Халықаралық құқық нормаларын қалыптастырудағы халықаралық ұйымдардың орны мен ролі

1.Тарау. Халықаралық ұйымдардың құқықтық мәртебесі. 2
1.1. Халықаралық ұйым түсінігінің тарихи қалыптасуы. 4
1.2. Қазіргі таңда қалыптасқан халықаралық құқыққа сәйкес халықаралық ұйымдардың құқықтық мәртебесінің мазмұны. 11
2.Тарау. Қалыптасқан халықаралық құқықтық тәжірибеге сәйкес халықаралық ұйымдардың халықаралық құқыққа тигізетін әсері. 21
2.1. Халықаралық құқық нормаларын қалыптастыруға бағытталған халықаралық ұйымдардың қызметін реттеу. 22
2.2. Халықаралық ұйымдардың халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру қызметінің даму бағыттары. 37
3.тарау. Халықаралық құқық нормаларын қалыптастырудағы халықаралық ұйымдардың орны мен рөлі мәселесінің даулы жақтары мен проблемалары. 48
3.1. Мемлекет, халықаралық құқықтың негізгі субъектісі ретінде, халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру процесіне халықаралық ұйым арқылы қатысу. 49
3.2. Халықаралық ұйымдармен қалыптастырылған халықаралық құқық нормаларының міндетті күші. 57
Халықаралық құқық теориясында келесі термин қалыптасқан – Жалпы халықаралық ұйым. Осы терминді алғаш рет 1945 жылы қолданған батыс ғалымы Поттер А. Кейін осы пікір басқа да халықаралық құқық мамандары тарабынан кең қолдау тапқан еді. Мәселен, Оппенгейм, өзінің халықаралық құқық курсында, жалпы халықаралық ұйым идеясын соңғы 300 жылдар ішіндегі заң және саяси ілімдер аясында ұлы жетістік деп көрсетеді. Осы түсініктің негізгі мазмұнына тоқталатын болсақ – “халықаралық құқықтың басты субъектілері болып табылатын бөлек мемлекеттерімен жүзеге асырылатын, саяси қоғамды құра отырып жалпыға ортақ қорытынды мақсаттарына жету үшін құрылған, мүмкіндігінше универсалды сипатына ие мемлекеттердің бірлестігі.”
        
        ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
“Халықаралық құқық нормаларын қалыптастырудағы халықаралық ұйымдардың орны
мен ролі”
МАЗМҰНЫ
1-Тарау. Халықаралық ұйымдардың құқықтық мәртебесі. ... ... ұйым ... ... ... 4
1.2. Қазіргі таңда қалыптасқан халықаралық құқыққа сәйкес халықаралық
ұйымдардың құқықтық мәртебесінің ... ... ... ... ... ... сәйкес халықаралық
ұйымдардың халықаралық құқыққа тигізетін әсері. 21
2.1. Халықаралық құқық нормаларын қалыптастыруға бағытталған халықаралық
ұйымдардың қызметін реттеу. ... ... ... халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру
қызметінің даму бағыттары. 37
3-тарау. ... ... ... ... ... орны мен рөлі мәселесінің даулы жақтары мен проблемалары. ... ... ... ... ... ... ретінде,
халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру процесіне халықаралық ұйым
арқылы қатысу. 49
3.2. Халықаралық ұйымдармен қалыптастырылған халықаралық құқық
нормаларының міндетті күші. ... ... ... ... мәртебесі.
Халықаралық құқық теориясында келесі термин қалыптасқан – Жалпы
халықаралық ... Осы ... ... рет 1945 жылы ... ... ... А. Кейін осы пікір басқа да халықаралық ... ... ... ... ... еді. ... Оппенгейм, өзінің халықаралық құқық
курсында, ... ... ұйым ... ... 300 ... ... заң ... ілімдер аясында ұлы жетістік деп көрсетеді. Осы ... ... ... ...... құқықтың басты субъектілері
болып табылатын бөлек мемлекеттерімен жүзеге асырылатын, ... ... ... ... ... ... ... жету үшін құрылған,
мүмкіндігінше универсалды сипатына ие ... ... ... ... ортақ мақсаттарына жету мәселесі
халықаралық құқық үшін де, ... ішкі ... ... үшін де ... ... ... Егер осы мақсаттар жүзеге ... ... ... жету үшін ешбір әрекеттер ... ... ... өзінің
маңыздылығын жоғалтуы мүмкін және құқықтану ілімінің жеке саласы бола
алмайды. Осы ... ... ... ... ... саяси ұйымымен
көзделген мақсаттар өзінің жалпы анықтаушы ... ... ... ... қағидаларына ұқсас. Тек осындай жалпы ... ... ... ... ... қалыптастыру процесіне қатысу
арқылы бүгінгі күнге орын алып отырған көптеген кемшіліктерін жоюға болады.
Осылайша, халықаралық ... ... ... ... ... ... кететін жағдай, халықаралық құқық жүйесінде орын алған
Ұлттар лигасының және кейін Біріккен ... ... ... шеңберінде
қалыптасқан халықаралық ұйым моделі, құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуді
көздей отырып, кез келген саяси ұйымның негізгі ... ... ... құралы болып отыр.
Аталған мақсаттар мүше мемлекеттердің күш қолданудан бас тартуымен
немесе ... күш ... ... ... беру үшін ... ... ... Эффективті болу үшін, мемлекеттер барлық дау
тартыстарын ... ... ... ... ... ... шешу тиіс, яғни ондай шешімдерінің ... ... ... ... халықаралық құқық алдымен міндетті түрде егеменді және
тәуелсіз мемлекеттерінің құқықтары мен міндеттерін ... ... ... адамзаттың саяси ұйымы орын алып отырған барлық құқықтық және ... ең ... ... ... ... яғни жеке ... кез келген
құқық саласының ең негізгі субъектісі. Аталған ... ... ... ... тобының бірден бір ең маңызды мақсаты әр қашан да жеке
тұлғалардың бостандығына кепілдік ... тиіс және де осы ... өте ... ... ... ... асырылуға жатады.
Көрсетілген мақсаттарына жету үшін мүше мемлекеттер ... ... ... ... ... мәселенің келесі бір қыры – мемлекеттік егемендік
және ... ұйым ... ... ... Егер жеке ... ... саласындағы мемлекет егемендік түсінігіне кіретін
құбылыстардан бас тартпаса ... ... ... ... ... қойған мақсаты жүзеге асырылмау мүмкін, яғни ... ашу ... егер осы ... ... ... не оған жол берілмесе, өз өзін
қорғау тәртібінде соғысты ашу мәселесі; мемлекеттер арасында ... ... ... ... нормаларына сәйкес қатысушы тараптар үшін
міндетті күшке ие шешім шығаруға халықаралық ... ... бас ... ... ... ... өмір сүру ... мәселесін тек
ішкі мемлекеттік құзыретіне жатқызу, яғни ұйымдасқан халықаралық ... іс ... ... ... мемлекеттердің халықаралық ұйымы аталған құқықтарын шектесе
оның қызметі өте үлкен нәтиже беруі мүмкін, ... осы ... ... ... да қарастыруға болады, яғни өзінің осал жақтарына ие болып
отыр. Алайда, осы кемшілік ұйымының өз ... жету ... ... болмайды. Осыдан, халықаралық ұйым қызметінің мемлекет егемендігі
түсінігіне қайшы болуы мүмкін деген қорытындыға келуге болады. Егер ... ... ... ... ажырамас бөлігі деген
тұжырымдамасын қолдасақ, іс жүзінде осы жағдай бүгінгі күнге ... ... ... ... ұйым осы ... ... жағдай жасайды,
яғни осындай халықаралық ұйымға мүше ... ... ... қорытынды тұжырымдама Ұлттар лигасының жарлығында ... жоқ; ... ... оның ... міндетті күші Біріккен Ұлттар
Ұйымының жарлығында да ... ... ұйым ... ... ... ... құқығының маңызды бір саласы халықаралық
ұйымдар құқығы ... ... ... ... ұйым құқығы дегеніміз
халықаралық ұйымдардың өзара және халықаралық құқық субъектілерінің басқа
да субъектілерімен қарым-қатынастарын, ... және құру ... ... мен ... ... ... халықаралық
бұқаралық құқығының саласы. Халықаралық құқық даму барысында, осы сала
халықаралық ... ... бір ... ретінде қарастырылған еді.
Мәселен, атақты ... ... ... ... П.Е. былай деп көрсетті:
“...халықаралық әкімшіліктің болашағы бар, ... ... ... ... ... ... байланысты болады... Халықаралық өмір
бөлек халықтар өз ... шеше ... ... ... ... ... жету ... ондай мемлекеттер ірі дүниежүзілік одақтарды құрып
қосылуға мәжбүр”.6
XIX ғасырдың соңында ... ... ... ... ... Н.Н.
халықаралық органдардың және ұйымдардың пайда болу тарихының егжей-тегжейлі
сараптамасын ... ... ... ... ол ... әкімшілік
комиссияларының құруға бағытталған барлық мысалдары мен сәтсіз сынамаларын
жинақтады; әр бір ... ... және ... халықаралық ұйымдар
институтының даму процесін қарастырды; халықаралық комиссияларының ... және ... болу мен ... ... ... 1908 жылы ... халықаралық әкімшілік комиссиялары. Теория және ... ... ... Голубев Н.Н.:
• Санитарлық комиссияларының;
• Африкада, Азияда және Балкан түбегіндегі қауіпсіздік пен кеме
жол қатынастарын реттеу үшін ... ... ... ... мен ... қарыздар қызметін басқару
бойынша қаржы қеңестерінің;
• Бөлек салалар мен аумақтардағы қауіпсіздік пен игілікті тұрмыс
жағдайы ... ... ... ... ... ... ... болу тарихын және құқықтық статусын анықтады.7
Халықаралық ұйымдар халықаралық құқықтың ... ... ... Олар ... ... доктриналық, сондай-ақ
конвенциялық тәртіпте халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... мен халықаралық ұйымдардың
өзара әрекет етуінің ең бір ... ...... тәуелсіздік
пен үкіметаралық ұйымдардың құзыретіндегі мемлекеттен тыс белгілердің ... ... ... ... ... проблемалары мемлекеттің және халықаралық
ұйымдар құзыреттерінің ара қатынасындағы мәселелермен айқындалады, яғни бұл
мемлекеттің халықаралық ұйымға өз ... ... ... арқылы немесе
оған белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің бірлескен
ынтымақтастығының көп жақтылы нысаны болып табылады; оны ... ... ... және ол ... ... ... ... Мұнда баса айтатын бір мәселе, халықаралық ұйымдардың
құқық субъектілігі мүше-мемлекеттердің ... ... осы ... ... ... ... ... шешімдердің заңдық салдарына тікелей тәуелді болып келеді.
Ұйым жарғысының заңды күшіне енуі белгілі бір ... ... ... Мәселен, халықаралық құқықтың жаңа субъектісі пайда
болады, ол өзін құрған мемлекетпен өзгеше сипатпен ... ... ұйым ... ... ... ... тән маңызды
ерекшелігіне – мемлекеттер, ... мен ... өз ... ... қорғап, күресу ерекшелігіне ие бола алмайды. ... ... ... ... ... кезде өзінің тәуелсіз құқықтарын жүзеге
асырады. Бірақ мұндай жағдайда мемлекет пен ұлттық ұйымдардың ... ... ... ... шектейді деген ұғым туындамауы
керек. Тәуелсіздік – бұл мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... ... ... тетігі сияқты құқықтық институттар
арқылы жүзеге ... ... ... ... бір белгі –
құзыреттер бойынша ғана шектеу қойылады (Халықаралық Даму және ... ... ... Валюта Қорында – бұл экономикалық мәселелер, Біріккен
Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде – ... пен ... ... ұйым – ... ... ... ... қажет нақты объективті құбылыс. Халықаралық тәжірибеде
халықаралық ұйымдардың қызметіне және оның көптеген бағыттары ... ... ... ... ... ... мен жағдайлар жүйесі болады. Олар
мынадай:
• шаруашылық қызметін ... ... ... осы ... ... ... ... сипаты.
Халықаралық ұйымдар мемлекеттер мен халықаралық құқықтың өзге де
субъектілері арасындағы халықаралық ... ... ... ... ... ... Осы ... ғаламдық проблемаларды
қарастыру халықаралық ... ... ... ... мәселеге
айналып келеді. Халықаралық ұйымдардың тәуелсіз мемлекеттермен қатар,
халықаралық қатынастарды ... ... ... ... жалпыға мәлім айғақ.
XIX ғасырдың ортасында қоғам дамуының табиғи қажеттіліктері тұрақты
әрекет ететін, халықаралық ... одақ деп ... ... пайда болуына себеп ... ... ... ... ... кейбір заңдылықтары бар. Олар: алуан түрлі қоғамдық
құрылымды мемлекеттердің бейбіт қатар өмір сүруі, отарлық ... ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ
тәуелсіз мемлекеттердің өмір сүруі.
Халықаралық ұйымдар құрылуының объективті негізі бар және ол ... ... ... ... Олар халықаралық
қатынастарға құқықтық реттеудің тұтас ... ... ұйым ... ... етудің арнайы әдісінен басқа ешнәрсе де емес. Халықаралық
ұйым құқықтарын халықаралық ... ... ... ... бөліп шығару
мәселесінде олар белгілі бір рөл атқарады.
Халықаралық ұйымдардың құқығы ... ... ... ... ... ... қағидалары, jus cogens қағидаларына бейбіт
қатар өмір сүру, мемлекеттік ... ... ... ... және ... ішкі істеріне қол сұқпау қағидаларын, сонымен
қатар халықаралық ұйымдардың құқықтарының қағидалары да ... ... ... ... БҰҰ-ның жарғысындағы 2-баптың мазмұнына
сәйкес келеді. Онда ... ... ұйым ... ... ... ... халықаралық шарттар құқықтарының теориясында 2
түрлі тенденция орын алып ... ... ұйым ... мәліметтері; бұл тұжырымдаманың
жақтастарының көзқарасы бойынша БҰҰ-ның төтенше ... ... ... ... ... ... жаңа құқық
саласы кіреді;
• халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... әлдеқайда кең, сондай-ақ осы құқықтың жалпы халықаралық
құқықтан бөлінуін және оның жалпы халықаралық ... ... ету ... ... ... ... де ... заманғы халықаралық
құқықтың ғылыми жүйесі қабылдай алмайды.
Халықаралық ұйымдар құқығы – халықаралық ұйымдардың қызметтерін және
құқықтық мәртебесін, ... болу ... ... ... ... біріктіретін осы заманғы халықаралық құқықтың бір саласы.8
Көп ... ... ұйым ... ... ... ... ретінде танылады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ішкі ... ... ... оның ішінде бұл
жүйедегі халықаралық ұйымдардың құқықтарының алатын орны әлі айқындалмаған.
XIX ғасырдың ортасында тұрақты ... ... ... ұйымдар пайда
болғанға дейін мемлекетаралық тікелей байланыстар халықаралық қатынастардың
негізгі түрі болып келді. Кейінірек, ... ... ... ... ... ... шеңберінде халықаралық қатынастар пайда болды,
олар:
• мемлекеттердің халықаралық ұйым ... ... ... мүше ... ... ... ... халықаралық ұйым органдарының өзара қатынастары;
• ұйымдардың мүшелері емес мемлекеттермен халықаралық ұйымдардың
байланыстары.
Жоғарыда ... ... ... ... ара ... да
пайда болады. Сонымен, жаңа халықаралық қатынастарының пайда болуы оларды
халықаралық құқықтың нормалары арқылы реттеу ... ... ... ... ... ... ... бір пәні пайда болды,
ол халықаралық ұйым шеңберіндегі халықаралық қатынастар. ... ... ету ... ... ... ... Халықаралық
ұйымдардың қатысуымен жасалатын шарттар көлемінің артуы халықаралық
ұйымдарда шарт ... ... ... ... құқықтың бөлек салаларына бөлінуінің өлшемі
ретіндегі құқықтық реттеу тәсілдерінің рөлі ... ... ... сүріп келеді. Бұдан сала ... ішкі ... ... туралы мәселе туындайды. Халықаралық-құқықтық ... ... ... отырып, бұл әдістің құқықтық қатынасқа
қатысушылардың теңдік жағдайында, міндеттемелерді ерікті түрде қабылдауы
және ... ... ... ... ... ... орнатылуымен сипатталатынынан байқауға болады.
Халықаралық ұйымдардың жұмыс істеуі, олардың органдарының әр түрлі
қызметтері белгілі бір құқықтық ... ... ... ... ... ... ұйымдардың құқықтарынан тыс бірде-бір салада
құқықтық реттеу әдістерінің мұндай ерекшелігі жоқ екенін ... ... ... дербес сала жағдайында тұрғанын атап айтуға болады.
Халықаралық ұйымдардың алғашқы белгілері ежелгі Грецияда пайда
болып, онда ... мен ... ... және ... ... ... ... қалыптасты. Бұл екі ежелгі гректік ... ... ... қарама қайшылық сипатта болып, Пелопонесс соғысымен
аяқталды. Нәтижесінде, грек ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық ұйымдардың тағы бір ... ... ... ... ... мен ортақ соғыс жүргізетін ережелері
бар тайпалар мен ... ... ... ... ... ... халықаралық
бірлестіктер болды. Амфиктионияға айқын ішкі құрылымды сипат тән еді.
Б.з.д. VI ғасырда Ежелгі Грецияда алғашқы ... ... ... ... Бұл ... мен қауымдастықтардың кеңестері
болатын (мысалы, Лакедеминск және Делосск симмахиялары) немесе тайпалар ... ... ... (мысалы, ... Олар ... ... ... ... көрініс
ретінде танылады. Ф.Ф. Мартенс айтқандай, ... ... ... ... құрылғанына қарамастан, олар грек мемлекеттер ... өз ... ... ... да әлеуметтік факторларға ұқсас олар
халықтарды біріктірген және олардың жабылып кету мүмкіндігін ... ... ... ұйымдардың алғашқы нышандары ... ... құру ... экономикалық және саяси
себептермен негізделеді. Мұндай заңды ... ... ... ... сатыларында да байқалады.
XIX ғасырдың халықаралық бірлестіктерінің ... ... ... ... ... болады деген пікірге ... ... бар. ... ... халықаралық бірлестіктер тобында мынадай
бірлестіктер аталып жүр:
• 1815 жылы ... ... ... Рейн ... кеме ... ... комиссиясы;
• өлшем және таразы халықаралық бюросы – 1875 ... ... ... ... ... – 1874 ... аталған белгілері бар алғашқы халықаралық ұйымдар
капитализм ... ... ... Олар ... ... табиғаты бойынша
бір әлеуметтік жүйеге енетіндіктен, іс жүзіндегі ... ... ... ... ... мен іске ... әлі алыс
тұрған болатын. Мұнан тыс, ұйымның қатарындағы отарлардың және ... ... ашық ... ... ... ... ... қатынастар жүйесінде халықаралық ұйымдар
бірінші халықаралық ынтымақтастық мәселесінде ... рөл ... ... ... ... болуы халықаралық қатынастардың кеңеюіне жол ашты.
Қалыптасқан халықаралық қатынастардың сипаттық ... ... ... ұйымдардың тез дамуы мен өсуін ... ... ... ... ... ... алу ... саяси бағдар тұтқан
халықаралық ұйымдарды құру ... әр ... ... ... ... Бірінші
дүниежүзілік соғыс кезеңінде осындай жобалардың 50 шақтысы жасалды. Сондай
жобалардың бірі ... ... ... ... ... ... қолдау және бейбітшілікті сақтау мақсатындағы ... ... ... құралына айнала алмады. Алайда,
Ұлттар лигасының шынайы ... ... оның ... Кіріспеде
көрсетілгендерден алшақ жатқан болатын. Ұлттар лигасы Жарғысының ... ... жоба ... жасалып, үш ... ... ... Штаттары, Ұлыбритания, Франция арасында
келісілді. Ал Париж конференциясының қалған қатысушылары Жарғыны талқыламай-
ақ ... ... жылы 18 ... қабылданған Ұлттар лигасының Жарғысына 44
мемлекет қол қойды, оның ішінде 31 мемлекет ... ... ... ... ... болып шықты. Бұл мәліметтерді келтіру ... ... ... сипатын анықтауда ... ... Бұл ... ең ... мүшесі АҚШ болды. Бірақ кейінірек
американдықтар Ұлттар лигасының ... ... ... ... ... ... шартын бекітпегендіктен, Ұлттар ... ... ... Ал ... ... ... деп ... мемлекеттердің
құрамында бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде бейтарап саясатын ұстанған
13 мемлекет болды. Ұлттар лигасының ... қол ... ... ... да ... ол билік басындағы ағылшындардың Британ
империясына кіретін елдердің ... ... мүше ... ... ... ... ... мынадай басты органдардан құрылған еді:
• Жиналыс (Ассамблея). Бұл орган қыркүйекте өтетін ... ... ... Бұл ... ... өз құзыретіне жататын
барлық мәселелерді қарастыруға уәкілетті ... ... ... (Ассамблея) бір ауыздан қабылдаған.
• Ұлттар лигасының кеңесі – тұрақты және тұрақты емес органдардан
тұрған. ... ... ... – Ұлыбритания, Жапония,
кейінірек – Германия, 1934 жылы КСРО қосылды.
• Хатшылық – Ұлттар лигасының атқарушы ... оның ... 600 ... ... 1920 жылы сот органы құрылды – халықаралық әділ ... ... ... әділ ... Тұрақты Палата Статуты
редакциялық өзгерістерге ұшырап, ... ... ... ... ... қалды.
• Ұлттар лигасының басты органдарының құрамына халықаралық еңбек
ұйымы кірген болатын, ол БҰҰ аясында ... ... ... лигасында орын алып отырған органдар жүйесі БҰҰ-да
қайта көрініс тапқан еді. Оның ... ... ... ... ... БҰҰ-ның Бас ассамблеясы құрылды; Ұлттар лигасы кеңесі
қауіпсіздік кеңесі болып қайта құрылды; Ұлттар лигасының хатшылығы БҰҰ ... ... осы ... ... аталды, ал халықаралық әділ соттың
ұйымдық құрылымы халықаралық соттың Тұрақты Палатасының құрылымын қайталды.
Ұлттар лигасының құқықтық мәртебесін сараптай отырып, бұл ... ... ... ... ... ... ... кездегі бір ауыздық қағидасының
болуы. Оның мағынасы, Ұлттар лигасының кез келген мүшесі дауға
қатысушы тараптарды ... вето қою ... ... ... ... ... өте аз ... Басты органдар – Жиналыс (Ассамблея) пен Кеңес ... ... ... ... жоқ болды.
• Ұлттар лигасының жарғысында басқыншылық соғысқа үзілді-кесілді
тыйым салуға берілмеді.
• Ұлттар ... ... ... идеясы басқа
мемлекеттер алдындағы міндетті орындау қажеттілігіне ... ... ... ... және ... ... туралы
тезис халықаралық құқықта кейін қарала бастады.
• Басқару мандатын тапсыру жолымен отарлық жүйені ашыққа шығару.
• Ұлттар лигасы қызметінің негізі бір ғана – ... ... бұл ... 15 жыл ... соң ғана толық мүшелігіне ие бола
алды. Дегенмен, КСРО ... ... ... ... ... қамқорлығымен өткізілген бірнеше конференцияларына
қатысты. Мысалы, қарусыздану мәселелеріне ... ... ... КСРО ... ... ... және тез арада
қарусыздану туралы және ... ... ... ... туралы конвенциялардың жобаларын
дайындалуына қатысты.
1931 жылы солтүстік-шығыс Қытайдағы (Манчжурия) жапон басқыншыларына
қарсы Ұлттар лигасының ... да бір ... ... ... ... халықаралық ұйымының халықаралық аренадағы беделін түсіріп
жіберді. Дәл осы кезенде, елдердің ... ... ... араласқанына
мүдделі еді. 1933 жылы Ұлттар лигасының құрамынан фашистік Германия ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ны
ұйымының 30 мүше-мемлекеті шақырды. Сөйтіп, КСРО-ны шақыру ... ... ... өсуіне себеп болды. КСРО қысқа мерзім ішінде (1939 жылы
КСРО Финляндияға шабуыл жасады ... ... ... ... ... ... ұйымының бейбіт өмірді сүйетін күштердің жиналатын
орталығына ... және ... ... қорғау жүйесін
қалыптастыруға көп күш жұмсады.
Ұлттар лигасы өзінің әрекет еткен ... ... да бір ... шеш ... тіпті жаңа әлемдік соғыстың алдын алуға ... ... ... ... пен ... қамтамасыз етуге
бағытталған халықаралық үкіметаралық ұйымды құрудағы алғашқы кадам сәтсіз
аяқталды. Ұлттар лигасының ұйымдық құқықтық, заңдық тетігі өте ... мүше ... ... ... сәттерді тиімді шешуге
халықаралық қатынастарды дамыту үшін бейбіт ... ... ... ... Қазіргі таңда қалыптасқан халықаралық құқыққа сәйкес халықаралық
ұйымдардың құқықтық мәртебесінің мазмұны.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... әр түрлі әлеуметтік-экономикалық құрылымдармен
ынтымақтастығын қамтамасыз етеді, осы заманғы ғаламдық мәселелерді шешеді.
Халықаралық ... ... ... ... ... субъектілігін
алуымен тікелей байланысты. Халықаралық ұйымдар ... ... ... ... және ... ... ... Жоғарыда көрсетілген қызметтерді жүзеге асыру халықаралық ұйым
қызметтерін халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... ... қатыса отырып, ұйымдар халықаралық-
құқықтық санкцияларды пайдаланады. Ол ... ... ... ... пайдалану процесіндегі рөлінің күшейгенін бірден
бір көрсеткіші болып отыр.
Даму процесінде халықаралық ұйымдар ішкі ... ... ... ... ... ... ұйым ... заңдық табиғаты
бойынша мемлекеттің ынтымақтастық ... ... ... ... өз ... үшін ... ... жетілдіре отырып пайдаланады.
Бұған мысал ретінде халықаралық ұйымдардағы дауыс беру ... ... ... ... Мәселен, Ұлттар лигасына мүше мемлекеттер
БҰҰ жүйесінде бір ауыздан шешім қабылдау қағидасынан ... ... ... ал кейін халықаралық ұйымдарда дауыс беру тәртібінің
консенсус сияқты кеңінен ... түрі ... ... ... ... дайындау мен қабылдау ... оған мүше ... ... ... ... және ... ... толығымен
алғанда қарсылықтардың болмауы тән.10
Ұйымдардың арасындағы өзара әрекеттердің нысандары мен әдістері бара-
бара ... ... ... ... Халықаралық ұйым құқығы саласының
нормативтік базасы ... ... ұйым ... ... ... ... ... шығарады. Бұл ұйымның бірінші
номашығармашылық қызметі ... ... Ал, ... түріне
квазинормашығармашылық қызметі жатады. Бұл жағдайда халықаралық ұйым
құқықтық ... ... ... ... қызметті – халықаралық
ұйымдардың қатысуымен ... ... ... ұйымдардың
нормашығармашылық процесіне тікелей қатысуы; халықаралық ... ... ... ... жүзеге асыруы; халықаралық-құқықтық санкцияларды
қолдану жолы арқылы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың шарттық ... ... саны өсіп келе ... ... ... ... халықаралық құқықтың негізгі субъектілері бола отырып,
халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... келе ... ескермеуі мүмкін емес. Халықаралық құқық комиссиясы 12
жыл (1970-1982 жж.) ішінде мемлекеттер және халықаралық ... ... ... ұйымдар арасындағы ... ... ... жобасын дайындады. Халықаралық шарттардың құқықтары туралы
1969 жылғы Конвенцияда ... ... шарт ... ... ... бап орын алуда. Аталған Конвенция 1980 жылы 27
қаңтар күні заң ... ... ... Республикасы осы Конвенцияға 1993
жылы 31 наурыз күні Жоғары Кеңесімен қабылданған қаулысы арқылы қосылды.
Конвенцияның 1-бабының ... мән ... ... ... арасында жасасқан шарттарға қатысты қолданылады” деп
көрсетілген. ... егер ... ... ... ... ... ... құрылтайшы актісі болып табылатын және ұйымның сәйкес
ішкі тәртібін бұзбай ... ұйым ... ... кез ... ... қолданылады” деп белгіленген. Сонымен қатар, конвенция
нормасына сәйкес, бұл құқық қабілеттілік осы ... ... ... жылы 21 наурыз күні “Мемлекеттер мен ... ... ... халықаралық ұйымдар арасындағы шарттар құқығы туралы”
Вена конвенциясы ... ... ... осы ... ... саны 23-ке ... ... яғни конвенция әлі болса да өзінің заң
күшіне енбеген. ... және ... ... Республикасы осы
конвенцияға қосылмаған.
Халықаралық ұйымдардың ... ... ... қатысуы.
БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелерінің ... ... ... аталған мамандандырылған мекемелерінің халықаралық
конвенциялардың, келісімдердің және ... ... ... ие ... ... ... ... норма шығару процесінің мақсаты –
олардың тиісті құзыреттері аясында тиімді халықаралық ... ету. ... екі ... ... қол ... ... көп ... мәтінінің халықаралық ұйымдардың аясында және бақылауында
қабылдануы, ... ... ... және техникалық регламенттерін
қабылдау.
Халықаралық ұйымдардың жүйелеу және бақылау ... ... БҰҰ ... ... ... ... міндеттердің бірі
“шарттар және халықаралық құқықтың өзге де ... ... ... әділ ... және ... сақталуы үшін жағдай жасау”
керектігі бекітіліген. Халықаралық ұйымдардың ... және ... осы ... орындауға бағытталады.
Халықаралық-құқықтық санкцияларды қолдану жолы. Соңғы кездері
халықаралық құқық нормаларын ... ... ... ... ... рөлі өсіп келеді. Халықаралық ұйымдардың мұндай
санкциялары шарттарын ... ... ... ... ... ... ... Санкцияларды қолдануды құқықтық
мәжбүрлеудің әр түрлі шаралары қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... құрылтай құжаттарында көрсетілген
құқықтар мен артықшылықтарды тоқтату;
2. БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелерінің органдарының жұмысына
қатысудан, халықаралық ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтан шығарып тастау.11
Халықаралық ұйым – бұл белгілі бір міндеттерде орындау ... шарт ... ... ... ... ететін органдар жүйесі
бар, халықаралық құқық субъектілігіне және халықаралық құқық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың белгілері мынадай:
• Халықаралық құрылтай шартының болуы;
• Белгілі бір мақсаттарының болуы;
• Тиісті ұйымдық құрылымы: тұрақты органдары мен ... ... ... мен міндеттерінен басқа дербес
құқықтары мен міндеттері;
• Халықаралық құқықтың нормалары мен қағидаларына сай құрылуы;
• Үш және одан да көп ... мүше ... ... ... көптеген қиыншылықтарға байланысты.
Біріншіден, бір ұйымға берілетін анықтаманың өзіне түрлі жақтан келуге
болады. Екіншіден, ... ... бар, ... маңызды ерекшеліктеріне қарай
сан түрлі санатқа бөлуге болады. Жіктеудің негіздеріне мыналар кіреді:
• мүшелікке қойылатын талаптар:
- үкіметаралық (мемлекетаралық) – мұндай ... ... мүше бола ... Мұндай талапты қолдану құқық
субъектілігін анықтаған кезде үлкен маңызға ... ... емес ... ... тұлғалар, қоғамдық
ұйымдар (Қызыл Крест пен Қызыл Жарты ай ... ... ... БҰҰ-ның жәрдемдесу
ұйымы).
• Қызмет ету мерзімі:
- уақытша – бұл топқа халықаралық кеңестер, ... ... ... – бұл ... ... ... ... ететін ұйымдарды
– БҰҰ, ТМД, барлық мамандандырылған ұйымдарды ... ... бәрі ... ... атап ... жөн. Мысалы,
Экономикалық Өзара Көмек Кеңесі, ... ... ... ... ... ... тұрақты халықаралық ұйымдар болған еді.
• Аумақтық қызметтері бойынша:
- ... ...... БҰҰ, ... ... ... және т.б. жатады.
- аймақтық – қызмет әрекеті белгілі бір ... ... – Араб ... ... Африкалық бірлік
ұйымы, Американдық мемлекеттер ұйымы, ТМД.
• Қызмет түрлері бойынша:
- қызмет түрі шектелмеген ұйымдар – БҰҰ, Араб ... ... ... ... ... бар ...... барлық мамандандырылған мекемелері.
Көрсетілген халықаралық ұйымдарының топтастыру критерийлерінің толық
емес екендігін ескеруіміз керек. Қосымша негіздер ретінде былай толықтыруға
болады, яғни:
- Жаңа мүшелерді ... ... ... ашық және ... ұйым;
- Қызмет әрекетінің мақсаты мен қағидалары бойынша –
құқыққа сай, құқыққа қайшы;
- ... ету ... ...... ... ... мемлекеттердің өкілі ғана деп ... ... ... ... ... үшін ұйым ... құқықсубъектілігінің жай
жиынтығынан ерекшеленетін ... ... ие ... ... ... ... мәні зор.13
Бұқаралық құқықтың арнайы субъектісі ретінде, халықаралық ұйымының
құқық субъектілігі келесі 4 элементінен тұрады: а) ... ... ... ... түсу ... белгілі бір міндеттер мен құқықтарға ие
болу қабілеттілігі; ә) әрекет қабілеттілік, яғни ... ... ... ... мен ... атқаруға қабілеттілігі; б)
халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру процесіне қатысу қабілеттілігі;
в) өзінің әрекеттері үшін құқықтық жауапкершілікке ... ... ... ... субъектілігінің басты белгісі ретінде
өз ерікке ие болу фактісі болып табылады, яғни аталған еркіндігі арқылы кез
келген халықаралық ұйым ... ... ... ... асыруға және
тікелей халықаралық қатынастарға қатысуға мүмкіндік ... ... ... ... ... мамандарының пікіріне сәйкес
халықаралық үкіметаралық ұйымдар тәуелсіз ерікке ие халықаралық құқығының
арнайы субъектісі ... ... Егер кез ... ... ұйым өзінің
жек бас ерікке ие ... ... ... мен ... ... ... өз ... қойған мақсаттарына жете алмайды.14
Еркінің тәуелсіздігін келесі ... ... ... ... ұйым бірнеше мемлекеттермен құрылғаннан кейін, оның ... ... ... ... жаңа бір ... ие болады. Халықаралық
ұйымның ерігі ... ... ... ретінде немесе
олардың еріктерінің қосындысы ретінде қарастыруға болмайды. Аталған ... ... ... да ... ... ... ұйым еркінің қайнар көзі құрылтайшы мемлекеттер еріктерінің
келістірілген ... ... ... ... немесе жарғысы болып
табылады.15
Уругвайлық халықаралық құқық маманы, заңгер Аречага Э. Көз ... ... ... өзінің жеке құқық субъектілігіне ие және де
халықаралық тұрғыдан мүше-мемлекеттерден бөлек және тәуелсіз орын алуда.16
Халықаралық ... 1949 жылы ... ... ... ... ... субъектісі болып танылады. Сонымен ... ... ... ескертуіне сай, БҰҰ-ның халықаралық құқығының субъектісі
ретінде танылғанымен оның ... ... ... және ... бола алмайтыны рас, немесе оның мемлекет секілді ... ... ... мен ... ие болмайды.
БҰҰ халықаралық құқық субъектісі болып табылады, және де халықаралық
құқықтар мен міндеттерге ие бола алады, сондай-ақ, ұйым ... ... ... қою арқылы бекітуі мүмкін.17
Көптеген халықаралық үкіметаралық ұйымдардың құрылтайшы ... ... ... ұйым халықаралық құқық субъектісі ... деп ... ... ... 1965 жылы 23 ... ... ... зерттеулер бойынша біріккен институтының Жарлығының 5-
бабына сәйкес: “Үкіметаралық ... ... ... ... ... субъектілігіне ие”.
Әр бір халықаралық ұйым тек қана өзіне алдын ала белгіленген құқық
субъектілігінің көлеміне ие және де ... ... ... ... құрылтайшы актімен белгіленеді. Ұйым өзінің Жарғысының және басқа да
құжаттарында (мәселен, ұйымының ... ... ... ... ережелер) белгіленген шектерінен асатын басқа әрекеттерді ... ... ... ... ... ... ең маңызды
белгілері ретінде келесі негіздері тән.
Халықаралық құқығының басқа субъектілері тарабынан халықаралық тұлға
ретінде танылуы. Көрсетілген негіздің мазмұны ... ... ... ... ... аталған ұйымын таниды және де оның құқықтары мен
міндеттерін құрметтеуге міндеттенеді, оның құзыреттерін, компетенциясын
таниды, ... және оның ... ... бір ... ... ... ... және т.б. әрекеттерді жүзеге асыруға
міндеттенеді. Құрылтайшы актілерінің нормаларына ... ... ... ... тұлғалар болып табылады. Мүше-мемлекеттер осы ұйымды өзінің
қызметін жүзеге асыру үшін қажетті құқықтар мен ... ... ... отырған халықаралық ұйымдардың белгісі ... ... ... институты арқылы түсінуге болады. Кейбір халықаралық
ұйымдарының түрлерінде, яғни үкіметаралық ұйымдардың құрылтайшы актілерінде
келесі жағдай ескертіледі, әр бір ... ... ... ... ... ... ... халықаралық үкіметаралық ұйымдарын тану мәселесі салыстырмалы
қарағанда анықталған ... ... дәл осы ... ... ... ұйымдарға қатысты өте күрделі болып отыр. Алайда, егер халықаралық
ұйымдарының осы ... ... ... мән ... ... ... емес ұйымдарының, мысалы – Қызыл крест және қызыл жарты ... ... ... саны ... ... ... отыр. Мысалы,
БҰҰ пайда болған кезінде, дүниежүзінде 962 халықаралық ұйым орын ... 100 ... ғана ... ... ұйым ... 862 ... үкіметтік емес ұйым болған.18
Бөлінген құқықтар мен міндеттерге ие болуы. Үкіметаралық ұйымдардың
құқық субъектілігінің осы белгісі ... ұйым ... ... ... ... ... мен міндеттерге ие және олар
халықаралық деңгейде жүзеге ... ... ... ... ... ... міндеттері көрсетілген: а) барлық ие ... ... ... қолдану арқылы халықтардың өзара түсіністік және
жақындасуына қолайлы жағдай жасау; ә) ұлттық білім беру жүйесінің ... және ... ... б) ... ілім ... сақталуына, дамуына
және таралуына көмек көрсету.
Ұйымның өз қызметін өз ерікпен жүзеге ... ... Кез ... ұйым ... ... ... ... жарғы немесе
құзыреті әлдеқайда үлкен ... ... ... процедура
ережелеріне, қаржы ережелеріне немесе ұйымның ішкі құқығын құрайтын басқа
құжаттарына ие. Көбінесе, үкіметаралық ұйымдар ... ... ... асыру
барысында ие болуы мүмкін компетенцияға негізделіп өз ... ... Өз ... ... ... ... ұйымдар мүше емес
мемлекеттермен белгілі бір ... ... ... ... БҰҰ оның мүшесі болып табылмайтын ... ... ... ... ... сәйкес әрекет етуін қамтамасыз етеді,
өйткені осындай ... ... ... ... ... ... ... жасауы мүмкін. Сонымен қатар, үкіметаралық
ұйымдардың тәуелсіздігі ішкі құқығын құрайтын нормаларын жүзеге асыруы
арқылы байқалады. ... ... ... ... ... үшін ... ... көмекші органдарды құру мүмкіндігі. Халықаралық үкіметаралық ұйымдар
процедура ережелерін және басқа да әкімшілік ережелерін қабылдай ... ... ... ... ... бар кез ... ... мүше-
мемлекетін дауыс құқығын алуы мүмкін. Нәтижесінде, кез ... ... ұйым ... ... ... бойынша мүше-мемлекет
рекомендацияларын орындамаған кезінде түсіндірмелерін талап ете ... ... ... ... ... ... құқық
қабілеттілігін халықаралық құқық субъектілігінің ең ... ... ... ... ... ... құқық субъектінің ең
маңызды белгісін оның халықаралық құқық нормаларын құрылу ... ... ... ... ... ... ... халықаралық үкіметаралық
ұйымдар жария-құқықтық, жеке-құқықтық немесе аралас сипатына ие. 1986 жылғы
мемлекеттер мен халықаралық ... ... ... ... ... ... ... туралы Вена конвенциясының нормаларына ... кез ... ұйым ... шарт ... алады. Мәселен, Конвенцияның
преамбулада көрсетілгендей, халықаралық ұйым өзінің ... ... ... және ... қойған мақсаттарына жету үшін қажетті шарттарды жасасу
құқық қабілеттілігіне ие. ... ... ... ... ұйымның халықаралық шарттарды жасасу құқық қабілеттілігі осы
ұйымның ішкі ережелерімен ... ... ... ... ... (мысалы, НАТО,
ИМО) халықаралық шарттарды жасасу немесе оларға қатысу құзыреттері ... ... ... ... ... ұйымының күнделікті
өз қызметін жүзеге ... ... ... ... ... ... Ал кейбір басқа халықаралық ұйымдардың жарғыларында нақты
түрде, нысанында халықаралық шарттарды жасасуға ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бас
директор мекеме атынан БҰҰ ... ... ... ... халықаралық
үкіметаралық не үкіметтік ұйымдармен құқықтық қатынастарын ... ... ... құзыретті болып отыр. ИНМАРСАТ (яғни, спутник
арқылы теңіз байланыстың халықаралық ... ... ... ... ... мемлекеттер мен халықаралық ұйымдармен келісім шарттарды жасасуға
құқығын белгілейді.
1969 ... ... ... ... туралы Вена конвенциясының 3-
бабында нақты белгіленгендей, ... ... ... және заң ... ... ұйымдардың шарттары халықаралық құқықтың бастапқы
субъектілері арасында жасасқан ... ... ... ... мен ... ... құқығы. Кез келген
халықаралық ұйым өзінің ... ... ... ... ... ... ... асыра алмайды. Егер бір жағдайларда
артықшылықтар мен ... ... ... ... ... жағдайларда – ұлттық заң актілерімен белгіленеді. Бірақ қалайда,
жалпы қалыптасқан халықаралық тәжірибе бойынша ... ... ... ... ... әр бір ... ... құрылтайшы актімен
бекітіледі. Осылайша, БҰҰ Жарғысының 105-бабына сәйкес, ұйым өз қызметінің
мақсаттарына жету үшін қажетті артықшылықтар мен иммунитеттерді кез ... ... ... Оған ... ... артықшылықтар мен
иммунитеттер көлемі басқа да Конвенцияларымен қарастырылған, мәселен, 1946
жылы 13 ... күні ... ... ... ... ... мен иммунитеттері туралы конвенция, 1947 жылы 21 қараша күні
қабылданған мамандырылған мекемелердің артықшылықтары мен ... БҰҰ ... 1994 жылы 9 ... күні қабылданған Біріккен
Ұлттар Ұйымы персоналының қауіпсіздігі ... ... және т.б. ... және көп ... ... ... ... және қайта құру банкінің мекемесі туралы Келісімнің 47-
бабына сәйкес, банкінің мүлігі мен ... ... ... ... ... тұлғаға қарамастан, қарау, тәркілеу, экспроприациядан ... не ... ... ... алудан иммунитетке ие болып отыр.
Белгілі бір халықаралық ұйымының артықшылықтар мен ... ... ... бас пәтері, кез келген мемлекетте не ... ... ... құру туралы келісімдермен анықталады.
Ескерте кететін бір жағдай, кез ... ... ұйым ... ... ... ... құқық қатынастарға өз ерігі бойынша
түскен кезінде барлық уақытта өзінің артықшылықтар мен ... ... ... ... ... ... ... етуге құқығы.
Халықаралық ұйымының халықаралық құқық нормаларын орындалуын қамтамасыз
ету бойынша ... ие ... ... ... қатысты
ұйымының тәуелсіздік сипатын растайды және де құқық субъектілігінің ең
маңызды белгілерінің бірі болып ... ... ... да, ... құқық нормаларын орындалуын
қамтамасыз етудің негізгі құралдары болып халықаралық қадағалау ... ... ... ... ... ... ... Қалыптасқан халықаралық-құқықтық тәжірибеде қадағалау қызметі
екі әдістері ... ... ... ... ... жасау
арқылы және қадағаланып отырған объектісін немесе жағдайын оқиға болған
жерде зерттеу мен ... ... ... ... ... яғни халықаралық ұйымдарымен қолданылуы мүмкін, екі
топқа бөліп қарастыруға болады: а) барлық немесе кез ... ... ... ... ... ... ә) ... түрде анықталған
халықаралық ұйымдар тобы қолдануы мүмкін санкциялар.
Бірінші топтағы санкциялар қатарына жатады: ұйымдағы ... ... ұйым ... ... ... ... бас ... белгілі
бір саласында ынтымақтастық мәселелері бойынша халықаралық қатынастарға жол
бермеу немесе тыйым салу.
Екінші топқа жатқызылған ... ... ... ... жүзеге асырып отырған қызметіне және алдына қойған
мақсаттарына байланысты болып ... ... БҰҰ ... ... ... ... ... халықаралық қауіпсіздікті және
бейбітшілікті сақтау немесе қайта құру мақсатында әуе, ... ... ... ... арқылы міндетті әрекеттерін жүзеге ... ... ... ... ... блокада және БҰҰ-ның мүше-мемлекеттерінің
әуе, теңіз немесе жер үсті ... ... да ... жатуы мүмкін.
Мемлекет пен халықаралық ұйым арасында пайда болған дауларды шешу
кезінде үкіметаралық ұйымдарға дауды шешу ... ... ... ... Дауларды шешу барысында олар көбінесе алғашқы ... ...... ... қолданатын бейбіт құралдарын қолдануы
мүмкін.
Ұйымдардың халықаралық-құқықтық жауапкершілік. Жеке құрылым ретінде
әрекет ететін ... бола ... ... ... ... ... болып танылады. Мәселен, халықаралық ұйымдар
өзінің уәкілетті тұлғалардың заңсыз, құқық ... ... ... ... тиіс. Ұйымының жауапкершілігі аталған тұлғалардың
ие болған ... ... ... қолданып заңсыз әрекет
жасауы кезінде орын алады. Халықаралық ұйым үшін орын алуы ... ... ... ... ... ... ұйым өзінің қызметін
бұзған; басқа ұйымдармен және мемлекеттермен жасасқан келісім ... ... ... ... ішкі ... ... ... материалдық жауапкершілігі өзінің қызметкерлерінің, маман-
эксперттерінің заңды құқықтарын бұзған кезінде, қаржы сомаларын ... үшін және т.б. ... орын алуы ... ұйым XX ғасырдың нәтижесінде толық құқылы халықаралық
жария құқығының арнайы немесе ... ... ... яғни ... ... мен міндеттеріне ие құрылым, және де қалыптасқан
халықаралық қатынастар ... ... ... ... мүмкін халықаралық
қауіпсіздік пен бейбітшілікті қамтамасыз ете алатын ... ... ... өте ... маңыздылығына қарамастан, халықаралық ... ... ... ... өте зор. Оған ... бола ... бір ... – аз
жылдар ішінде халықаралық ұйымдардың түр ... ... күрт өсуі ... ... ... ... халықаралық ұйым дамып отырған халықаралық
құқық субъектілері ... ... орын алып ... ... ... халықаралық бұқаралық құқығының зерттеу объектісі болып
табылады.
Дипломдық жұмысымның ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ бүгінгі таңдағы ие ... ... ... ... ... мынадай қорытындыға келіп отырмын, яғни
халықаралық ұйымының құқықтық жағдайын анықтайтын бірден бір белгісі – оның
халықаралық құқық нормаларын ... ... ... осы ... ... ... ... кететін мән-жағдай, тек қана
халықаралық үкіметаралық ... ... ... ... ... ... емес ұйымдардың осы процеске қатысу мүмкіндігі қарастырылады.
2-Тарау. Қалыптасқан халықаралық құқықтық тәжірибеге ... ... ... ... тигізетін әсері.
Осы тарау шеңберінде қарастырылатын мәселелер ауқымы өте кең болып
табылады, өйткені мән беретін болсаңыз, нақты ... ... ... ... – халықаралық ұйымдардың халықаралық құқық нормаларын
қалыптастыру ... яғни ... ... ... ... ... ... шығармашылық түсінігі кез келген құқық саласында
көрініс ... ... ... ... ... яғни оны тікелей халықаралық
жария құқығы төңірегінде қарастырмас ... ... ... ... ілім
шеңберінде қарастырғаны дұрыс – мемлекет және ... ... ... ... ... не ... нормаларды
шығаруға бейімделген, осыған сәйкес, арнайы құзыретке иелі субъектілердің
қызметі. Әдетте, бұл күрделі жұмыс белгілі бір ... ... ... ... ... ... Ұйымдық бастау болып табылатын негізгі
талаптар жұмыстың ... ... ... және ... ... ... енді осы құқық шығармашылықтың негізгі қағидаларын жеке-жеке атап
көрсететін болсақ: 1) демократизм – бұл ... не ... жеке ... мен мүддесін құқық нормаларында міндетті түрде ескеруді және
тұжырымдауды талап ... Оның ... ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі, яғни мәселен, Қазақстан Республикасының
Ата заңында белгіленгеніндей, азаматтарын мемлекет ісін ... ... ... ... Бұл деген сөз, ... ... ... ... ... ретінде халықты референдум арқылы ... Оған ... 1995 ... Конституциялық бүкіл халықтық,
республикалық референдумда қабылдануы. Мұның өзі қалың ... ... ... ... де тиімді қатысуын, жаңа қалыпты шешімдерде
қоғамдық пікірді, елдің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... әр ... ... ... ... ескеруді қамтамасыз етеді.
Демек, бұл қағида нормативтік ... ... ... ... ... бекітудің еркін, шынайы демократиялық тәртібін орнықтырып, бұлжытпай
жүзеге асырудан көрінеді; 2) Заңдылық – бұл ... ... ... ... мен құзыретін сақтауды талап етеді. Нормативтік
құқықтық актілердің ... да ... ... ... ... заң шығарушы органның құзыреті шегінде ғана қабылдануға және ... оның ... және ... заң күші бар өзге де ... ... ... ... қағидасы жаңа нормативтік-құқықтық шешімдерді
дайындаудың, қабылдау мен ... ... ... заң ... ... ... нысандарын да қатаң сақтауды білдіреді; 3)
Ізгілік – бұл қағида заңдық ... жеке ... ... ... ... ... ету мен ... оның рухани және
материалдық қажеттіктерін барынша толық қанағаттандыруға ... Адам және оның ... заң ... ... өзегі болуы тиіс;
4) Жариялылық – мұның мәнісі – құқық шығармашылықтың ... ... ... ... ... ... еркін әрі іскерлікпен
талқылау; 5) Ғылыми сипаты – актілердің ... ... ... көзқарастары мен ой-пікірлерін, социологиялық мәліметтерін
есепке алуын, құқық нормаларының іс-әрекеттерінің зардаптарын ... ... ... ... Заң ... ... ... толғағы жеткен
қажеттіліктеріне, оның объективті заңдылықтарына барынша сай келуге, ... ... және ... мен ... ... ескеріп
пайдалануға, жаңа ... ... ... мәселелердің теориялық
талдамаларына негізделуге жатады. Жобаларын дайындауға ғылыми мекемелер,
ғылымның тиісті салаларының ... ... ... ... ... ... 6) Кәсібилік – яғни шарт жобасын дайындау мен қабылдау
кезінде маманның қажетті заң және ... ... мен ... ... жаңа заң шығарушылық шешімдерді әзірлеуге ғылымның тиісті
салаларынан ... ... мол ... ... және ... ... бар
білікті мамандарының қатысуы; 7) Деркезілік – құқықтық ... ... ... ... уақытты, мерзімді дұрыс анықтау, қоғамдық
қатынастарды реттеудің дайындық ... ... ... ... ... жарамдылығы – бұл құқықтық актілердің қабылданғаннан кейін өмірге
шын бейімділігін анықтауды қажетсінетін ... ... ... ... ... алынуы. Айталық, заңды өмірге енгізіп қолдану
үшін белгілі бір қаражатты талап етеді. Егер де тиісті ... жоқ ... ... шарт та жүзеге асырылмайды, орындалмайды. ... акт ... ... ... ... оған ... ... шығару жөн; және т.б. да қосымша қағидаларға ... ... ... ... ... ... жатады.
1 Халықаралық құқық нормаларын қалыптастыруға бағытталған
халықаралық ұйымдардың қызметін
реттеу.
Қалыптасқан халықаралық құқықтық мемлекетаралық қарым ... ... ол ... ... үкіметтік емес болсын,
маңыздылығы өте жоғары. Осындай қорытындыға ... ... бір ... ... ... бір ғасыр ішінде дамуы және жалпы санының күрт өсуі.
Германиядағы Мюнхен қаласында жыл ... ... ... ... ... ... ... – “...бүгінгі таңда әрекет етіп
отырған халықаралық ұйымдар саны 30000 жетіп ... Оның ... – 5000 ... болса, шамамен 25000 үкіметтік емес болып отыр...”21
Халықаралық ... ... ... ... ... ... қатысуы. Ұйымдардың құқық шығармашылық процесі
құқықтық нормаларын құруға бағытталған қызметті қамтиді, ... ... ... ... әрі ... ... өзгертілуі немесе заң
күшінен айырылуы. Ескерте кететін бір жағдай, ешбір халықаралық ұйым, тіпті
универсалды немесе ... ... ... БҰҰ ... ... ... заң ... құзыреттеріне ие бола алмайды.
Яғни, заң шығарушы ... ... ... ... шығарылған
нормативтік-құқықтық актілердің міндеттемелік сипатын ... ... ... ... ... ... ... және шарт жобаларында орын алып ... кез ... ... ... ... норма ретінде, екіншіден,
көрсетілген мемлекет үшін міндетті күшіне ие болып танылуы тиіс.
Ұйымдармен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... құқық шығармашылық көлемі және түрі қатаң түрде
оның құрылтайшы шартында белгіленген. Әр бір халықаралық ұйымының ... ... ... ие ... соң ... ... ... қызметінің
бағыттары, түрлері және көлемі бір біріне ұқсас болмайды. Бөлек халықаралық
ұйымдарға ... ... ... ... ... ... ... оның құрылтайшы актінің сараптамасы негізінде анықтауға болады.
Құқық ... ... ... ... ... екі көз ... орын алып отыр. Егер бір топ ... ... ... ... тіпті егер олардың құрылтайшы актінде
нақты нормаларды дайындау және ... ... ... ... де ... ... ие бола ... Ал екінші топ ғалымдардың пікіріне сәйкес
халықаралық ұйымдардың ... ... ... тек ... ... негізделуі тиіс. Басқа сөзбен айтқанда, егер ... ... ... құқық шығармашылық құзыретіне ие ... ... ұйым ... қызметін жүзеге асыруға құқығы жоқ деп есептеледі.
Ішкі құқық нормалардан ... ... ... мақұлдау үшін
халықаралық ұйым оның ... ... ... жасасқан басқа
да шартының мазмұнында орын алып отырған нақты анықталған құзыреттерге ие
болуы тиіс.22
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... топтағы ғалымдардың көз қарасы шыншыл ... ... ... ... ... ... ... құқық нормаларын растау не мақұлдау ... ... мән ... ... ... ұйымдар үнемі құқық
шығармашылық процесінің барлық кезеңдерде қатысып отырады. ... ... ... ұйымдардың халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру
процесіне қатысуы мамандандырылған сипатына ие болып ... яғни ... ... ұйым ... ... ... ... және
жүзеге асырып отырған қызметтерге сай келуі тиіс.
Міндетті түрде анықталуға жататын мәселе – халықаралық ұйымдардың
кез келгені ... ... ... ие ме? Осы ... жауап беру
үшін жалпы толық құқық шығармашылық кезеңдерін және ... ... ... қажет. Келесі мәселе – ... ... ... ... құқық шығармашылық құзыретке ие?
Халықаралық ұйымдардың құқық шығармашылыққа ие болудың ең маңызды
белгілерінің бірі құқық субъектілік болып ... емес ... ... ... ... субъектілігін
иеленбейді және де осы себептен халықаралық құқық нормаларын мақұлдамай
алмайды. Бірақ халықаралық ... ... ... ... орнын кемсітуге болмайды. Үкіметтік емес ұйымдарға қызмет етуге
мүмкіндік беретін белгілі бір құқықтық элементтеріне ие ... ... ... жағдайды ескертпеу объективті айғақтарын жоққа ... ... ... ... ұйымдарды үкіметаралық ұйымдарға салыстыруға да
болмайды. Үкіметтік емес ұйымдардың басып шығарған не ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құқық
доктринасымен салыстыруға болады.23
Толық көлеміндегі құқық шығармашылыққа, яғни құқық нормаларын құру
кезеңімен бірге, халықаралық ... ... ... жақасарта немесе
өзгерте алатын халықаралық ұйымдар ие ... ... ... ... ... ... ғана ... ұйымының құқық
шығармашылығы орын алуы тиіс. Осы ереже БҰҰ-ның жарғысының преамбуласынан,
1 және 13-баптарынан шығады. Халықаралық ... ... ... бір ... ... ... тәртіппен құрылатын құқық нормалары
императивті нормаларға, яғни ... ... ... көпшілікпен
танылған қағидаларға, қайшы болмауы тиіс.
Осылайша, халықаралық ұйымдардың құқық шығармашылық қызметі туралы
бірнеше қорытынды шығаруға ... 1) ... ... ... ... заңды болып есептеледі тек егер ол ... ... ... ... 2) құқық шығармашылық толық
көлемінде тек халықаралық құқық субъектілігіне ие болып отырған халықаралық
ұйымдарға тән; 3) ... ... ... ... ... актілерінде белгіленген көлемі мен бағыттарына ие болады.
Мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастарды реттеуші халықаралық құқық
нормаларын ... ... ... ұйым әр ... ... ... ... құқық шығармашылық процесінің алғашқы кезеңдерінде
халықаралық ұйым: а) ... бір ... ... ... туралы
ұсыныспен шығатын бастаушы ретінде әрекет етуі мүмкін; ә) ... шарт ... ... ... ... ... б) ... шарт
мәтінін келістіру мақсатымен мемлекеттердің дипломатиялық конференциясын
шақыра алады; в) өзінің үкіметаралық органында шарт ... ... ... ... асыра отырып осындай конференцияның қызметін өзі
атқаруы мүмкін; г) шарт ... ... ... ... ... ғ) ... қатысуымен жасасқан шартты қайта қарастыру немесе талқылау
саласында белгілі бір құзыреттерге ие бола ... ... ... ... құру ... ... ... орын алуда. Осындай ұйымдардың шешімдері әдет-
ғұрып нормаларының пайда болуына, дамуына және ... өз ... ... ... ... ... ... мазмұны әр
түрлі нысандарға ие болуы мүмкін: көмекші ретінде процеске қатысудан ... ... ... үшін ... ... ... дейін, ал кейбір ерекше жағдайларда тіпті аталған халықаралық
ұйымының мүше емес мемлекеттері үшін де ... ... ... ... құқық шығармашылықтың әдісі дегеніміз құқық
нормаларын қалыптастыруға бағытталған ұйымының құқықтық әрекеттер жиынтығы.
Әрине, халықаралық ұйымының кез ... ... ... ... мәні бола алмайды. Халықаралық ұйымымен анықталған кез
келген ережесін халықаралық ... ... ... ... болмайды.
Халықаралық құқық норма келесі талаптарға сай болуы тиіс:
1) ... ... ... арасындағы қарым-
қатынастарды реттейді;
2) халықаралық құқығының субъектілері үшін міндетті болады;
3) ... ... ие, яғни ... бір тұлғамен немесе
жағдайымен шектелмеген;
Норма анықтаушы болып табылмайды, мәселен, халықаралық ұйымдармен
жасасқан ... ... ... яғни ... ... ... ... дамыта түсетін нормалар.
Халықаралық ұйымының реттеуші қызметі және ... ... ... осы ... ажырамас бөлігі ретінде, ең маңызды
болып келеді. Оның мазмұны – мүше-мемлекеттердің әрекет ету ... және ... ... ... ... ... ... шешімдер тек моральді-саяси міндетті күш ... ғана ... ... ... да осы ... халықаралық құқыққа және де
мемлекетаралық ... ... ... ескерту қажет. Кез келген
мемлекет үшін ... ... ... қарсы шығу қиынға түсер.
Мәселен, ... ... ... ... ... ... шешімдері
туралы айтқанда: “...аталған халықаралық ұйымдардың резолюция немесе
шешімдері ... ... ие ... да, ... ... ... күшін ескермеуге болмайды”.24
Резолюциялар тікелей халықаралық-құқықтық ... ... ... ... және ... ... процеске өте
үлкен әсер тигізеді. Халықаралық құқықтың көптеген ... мен ... ... анықталған болатын. Мәселен, қалыптасқан
халықаралық құқықтың көптеген жалпы танылған қағидалары алдымен ... ... ... ... ... қатар, халықаралық ұйымдардың актілерінің заңи күшін
айқындау үшін, алдымен оны мемлекеттердің ішкі ... ... ... ... ... құқықтық байланысын анықтау қажет. ... ... өсуі және ... әр ... ... мемлекеттер
арысындағы тиімді не нәтижелі ынтымақтастық қатынастарын қамтамасыз етуінде
маңыздылығының өсуі ұйымдармен қабылданған, ... ... ... үлкен әсер тигізетін шешімдер ... ... ... ... ... ... пен ішкі ... құқықтың өзара әсер
тигізудің бірден бір мысалы БҰҰ-ның актілерінің жүзеге асырылу тәжірибесі
болып отыр. Бас ... ... ... заң ... ие ... болып табылса да іс жүзінде БҰҰ мүше-мемлекеттердің конституциялық
және басқа құқық салаларының дамуына, сәйкесінше, өз ... ... ... ретінде адам құқықтары аясын атап ... ... ... ... ... ... рөлі ... күшіне ие болып
отырған, мәселен, 1948 жылғы 10 желтоқсан күні қабылданған ... ... ... 1965 ... 21 желтоқсан күні қабылданған Барлық
нәсілдік дискриминация нысандарын жою туралы ... ... ... ... ... ... қабылдаған кезінде, халықаралық
ұйымдарының органдары билік сипатына ие ішкі ... ... ... ... ... оларды жүзеге асыруға міндеттей алады.
Осылайша, БҰҰ-ның қауіпсіздік ... ... үшін ... ... міндетті
күшіне ие шешімдерді қабылдауға құқығы бар. ... ... ... ... бөлігі мемлекеттердің ұлттық аясында белгілі бір
шараларды қабылдау болып отыр, мәселен, ... ... ... кей
кездерде белгіленген органдарды құру және т.б.
Халықаралық ұйымдардың процедура ережелері. Венгрия мемлекетінің
атақты заң маманы А. Прандлер ... ... ... ... ... негізделген құқықтық нормалар ретінде қарастырады.25
Поляк профессоры М. Ляхс процедура ережелерін ... ... ... ретінде анықтама береді.26
Л. Фокшанеану өзінің “БҰҰ-ның ішкі ... ... ... ... егер бір ... – осы ... ... арасында
қатынастарды реттейтін халықаралық құқық бар, ал екінші жағынан – ... ішкі ... ... ... ... бар. ... ... құқықтың ішкі құқығын ол төмендегідей саралайды – ішкі
құқық және ... ... ішкі ... Оған ... ... ... Л. ... үш негізгі құрамдас бөліктеріне бөліп отыр:
1) Халықаралық жария құқығы;
2) Мемлекеттердің ішкі құқығы;
3) Халықаралық ұйымдардың ішкі құқығы.
Ұйымдардың ішкі құқығын ... жеке ... ... ... Л. ... оны алты бөлек топқа бөліп отыр:
• Ұйымының символдарына қатысты ... ... ... және ... ... ... етуін және құрылымын
реттейтін нормалар;
• Қызметшілердің ... және ... ... ... Ұйым мен мүше емес ... ... ... ... Ұйым мен мүше-мемлекеттер арасындағы ... ... ... басқа ұйым құрылыстарымен қатынастарды ... ... ... ... ... БҰҰ-ның құқығын жалпы
халықаралық жария құқығына қарсы қойып отыр. Бүгінгі таңда жалпы ... ... ... ... ... қазіргі жалпы халықаралық құқықтың
бір бөлігі болып табылады. Е.А. Шибаева ... ... ... ... ... таңдағы халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... ... Бұл тұжырым сонымен қатар бұрын да
халықаралық ... осы ... ... ... ... ... Д.
Анцилотти жақтаған еді, яғни ... ... ішкі ... жалпы
халықаралық құқықтың бір бөлігі. Д. Анцилотти көрсеткендей: “...халықаралық
ұйымдардың ішкі реттеуші актілері және ерекше ... ... ... ... ... ... ... нысаны болып табылады,
ал осы актілердегі нормалары шарт ... ... ... ... ... ішкі құқығын туынды
халықаралық келісім шарт ретінде сипаттайды. Оның айтуы ... ... ... ... келісім болып қатысушылардың ұйымының ішкі
өміріне қатысты ... ... ... ... оның ... құзыретті
органы белгілеген ішкі тәртібі бойынша қабылдаған нормаларына (туынды
келісім) келіседі. Ұйымының ... осы ... ішкі ... ... ... бір ... ... Егер норма негізінде мемлекетаралық
келісім жатып құқықтық тұрғыдан белгілі бір ... тобы үшін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қарастырылып
отырған нормалар ... ... ... мүше-мемлекеттер арасындағы
келісім жатқан соң (құрылтайшы актінің өзінде секілді) осы ... ... ... халықаралық ұйымдардың ішкі құқығы – процедура ... ... ... қызметшілер ережелері, бюджет және қаржы
ережелер, регламенттер, ... ... ішкі ... ... ... және ... ... дегеніміз негізінде ... ... ... ... жататын халықаралық-құқықтық нормалары.
Олар халықаралық ұйымдардың ішкі құқығына ... және де ... ... ... халықаралық ұйымдар құқығын құрайды...”31
Өзінің жеке сипаты бойынша процедура ережелері үш негізгі тәуелсіз
топқа бөлінуі мүмкін. ... топ – ... ... ережелерін
мәтініне негіздеген нормалар. Екінші топ – құрылтайшы актілер ... ... және ... ... ... топ – ... баптарына толық немесе ішінара негізделетін нормалар. Құрылтайшы
актінің негізінде және олардың жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... қайшы болмауы тиіс) ұйымының мүше-
мемлекеттер үшін заңды тұрғыдан міндетті.
Халықаралық ұйымының процедура ережелері ... ... ... ... ... органымен құрылады. Ұйымдардың процедура
ережелеріне дейін халықаралық ... ... ... ... отырды. Конференциялар тәжірибесі кейін халықаралық ұйымдарда дамыған,
өзгертілген, қолданылған қызмет ... мен ... ... ... тұрақты органдар, процедура ережелері, қаржыландыру жүйесі және
т.б.).32
Әдетте конференцияларының ... ... (ad hoc) ... оның шақырылуы үшін жауапты органымен құрылған еді. Процедура
ережелерінің проектісі конференция өз жұмысын бастамас ... ... ... жатып кейін конференциямен бекітілуі тиіс болған. БҰҰ-
ның ... ... ... ... ... ережелері
ұйымының Секретариатымен дайындалады. Сонымен қатар, конференциялардың
процедура ережелері Бас ... ... ... ... ... ... сипаты бойынша осы нормалар үш ... ... ...... Бас ... ... ережелерін
толығымен қайталайтын (verbatim) нормалар; 2 – процедура ... ... ... ... 3 – ... өзімен немесе
Секретариатпен тәуелсіз түрде құрылған нормалар.
Процедура ережелерінің жүзеге ... ... ... ... бекітілуі. Осы процесс бір дауыстан немесе ... ... ... ... ... ... ... отырысы 1959 жылы орын
алып отырған кезінде, комиссия мүшесі Г.И. Тункин былай көрсеткен еді: “бір
дауыстан шешім шығару қағидасының ... ... ... мемлекет немесе
мемлекеттер тобы басқа мемлекеттерді міндеттей алмайды, яғни процедура
ережелерін бекіткен ... ... ... ... отыр”. Комиссияның басқа
мүшесі А. Фердросс белгілеп бергеніндей: “халықаралық құқықтық қатынастарда
қалыптасқан жалпы тәжірибеге сәйкес ... ... ... ... ... ал егер қатысушы мемлекет оған қосылмаған
күнінде конференция басталмас бұрын одан ... ... ... деп көрсетті.
Фердросс жапон ғалымы Йокотаның пікірін қолдады, яғни егер ... ... ... кез ... ... шарт бір ... ... жүзінде орын алып отырған және өте күрделі қолданылатын
көпшілік дауыс беру тәртібі – жай ... (50 % + 1 ... ... көпшілік (2/3, ¾ бөлігі және т.б.). Мәселен, ИНМАРСАТ ұйымында
процедура сұрақтары бойынша шешімдер ... және ... ... ... ... арқылы қабылданады. Осы кезде әр бір өкіл бір ... ... ... құқығы бойынша Конвенцияда мынадай норма бар, ... ... ... мәселелері бойынша шешімдер қатысушы және
келуші мүшелердің көпшілік ... ... ғ. ... ортасына таман халықаралық ұйымдар тәжірибесіне
шешім қабылдаудың консенсус деп аталатын әдіс қолданысқа ... ... ... ... және ... қайта құру бойынша арнайы
комитетінің баяндамада консенсус келіскен шешімге келу ... ... ... деп ... егер осы процедура барлық тараптардың
заңды құқықтар мен ... қол ... ... бір ... мәселе қабылданған процедура ережелерін өзгерту
тәртібі. ... ... ... және ... ... ... оларды дамыту және жетілдірудің бірден бір әдісі. ... ... ... отырысқа қатысушы өкілдердің 2/3 бөлігінің осындай
өзгертулерді ... ... ... ... ... ... асырылды.35
Қазіргі таңда процедура ережелеріне түзетулерді енгізу және
өзгертудің белгілі бір ... ... ... ... ... кейін басқа да аумақтық және үкіметтік емес ұйымдар, процедура
ережелері қатысушы ... ... ... дауысымен өзгертілуі
мүмкін деп анықтады. Мәселен, БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының ... ... ... “Осы процедура ережелеріне түзетулер
белгілі бір комитет ұсынылған түзету туралы хабар ... ... ... ... ... ... беруге қатысқан ұйымының мүшелерінің
көпшілік дауыспен қабылданған соң ... ... ... ... ұйымдар белгілі бір анықталған
жүйені құрайды. Осы жүйеде қызмет ... ... ... ... ... ... осы ... бір бөлігі болып табылады және оның
реттеуші бөлігі ретінде ... ... Кез ... бөлек халықаралық
ұйымының жеке процедура ережелерін ішкі келістірілген ... ... ... қарастыруға болады, яғни салыстырмалы түрде тәуелсіз жүйе ... ... ... Осы ... ... қызметтік сипаты бойынша процессуалды
болып табылады, яғни оның негізгі мақсаты – халықаралық ұйымының ... ... ... ұйым өз ... жету ... ең қолайлы тәртібін анықтап, осы арқылы өзінің жұмысының ... ... ... етіп ... Осы ... жету үшін процессуалды
жүйе екі түрлі қызмет атқарады: ... және ... Яғни ... ... ... ұйым ... халықаралық-процессуалды
қатынастарды бекітсе, екінші ... – осы ... ... және ... дамуына өз әсерін тигізеді. Осы екі
көрсетілген қызмет түрі бір-бірімен тығыз байланыста бола отырып ... ... деп те ... ... ... ... ережелерінің тұрақтандырушы
қызметі ешбір дауды немесе ... ... деп ... ... ... ... ... қажет етіп отыр. Халықаралық
ұйымының мүше-мемлекеттері өзара жаңа процессуалды қатынастарын орнатуға
келіскен кезінде, олар ... ... ... ... ... ... ... түсіну үшін БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының мысалында
қарастырғаны дұрыс, өйткені осы ... ... тек осы ... ... өкілдік органның ішкі қызметін реттей ғана қоймай,
сонымен қатар (mutatis ... ... ... және де ... етіп
отырған басқа да ... және ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдарда “бір
мемлекет – бір ... ... ... Мәселен, көпшілік жағдайларда
былай деп бекітіледі – әр бір мүше-мемлекет дауыс беру кезінде бір дауысқа
ие болады. ... – дәл ... ... ... ... бойынша халықаралық
агенттігінің Бас ... ... ... ... ... Шын ... де, осы формула жалпы танылған мемлекеттердің
егеменді ... ... ... ... отыр. Бірақ көптеген
басқа да халықаралық құқықтың жалпы танылған басқа да қағидалар секілді ... да ... рет ... еді.
Қазіргі күнге бөлшектелген дауыс беру жүйесі кейбір ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
дамыту және қайта құру банкі, халықаралық еңбек ... және т.б. ... ... ... саны ... ... ... ұйым
бюджетіне енгізіп отырған қаржы ... ... ... ... ... ие болып және жеке бір дамыған мемлекеттің немесе
мемлекеттер тобының мүдделерін қорғай отырып, тікелей ... ... ... және ... ... ... ... ережелері жарғыларынан кейін
негізгі нормативті актілер бола ... ... және оның жеке ... ... ... Процедура нормалары ұйым қызметінің реттелуін
қарастыра отырып өте ... ... ... ... күн ... ... лауазымды тұлғаларды тағайындау; отырысты жүргізу тәртібі; дауыс
беру тәртібі және т.с.с.
Процедура нормалары ... ... ... әсер ... бір ... қызмет мәселелерін атқарады. БҰҰ жүйесіне кіретін
халықаралық ұйымдарының процедура ережелерінің құрылысы ... ... ... ие. Сол ... осы ... ... ... халықаралық
ұйымдардың мысалында осы ережелерін қарастырғанымыз жөн.
Осылайша, мәселен, Дүние жүзілік ден саулық ұйымы Дүние жүзілік ден
саулық ассамблеясынан, атқарушы комитетінен, ... ... және ... ... Олардың әр қайсысы өзінің жеке процедура ережелері
бар.
Дүние ... ден ... ... ... ... 22
баптан тұрады, өз кезегінде тарауларына бөлінеді. 1-тарау ... ... 3 ... ... 2-тарау күн тәртібі – 12 ... ... ... – 3 ... ... 4-тарау мерзімді отырыстар –
4 баптан тұрады және т.с.с. Барлық аталған нормалар сессияларының белгілі
бір жұмыс ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттерін, дауыс беру тәртібін, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... процедура ережелері 55 баптан тұрады және сол
сияқты жеке тарауларға бөлінген: күн ... ... ... секретариат, отырыстардың жұмыс тәртібі, дауыс беру ... ... ... және ... ... ... ережелері 9 бабынан тұрады.
Ережелерінің 2-бабы комитет отырыстарындағы ... ... ... ... ... оның ... және баяндамашының тағайындалу тәртібін
реттейді, 5-бабы күн тәртібін анықтайды, 6-бап дауыс беру ... және ... ... ... процедура ережелерінің баптарының әр қайсысы
бір немесе ... ... ... ... Осы ... келесі мәселелерін реттеп отырады:
1. Халықаралық ұйым органдарының ... яғни ... ...... ... ... ... беру тәртібі,
тілдер мәселесі;
2. Лауазымды тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ережелеріне түзетулер енгізу тәртібі.
Салыстыру үшін тағы Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттігінің
процедура ережелерін қарастыра кетейік. Өзінің мазмұны бойынша ... ... ... ... ... дәл ... термин
қолданылады) аталған халықаралық ұйымының екі ... ... ... ... Бас ... ... ... Агенттігінің басқарушылар кеңесінің уақытша процедура ережелері.
Бірінші органның процедура ережелері XVIII ... ... 103 ... ал ... ... ... ... XIII тараудан немесе 61
ережеден ... бас ... және ... ... ережелерінде орын алып ... ... ... ... ... және сессияларының отырыстарының тәртібі (орны,
уақыты, ұзақтығы);
2. Күн тәртібін анықтайды;
3. ... ... және ... ... Бас ... және секретариаттың міндеттерін;
5. Комитеттердің құрылуы;
6. Дауыс беру тәртібі;
7. Жұмыс кезінде қолданылатын және ресми ... ... ... ... тәртібін;
8. Процедура ережелеріне түсініктеме беру, әрекетін тоқтату және
түзетулер енгізу тәртібін анықтайды.
БҰҰ-ның көмекші органдар жүйесіне кіретін тағы бір ...... ... бойынша Конференциясының немесе ЮНКТАД-тың процедура ережелері
құрылымы бойынша 84 ережелерге бөлінген XV тараудан ... ... ... ... ... ... ... Конференция сессияларының күн тәртібі;
2. Делегацияларының өкілеттігі және олардың құзырлары;
3. Бас хатшының және секретариаттың міндеттері;
4. ... ... ... ... беру ... ... және ресми тілдері, есеп беру тәртібі;
7. Мамандандырылған мекемелердің Конференция жұмысына қатысуы;
8. Процедура ережелеріне түзетулер енгізу және ... ... ... ... ... ұйымдардың процедура ережелерінің
салыстырудың нәтижесінде мынадай қорытындыға ... ...... ... ... бөлек ережелерден тұратын халықаралық
нормативті актісі.
Әр бір ереже ... ... ішкі ... ... реттейтін бір немесе бірнеше халықаралық-құқықтық нормалардан
тұрады. Процедура ережелерінің құрылысы міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... тәртібі және оның күн ... Ең ... ... ... және ол ... ... міндеттері;
3. Дауыс беру процедурасы;
4. Процедура ережелеріне түзетулер енгізу және оларды ... ... ... құрылым тұрақты сипатына ие болып ұйымының
құрылтайшы актісіне негізделеді және де ішкі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың
процедура ережелерінің құрылыс моделі ретінде БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... болады.
Процедура ережелері ішкі құрылым бойынша келісілген, шығармашылық
тұрғыдан аяқталған халықаралық норма қайнар көзі болып табылады. Бәрі ... олар ... ... ... бір ... ... ... халықаралық құқықтың прогрессивті жүйелену
мәселелері ... ... ... ... ... процедура
ережелерін жүйелену туралы мәселесін талқылау кезінде процедура ережелері
қалыптасқан халықаралық құқықтың бір ... ... ... ... келді.38
Бүгінгі күнге халықаралық үкіметаралық ұйымдармен қалыптастырылған
халықаралық құқық нормаларының заң күші ... ... ... ... ... емес ұйымдардың халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру
процесіне тигізетін әсер мәселесі өте күрделі болып табылады.
БҰҰ-ның Бас ... 1968 жылы 23 ... күні ... ... (XIV) резолюциясына сәйкес халықаралық үкіметтік емес ұйым дегеніміз
мемлекетаралық келісім негізінде құрылмаған кез келген ... ... ... ... емес ... негізгі белгілері: а) пайда табу
мақсаты орын ... ә) кем ... бір ... ... ... ... ... консультативті статусына ие болуы; б) бір
мемлекеттен көп аумағынан қаражат құралдарын алу; в) кем ... ... ... ... ... ... асыруы; г) құрылтайшы акт
негізінде құрылуы. Халықаралық ... ... ... ... ... халықаралық үкіметтік емес ұйымға кіре алмайды.39
Жоғарыда берілген ақпаратқа сәйкес бүгінгі таңда ... ... ... емес ұйымдардың саны шамамен 25 ... ... ... ... ... ... қарамастан жалпы ақпарат алуға ... ... ... ... ... үшін ... ұйымдар саны әлдеқайда аз. Батыс
халықаралық құқық саласындағы мамандар тобының, яғни Крэг ... ... және ... ... жүргізген зерттеулердің негізінде, осындай
халықаралық үкіметтік емес ұйымдардың ... ... үш ... етіп ... ... ... беріп отыр. Осындай салалар ауқымын
төмендегідей белгілеп отыр: қоршаған ... ... адам ... ... әйел ... ... қорғау; және де жалпы анықтама “даму”
саласында әрекет етіп ... ... ... қоғамдық және
т.б. салаларында өз қызметін жүзеге асыруда.
Халықаралық үкіметтік емес ұйымдар ... ... ... ... ... етіп ... Оған ... көптеген
халықаралық жария құқығының басты салаларында маңыздылығы өте жоғары болып
табылады. ... 1970 жылы ... ... ... ... институт – халықаралық гуманитарлық құқығының ... ... ... ... бойынша өте үлкен қызмет ... ... ... ... ... ... соғыс заңдылықтары мен әдет-
ғұрыптарын және босқындардың құқықтарын қорғауға бағытталған ... ... ... ... 1873 жылы ... құқығының Ассоциациясы халықаралық жария және жеке құқықтарының
өзекті мәселелері бойынша зерттеу жұмыстарын үйлестіреді. Ұйым ... және ... ... ... ... ... мән ... Қылмыстық құқығы бойынша халықаралық Ассоциациясы 1924 жылы құрылды.
Аталған ұйым халықаралық қылмыс құқығы бойынша ... ... ... мен ережелерін қалыптастыру процесіне қатысып отыр.
Сонымен қатар, ұйым қызметі ұлттық ... және ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстарды жасады. Аталған
тақырып бойынша конференцияларын және семинарларын жүргізеді. ... ... ... ... ... өз ... және әмбебаптылық болып табылатын Қызыл Кресттің халықаралық
комитеті халықаралық ... ... ... мен ... құру
процесіне үлкен үлес қосты. Осы ұйымының қатысуымен келесі халықаралық
құжаттар қалыптастырылды – 1906 ... ... ... ... ... мен зақымданған тұлғалардың ... ... ... Женева
конвенциясы, 1949 жылғы соғыс ... ... ... ... қағидаларын теңіздегі соғыстарға қолдану ... ... 1949 ... ... ... екі ... ... және
т.б. Гуманитарлық конвенцияларымен Қызыл Кресттің ... ... ... көптеген күрделі мақсаттар арасында ерекше белгіленуі
тиіс қызметі – әскери ... және ... ... тұлғалар
ұсталып отыратын барлық аумақтарына бару, сондай-ақ, осы тұлғалар ... ... ... ... тұлғалар істері бойынша Орталық
ұйымынан ақпарат алу. 1949 жылы 12 ... күні ... төрт ... үшін ... ... мазмұны бойынша: “Қызыл ... ... ... ... гуманитарлық ұйым дауласып отырған
тараптарға өз ... ... ... Қарулы қақтығыстар ... ... ... бола ... ... ... және азаматтық соғыстардың құрбандарын қорғау мен оларға көмек
көрсетіп отыр.
Көптеген ... ... емес ... үкіметаралық ұйымдармен
белсенді ынтымақтастық қарым-қатынаста болады. Осы ынтымақтастықтың негізгі
нысаны кеңестік сипатына ие. Әр бір ... ... ... емес ұйымдарға кеңестік статусын ұсынудың өзіндік ... ... ... алу халықаралық үкіметтік емес ұйым ... ... ... қана ... сонымен қатар, халықаралық үкіметтік
емес ұйымдардың халықаралық ... және ... ... ... әсерінің өсуін көрсетеді.
БҰҰ жарғысының 71-бабына сәйкес экономикалық және әлеуметтік кеңес
өзінің құзыретіне кіретін сұрақтар мен мәселелерге ... ... ... емес ... ... үшін тиісті шараларды жүргізуге
өкілеттенеді. Мұндай шаралар халықаралық ұйымдармен келісілу мүмкін, ал
керек ...... ... мүшелермен кеңес жүргізгеннен кейін ұлттық
ұйымдармен.
БҰҰ-ның халықаралық үкіметтік емес ... ... ... ... ... рет ... қарастырылған) экономикалық және
әлеуметтік кеңестің ... емес ... ... ... ... ... ... кеңес көрсету статусы 150-ден астам үкіметтік емес
ұйымдарға ұсынылған. Олар 3 ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар жатады; 2-категорияға
нақты салалардағы ерекше тәжірибесіне ие ұйымдар жатады; 3-категорияға
кеңеске, оның ... ... және ... т.б. ... ... ... көрсететін ұйымдардың үлкен тізімі жатады.
Кеңес берушілік статусы ұсынылған халықаралық үкіметтік емес ұйымдар
өзінің байқаушыларын экономикалық және ... ... және ... ... ... ... және де ... жұмысына тиісті
жазбаша арыздарды ... ... ... ... олар ... мүдделерін
ұсынатын мәселелер бойынша БҰҰ-ның Секретариатымен кеңесе алады.
БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелері ... беру ... ... ... ... ... ... ұйымы кеңес (ИМО) беру статусын өз
жұмысына ... ... ... ... ... емес ұйымдарға ғана
ұсынады. Сонымен қатар, осы ұйымдардың мақсаттары мен қызметтері ИМО-ның
қағидаларымен ... ... (1961 ... ... емес ... ... қатысты ережелер). Дүниежүзілік денсаулық ұйымымен
(ДДҰ) ынтымақтасуға ниет ... ... кез ... ұйым (сонымен бірге
кеңес беру статусын ұсыну жолмен де) келесі критерийлерге сәйкес ... а) ... емес ұйым ... құзыреттілігіне кіретін сұрақтармен
айналыса алады; ә) үкіметтік емес ұйымының мақсаттары мен ... ... ... мен ... қайшы келмейді; б) үкіметтік емес
ұйым тұрақты ұйым ретінде танылған; в) үкіметтік емес ұйым ... ... ие және ... ... ... ... істеуге өкілеттілігі
бар; г) үкіметтік емес ұйым формальді түрде өзінің құрылымы және ... ... ... ... ... ғ) оның осы ... ... және
қызметіне қатысты сұрақтар бойынша дауыс беруге ... бар ... ... ... (1948 ... ... емес ұйымымен өзара қатынастарына тиесілі
ережелер).
ЮНЕСКО-мен қатынаста бола алатын ... ... емес ... кез келген үкіметаралық келісімдер негізінде орнатылмаған, өзіндік
сипаты бойынша үкіметтік емес ... ... және ... және ... ... ... халықаралық ұйымдар жатады: а) ЮНЕСКО құзыретіне
жататын сұрақтармен айналысу, ... ... ... ... ... мақсаттарын жүзеге асыруда ... ... ... және ... ... ә) ЮНЕСКО бағыныстылығына жататын бір
немесе бірнеше жеке ... ... ... ... ... ... ... біріктіру, және осындай ұйым өзінің мүмкіндігінше ... ... ... ... ... ретінде болу үшін көптеген түрлі
мемлекеттерде жеткілікті ... ... ие ... б) ... ... көз ... ... сипаттағы ұйым туралы іс болып жатқан
жағдайында барлық осы аймақтың шынайы өкілі ретінде мүмкіндігі болу үшін ... ... ... саны болуы керек; в) ... ... ... ... ... ... ... жағдайда құзыретті өкілдері
болуы және түрлі ... ... ... ... байланыс ұстануға
мүмкіндігі бар жұмыс аппараты мен ... ... ... мен үкіметтік емес ұйымдар арасындағы қатынастар ... ... ... ... ... ... b-категориясы (ақпараттық және ... ... ... ... Осы ... жатқызылған халықаралық
үкіметтік емес ұйымдар қатал ... ... мен ... ... жылғы ЮНЕСКО-ның үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... ... нормаларын қалыптастыру
қызметінің даму бағыттары.
Диплом жұмысымның екі негізгі ... ... ... және ... Осы ... ... ... халықаралық ұйымдардың
халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру процесінің даму тенденциясына мән
бере отырып XXI ... ... ... ... даму ... ... ... отыр. Іс жүзінде, көрсетілген
бөлім келесі тарауына кіріспе ретінде қарастырғаны дұрыс.
Халықаралық құқық шығармашылығының ... ... ... ... ... шығармашылығын жеке құбылыс ретінде қызметті және
қорытындыны/нәтижені зерттегенінен кейін ғана ... ... Нақ осы ... ... ... ... бөліктері оның салыстырмалы аяқталған
циклін құрайды, одан кейін осы ретімен де ... да ... орын ... ... ... салыстырмалы аяқталғандығы алдымен
оның реттілігінде және тұрақтылығында жатыр. ... ... ... ... ... факторларының сараптамасы, құқықтық реттелуге
жататын халықаралық қатынастарды тану процесі жатады. Объективті ... ... тану ... ... ... ... ... немесе
бірінші кезеңі болады. Осыдан кейін заң ... ... ... ... ... ... процедураларын белгілеу арқылы
халықаралық құқықпен толық реттелетін құқық ... өзін құру ... ... ... ... – тану ... тікелей қызметке өту
процесінің күрделі болуы.
Халықаралық құқық шығармашылығына көптеген субъектілер ... әр ... ... ... ... ... ескере отырып өзінің позициясын ... ... ... құқық құру әдісін анықтау бойынша бірінші қадамдары – алғашқы
келіссөздері өзара тиімді компромисстерді іздеуімен тікелей байланысты.41
Құқық шығармашылық ... ... ... танылған қайнар
көзі ретінде танылған құқық актісі тұрпатында қалыптасқан құқық ... ... ... ... әр бір ... актісі басқа құжаттары мен
құқықтық нормаларымен ... бір ... ... және қарым қатынаста
болатын күрделі жүйені құрайды. Қысқаша түрде ... ... ... ... шығармашылық және құқықты құру ... ... ... ... қалыптастырудағы халықаралық ұйымдардың рөлін
толық зерттеу үшін осы екі терминнің ... ... ... Негізінен, осы
екі түсініктеме өзінің мәні бойынша бір-біріне өте ұқсас болғанымен олардың
мазмұны толығымен бірдей ... ... деп ... ... ... құқықтық нормаларын құрастырудың толық процесі кіреді, бұл
көлемі бойынша кеңірек ұғым болып ... ... ... ... салыстырғанда ұзағырақ және толығырақ құқықты пайда ... ... ... ... және ... ... ... мазмұны бойынша құқық шығармашылық құқық қалыптастырудың
қорытынды, ... ... ... ... ... құқық шығармашылық қызметінің нәтижесінде
қажеттіліктер мен құқық құрастырушы факторлар ... ... ... ... ... ... ... соғады.
Құқықтың жалпы теориясында құқық шығармашылық терминінің мазмұны
келесіде ашылады – ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалардың құрастырылуына, олардың кейінгі
дамуына, өзгертілуіне және заң күшінен айрылуына ... ... ... ... ... ... ... осы
түсініктемені кеңес одақ кезінде ... ... ... ... ... ... шығармашылық халықаралық құқық құру процесінің
қорытынды, конститутивті бөлімі деген тезиске ... ... ... ... ... құру процесі ... ... ... ... ... ... ретінде анықтауға болады. Өз
кезегінде халықаралық құқық шығармашылық процесі екі ... ... ... ... ... ... мазмұнын келістіру
негізінде құрастыру және ... ... ... заң ... ету. ... ... ... нормаға міндеттеме күшімен
қамтамасыз ету ... ... ... ... жекеленген
әрекеттері арқылы жүзеге асырылады, мәселен белгілі бір анықталған ортақ
актінің негізінде.
Халықаралық ұйымдар халықаралық құқық ... ... ... роль ... және ... орыны өте ерекше. Біріншіден, халықаралық
құқықтың басқа да субъектілері ... ... ... юридикалық
нормаларды құрастыру процесіне қатысады. Сонымен ... ... ... ... ... ... элементін енгізіп, қалыптасқан
ортақтандырылмаған халықаралық құқық шығармашылық процесі үшін ... ... ... өте маңызды қызметті атқаруда.
Халықаралық құқықтың ерекше бір белгісі субъектілерінің өздерінің
құқық нормаларын ... ... ... ... ... ... ... процесіне қатысуы – құқықтық ... бір ... оның ... ... ... Ресейлік халықаралық құқық
маманы Е.Т. Усенко белгілегеніндей:
“...Халықаралық құқық шығармашылық процесіне қатысу қабілеттілігі
халықаралық құқықтың кез ... ... ... белгілерінің бірі
болып табылады, яғни оның ... ... ... бір ... Осы құқық қабілеттілігі халықаралық-құқықтық статусының маңызды
элементі және халықаралық ұйымдардың халықаралық құқық ... ... бір ... ... субъектісінің құқық шығармашылық процеске
қатысу деңгейі, әрине, бірдей емес. ... ... ... ... ... ... Осы себептен халықаралық құқық
нормаларын ... ... ең ... орын алатын халықаралық құқық
субъектісі міндетті түрде тәуелсіз егеменді мемлекеттер ... ... яғни ... ... ... қарастырылған барлық міндеттер
мен құқықтарға ие. Нақ осы ... ... ... толық құқық
субъектілігін иеленеді, соның ішінде халықаралық құқық ... ... ... ... ... және өзгертуге толық құқығы бар.
“...Бірінші дүние жүзілік және әсіресе екінші дүние ... ... ... ... халықаралық құқықты дамытуда және халықаралық құқықтық
нормалардың ... ... ету ... ... ... өсу ... байқалуда...”45
Сонымен, халықаралық ұйымдардың халықаралық құқық ... ... даму ... ... ... ... үшін өте маңызды келесі бір ұйымының даму жолын қарастырған
жөн – яғни ... ... ... ... одағындағы саяси, экономикалық, әлеуметтік мәселелер
сексенінші жылдардың ... өз ... ... ... құру ... ... Қайта құру мен жариялық Кеңес заманындағы қоғамның
саяси, әлеуметтік-экономикалық өмірінің ... ... ... ... “...қоғамдық өмірдің барлық салалары терең дағдарысқа тірелген
еді...”46, яғни бұл заңсыздық пен күштеу, сол ... ... ... ... ... қойылған жауап ретінде болатын. Сонымен ... құру ... ... ... жоғарғы сатыға көтеретін, қоғамдық өмірдің
барлық салаларын қамтып алған бұрмалаушылықты түзетуге ... ... ... Балтика республикаларында өріс ... пен ... ... ... ... ... ... жылдың тамыз айында Мәскеу қаласында орын алған көтеріліс КСРО ... одақ ... ... ... ... Бұл кезеңде бұрынғы Кеңес одағы
республикаларының бір қатары өз егемендіктері мен ... ... ... бастаған болатын. Республикалардың егемендік процесінің
дамуына федеративтік одақты бір орталықтан ... ... ... ... ... да өз ... тигізді.47
Бұл тұрғыдан келгенде халық шаруашылығының салаларын бір жерге
орталықтандыру республикалардың құқықтарын шектеуге немесе ... ... ... ... қарамағындағы кәсіпорындар сексенінші жылдардың
ортасына ... ... ... 5-ақ ... ғана ... ... 95
пайызы одақтық кәсіпорындар қарамағында болатын. Қазақстанда республика
қарамағына қарайтын кәсіпорындардың ... өнім ... 7-ақ ... Сол ... ... ... ... “республикалардың
шаруашылық дербестігін шектеу – ұлтаралық қатынастардың шиеленісуіне бірден
бір себеп болатын”48 деп жазылды.
Кеңес одағы заманында қоғамның саяси жүйесін ... ... ... ... бірі ретінде “егемендік” ... ... ... ... ... ... бірі С.З. Зиманов
мынадай анықтама ұсынады: егемендік – ... ұғым ... ішкі және ... ... ... ... биліктің
тәуелсіздігін және дербестігін білдіреді. ... ... ... ... ... ... аз ... Дегенмен бұл
еңбектерде егемендік мәселесі сол заман тұрғысынан, яғни одақ ... КСРО мен ... ... егемендігінің тұтастығы
тұрғысынан қарастырылды. Кеңес одағы кезеңінде “егемендік пен тәуелсіздік”
мәселелерінің сол ... ... сай ... ... ... ... ... (цензура) болғанына бірден бір айғақ деп түсінуге
болады. Кеңес одағы ыдырап республикалар өз ... қол ... ... ... ... бұл ... қатысты шынайы да
әділ жазылған еңбектер көп.50
1988 жылдың 16 қарашасында Эстония ... ... ... ... ... ... қабылдады. Бұл декларацияға
сай Эстония ССР-нің аумағында, егер Республика Жоғарғы ... ... ғана КСРО ... күші ... ... 1989 ... 18 ... ССР-і де дәл осындай құжат қабылдап, бұл Декларацияда: “Литва ССР-де,
оның Жоғарғы кеңесі қабылдаған және мақұлдаған заңдардың ғана ... күші ... деп ... ... ... егер ... Жоғарғы
кеңесі бекітетін болса ғана, КСРО заңдарының күші бар деп танылды. Латвия
ССР-і де ... ... ... ... КСРО ... кеңесі
Президиумының бұл актілердің одақтық заңдарға сай келмейтінін және ... жою ... ... ... болса да республикалардың көпшілігінде
мұндай заң актілерін ... орын ... ... 8 желтоқсанында үш славян республикасы, яғни Беларусь,
Ресей және Украина басшылары Беловеж келісімге қол ... Бұл ... ... ... ... Ресей федерациясы (РСФСР),
Украина 1922 ... Одақ ... қол ... ... құрылтайшы-
мемлекеттері, КСРО-ның халықаралық құқық субъектісі және геосаяси шындық
ретінде өз ... ... ... деп белгіленген. Және оның
орнына Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы ... ... ... 13 ... Ашхабад кездесуінде орталық Азия
республикаларының басшылары Беловеж ... ... ... ... ... ... құқықты мүше бола алатындарын білдірді. 1991 жылдың 21
желтоқсанында Алматы қаласында КСРО республикаларының 11 ... ... ... және ... ... ... Декларациясы мен ТМД құру
туралы келісім хаттамасына өз қолдарын қойды. Кейін ТМД-ға мүше-мемлекет
ретінде Грузия ... Сол ... ... қазіргі кезге дейін ТМД-ға мүше-
мемлекеттердің саны – 12.
Сонымен, қиын да күрделі уақытта дүниеге келген ТМД өз өміршендігін
көрсетті және ... ... ... ... болған тәуелсіз мемлекеттердің саяси,
экономикалық ... мен ... ... рәсімдеу
сатысы нәтижеге ұласты, яғни ТМД-ға мүше-мемлекеттердің ... ... ... ... ... танылады. Бұл мемлекеттердің ТМД
шеңберінде қарым-қатынас жасауларына ... ... және ... де ... 12 ... мүше ... ... да, оның шеңберінде
қабылданған келісімдер мен шешімдердің күші тек бұл ... ... ... ... үшін ғана ... Бұл ... келгенде ТМД шеңберінде,
яғни мүше-мемлекеттердің барлығы емес, кейбіреулерінің қол қойып қуаттаған
және сол мемлекеттер үшін күші бар әр ... ... да атап ... ... ... ... Кеден одағы (4+N шарты негізінде), Беларусь пен
Ресей одағы (екілік одақ) немесе Орталық Азия мемлекеттерінің ... Және осы ... ... алмасаң да олардың құрылу мақсаттары
мен мүдделері ТМД-ның Жарғысы мен басқа да құжаттарына ... ... ... ... ... құқықтық негіз ретінде үш құжат аталуда. Оларға:
тәуелсіз мемлекеттер достастығын құру ... ... (1991 ... ... ... сол ... 21 ... осы келісімге деген
хаттама және Алматы Декларациясы жатады. Төртінші құжат ретінде 1993 жылдың
22 қаңтар жұлдызында ... ТМД ... ... ... ... қандай деген сұраққа келетін болсақ,
ресми құжат болып саналатын ТМД жарғысында ... ... ... ұлт үсті өкілеттіктерге ие болмайтыны да көрсетілген. Сонда ТМД қандай
құрылым? Мемлекет болып ... ... яғни ... ... ... ... болып саналатын мемлекеттер (унитарлы,
федеративтік, конфедеративтік) нысандарына жатпайтын болса, бұл ... ... жөн? Осы ... ... ... да ойы әр түрлі
болып келеді.
ТМД – халықаралық аймақтық ұйым болып табылады. Біріншіден, белгілі
бір мемлекет аралық ... ... ... қатынастар белгілі
кеңістікте (ТМД кеңістігі) жүзеге асуда, үшіншіден, БҰҰ ... ... сай, ... ... ... ... жататын бейбітшілік пен
қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін құрