қылмыстық ... өз ... ... ... арқылы адамды тəрбиелейді, бұрын сотталған адамды дұрыс құқықтық
бағытқа салады.
Құқықтық сипаттағы қоғамдық қатынастарды мемлекет ... жəне ... ... ... ... қақтығысында төрешілік функцияны
мемлекеттің өзі ... жəне ... ... ... билеушінің
нұсқауымен емес, ерікті негіздегі еркін білдірген адамдардың қарама-қарсы
мүдделерінің негізінде ... ... жəне өмір ... қоғамның қылмыстылыққа деген көзқарасын одан ары дамыту
мемлекеттен ... ... ... күтіледі. Себебі, «бүгінгі ... ... ... ... де, саны ... да ... ие болып отыр». Сондықтан да ... ... ... өз ... ... жəне «мүдде» ұғымы да өмір сүрмейді.
Девиантты мінез-құқықтың аса қауіпті түрлерінің ... ... ... ұлттық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін керек ... ... ... құқықтық саясат пен қылмыстық саясат
ұғымдарының арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Қылмыстық саясат – ... бір ... жəне ... ... ... ... ... күрес жəне оны алдын-алуды қамтамасыз етіп, жүзеге асыратын
саясат түрі.
Тарихтан белгілісі, ... ... ... ... ... ... өткерді. Ал егер басқару нысанын
негізге ала сөйлесек – қылмыстық саясаттың ... жəне ... - ... саяси режимі ретіндегі – қылмыстық саясаттың түрін де
анықтайды. ... ... ... ... екі ... өркениетті
құқықтық теориясына сүйене отырып ашып көрсетуге болады. Олар:
а) мемлекеттің түрі мен құқықтық байланысын ... ала ... ... қатысты нақты саяси режимнің белгілерін бағалау арқылы жүйелеу;
б) мемлекеттің ... ... ... ... ... жүйелеу;
Адамзат дамуы мен қоғамдық-саналы төңкерістер тарих сахнасына:
құлиеленушілік-авторитарлық, өкілді-сословиелік, феодалды-республикалық,
абсолютті, либералды-буржуазиялық, тотаритарлық, ... құл ... ... ... ... ... алып келді. Бұл саяси
режимдердің əрқайсысы - өзінің табиғатынан – ұсақ ... ... ... ... ... ... режим уақыт
өзгерісінің заңды туындысы – шығыстық деспотияны саяси ... ... ... – саяси режимді қорғай отырып, өзі де соның бір
бөлшегі болып ... жəне ... ... ... ... ... ... асырады. Отандық қылмыстық саясат – ұлттық қылмыстық
саясат ... ... оған ... ... ... (будандасуы),
құқықтық жүйенің романдық-германдық сипатқа ие болуы, т.б.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... – қылмыстық саясатты қалыптастыра отырып оған əлемдік
қылмыстық ... озық ... ... күш ... ... ... ... саясат түрін қалыптастырды, қылмыстық
саясаттың бұл түрі – ... пен ... жас ... ... ... айырмашылық əкелмеді. Орталықтану ... ... ... ...... де ... ... Феодалды-абсолюттік саяси режим өзіне тəн қылмыстық саясатты
қалыптастырды [19, ... ... бұл түрі – ... ... II-нің, Франция
мемлекетінде Людовик XIV-нің, Англияда ... ... ... ... мəртебеге ие болды. Ал мұсылман елдері – шығыс ... ... ...... ... ... қылмыстық саясат негізінде
өмір сүруде. Бұл елдердің қылмыстық ахуалы діннің күштілігі мен дəстүрдің
ықпалынан қалыпты деңгейде қалып ... ... ... ... ... ... құралы ретіндегі қылмыстық саясаттың либералды-буржуазиялық
түрінің негізгі ... ... ... бірқатар ойшыл-қайраткерлер
негіздеп бекітті. Ал Франциядағы ұлы революция кезіндегі қылмыстық-құқықтық
көзқарастар ... ... ... ... ретінде сипатталып, XVIII ғ. Ағартушыларының еңбектерінде көрініс
тапты. Бұл еңбектер қылмыстық құқықтық классикалық мектебінің ... ... ... белгілі. Оның ішіндегі ең айтулысы – сол заманның
өте ... ... ... ... ... «О ... ... деп аталатын трактаты.
XX ғасырдағы əлеуметтік түрлі қақтығыстар - өмірдің өңін мүлде басқа
арнаға ... 1917 жылы ... ... төл ...... ... болуы да тоталитарлық саяси жүйенің қалыптасуымен
өзектес.
Отарлық мүдденің қоздырушысы Кеңес Одағының 80 жылдық тарихы ... жеке ... ... ... халықты
қылмыстық заң арқылы қорқытып отырды. Сталиндік кезеңнің қылмыстық-құқықтық
құралдары мен ... ... осы ... ... мен ... ... ... негізсіз заң актілері арқылы халықты жаншудың тарихи
қасіретін қалдырып кетті. Бұл режиммен өзара ... ... ... ...... мен ... ... қылмыстық саясаты фашистік
қылмыстық саясат - Үшінші Рейхтің нəсілдік тазалығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қатігездігі жағынан Сталиндік
режиммен қарайлас болды. Бұл да құқықтық реформалардың құралы ... ... ... ... ... ... ... адами құндылықтардың бас «жұтушысы» болған бұл режимнің
екі ерекшелігі бар:
- адамдық ... ... ... ... ... ұлт» ... ... қалыптастыру жолындағы «қанды
үкімдер» трагедиясы;
Біз бұл жерде «қылмыстық-құқықтық саясат өзін қалыптастырған
жүйенің мазмұны мен ерекшеліктерін ... ... ... өркениетті мемлекет демократиялық негіздегі қылмыстық
саясат ие жəне барлық ... ... ... ... жүргізуге талаптанады.
Демократиялық қылмыстық саясат – қоғам мүшелерінің ... ... ғана ... əр ... ... ... «заң ... үстем» деген ойдың адам санасында берік бекуінің ... де ... ... ... кең ... биліктің жəне өкілді
органдардың сайланбалылығы, өкілді органдардың құқық ... ... ... ... ... ... ... тең құқықтылығы,
т.б. əлеуметтік қолайлы факторлар əсер етеді.
Қазақстан мемлекетінің қылмыстық саясаты міне осы ... ... ... ... ... ... ұдайы назарында
болып отыр.
Қылмыстылықтың кең таралуы мен қылмыстық əрекеттің ... ... ... айналуы мемлекет пен қоғам үшін өзекті мəселенің қатарына
жатып отыр. Адамның ... мен ... ... ... мемлекеттің
əлеуметтік, саяси, экономикалық дамуына жағымсыз əсер ететін жəне кедергі
келтіретін ең ... ...... ... потенциалының артуы, халықтың əлеуметтік
жағдайының жақсаруы – қоғамдық криминологиялық мəдениеттің қозғаушы ... ... ... əр ... ... ... қарауы мен
төзбеушілік танытуы – ... ... ... ... ... білдіреді.
«Қылмыстылықтың алдын алу – азаматтарды қылмыс жасауынан ... ... жəне ... ... ... деп ... Қ.Б.
Көшелеков.
Қылмыс – криминологиялық құбылыс. Ендеше қауіптің алдын алу ... ... ... – қоғамдық қатынастарды құрбансыз жəне
астаң-кестен төңкеріссіз, ... ... ... құру ... ... – дейді Е.О. Алауханов.
Құқықтық мемлекетті құру – адам өмірі мен денсаулығына қол ... ... ... қауіпті əрекеттердің жолын көрсететін құқықтық
құралдарды пайдалану мен адам ресурсын игілікке пайдалануды ... ... ... қызметті білдіреді. Тұрақты нарықтық экономикасы, ашық
сыртқы саясаты бар ... ... мен ... ... құру –
құқықтық реформаның жетістігінің кепілі.
Демократиялық, құқықтық ... ғана ... ... ... ... жайлы өміріне кепілдік бере алады жəне дамудың тұрақтылығын
қамтамасыз етеді. Азаматтық қоғамның қылмысқа қарсы ... ... зор ... ие. «Азаматтық қоғамның заңдылық пен құқық ... ... ... ... мен ұйымдар жасақтамай, ... ... ... ... ... ... бергендігінің
жараспастығын» айтып ғалымдар да уақытында дабыл қағуда.
Құқықтық мемлекет – адамдардың заңға сəйкес өмір сүруінің құқықтық
тəртіппен қамсыздандырылған ... ... ... ... ...
адам мен оның өмірі, денсаулығы бастайды. Біз ... тиіс ... – бұл ... сəйкес əрекет жасауға, өмір сүрудің барлық
шарттарына құқықтық сипат беруге, өз ... бен ... ... ... жəне ... ... ... өзге
адамдардың құқықтары мен бостандықтарын, мүдделерін құрметтеуге дағдылану.
«Маңызды сұрақтар бойынша, яғни, қандай ... ... ... ... ... анықтау кезінде қылмыстық-құқықтық
саясатты жүзеге ... ... жəне ... ... ... ... ... етеді».
Қоғамдық сананың əр деңгейінің көрінісі ретіндегі билеуші мен
бағыныштылардың еркі, мүдденің ... ... ... бола ... саяси, құқықтық қатынастырдың өрістеуіне жол ашады, сонымен
бірге бұл құбылыс қоғам ... ... ... ... ... тəн. ... – экономика, саясат, құқықтың өзара байланысын жалғайтын қоғамдық
сананың идеалогиялық бағанын жасау жəне оның ... ... ... талаптарын қолдану деген мəселе.
Қоғамдық өмірдегі субъективті жəне объективті факторлардың қолданылуы
мен оның ... ... ие ...... экономика мен саясатқа əсерінің
нысанын үлгілейді. Мысалы, ағылшындардың құқық ... ... ... ... құқықтың классикалық сипатына тəн Рим
құқығының нормалары Еуропа құрлығының құқықтық жүйесінің əлі күнге ... ... ... ... мен ... құқықтық сананың дағдылар мен салт-
дəстүрлері - құқықтық нормалардың мəніне ... ... ... ... ... ... ... сотының тамаша шешімдері мен дала ... ... алыс ... ... мəндес, мазмұндас екендігін
дəлелдеуде академик С.Зимановтың еңбектерінің құндылығы мəңгілік.
Қазақ билері де қылмыстық саясаттың өзіндік нысанының ... ... ... жер дауы – ... ... ... да тұрақты өз шешімін
тауып отырған. Қазақ халқының би-шешендері ерекше тұлғалар ... ... ... – бойындағы елді аузына қаратып, жедел шешімдер қабылдау
қасиеті басқа халықтарда өте ... ... ... ... II III ... Мəнді би, Елсау би, Оңқай
би, Майқы би тəрізді қадым заманның дара да дана билерінің құқықтық ойлары
бүгінге ... ... ... бас биі ... би ... Халқыңды
билеместен бұрын өз ордаңды биле. Ордаңды жұмған жұдырықтай берік ұстасаң
Халық ешқайда ... Хан ... өлім ... қолданбасын. Өлім
жазасын шешетін халықтың өзі болсын дей келе, Парақор биге ісің ... үйге ... ... – деп, ... ... ... Момынның
ақысы зəлімге кетпес, кетсе де ұжмаққа қолы жетпес – деген халық ... ... ... жемқорлықпен, меншікке деген ... ... ... меңзеген ғұлама сөздері – ұрпаққа ... ... ... құру ... ... қылмыстық саясаты –
дербес мəнге, көп қырға ие болды. Мемлекеттің даму кезеңімен құқықтың пайда
болуы да ... оның ... ... пен ... ... ... қоғамдық-экономикалық формациялар мен өндірістік ... ... ... сай ... ... ретіндегі Қазақстанның қылмыстық саясаты – жетекші
Еуропа мемлекеттерінің революцияға дейінгі жəне ... ... ... ... мен ... ... ... өзара қайшылықты, бəсекелес екі жүйенің (социализм мен
капитализм) ... тəн ... мен ... құрамына сіңірген,
үздіксіз дамудың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қылмыстық саясатының объективті
көрінісін біз төмендегі ерекшіліктерін ескере отырып, былай ұсынамыз:
- қылмыстық саясаттың дамуы - ... ... ... жəне ... ... жəне ... қатынастардың дамуына тікелей
байланысты;
- əлеуметтік жүйедегі Қазақыстанның қылмыстық ...... ... ... құқықтық жалғасы болып табылғанмен, қоғам дамуының
жаңа заңдылықтарымен құнарландырылған – қылмыстық саясаттың жаңа ... ... ... ... дамуының негізгі ағымдары – қоғам
мүшелерінің негізгі ... мен ... ... ... ... үрдісінен көрініс табады. Бұл жерде теория мен
тəжірбиенің қарама-қайшылығының тұстары даму ... ... ... ... ... ... ... саясатының ұлттық жəне өркениетті негіздерін –
Қазақ билерінің кесімді шешімдері мен дала ... ... ... ... т.б.) жəне де ... нұсқалардың үздік тұстары құрайды;
- Қазақстанның қылмыстық саясаты - əлеуметтік даму заңдылығына орай,
тұрақты, қатаң сипатқа ие емес, ... та оның ... ... кезеңдері.
- дөрекі материалдық нысаннан рухани нысанға ойысып бара жатқаны назар
аудартады. Зерттеудің осы тұсынан қылмыстық саясаттың мазмұнын ... жəне ... ... ... тоқталайық.
Қылмыстық саясаттағы объективті жəне субъективті факторлар – бұл адам
мəселесі, оның даму, мінез, ... ... ... ... мен
көзқарастары. Қылмыстық ... ... оның ... ... ... ... ... – адам болмысынан бастау
алады. Адамның жеке тұлғасы мен оның ... ... ... ... ... сөйтіп, адам қоғамды түсінуге бейімделе бастайды.
Мемлекеттік тұрпаттың зайырлығына ... адам ... ... ... зор роль ... келеді [20, 285б].
Қылмыстылықтың кей аумақтарда ұлттық қауіпсіздікке тигізіп отырған
қаупі мемлекеттің зайырлы, құқықтық сипатына нұқсан келтіруде. Бұл жағдай
Қазақстан ... ... ... XV ... мемлекет басшысы Н.Ə.
Назарбаев дін істері ... ... ... ... туындап
отырғанын атап көрсетті. Біздің ойымызша, ... дін ... ... адамдардың діни бағыт бойынша ... ... алып ... Қазақстан Мұсылмандары Діни басқармасының да жұмысын бір ... ... ... еді. Бұл ... ... қазіргі таңдағы
бірқатар ТМД елдеріндегі шиеленісті жағдайлар мен балқан, ирак төңірегінде
қалыптасқан келеңсіз құбылыстардың бізде де туындауына ... ... ... ... ... ... ... болған бұл қауіп көздері
адам өмірі мен ... ... ... қана ... ең ... ... тастады. Сонымен қатар, биылғы жылы Астана қаласында өткен əлемдік
жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының III съезі ... ... ел ... діни ... ... ... бұл ... БҰҰ, ЕҚЫҰ, ЮНЕСКО сынды
беделді ұйымдардың өкілдері де болды. Съезд барысында Ислам діні тарапынан
Мысыр, Индонезия, ... Сауд ... ... мен ... ... ... ... орыс православтары, англикандық,
константинопольдік православтар, армяндық ... ... ... ... ... ... ... əлемдік дін тақырыбына
қатысты біраз мəселелерді талқылады.
Мемлекеттік нысан зайырлы ретінде танылып отырса да, ... ... діни ... мен ... ... ... орын алып ... атап өту керек. Діни сенім көп ... ... ... да фактор екендігі жасырын емес. «Құран - ... ... ... ... – адам ... жан-тəнін кірден арылтып,
рухына ғайыптық қанат тағып, жəннатқа лайық ету. ... ... ... ... адам рухының бұл дүниесі де жəннатқа ұқсас. Өйткені ... ... мен ... тəрбиелеуде ең кемел əдісті адамды жоқтан жаратқан
Аллаһ Тағала ғана біледі. Ендеше, Құран – ... ... ... біз, қылмыстан сақтандыру мен қылмыстың жолын кесудегі ... ... да ... ... күші бар ... пікір ғана
қосамыз.
Қоғамдық дамудың ... ... – бұл ... ойымызша, адам
санасының жартылай тəуелді жағдайлар мен қатынастардың ... ... ... ... - əлеуметтік саяси, идеологиялық қатынастардың
көрінісі бола отырып, қоғамның ... ... өз ... үшін ... ... құралады.
Объективті факторлардың қалыптасу қайнар ... ... адам ... ... ... ахуалдың тұрақтылығы,
адам мен құқық қорғау органдарының «құқықтық» бірлікте болуы, ... ...... ... ізгілік, эстетикалық мəннің
байқалып отыруы жатады.
Объективті фактор:
– қоғамдық ... оның ... ... мəн ... ие болады.
Қоғамдық сана – адамның ... ... ... ... ... үрдістер кезінде субъективті факторлардың - қалыптасу өзегі-
қоғамдық ... ... ... ... кейбір шарттары, адамның
жоғарыға ұмтылысы. Қоғамдық даму жағдайындағы объективті жəне ... ... ...... саясаттың нысаны мен нышаны.
Қылмыс – қылмыстық саясаттың өзегі ғана емес, əлеуметтік қайшылықтың
зиянды жемісі. Зиянды құбылыспен ... оның ... жою ...... ...... ... дербес міндеті. Адам өмірі,
сауаттылығы оның көзқарас көкжиегінің кеңдігі, танымның теңдігі, бойында
болашақ ... ... ... ... ... кездесуі –
объективті жəне субъективті факторлардың күрделігіне жол ашады.
Субъективті фактор – бұл субъектінің ...... ... ... ... мен ... қалыптасады. Субъективті
фактор - қоғамдық дамудың индикаторы ретінде құқықтық ... ... ... мен оның ... ... ... ... тəртіптің мықтылығына деген адамдық үлестің өлшемін жасайды.
«Жалпы, құқықтық мемлекет құру дегеніміз – тек ... құру ... ... ... ... ... ... түзеу, оның рухани
мəдениетін жасау». Толықтыра ... ... ... ... ... ... ... – адам əрекеті мен қызметінің
əлеуметтік, идеологиялық, саяси ... ... жəне ... ... ... Сондай-ақ – объективті факторлардың жоғарыдағы
тұжырымдарын ... ... ... ... – оның ... ... тікелей қатысты объективті фактор дегеніміз – ... ... ... ... сондай-ақ əлеуметтік күштердің,
мүдделердің үздіксіз қақтығысуының ... ... ... көзқарасымызды
ғылыми даудың талқысына саламыз.
Заң ғылымы ... ... ... ... ... жəне қоғамдық дамудың басқа да бірқатар факторларымен ... ... Бұл ... ... ... ... ашу ... жағдай деп талқыланады. Шындығында экономика мен саясат –
қылмыстық саясаттың қалыбын ғана қалыптастырып қоймай, оның ... ... ... де ... ... саясат қылмыспен күрестегі
мемлекеттік басқару мен қылмыстылыққа құқықтық əсер ... ... ... нысаны [21].
Қылмыспен күрестің үздіксіздігі, жүйелілігі, оның элементтерінің
толықтығы (саяси – ... ... ... норма, құқықтық сана,
құқықтық идеология, қылмыстық саясат субъектісінің өкілетті əрекеті) ғана –
қылмыстылықпен ... одан ... ... жеңісін жасайды.
Енді қылмыстық саясаттың мазмұнын бейнелейтін объективті ... ... ... тарихи түрі мен өндірістік қатынастар - өндіргіш күштердің
арасындағы қайшылықты туындататын негізгі жағдай ғана емес, қылмыстылық пен
қылмыстық саясатты туындататын ... да түп ... Бұл ... ... тікелей əсері емес, осы қатынастар арқылы қоғамдық өмірге ... ... ... - қылмыстылықтың қайнар көзі екендігін
ескерген жөн. Бұл жерде ... ... ... ... қатынастардың түрімен қоса алғанда, олардың негізінде жатқан
қайшылық өте ... ... ... ... ... ... қызметтің өрісін ғана кеңейтіп
қоймай, нанотехнология дəуіріне қадам басты. Бұл ... ... ... ету ... де ... деген сөз. «Бұдан ... ... ... көлемдегі құқықтық жəне экономикалық ... жəне осы ... ... ... ... əсер етеді, оларды іске
қосады, ол оны ынталандыруы немесе инновациялық ... ... ... ... бір түрі ... ...... басқарудың ағымын бейнелейді. Əлеуметтік
қатынастардың өзегі ретінде саяси қатынастар – ... ... ... ... мен қызмет нысанын анықтау кезіндегі тарихи түрі –
қылмыстылықтың əлеуметті мүмкіндігің ... ... ... ... ... ... билікті əлеуметтік əрлеушілердің əрекеті мен
саясаты саяси режимнің сипаты мен əлеуметтік басқарудың əдіс – ... қана ... өз ... ... ... мəн жасауға
тырысады. Əлеуметтік қатынас сипаты оның əсер ету ... ... ... ... ... ... мен ... саясатты жүзеге асыру кезіндегі
қатынастарды құқықтық нормалар реттеу – мемлекеттік ... ... ... қана ... – объективті жағдайлардың да негізгілеріне жатады.
- географиялық, демографиялық, мұралық, табиғи ... өзге ... ... – бір ... ... туындауына себеп болуы;
(өзіндік ерекшелігіне байланысты Атырау облысындағы заңсыз балық аулау мен
уылдырық түрлерін кантробандалық жолмен ... ... ... - ... жəне ... ... ... болу
себебі ретінде құқықтық мəдениет пен құқықтық тəрбиенің əлсіздігі немесе
жеткілікті қалыптаспауы да ... ... ... пен ... – қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеудің жеткіліксіздігінен
немесе болмауынан қалыптасады.
«Құқықтық мəдениет (кең мағынада) дегеніміз – ... іс – ... ... ... заң ... компоненттерінің жиынтығы жəне ... оның ... ... ... мемлекет органдарының, лауазым
иелерінің іс - ... ... ... ... ... ... мəдениет – ... ... ... ... ... білім мен қоғамдық құндылықтарды бағалау, ... ... ... ... ... ... – тұлғаның жүріс –
тұрысының ізгілігі мен оның ... – өзге ... ... ... ... мəдениеттің қалыптасуына немесе құқықтық мəдениетті тұлғаның
ой – пікіріне қарсылық білдіру – қылмыстың ... ... ... ... ... жою ... Қазақстан азаматтарының
жұмыспен қамтылуы – қылмыстың өрістеуіне немесе ... ... ... бар ... бас ... Абай ... ... біріне – бірінің
қаскүнем болмағының, жалпы жалған қылмыстық қудалаудың негізгі ... ... ... надандықты» жатқыза отырып,
билікке жету жолындағы адамдыққа жат ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар Абайдың рухани мұрагері
Шəкəрімнің: Адамның айуаннан ... мол, Қит ... ... ... қол.
Мейірім, ынсап, ақ пейіл, адал еңбек – Бұл ... кім ... шын адам ... ... ...... бағасына құн бере отырып, қазіргі ... ... ... ...... ... ... қауіптілігі оның қылмыстың өршуіне бастау
олатындығынан ғана емес, бұл фактордың адамды ... ... ... ... келелі мəселелерді талқылауға қатысу мүмкіндігін шектеу арқылы
бүкіл адамдық ... игі ... ... ... ... да ... шетелдік жұмысшыларды отандық кадрлармен
біртіндеп алмастыру арқылы мемлекеттегі тыныштық пен келісімді сақтаудың
маңызын ... ... ... ... пен ... ... Ал бұл ... азаматтарын «қылмыстың негізгі қасиеті
болып табылатын ... ... ... қауіпті əрекеттен,
бастамадан, ойдан алыстату деген сөз. Біз, назар аударып отырған мəселенің
бірі - қылмыс пен ... ... ... үндес субъективтік
факторларға не жатады? Біздің ... ... ... ... мен ... саясат субъектілерінің мүдде, мұқтаждықтары
жасайды. ... ... ... ... ... ... дегеніміз
жоғарыдан ұйымдастырылған бірдеңе емес, бұл жанды қозғалыс, ... ...... көнбіс буырқанған табиғи құбылыс, күштердің серпінді
күресі, олардың ... ... ... ара – ... қарама –
қайшылықтар шешімі, өмірлік нысандардың өзгеруі, қайта құрылуы».
Құқықтық ... мен ... ... ... мүдде,
мұқтаждықтары жəне олардың қажеттілік деңгейі – тұлғаның құқықтық санасына
тəуелді. Құқықтық сана – ... ... ... ... мəртебесіне қатысты азаматтық, ... ... ... ... ... ішкі ... құрайтын санасының бір түрі [22].
Құқықтық сананың жоғары болуы ... ... ... ... ғана ... ... ... бағытындағы үдерістерді
жеделдетуді, жалпы бүкіл қоғамды демократияландыруды əлеуметтік əділеттік
қағидасы негізінде жүргізуді қамтамасыз ... ... ... қайта құру арқылы азаматтардың құқығын
қорғау, сотталғандардың ... ... мен ... мəселелерімен
шындап айналысудың мүмкіндігі туғандығын» бағамдау Қазақстан азаматтарының
басым көпшілігі тарапынан ... ... ... Бұл ... келісіп
отырып, біз тағы бір мəселе: - қылмыстық – ... ... да ... ... келтіреміз.
Қылмыстық-құқықтық сана – қылмыстық – құқықтық қатынас жəне қылмыстық
саясат субъектілерінің қылмысқа жəне ... ... ... ... ой –
пікір, пайымдаулары, оң ықпалды ... мен ... ... ... арқылы берілген кəсіби жəне ... баға ... ... Бұл ... ... ... саласындағы
қылмыстық саясаттың төмендегідей ... ... ... ... ... ... отыр:
- құқықтық қатынас субъектілерінің, ... жəне ... ... ... ... ... – білік өресінің
талапқа сайлылығы, отансүйгіштігі, мемлекеттік қызмет пен ... ... ... ...... ... қана емес,
құқықтық қажеттілік;
- қылмыстық саясаттың маңызды субъективтік факторы – бұл қылмыстан
сақтандыру ... ... ... ... ...... маңызды
мəселелеріне кəсіби салауатты көзқарасын білдіретін, үздіксіз ... ... ... ... ортадан маңызды рольді иемденген
адам; Кейбір заң əдебиеттерінде тұлғаның анықтамасын – ... ... ... ... ... ретінде адамды сипаттайтын ерекшеліктерінің
жиынтығы» ретінде көрсететін тар мазмұнды анықтамалар да ... ... ... ... ... ретінде құқықтық сананың,
құқықтық – идеологияның, құқықтық психологияның ... ... ... ... ... – ақ ... саясат субъектілерінің саяси
шешімдері мен əрекеттері – ... ... ... ... белгілерін сипаттайды;
Саяси құқықтық көзқарастар, идеялар мен ғибратты ойлар, құнды пікірлер
жəне осыларды ескере отырып, ... ... ...... ... мен терең мазмұнын қалыптастырады.
Қылмыстық саясаттың субъективті факторлары объективті ... ... жəне ... ... ... ... ... мен нақтылығы абсолютті сипатқа ие емес жəне
субъективті факторға əлеуметтік күш ... ... ... Сол ... ... ... күрестің жолын көрсететін жəне ... ... ... ... мен қылмыскердің жеке
ерекшеліктерін, қылмыстылықтың ішкі ... ... ... Франц Фон Лист
факторларды «физикалық, қоғамдық, жеке» деп бөліп көрсетеді. Бұл ... жəне жеке ... ... ... ... бұл екеуінің
қоғамдық фактордың бір бөлшегі екендігін де бағамдаған жөн [23].
2 Қазақстан Республикасындағы қылмыстық заңдарды ізгілендіру саясатының
басты бағыты
2.1 Заңнаманы ...... ... бәрі ... жолға бағыттай бермейтіні, бұның бәрі айналып
келгенде қоғамдағы қатыгездік ахуалын ... ... бір ... ... ... ... ... кезде қабылданған ҚР
«Қылмыстық заңнаманы әрі қарай ізгілендіру және ... ... ... одан әрі ... ... ... ҚР ... заң
актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң осы реттегі
ерекше қадамға ... ... ... да ... шараның өмірге келуі
судьялар қауымдастығы, құқық қорғау ... мен ... ... пікір алмасуға негіз болуда.
Қылмыстық заңнаманы ізгілендіру ... ... жаңа ... ... ... ... жаза ... бас бостандығын шектеу, қоғамдық
жұмыстарға тарту және тағы басқа енгізіліп, ендігі кезекте ... ... сот және ... ... ... ... осы жаңалықтарды дұрыс
қолдана білуді талап ететіндігі анық.
Көпшіліктің пікірінше, ҚР «Қылмыстық заңнаманы әрі ... ... ... ... ... ... одан әрі күшейту
мәселелері бойынша  ҚР кейбір заң ... ... мен ... ... Заңы қазіргі күні түзеу мекемелерінде өз ... ... ... ... онша ауыр емес және орташа ... ... ... ... ... ... ... бұзушыны бас бостандығынан айырып, қамауға алмай-ақ жауапқа
тартудың тағы бір оң нәтижесі — бұл ... ... ... санының
азаюы болмақ.
Қазіргі күні республика бойынша түзеу мекемелерінде алпыс мыңнан астам
адам өз жазасын өтеуде. Ал бұл ... аз ғана ... бар ... ... ... ... Қазіргі күні мемлекет тарапынан жүзеге асырылып
отырған сот және құқық қорғау саласындағы реформалардың ... саны ... ... деп күтілуде.
Демек, ізгілендіру қылмыстың көбеюіне жол ашатын фактор емес. Бұл ... заң ... ... ... Ендеше, заң талаптарын салмақты
түрде пайдалану, сөйтіп, қоғамды қатыгездендіруден сақтауға ... ету ... ... ... ... ... ... қылмыспен күресті күшейту
мақсатында және азаматтардың ... мен ... ... ... ... ... сәйкес  қылмыстық заңды ізгілендіру мақсатында жазалаудың
қосымша түрі ... ... ... ... 45 ... ... тасталды.
Сондай-ақ жаңа ҚК-те жемқорлық қылмысқа қатысты жаза күшейтілді. Пара алу
немесе жемқорлық баптары ... ... ... ... ... ... ... бір қызметтерді істей алмайтын болды.
Сонымен қатар кәмелет жасқа ... ... ... жасалған
қылмыстың жазасы күшейтілді.
Жасөспірімдерге қатысты сексуалдық қылмыс жасағандар өмір бойы
балалармен қатысты ... ... ... Жаңа ... ... ... жасаған адам егер барлық материалдық шығынның орнын ... ... ... ... қылмыстарға арнайы бір бөлім
арналды. Оның ішінде жасанды ... ... ... ... заңсыз
айналымға шығарған қылмыскерлер қатаң жазаға тартылады.  
Экстремизм мен терроризмге қатысты және жаңа технологияларды пайдалана
отырып, ... ... ... қатысты жаза да
күшейтілді. Сондай-ақ ... іске ... ... ... де ... ... бұл ... 6 ай болады деп болжанған болатын.
Алайда жаңа ҚК сай 3 ай болып бекітілді. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... 3 жылдан 7 жылға дейін
бас бостандығынан айыру ... ... ... сепаратистік
әрекеттерге де қатаң жаза кесілетін болды ... ... ... одан әрі ізгілендіру мәселесі қоғамға
үлкен қауіп туғызбайтын қылмыстарды қылмыстық ... ... Бас ... айырумен байланысты емес балама жазалардың
саласын, сондай-ақ қылмыстық сот ісін ... ... ... ... оның ... ... институтын дамыту туралы да Жарлықта
айтылған. Сонымен бірге ... ... алу, ... ... ... әлеуметтік бейімдеу мен оңалтудың жүйесін реформалауға да ... ... ... ... ... – сот ... атқару мен оңайлатуға,
құқықтар мен заңды мүдделердің жедел де әділ қорғалуына, сотқа дейінгі іс
жүргізуде соттың бақылау шегін кеңейтуге, ... ... ... ... ... ... ... дейін реттеуге бағытталған.
Осы Жарлықта көтерілген мәселелерге байланысты қосарым, қылмыстық істер
бойынша, оның ішінде аса ауыр емес санаттағы істер бойынша жазаны ... өте ... деп ... ... ... ... мен
әйелдерге қатысты мәселе уақыт талабынан ... ... ... бірнеше жыл қамақта ұстағанымен, қоғамға келіп жатқан пайда жоқ.
Сондықтан ... ... сол ... ... ... ... бас ... айыру сияқты жазаны азайту, оны ... ... ... алып ... ... қоғамнан оқшауламайтын жаза
түрлерін кеңінен қолдану мәселесін ұсынып отыр.
Сурет-1. Түрме индексі
Біздің республикада бас бостандығынан айырылып сотталғандар саны ... ... ... ... 2010 жылы ... ... ... саны" 62 мың 997 адамды құрады, халықаралық ... ... ... мың адамға шаққанда қамауда отырғандар саны 395 адамды құраған.
2011 жылы түрме халқының саны 55 мың 552 адамға дейін төмендеді, ... 344 ... да бұл ... төмендей берді де, 2012 жылы бас бостандығынан
айыру орындарында отырғандар саны 48 мың 684 ... ... ... индексі" жағынан 35-ші орынға шықты.
Алдыңғы жылмен салыстырғанда 2013 жылдың нәтижелері ... ... ... азайып, 100 мың адамға шаққанда 296 адамды ... ... ... ... ... ... саны ... 36-шы орынға ие болды.
- Ең алдымен 2014 жылдың 1-ші тоқсанында ... ... ... ... айырылғандар үлесінің 32% құрағандығын атап өткім келеді.
Бұл Қазақстанның кеңестік кезеңді қоса алғанда бүкіл тарихындағы ең ... ... бұл ... 40-45% ... болмайтын.Мәселен, 2010
жылы 44 тұлғаға қатысты ақтау үкімі заңды ... ... 2011 жылы ... - 63 ... ... 2012 жылы - 55, 2013 жылы – 46, ал ... 1-ші тоқсанында 12 адам.
2014 жылдың 1-ші тоқсанында ... 8,5 мың ... іс ... ... жылдың сол кездегі мерзімімен салыстырғанда 500 іске аз. Биыл ондай
істер бұдан да көп болуға тиіс ... ... ... ... ... ... қылмыс деп танымау болған жоқ. Ең бастысы, есепке алу
мен тіркеу күшейтілгелі бері ... саны ... ... ... ... 3 жылда
қылмыс саны 3 есеге артты.
Алайда, осыған қарамастан өткен ... ... биыл ... ... саны 6% аз. Бұл ... себептердің бірі, біздің бастамаларымыздың бірі – ... ... ... Біз ІІМ  ... ... ... көрсеткіші үшін
сынға алатынбыз. Соның салдарынан бітістіру арқылы тоқтатуға ... ... ... ... ... Енді не ... ?
Егер 2012 жылы сотқа дейін тергеу органдары мен  прокурора бітістіру
нәтижесінде 13,5 мың істі тоқтатса, 2013 жылы ол 40 ... ... яғни ... ... ... 1-ші тоқсанында сотқа дейін бітістіру нәтижесінде
тоқтатылған істердің саны 2013 жылдың 1-ші ... ... 2 ... болды.
Біз бір жағынан соттардың жүктемесін азайттық, енді олардың анағұрлым
күрделі істерді шешуге ... ... ... болды.
Екінші жағынан біз айыптаушылар мен жәбірленушілердің тергеуші не
прокурорлардың қысымынсыз ерікті ... ғана ... үшін ... ... атап ... ... алу мен ... күшейтілгелі бері қылмыс
санының күрт артуы және заңда қылмыс деп танымау жоқтығы ... ... ... тиіс ... ... ... саны азайып келеді,
өйткені бас бостандығынан айыру арқылы жазалау азайды, оның ... ... ... ... ... ... Бостандығын шектеу арқылы
жазаланушылардың саны 33% -дан 38%-ға ... ... ... ... – 2% ... ... қатар, соттар жазадан шартты түрде мерзімнен бұрын босату
туралы өтініштерді жиірек ... ... ... 45%-ға ... ... ... ... жеңілдеу жазаға  ауыстыра бастады 42% дан
55%-ға дейін; тергеуге алынғандарға ... ... ... ... кепілдікті жиірек қолдана ... ... ... ... ... ... ... 4,5% азайды. Бұлтарпау шараларының жалпы
үлесінде кепілдікке шығару үлесі 12% құрады.
Мәселен, 2013 жылы бостандығын шектеуге сотталғандар саны ... , ... мың 101 ... ... ... ... сотталғандар санының 32,8%. Салыстырып
өтелік: 2012 жылы олардың саны 5 мың 608 болды немесе 25%.
- Тәуелсіздік алғалы бері елде жеті рет ... ... ... ... ... оның ... Қылмыстық кодекстің бірқатар
баптары жұмсартылды және шартты түрде ... ... ... ... ... ... қатар бас бостандығынан айыруға байланысты емес жазаның балама
түрлерін қолдану аясы кеңейтілді. Жазаны анағұрлым жұмсақ жазаға ... ... ... ... жеңілдетілді.
Бірақ осы жерде атап өткенді жөн көріп отырмын, кешенді өзгерістерді
жүргізбейінше, біз "түрме халқының саны" жағынан тағы да ... ... ... ... қалуымыз ықтимал.
Біздің мемлекетіміздің басшысы бұл проблеманы жүйелі түрде шешу үшін
қажетті ... ... ... ... ... жүйелер бар: "Түрме орнына ... ... ... ... және ... ... бітістіру",
"Түрме халқының санын азайту жөніндегі 10 шара".
Заңды шараларға келер болсақ, олардың басым бөлігі жаңа ҚК, ҚПК, ... ... ... ... ... және ... ... отырған
Азаматтық-процессуалды кодекстен орын алған. Олар іс жүзінде қолдана
бастаған кезде ... ... ... жылы 10-желтоқсанда ұсынылған "Түрме халқының санын ... 10 ... ... ... біз ... ... ... белді үкіметтік емес ұйымдардың бірі PRI – Халықаралық түрме
реформасы өкілдігінің, ... ... ... ... сарапшылардың қатысуымен бірлесіп қамауда отырғандардың ... ... ... ... ... ... "түрме халқының санын" азайтуға бағытталған заңды ... ... ... ... ... шаралардың көпшілігін республика президенті жанындағы
құқықтық ... ... ... ... олар жаңа ... Қылмыстық-
процессуалды, Қылмыстық атқарушы кодекстердің жобалары шеңберінде жүзеге
асырылатын ... осы ... ... ... ... ... ... біршама қамауда алынғандардың санын азайтып, ... ... ... ... ауыр емес ... ... ... жұмыстарға немесе қаржылай салықтар салынуға және
мемлекет ... ... ... ... және ... ... ... жұмыстарға тартылатын еді.
Дегенмен, "түрме халқының саны" жаңа Қылмыстық кодекс енгізілген соң,
яғни 2015 ... ... ... ... деп санаймыз, өйткені "Түрме
халқының санын азайту жөніндегі 10 ... ... ... ... сонда
көзделген.
Заң қылмыстық заңнаманы ырықтандыруға, қоғамдық қауіпсіздікке үлкен
қауіп ... ... ... ... әкімшілік құқық
бұзушылық санатына ауыстыруға, қылмыстың кейбір ... ... ... қылмыстық саясатты ізгілендіруге қатысты өзге де
мәселелерді шешуге бағытталған.
ҚР Қылмыстық кодекстің жаңа «Әкiмшiлiк преюдиция» деп ... ... ... ... ... көзделген жағдайларда үлкен қоғамдық
қаупi жоқ қылмыс үшiн, егер әрекет дәл осындай ... ... ... әкiмшiлiк жаза қолданылғаннан кейiн бiр жыл ... ... ... жауаптылық туындайтыны аталып көрсетілген.Ақпанның 4-інен бастап
«Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнаманы одан ары ізгілендіру ... ... ... ... күшейту мәселелері жөніндегі
кейбір заңнамалық актілеріне түзетулер мен қосымшалар ... ... ... енеді. Осы заң бойынша Қазақстанда әкімшілік преюдиция ... ... ... ... мен ... ... ... болуын ерекше атап өткен жөн.
Яғни, Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінде көзделген ... ... ... жоқ ... ... егер әрекет дәл осындай әкімшілік ... үшін ... жаза ... кейін бір жыл ішінде жасалған
болса, қылмыстық жауаптылық туындайтын болады [25, 156ст].
Ізгілендірудің айқын көріністерінің бірі – кішігірім ... ... ... ... ... қылмысты бірінші рет жасаған кәмелетке
толмағандарға бас ... ... ... тағайындалмайтындығы,
сондай-ақ, қылмыстық жаза ретінде “қамаудың” алынып тасталуы. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекет
мүддесіне келтірген зиянның орнын толтыру арқылы қылмыстық ... ... бар, тек бұл ... сыбайлас жемқорлық қылмыс
жасағандарға қолданылмайтынын ... ... ... ... органы
қызметкерінің, судьяның өз қызмет жағдайын пайдаланып ... ... ... пен ... ... ... ... танылуына
сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің тиімділігін арттырудың бір жолы ... ... іс ... ... ... өзгерістерге сәйкес,
тергеушілер қатарына ... ... ... ... ... ... қатысты электрондық ізге түсу ... ... ... Ал ... алу ... ... енді кемінде
5 жыл бас бостандығынан айыру түріндегі жаза көзделген қылмыс ... ... ... ... ғана ... ... ... немесе қылмыстық қоғамдастықтың құрамында қылмыс жасады деп айыптау
не оған күдік келтіру” және ... ... ауыр ... аса ауыр ... ... ... қамауға алуды қолдану негіздерінің қатарына қосылды.
Бұдан ... ... ... ... туралы кодекске Қылмыстық
кодекстен алып ... ... ... ... ... ... ... (денсаулыққа зиян келтіру; еңбекке жарамсыз
жұбайын ... ... ... ... ... ... ... жасау және т.б.). ... ... ... ... ... ... ... отыр және бұл –
биылғы реформаның өзіндік ерекшеліктерінің бірі. Атап ... ... ... ... ең ... ... 200-ден 500 айлық есептiк
көрсеткiшке, лауазымды адамға, дара кәсiпкерге, жеке нотариусқа, жеке ... ... ... ... тұлғаға салынатын айыппұлдың ең
жоғарғы мөлшерi 400-ден 1000 айлық ... ... ... ... ең ... мерзімі 45 тәулікке дейін ұзартылған [26, 112ст].
Қазіргі уақытта, құқық қорғау органдары осы заңның талаптарын орындауды
қолға алып, реформаның толығымен іске асырылуын ... ... ... ... ... ... одан әрі ізгілендіру
және қылмыстық процестегі заңдылықтың кепілдіктерін күшейту мәселелері
бойынша өзгерістер мен ... ... ... заң ... ... ... ... ізгілендіруді, сот өндірісіне дейінгі
амалдарды жеңідетуді және ... ... ... ... ... ... ... көздейді. Жекелеп айтқанда, отыз ... ... ... сипатынан арылту ұсынылып отыр. Оның экономикалық
қызметке ... ... ... ... ... ... ... Мұндай қылмыстарға қылмыстық жазаның орнына қатаң әкімшілік
жауапкершілік белгіленеді. Бұл үшін ... ... ... ... ... шегі ұлғайтылатын болады.Сонымен қоса, олардың ... ... ... ... ... отыр. Мұның мәні қылмыстық
жауапкершілік әкімшілік құқықбұзушылықты екінші рет қайталаған ... ... ... ... ... құрамының бес пайызы
және экономика саласындағы қылмыстың ... ... ... ... ... Он алты ... ... бойынша бас еркінен айыру
мерзімі қысқартылып, ал, оның он сегізі ... бұл жаза ... ... ... ... ... бас еркінен айырмауға
байланысты жазаны қолданудың негіздері ... ... ... ... ... ауырлықта қылмыс жасағандар бас бостандығынан айрылмайды.
Сонымен бірге, бостандықты шектеу ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Ол баламалы жаза түрінде
қосымша жүз сегіз қылмыс түріне қолданылмақ. Мұндай шараны жүзеге асыру ... ... ... ... отыз ... азайтып, өз кезегінде түрмеде
жазасын өтеп жатқандар қатарын он бес ... ... ... ... және бір ... ... алу ... қолданудың негіздерін
азайтуға қатысты болып отыр [27].
Бәрімізге мәлім, бұл бүгінде екі ... бас ... ... ... ... ... қолданылады. Осы шекті бес жылға ... ... ... орташа ауырлықтағы қылмыстар бойынша тұтқынға ... ... ... ... бұл шара орта ... он тоғыз мың адамға
қатысты қолданылады екен. Аталмыш түзетуді қабылдау шамамен ... ... бес ... ... ... ... санын едәуір кемітуге
мүмкіндік береді.
Жобаға сәйкес, алдағы ... ... ... өз еркімен өтеген және
мүліктік зиянды қалпына келтірген адамдар бас бостандығынан айырылмайды.
Бұған қоса экономика саласында аса ауыр емес және ... ... ... жандар жазаланбайды. Саладағы қылмыс құрамдары Қылмыстық кодекстен
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске ауыстырылады. ... ... емес және ... ... ... ... ... арылады.
Қылмыстық жауапкершіліктің орнына, әкімшілік айыппұл белгіленеді.
Сөйтіп, Әкімшілік құқық ... ... ... ... жазалардың
жоғарғы шегі арттырылып, жеке тұлғаларға — 500 айлық есептік көрсеткішке
дейін, ал жеке кәсіпкерлерге, лауазымды және ... ... — 1000 ... ... дейін «салық» салынады.
Тұтастай алғанда, ұсынылып отырған заң жобасы еліміздің қылмыстық
саясатын құқықтық мемлекеттің ... ... ... мен ... ... кепілдіктерін қамтамасыз етуге,
прокуратура органдарының үйлестіру функцияларын күшейтуге және ... ... одан әрі ... ... ... ... кодекстегі әкімшілік преюдицияның қоғамға деген маңыздылығын
анықтадық [28, 47б].
1997 жылдан бері қарай осы ... ... ... туралы заң жобасына
ешқандай өзгерістер мен толықтырулар енгізілмеген екен. Бұл ... ... шарт емес ... ... ... заң ... ... сай жазылуы
тиіс. Яғни, мұндағы мақсатымыз аталған заң ... ... ... ... Қылмыстық кодексімізде жалпы гуманизация болғаны ләзім. ... ... ... ... – 2050» ... да осы ... нақты тапсырмалар жүктелген. 
- Дүниежүзілік қоғамдастық деген бәрібір қалмайды. Мысалы, бізде
айналдырған 16-17 миллион ... 80 ... ... жазалау орындарында
отыр. Ал 70 миллион ... бар ... 15 мың ғана ... ... ... Бұл нені көрсетеді?!.
- Жазалаудың ескіше жүйесін жетілдіріп, қылмыстық амал-әрекеттердің ара-
жігін ажыратуды заманауи бағытқа бұруымыз керек. Өйткені, қазіргі ... ... бой ... ... әрекеті үшін тым ауыр жаза
арқалаған азаматтарымыз жоқ емес. Қысқасы, осы ... ... ... өткізу арқылы біздер қоғамдағы қылмыстық іс-әрекеттер ... мен ... ... ... ... қол ... ... [29,
198б]. 
2.2 Заңнаманы ізгілендіру – жаңа қылмыстық кодекс.
Өздеріңізге белгілі ағымдағы жылдың 04 ... ... жаңа ... ... Қылмыстық кодексіне қол
қойылды. Бүгінгі ... ... ... 1997 жылы ... ... уақытқа дейін бірнеше мәрте өзгерістер ... ... ... ... ... ... талабынан туындап отыр. Жаңа
редакциядағы Кодекстің тағы бір қажеттілігі ол ел ... ... ... ... осы уақытқа ... ... ... ... ... ... табылады. Жаңа
қылмыстық заңнаманы ізгілендіру Елбасы Жарлығымен бекітілген 2020 жылға
дейінгі құқықтық ... ... ... ... ... мақсатында, жаңа кодекске заңнамада
бұрын ... ... ... ... әлемдік тәжірибедегі қылмыстық
заңнамалардың ... ... ... ... ... ... ... біршама өзгерістер енгізілген. Жаңа қылмыстық
кодекс екі бөлімнен, 467 баптан тұрады, ... ... 98 ... ... бөлімге 369 бап енгізілген. Қабылданған жаңа ... ... бірі - ... ... ... ... енгізілуі
болып табылады [30].
Заңға сәйкес, қылмыстық құқық ... екі ... ... пен
қылмыстық теріс қылыққа тұрады. Бұл жөнінде ... ... 2 және ... ... ... берілген: Яғни, қылмыс деп Осы Кодексте
айыппұл салу, түзеу жұмыстары, бас бостандығын шектеу, бас бостандығынан
айыру ... өлім ... ... ... ... тыйым салынған айыпты
жасалған, қоғамға қауіпті іс-әрекет танылады. Ал, қылмыстық ... ... ... зор ... ... ... зиян келтірген не адамның жеке
басына, ұйымға, қоғамға ... ... зиян ... ... ... жасағаны үшін айыппұл салу, түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстарға тарту,
қамаққа алу ... жаза ... ... ... ... танылады делінген.
Яғни қылмыстық теріс қылықтың өзіне тән негізгі 4 белгісі болуы
тиіс: 1. Әрекет ... ... ... зор ... ... ... зиян келтіру немесе келтіру қаупін туғызу;
4. Оны ... үшін ... ... түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстарға
тарту, қамаққа алу түріндегі жаза көзделуі тиіс.
5. Қылмыстық теріс ... ... үшін ... жазалардың түрлерін
көзделген, ең бірінші қоғамдық жұмыстарға тарту және қамаққа алу.
6. ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімі (1 жыл) және соттылықтың болмауы жатқызылады.
7. Жаңа ... ... ... 156 қылмыстық теріс ... оның ... ... 47 ... ... ... қылмыстық теріс
қылықтар қатарына жатқызылған. Бұл қылмыстық теріс қылықтар ... ... ... бұзушылықтардың көбісі жеке тұлғаға, кәмелетке
толмағандардың құқықтарына, қоғамдық тәртіпке қол сұғатын және ... ... ... ... ... және т.б. ... ... қатар, аталған санатқа қолданыстағы онша ауыр емес ... ... Осы ... айта ... бір ... ... 100 онша ... қылмыстардың 20-сы үшін қолданыстағы қылмыстық заң бойынша «бас
бостандығынан ... ... ... ... ... табылады, ал
жаңа кодекске сәйкес, ... ... ... тұлғанының соттылығы да
болмайды.
9. Қылмыстық теріс қылықтардың қатарына ... ... және ... ... ... ... болмаған 9 құқыққа қарсы әрекеттер
енігізілген.
10. 47 әкімшілік құқық бұзушылық қылмыстық ... ... ... - жауапкершілікке тартылатын тұлғаның қорғануы ... ... Бұл ... – қорғаушының міндетті қатысуы – қылмыстық процесстік
кодексте ... ... ... ... кешенін қолдану деген
сөз.
12. Жаңа заңға сәйкес, қылмыстық теріс қылықтар үшін қамауға алудың ең
жоғарғы мерзімі 6 ай көзделген.
13. ... ... ... ... жаңа кодексте бас
бостандығынан айыру жазасының орнына баламалы жазаларды қолдану басты
назарға ... жаза ... мен жаза ... ... ... ... ... 40 бабында қылмыстық теріс қылық жасағаны
үшін және қылмыс ... үшін ... ... ... жаза түрлері
бөліп көрсетілген.
15. Енді қылмыстық теріс қылық жасағаны үшін айыппұл, түзеу жұмыстары,
қоғамдық жұмыстарға тарту, қамаққа алу ... ... үшін ... ... бас ... ... бас ... айыру, өлiм
жазасы қолданылуы мүмкiн. Сонымен ... ... ... түрлері
өзгеріп, жаңа кодекс бойынша мүлкін тәркілеу, ... ... ... атағынан, сыныптық шенiнен, дипломатиялық дәрежесiнен, ... және ... ... айыру, белгiлi бiр лауазымды
атқару немесе белгiлi бiр қызметпен ... ... ... шетелдікті
немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан ... ... ... ... жiберу қолданылуы мүмкін. Мүлікті тәркілеу ... ... ... ... ... ... жаңа ... (48 бап), мүлікті тәркілеу – сотталған адамның меншігіндегі, заңсыз
жолмен табылған не заңсыз жолмен табылған қаражатқа сатып ... ... ... құқық бұзушылық жасау қаруы немесе құралы болып
табылатын мүлікті ... ... алып қою және ... ... ... ... Яғни, қолданыстағы кодексте кәнілінің жасаған
қылмысының санкциясында мүлікті тәркілеу ... ... ... ... ... тәркіленуі мүмкін еді, ал жаңа кодекске сай, тек заңсыз ... не ... ... табылған қаражатқа сатып ... ... ... [31, ... ... ... бағытында, қылмыстық кодекстің ерекше
бөлімінің 45 бабының санкциясынан қосымша жаза түріндегі мүлікті тәркілеу
жазасы алынып тасталған. Жаңа ... ... ... ... ... ... Енді жаңа ... сәйкес, тек ауыр ... ауыр ... ... үшін ... ... есептелінетін
болады, ал жеңіл және ауырлығы орташа қылмыстар үшін ... ... Және жаңа ... ... ... ... тек екі ... қылмыстардың қайталануы және қауіпті қайталануы қолданылатын болады.
Енді соттылық ескіру ... тек ауыр және аса ауыр ... ... ... Сонымен қатар, соттармен қылмыстардың қайталану жағдайында
жаза тағайындаудың қолданыстағы ережелері алып ... яғни ... ... соттар бұрын сотталғандарға жасалған қылмыс үшiн көзделген
ең қатаң жаза түрiнiң ең ... ... мен ... ... бiрiнен жоғары
мерзімді тағайындауға міндетті еді. Ал жаңа кодекс бойынша ... ... ... Атап ... тағы бір ... ол татуласу институтына
енгізілген өзгертулер, яғни жаңа заң ... енді ... ... ... ... ... ... ауыр зиян келтірумен
байланысты емес ауыр қылмысты алғаш рет ... ... ... ... жас балалары бар әйелдер, жас балаларын жалғыз өзі тәрбиелеп
отырған еркектер, елу сегіз жастағы және ол жастан асқан әйелдер, ... ... және ол ... ... ... егер олар жәбірленушімен, арыз
берушімен ... оның ... ... ... ... және
келтiрiлген зиянды қалпына келтірсе, қылмыстық жауаптылықтан босатылуы
мүмкін [32, ... ... жаңа ... бірі ол – медициналық қылмыстар
үшін бөлек 12- тарауға (317-323 баптар) жатқызылған. Бұл ана мен ... ... ... үшін ... ... жөніндегі ҚР
Президентінің «Қазақстан 2050» Стратегиясын» Жолдауында қойылған талаптарын
орындауға бағытталған болып саналады. ... ... ... ... қылмыстар бөлек 7-тарауға (205-213 баптар) Көліктегі
қылмыстар үшін жауапкершілік күшейтілген, әсіресе, алкогольдік ... жол ... ... ... үшін, көлік құралын жүргізу
құқығынан айырудың мерзімі 10 жылға дейін ұзартылған. Және де ... ... ... ... ... ... ... құралын басқаруы,
егер абайсызда адам өліміне әкеп соққаны үшін 5 жылдан 7 жылға дейінгі ... ... ... ... яғни ... ... ... ауыр
санаттағы қылмысқа жатқызылған, бұл дегеніміз мұндай қылмыстар бойынша
татуласу мүмкін ... ... және сол ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтар қылмыстық теріс қылықтар
ретінде енгізілген. Экстремизм және терроризм қылмыстары үшін жауапкершілік
күшейтілген, аталған санаттағы ... үшін ... ... бұрын
шартты түрде босату, татуласу алынып тасталған. Қолданыстағы қылмыстық
кодекстегідей, жаңа кодексте де ... ... үшін ... келген зиянның орнын толық өтеген жағдайда, бас ... ... ... кодексте экономикалық қылмыстар үшін ... ... Жаңа ... ... тағы да бір ... ... ол ... кодексте қамтылған кейбір ұғымдар бойынша түсіндірме енгізу болып
табылады. Теория мен ... ... ... ... ... қиындықтар туындауына байланысты аталған норманы жаңа кодексе
енгізу дұрыс болып ... ... жиі ... және ... бар ... қолдану барысында аталған ... ... мен ... жоюға көмектеседі. Қолданыстағы заңнамада
мұндай ... ... ... ... ... мағынасын табу үшін
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының «Бөтеннің мүлкін ... ... ... ... сот ... туралы» нормативтік қаулысына
жүгінеміз. Ендігі ретте, ҚР ... ... ... ... ... және ... ... аса ірі залал және аса ... ауыр ... ... ... ... жеңіл зиян келтіру,
жымқыру, көлік, басқа механикалық көлік ... ... ... топ, ... ... ... адам және т.б. ... мағынасы көрсетілген. Айтылғандарды қорытындылай келе, жаңа
өзгерістер – қылмыстық ... ... ... ... бас бостандығынан
айырудың орнына басқа баламалы жазаларды қолдану, қылмыстың қайталану
институтын қайта ... ... ... ... ... шығын орнын
толтырған уақытта экономикалық қылмыстар үшін бас бостандығынан айыру
жазасының қолданылмауы, тек ... ... ... бас ... ... ... 47 әкімшілік құқық бұзушылықты қылмыстық теріс
қатарына енгізу және т.б. болып табылады [33, ... ... ... ... ... ... ... мәселесі қоғамымызда әлі де талқыланып
жатыр. Қылмыстық кодексте қандай ... орын ... ... ... бұл жаңалықтар қалай әсер етеді? Енгізілген өзгерістерден ... ... ... ... ... 2009 ... 24 ... №858 Жарлығымен
бекітілген “Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 ... ... ... құқықтық саясат тұжырымдамасында” біздің еліміздің
құқықтық саясатының негізгі стратегиялық ... ... ... аз және орта ... ... рет қылмыс жасаған
тұлғаларға, сол сияқты, тұрғындардың әлеуметтік әлжуаз топтарына – ... және ... ... ... ... балалары бар
жалғызілікті әйелдерге, кәмелеттік жасқа толмаған балаларға, егде жастағы
адамдарға қатысты қылмыстық саясатты ізгілендіру ... ... және аса ауыр ... ... ... қуғындаудан жасырынып
жүргендерге, қылмыстың қайталануы кезінде кінәлі тұлғаларға ... ... да ... ... саясат жүргізу қажет.
Егер қылмыстық саясаттың нақты ... ... ... ... салада аса қоғамдық қауіп туғызбайтын құқық бұзушылықтарды
әкімшілік құқық бұзушылықтарға ауыстыра отырып, одан әрі қылмыстық ... ... ... ... ... ауырлық дәрежесін
қылмыстық теріс қылықтар санатына ауыстыру немесе жазаны ... ... ... ... басқа кәмелетке жасы толмағандарға, олардың құқықтары мен заңды
мүдделеріне қауіп төндіретін қылмыстар үшін, террористік, экстремистік және
сыбайлас ... ... ... ... ... топ немесе
қылмыстық қауымдастық құрамында қылмыс жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық
күшейтілген.
Бас ... ... ... емес ... жазаны қолдану
аясын кеңейту, оның ішінде бас бостандығынан айыру түріндегі ... ... алып ... ... бас ... ... ... мерзімдерін азайту, оның қолданылу аясын кеңейту мүмкіндігі ... ... ... түрлерінің бірі ретінде айыппұлды анықтау
маңызды міндеттердің бірі ... [34, ... ... ... ... ... ... ішінде
келтірген зиянына қарай айыппұл салу сияқты түрлері кеңінен пайдаланылатын
болады. Осындай ізгілендіру шараларының арқасында ... ... ... кеміп, қылмыстық іздестіру мен сот жүйесінің жұмысын
жеңілдетеді. Қолданылған мұндай шаралар қоғамдағы ... ... ... ... ... алғаш рет салықтық қылмысқа барғандар
айыппұл мен шығын мөлшерін өте геннен ... ... ... – Бір қой ... бес ... ... ... асыра сілтеуші
соңғы жылдары қатты белең алған еді. ... күні ... ... ... ... шығару үдерісі басталып та кетті. Сонымен
қатар, мәселен ... ... жол ... бас ... ... жазаның балама түрлерін қолдануды ... ... ... ... ... ... Бұл – өте ... шешім. Әйтпесе,
түрмелерде тіпті орын да қалмады ғой.Біз – Ұлы дала ... ... ... ... ... құлып дегеннің не екенін білмейтін халық болғанбыз.
Шалыс басқандарды алқа билерінің алдында жазалаған. Қазір сол алқа билері
өмірімізге ... еніп ... Бұл – ... ... ... ... ... болған жағдайлар біреу емес.
Тіркелген заңбұзушылық түрлері мен оның саны және ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ рухани-моральдық деңгейінен хабар берсе керек.
Естеріңізде болса, біздің ел 2002 жылы ... саны ... ... ... ... ... ... қадамымызды қадағалап отырғандардың
көзіне түсіп, сөзіне қала жаздадық. Бірінші орында – АҚШ, екінші орында
Ресей ... еді сол ... Бұл ... әрі сын әрі ... болды. Осы
мақсатта Қазақстан бірқатар тиімді шараларды іске ... ... ... ... құқықтық реформалар да өз пайдасын тигізіп жатты.
Нәтижесінде, ... он ... жыл ... ... ... 17 орынға түсуге қол
жеткіздік.Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... – жүз мың адамға шаққандағы сотталғандар саны. Көпшілік
өркениетті елдерде ол 80-нен ... ... ... 2010 жылы 100 мың
адамға – 382, ал 2000-жылдардың бас ... 540 ... ... ... ... ... ... азайту арқылы Үкімет
айына 240 миллион теңге үнемдей алады екен. ... ... де ... ... ... ... ... ұлғайтуды ойластырып отырғанға
ұқсайды. Атап айтсақ, 2011 жылы 29 117 миллиард, 2012 жылы 30,9 миллиард,
2013 жылы 31,1 ... ... ... Бәлкім, түрменің материалдық
жағының жақсаруы біріншіден сотталғандар ... ... ... ... ... қақтығыстар мен наразылықтардың болмауына ... ... ... оқшау ортада отырғандардың оңалуына оң әсер ... ... ... ... ... ... ұры-қарысы мен
алаяқ, қандықолдары көп ел екен деген ойды тықпалағалы отырғанымыз ... ... елде бас ... ... ... ұмыт болып бара
жатқан сияқты. ... ... ... беруге дайынбыз. Жалпы, біздің елдің
жазалау жүйесі жасыратыны жоқ, қатқылдау ма деп ойлайсың. Мәселен, Еуроодақ
елдерінде ... ... тек 35-40 ... ғана ... ... ... 92 ... қылмыстық жауапкершілікке тартылады екен.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (ары қарай
ҚР ҚК) жаңа редакциясы бойынша ҚР Бас ... ... ... ... ... отырғандай бірауыздан келісіліп, ҚР Үкіметіне
ұсынылды. Алайда жаңа ... ҚР ҚК ... ... ... үшін ... ... ... Азаматтық қоғамның ұсыныстары
мен пікірлері туралы тек ... ... және ... ... ... ... ұйымдастырған сол сияқты іс-
шараларда ғана ... ... ... ... ... байланысты,
азааттық қоғам қылмыстық кодексті жасау ісіне белсене араласу мүмкіндігінен
айырылды деген қорытынды жасауға болады.
Әсіресе қорғалмаған тұрғындар ... ... ... ... ... ұйымдары мәселесіне келгенде қылмыстық-құқықтық реформаны
жасауға және іске ... ... ... және ... ... 24.03.1998 N 213-
I «Нормативті-құқықтық актілер туралы» ҚР Заңының 21 бабына сәйкес «қағаз
және электронды тасымалдаушыларға жазылған ... ... ... мемлекеттік және орыс тілдерінде жіберіледі».
«1997 жылдың 12 наурызында Қазақстан Республикасының Парламенті
қабылдап, Қазақстан ... ... қол ... ... ... тілдер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының
Қазақстан Республикасы Конституциясына ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президентіне жіберілген жолданым туралы» ... ... ... 1997 ... 8 ... N ... ... жөніндегі Қазақстан ... ... 2007 ... 23 ... №3 ... қаулысында былай делінген:
Қазақ және орыс тілдерінің теңдігі нормативтік құқықтық актілер
мәтінің қазақ және орыс ... ... ... тең ... ... ... ... 2007 жылдың 14 ақпанындағы N 2 ... ... ... ... ... актілеріне өзгертулер
мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Заңының Қазақстан
Республикасы Конституциясына сәйкестігін ... ... ... сәйкес,
«егер қазақ және орыс тілдеріндегі ... ... ... ... тұжырымдамалық мазмұнын бұрмалап, оның біржақты түсінілуін
қиындатар болса, онда ондай ... Ата ... 7 ... 2 ... ... ... ... Конституцияға сәйкес келмейді деп танылуы
керек». Сондай-ақ, аталмыш қаулының 2 тармағында ... ... ... өзін өзі ... орындарында ресми орыс тілі қазақ тілімен қатар
қолданылады ... ... ... тілі ... мемлекеттік тіл
мәртебесіне ие дегенді білдірмейді» делінген.
Біздің құқық қолдану және құқықтық ... ... ... және ... да ... мен ... ресми
мәтіндерінде мұндай қайшылықтар толып жатыр және ... саны аз да ... ... Жоғары Сот, прокуратура сияқты басқа да ресми ұйымдардың
бұл мәселеге еш көңіл аудармайтындығы ... ... ... ... ... кодексін (ары қарай ҚК) және ... ... ... ҚПК) ... ... он бес ... ішінде   мұндай
қайшылықтарды жою жөнінде қабылданған іс-шараларды байқамаппыз.
Түпнұсқалықтың болмауы, қазақ және орыс ... заң ... ... ... ... ... орын ... қателіктердің барлығы бұл
тілдердің кедейлігінен болып емес, керісінше, мемлекеттік ... ... ... ... бұл ... ... ... қарауынан
туындап отырған жағдай. Бұл іске ... ... ... ... ... өзін ... қолдана алмайды. Алайда, Қазақстанда қазақ және
орыс тілдерінде ... екі ... ... ... өмір ... ... ... қараудың басты жағымсыз нәтижесі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... жаңа редакциядағы ҚР ҚК, ҚПК, ҚАК және ӘҚБК
жасауда ескерген жөн.
Өз ұйымымыз ... ҚР ҚК жаңа ... ... ұсыныстарды
ұсынғымыз келеді.
2010-нан 2020 жылдар аралығындағы Қазақстан Республикасы құқықтық
саясаты Тұжырымдамасында қылмыстық құқықты ары ... ... ... екі векторлығын еске ала отырып жүргізіледі делінген. Ізгілендіру
ісі ең алдымен төменгі және орташа ауырлық дәрежесіндегі қылмысты алғаш ... ... ... ... ... аз ... ...
қамқорлығында кәмелетке толмаған балалары бар жалғыз басты әйелдерге, аяғы
ауыр ... ... және ... шектеулі адамдарға қатысты
жүргізілуі керек. ... ауыр және аса ауыр ... ... деп табылған
тұлғаларға қатысты, сонымен қатар, қылмыстық тексеруден бас тасалап жүрген
және қылмысты қайталап жасаған қылмыскерлерге ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық заңнамасы өзінің пайда болуы мен
дамуының 15 жылын бастан өткерді. Қазір біз 1997 жылы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жасалғанын, оның
қаншалықты дұрыс болғандығын, сол ... ... ... ... ... ... құқықтық бастамаларының қаншалықты ... және олар ... ... қойған мақсаттары мен міндеттеріне
жете ... ... ... баға бере аламыз.
Қолданыстағы қылмыстық заңнамалардың кемшіліктерінің себептерін
сараптай отырып, негізгі ... ... айта ... жөн. Ол ... қылмысты зерттеу және қылмыстық құқық ғылымдарының
ұсыныстарына әдейі мән бермеумен байланысты. Заң ... ... ... ... ... ... ғылымы және құқықтық қорғау әдісі
алынып тасталды. Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... ... ... ... криминологиялық
негізсіздігі жөнінде криминолог-ғалымдардың айтқан сыни ескертпелері өте
орынды. Қылмыстық заңнама мен оны ... ... ... мен
ізгілендіру тұрғысынан реформалауды қылмыс пен қылмыскерлердің әр тобын
жеке қарамаған жағдайда ... ... ... ... ... олардың жеткілікті ғылыми негіздемесі жоқ.
Қылмыстық заңнаманың қазіргі жағдайы біріншіден, заңды өзгерту
кезіндегі ... және ... да бір ... ... ... ... ... мүдделерінің өзара қарым-
қатынасының болмауымен, үшіншіден, құқыққолдану тәжірибесінің қағидалары
мен ... ... ... ... ... ... көңіл
бөлінбеуіне байланысты. Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексі бірнеше мәрте өзгеріске ... ... ... түзетулер
енгізген 60-тан астам заң қабылданды, алғашқы өзгертулер мен түзетулер жаңа
заң қолданысқа ... ... ... жыл ... ... 1998 ... енгізілді. Одан әрі Қылмыстық кодекске жыл сайын ... ... ал ... жылдары кодекске түзету ... ... ... ... ... ... Мысалы, Қылмыстық кодекске
өзгертулер мен толықтырулар енгізу жөнінде 2002 жылы 5 заң, 2006 жылы ... жылы 13 заң ... ... ... ... ... ... әрекеттің деңгейі (қылмыс, қылмыстық теріс
қылық) сияқты қылмыстық құқық институтын ... ... ойып ... ... Бұл ... ... да ... қосымша немесе ... ... ... жаңа ... кіргізсе де, олар өз
араларында қаншалықты үйлесіп жатса да, бірден бір (міндетті) шарт ретінде
қылмыскер мен ... ... ... ... ... ... керек.
Қылмыстың бағалаушылық белгілерін (елеулі зақым, басқа да зақым, ... және ... да ауыр ... ең төменгі деңгейге түсіру керек;
Қылмыстық кодексті биліктің атқарушылық саласы жазады деген ой ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастың айтарлықтай өзгеріске ұшырауы, жаңа, бұрын
ешкім ... ... ... мен ... ... пайда болған қауіп-
қатерлердің пайда болуы қылмыстық-құқықтық ... ... ... қана ... ... қатар, жаңа қылмыстық-құқықтық
институттарды құруды да ... ... ... ... ... ... жай түзетіп қана шешу мүмкін емес.2002 жылдың 20 қыркүйегіндегі №
949 құқықтық саясат тұжырымдамасында Қылмыстық заңды ... ... мен ... табиғи және ажыратылмайтын құқығы мен бостандығына
негізделген әлеуметтік құндылықтардың жаңартылған ... ... ... ... төменде көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... жазаны тек қылмыстық заң арқылы ғана анықтау керек;
азаматтардың заң мен сот алдында тең құқықтылығы, бұл қылмыс жасаған ... ... шығу ... ... ... және ... ... нәсілі, ұлты немесе басқа да жағдайларға қарамастан ... сот ... тең ... ... ... үшін ауыр ... жасаған және жасаған қылмысы қоғамға ауыр ... ... ... кінәсі анықталған жағдайда ғана тұлғаларды
қылмыстық жауапкершілікке тартады;әділеттілік бойынша, соттар жасалған
қылмыстың ... ... ... ... мен ... айыптының жеке
басын, жауапкершілік пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын жағдайларды
ескере ... әділ жаза ... ... ... және ... ... ... барысында қылмыс
жасаған тұлғалармен қарым-қатынас жасау, қорлау мен азаптаудың алдын алу
ережелерін белгілейді; қылмыстық жауапкершілік пен жаза ... ... пен ... ... ... ... ... жағдайда ғана
қолданылады, ал жасалған қылмысқа берілетін балама ... ... ... түрін таңдап алу одан сәл жеңілірек жаза қолданудың
мақсатын ... ... ... жағдайларда тағайындалады;қылмыстық
жауапкершілік пен ... ... ... ... ... деп танылған әрбір адам ... ... ... ... ... да ... ... басқа да шараларға тартылуы керектігін ... ... ... заңмен қарастырылған (дипломатиялық немесе басқа да
иммунитеттер, қылмыстық-құқықтық ... ... ... жағдайларға
қатысы жоқ;
Мемлекет және басқа да жәбірленуші тараптарға төлем ақы беру ... ... ... ... ҚР жаңа ... белгілеп көрсету құқыққолдану
тәжірибесіндегі соттардың ... ... ... ... ... ... ... процессуалдық тәуелсіздікке қол
жеткізеді.Сондай-ақ, Қылмыстық кодексті Қазақстанда бекітілген халықаралық
шарттарға сәйкестендірудің де ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ, керісінше болған жағдайда
кейбір құқықбұзушылық түрлерін криминализациялау, ... ... ... және ... ... қылмыс үшін заңды
тұлғаларды қылмыстық жауапкершілікке тарту жөнінде де болып отыр.
Азаматтарды қылмыстық ... ... ... мен ... ... ... мақсатымен қоғамнан алшақтауға қатысы жоқ қылмыстық-
құқықтық шараларды кеңінен қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... және сот ... жаңа тәсілдер ойлап шығарған
жөн. Ол тәсіл бойынша ... әсер ету ... мен ... бір жеке ... ... ... әсер ... мәліметтерге сүйенуі
керек.
Заманауи Қылмыстық кодекс біріктіруші ой-пікірге ... ... ... ... етуі керек. Осылайша, «адам құқығы мен
азаматтардың, қоғамның және мемлекеттің заңды мүддесін қорғауды қамтамасыз
ету жөніндегі» ... ... ... ... мен өзгертуді
мойындалған халықаралық ... ... ... ... маңызды деп
санайтын Қазақстан Республикасының ... ... орын алып ... ... байланысты Парламент депутаты Ирак Елекеев:
– Жалпы, ізгілендіру саясатын қолдаймын. Бірақ қоғам соған дайын ба? Менің
ойымша, асығыстық танытуға әсте ... ... ... шығаруды өтініп,
оның қоғамға ... өз ... ... жан ... ... былай тұрсын, қазір қанша адам жұмыссыз жүр. ... ... ... күні тағы қылмысқа барып жатқандары аз
емес. Мұндай кең ауқымды ... ... ... ... ең ... үй-жай, жұмыспен қамтамасыз етуді ойлауымыз керек. Оны Үкімет пен
жергілікті әкімдіктер өз ... ... ... Менің ойымша,
түрмедегілердің санын азайтуды жазаның балама түрлерін қолданудан ... ... ... саны ... әрі ... ... Анау бір жылы
Ақтөбе облысының бір мемлекеттік қызметкерін 10 мың теңге пара ... ... ... арқалатып жіберді. Бұл ақылға сыймайтын үкім ғой. ... ... ... балта шаппайды. Қысқасы, бір проблеманы
шешеміз деп, ... бір ... ... алып ... игі, ... да, – ... ... Кочергин «Құтқару-Спасение» қоғамдық қорының
басшысы, – темір есік, тор терезенің ар жағында ... ... ... ... олар ... ... соң ... түрмеде
отырғанда-ақ жүргізу керек. Бұл елдегі қылмыстың қарқын алып кетпеуінің
бірден-бір амалы.
Кочергиннің сөзіне сенсек, түрмеден ... 70 ... ... жоқ ... ... ... ... дәл осы түйінді түйткілді шешу үшін де «Еңбекпен қамту ... ... ... ... ... ... ... ҚАЖК мекемелерінде
отырғандар да, бостандыққа шыққандар да Үкімет есебінен мамандандырылмақшы.
Қылмыстық саясаттың тағы бір ...... бір ... және ... ... ... ... кодекс баптарының жекелеген санкцияларында жазалаудың сай
келушілігін белгілеу.
Тұжырымдама мәтінінде ... ... ... ... ... ... енгізу, қылмыстық жауапкершіліктен босату
институттарын жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... босату туралы айтылған. Өлім жазасы секілді шара да ерекше
назар аударуды талап етеді. Оның ... ... ... ... жалғасатын
болады.
– Бәрінен бұрын жазалануға жататын қылмыстық әрекеттің қылмыс және
қылмыстық тәртіпсіздік деп ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары, бостандығын шектеу, бас бостандығынан
айыру немесе өлім жазасы түрінде жазалану қаупі бар ... ... ... ... деп ... Ал ... тәртіпсіздікке қоғамға үлкен қауіп
келтірмейтін, жеке басқа, ұйымға, қоғамға немесе мемлекетке аз-мұз зиян
келтірген немесе ... ... ... ... жатады [35, 257б].
Заң бұзушылықтардың бұл түріне айыппұл, ... ... ... ... тұтқындау жазалары қолданылады. Бұрынғы қолданылып жүрген
Қылмыстық кодекспен салыстырғанда, жаңа заңнамада жазалау жүйесі түбегейлі
өңделген, ... ... ... ... ... аударылған.
Заңның жаңа редакциясы бірінші рет “сүрінгендерге” ... ... ... ... топтарына, бірінші кезекте
жасөспірімдерге, әйелдерге, зейнеткерлерге, мүмкіндігі шектеулі ... ... аса ауыр және ... ... экстремизм және
лаңкестік үшін жаза ... ... ... ... ... ... және басқа мемлекеттік құрылымдарда лауазымдық қызмет
атқаруға өмір бойы тыйым салынады.
Қылмыстық кодекс ана мен балаға қарсы жасалған қылмысқа да ... ... ... жасы ... ... ... ... теріс
әрекет қатаң жазаланатын болады.
– Қылмыстық кодекстің жаңа редакциясында жазалаудың балама түрі ретінде
мән-мағынасы ... ... ... Егер ... ... Қылмыстық
кодекстің 205-бабында қолданылса, қазір ондай баптардың саны – 277.
Жаңа редакцияда айыппұл айлық есептік ... ... сома ... пара ... ... алынуы мүмкін. Мысалы,
қылмыстық әрекет үшін ... ... бес жүз ... есептік көрсеткішке
дейін, ал қылмыс үшін – бес жүзден он мың ... ... ... дейін
айыппұл белгіленеді.
Енді айыппұл төлеуден жалтару ... ... ... ... ... ... жағдайда айыппұл бір ... ... үшін бір ... ... жұмыс есебінде қоғамдық жұмысқа тартумен
немесе төрт ... ... ... үшін бір ... ... ... алумен ауыстырылады. Егер жасаған қылмысынан жалтарса, айыппұл төрт
айлық есептік көрсеткіш үшін – бір күн бас ... ... ... ... айырумен алмастырылады.
Бұдан басқа түзеу жұмыстары да көп ... ... Бір ... ... ... ... түзеу жұмыстары екі айдан екі жылға дейін
белгіленіп, еңбекақысының бестен жиырма пайызына дейіні мемлекет ... ... жаңа ... ол ай сайын жиырма пайыздан қырық пайызға
дейін болып белгіленген.
Айту керек, жаңа ... ... ... 31 ... ... ... 2001 жылғы 30 қаңтарындағы ... ... бар. Атап ... ... ... 5 ... 44 ... бап болатын болса, жаңа кодексте 5 бөлім, 53 ... 920 бап бар. ... ... ... ... бұзушылық ретінде танылған кейбір баптар ӘҚБтК-
тен алынып, жаңа Қылмыстық кодекске (ҚК) қылмыс ... ... ... ... еңбек құқықтарын қорғауға назар аударылған. Осы
мақсатта жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... Мысалы, қызметкерді 2 жыл ішінде еңбек демалысына жібермеу
және өзге де түрдегі ... жол ... ... ... ... ... ... жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеруді
қамтамасыз етпеу. Яғни, жаңа ӘҚБтК-те уәкілетті ... ... ... үшін ... ... ... ... кең шеңбер құрған.
Белгілі бір әкімшілік құқық бұзушылықты нақты ... ... ... ... жасамай тарту, еңбекақысын уақтылы төлемеу, еңбек демалысын ... ... ... ... ... ... ... жол беру сынды құқық
бұзушылықтары үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.
Азаматтық және қылмыстық іс жүргізу кодекстері сияқты, жаңа ... ... ... ... заң ... ... әкімшілік құқық
бұзушылық туралы қаулыларды қайта ... ... ... Бұл ... ... ... өз ... толықтай жүзеге асыруына мүмкіншілік
береді.
Кодекстің басты міндеттері – ізгілендіру. Оның нақты ... ... ... ... ... ... айыппұлдардың көлемін 50 пайызға
төмендету, қамаудың ең ... ... 30 ... ... ... ... нашақорлықпен ауыратындарға қолданылатын мәжбүрлеу шарасын алып тастау,
тағы да басқа жағдайларды айтуға болады [36, 248б].
Құқықтық мемлекет – ... ... ... ... ... сот ... ... заңдылығын, мемлекеттік билік
тарапынан азаматтардың ... ... жол ... және оған қоғамдық
мекеме тарапынан тигізілген залалдың ... өтеп ... ... ... ... ... сан ... тарихы бар. Ол сонау
ежелгі дәуірден бастау алады. Құқықтық мемлекеттің философиялық негізін И.
Кант жасады.Қазіргі ғаламдық ... ... ... тұжырымдамасы
мемлекет, қоғам және азаматтың арақатынасын қалыптастырудың әмбебап идеалы
болып ... ... ... идеясының мәні - оның бірізді
демократиялылығы, билік көзі ... ... ... ... қоғамға бағынуы. Құқықтық мемлекет идеясындағы бастысы ... және оның ... ... басынуынан
азаматтарды қорғау кепілі болатын мемлекеттің құқықпен байланыстылығы.
Құқықтық мемлекет ең ... ... ... органдар, лауазымды
тұлғалар, қоғамдық бірлестіктер және азаматтар ... тиіс ... ... ... ... ... ал ондағы
басты принцип - құқық үстемдігі.
Құқық үстемдігі деген ең ... заң ... ... Басты, маңызды,
негізгі қоғамдық қатынастар заңмен реттеледі. Қоғам өмірінде заң үстемдігі
арқылы, барлық саяси институттарда ... ... ... ... ... Осылайша, азаматтардың ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесі, ... ... ... ... ... - ең ... құқықтық мемлекет
идеялары іске ас¬қан конституциялық мемлекет. Конституциялық ... ... ... ... маңызды бағыттары, оның басты идеялары
конституциялық деңгейде бекітіледі. Конституция құқықтық жүйенің орталығы
болып табылады. Соның ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет ХIХ ... ... ... ... ... ... ... мемлекет туралы негізгі көзқарастар антикалық заманда қалыптасып,
мемлекет пен құқықтың арақатынасы жайлы тұжырымдамалар ... еді. ... ... ... ... ... ... табиғи құқық
доктринасының бекітілуі, зайырлы заң дүниетанымының пайда болуы мен ... және ... ... ... алу, ... ... мен
теңдігін, мызғымас құқықтарын тану, биліктің заң шығарушылық, атқарушылық
және сот тармақтарына бөліну ... ... ... мен тәжірибесінің дамуы арнасында жүрді. Бұл ... ... ... ... ... ... т.б. қомақты үлес қосты. ... ... ... ... және ... заң алдындағы
құқықтық теңдігі негізгі орын алады. Құқықтық мемлекетте қоғам өмірі заңмен
реттеледі, заң үстемдік еткен ... сот ісі ... ... тек ... ... ... әрбір жеке адамның заңды мүдделерінің, ... мен ... ... ... беруі, барлық азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын, олардың бірлестіктері мен қауымдастығын
қамтамасыз етуге ... Оның ... ... құқықтық заңның үстемдігі,
билік бөлінісі қағидаларын конституциялық-құқықтық ... ... ... ... ... мен ... етуі, индивид, қоғам мен
мемлекеттің өзара қарым-қатынасының құқықтық нысаны. Құқықтық мемлекетте
қоғам, топ ... мен ... ... ... ... ... оның органдары мен басқармаларының, лауазымды адамдардың
қоғам, ... ... ... ... тәртібі орнауы қажет.
Құқықтық мемлекетте биліктің бір адамның, органның немесе әлеуметтік топтың
қолында шоғырлануына жол ... ... ... ... ... ... биліктің барлық институттарының өкілді ... ... ... ... Құқықтық мемлекет жағдайында сот
әділдікті жақтаушы, кең мағынада құқықты қорғаушы, ... ...... ... ... ... ... мен мемлекеттің өзара байланысы, өзара
тәуелділігі мемлекет заңдарында көрсетілген құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы адам
құқықтарымен тығыз байланыста қарастырылады және адамның жеке, азаматтық,
саяси және ... ... мен ... ... білдіреді.
Жемқорлыққа жол бермеу және қысқартылған өндірісті ... ... жаңа ... экологиялық, салық, экономикалық және электр
энергетикасы ... ... үшін ... айыппұлдың пайызбен
есептелетін белгіленген мөлшері бекітілген. Ал Кодексті қайта ... ... ... ... ... және белгілі болуы мүмкін
емес, іс үшін маңызды мән-жайлар, соттың ... ... ... ... заңсыз не негізсіз қаулы шығаруға әкеп соққан куәнің көрінеу
жалған айғақтары, сарапшының көрінеу жалған қорытындысы, көрінеу
дұрыс емес ... ... ... ... ... хаттаманың,
құжаттардың не заттай дәлелдемелердің жалғандығы, істі ... ... ... ... ... ... істер бойынша іс жүргізуге
қатысушылардың, іске қатысатын басқа да ... не ... ... ... ... ... ... органдардың (лауазымды
адамдардың) қылмыстық іс-әрекеттері, осы қаулыны ... ... ... ... ... ұйғарымын немесе қаулысын не өзге де мемлекеттік
органның (лауазымды адамның) ... ... ... жою және тағы ... негіз болған.
Қылмыстық кодекстің жаңа ... ... ұсақ ... ... алуды күшейту есебінен ауыр қылмыстар деңгейінің
азаюына алып келуі тиіс. Сонымен ... ... ... ... жасау арқылы бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтейтін
тұлғалар санын азайтады деп күтілуде [37, 44б].
Қорытынды
Қорыта ... ... ... ... ... ... жəне объективтік ... ... ... адам ... оның əділеттілікке деген ішкі ... ... ... жатады жəне қылмыстық саясаттың негізгі
аспектісілерін, субъектілер ... ... ... ... ... ... мəнін адам жəне оның əрекетінің сыртқы ортамен
үндестігі, құқықтық танымы, сауаты айқындайды.
Қылмыстық заңнаманы ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаза ретінде бас бостандығын шектеу, қоғамдық
жұмыстарға тарту және т.б. енгізіліп, ендігі ... ... пен ... сот
және құқық қорғау органдары салаларынан осы жаңалықтарды дұрыс қолдана
білуді талап ететіндігі анық.
Қылмыстық ... ... ... ... ... – уақыт талабы,
қажеттілік дегенмен, не нәрсеге де баға беріп, ... ... ... ... ... ... ... ізгілендіру бағытында
қабылдаған заңдарымыздың күткендегідей нәтиже бермей ... ... да ... Соның бір мысалы ретінде Елбасы сессияның ашылуында сөйлеген сөзінде
қылмыстық заңнаманы ... ... ... ... ... жасалған қылмысқа қатысы бар адамдарға байланысты орын ... ... ... өтті. Әрине, ізгілендіру қоғамға қажет. Өйткені 
Қазақстанның 16 миллион халқы бола отырып, ... ... ... дүние жүзінде үшінші орынға шыққан кезі бар. 2010 ... ... 22-ші ... Бұл – ізгілендірудің жетістігі.
Ізгілендірудің мақсаты түрмеде отырғандардың санын ... деп ... ... ... ... – қылмыстық заңнаманы ізгілендіру және оны құқықтық
мемлекет стандарттарына сәйкес келтіру,  қылмыстық қудалау ... ... ... және ... ... ... санатқа жататын қылмыс
түрлері бойынша жүргізу.
ҚР «Қылмыстық заңнаманы әрі қарай ізгілендіру және қылмыстық процестегі
заңдылық ... одан әрі ... ... ... ҚР ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы қазіргі ... ... өз ... өтеп ... санын азайтып, онша ауыр емес
және орташа ауырлықтағы ... ... ... ... ... ... береді.
Тәртіп бұзушыны бас бостандығынан айырып, қамауға алмай-ақ жауапқа
тартудың тағы бір оң нәтижесі — бұл ... ... ... ... болмақ.
Жалпы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... тренді барынша тұрақты болмақ.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1 Попов В.И.,Угушевич А.М.,Мажитов Ш.М.,Розенцвайг В.Е. и др. Тактические
основы ... ... ... ... 5-й вып. ... ... Аскаров Г.И.. Құқықтық саясат. -Алматы, 1999.215б.
3 ... С.Г. ... ... и ... проблемы, пути решения:
(Пособие для слушателей ... ... .- М.: ... 1991.– ... ... Г.А. ... криминалистического политики. -Алматы: Данекер,
2002-235ст. 
5 Алауханов.Е. Қарамырза.Ж «Қылмыстық ... ... ... 254 ... ... Н.А. Қылмыстық саясатты реттеу. Алматы, 2000-123б. 
7 Алауханов Е. Ажиметова З. «Қылмыстық ... және ... ... ... ... 2008 – 221б.
8 Қожахметов Б.К. «Қылмыстық саясаттың теориялық бағыты», Қарағанды, 2008-
24б.
9 Әпенов.С.М. Қылмысты квалификациялаудың ғылыми негіздері. ... ... ... 2006 ж. 332- ... Белкин Р.С. Собирание, исследование и оценка доказательств:
сущность и методы. -М., 1976 – 127б.
11 Қондыбаев Ж.А. ... ... ... ... ... Алматы,
2001 – 214б.
12 Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 28 тамыздағы «Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... № 858 ... Қазақстан Республикасы Президентінің
ресми веб-сайты: www.akorda.kz.
13 Танатаров Г.С. «Қылмыстық саясаттың субъектілері», Алматы, 2000 – ... ... ... ... ... - ... 2008 - 85 ... Қожахметов Б.К. «Қылмыстық саясаттың теориялық бағыты», Қарағанды, 2008
- 93б.
16 Садыков А. «Қылмыстық саясат – күрделі әлеуметтік құрылым» - Алматы,
2009.- 248 ... ... К.О. ... ... - ... - ... 2001 – ... Бабажанов О.Н. «Мемлекеттік қылмыстық саясат», - Қарағанды, 2003 – 77б.
19 Таубазаров Т.С. «Қылмыстық саясаттың негізгі аспектілері» - ... ... 2001 – ... ... ... ... главное направление
современной уголовной ... ... ... Материалы
международной научно-практической конференции «Актуальные проблемы борьбы с
преступностью на современном этапе» посвященной 50-летию доктора ... ... 7 июнь 2008 г. ... - Алматы:
Қазақ Университеті. 2008. – 285 с.
21 «Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнаманы одан ары ізгілендіру ... ... ... кепілдігін күшейту мәселелері жөніндегі
кейбір заңнамалық актілеріне түзетулер мен қосымшалар енгізу туралы» заңы,
4 ... 2011 ... ... ... ... ...... талабы. – Ел,
17.05.2011
23 Махамбет Қ. Айқын, Жаза ... ... ... ... емес . —
12.05.2011
24 «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық ... ... одан әрі ... және ... ... ... ... мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы» Заңы, 2011 жыл, 18 қаңтар.
25 ... С.С. ... ... ... в ... ... ... Монография. – Алматы: ТОО «Аян Эдет», 1998.- 156 с.
26 Чаадаев С.Г. ... ... и ... ... пути ... для ... народных университетов) .- М.: Знание, 1991.– 112
с.
27 Қылмыс көрсеткіштері нені меңзейді? Заң газеті № 183 (1606)) ... ... ... ... қоғам, мемлекет мүддесінің қорғаушысы. – Монография,
Алматы, 2002 – 47б. 
29 « Қылмыстық және қылмыстық атқару кодекстеріне он жыл: ... ... атты ... ... конференция материалдар жинағы. 21-22
маусым 2007 ж. – Алматы: Қазақ Университеті, 2007. - 198 ... ... ... ... құрамыз?» Заң газеті. № 147 (1570) 29 қыркүйек
2009 ж.
31 Смагулов.А.А.. Нигматулин.А.Ю. Противодействие ... ... от ... деятельности. «Қылмыстық және қылмыстық ... он жыл: ... мен ... атты ... ғылыми
конференция материалдар жинағы. 21-22 ... 2007 ж.- ... ... 2007. - 198 ... ... ... ... сақтандырудың тиімділігі жөнінде.
Предупреждение преступности № 1 (25) 2009 – ... ... ... ... меры ... ... ... преступности. № 3 (27). 2009 – 88ст.
34 Алауханов Е. Қылмыстан қорғануға бола ма? – Алматы: «Қазығұрт» баспасы,
2005.- 144 ... ... ... ... ... ... оқу құралы.- Алматы:
Жеті Жарғы, 2002. - 257 бет.
36 Алауханов.Е., Бахаутдинов.А., Мустекенов.Т,. Азаптау: ... және ... ... ... ... ... 248 ... Жатканбаева А.Е. Теоретические проблемы конституционно- правового
обеспечения информационной безопасности в Республике Казахстан. ... на ... ... ... ... ... наук. Алматы,
2009 – 44ст.
Қысқартылған сөздер
1 ТМД – Тәуелсіз мемлекеттер достастығы.
2 БҰҰ – ... ... ... ЕҚЫҰ - Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы.
4 ЮНЕСКО – Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, Ғылым және  Мәдениет  жөніндегі
Ұйымы.
5 ҚР – Қазақстан Республикасы.
6 ХДП – ... ... ... ҚК – ... ... ӘҚБ – ... құқық бұзушылық.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасынның қылмыстық саясаттың түсінігі және сипаттамасы65 бет
Қылмыстық саясаттың мазмұнын бейнелейтін объективті және субъективті факторлардың негізгілері6 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь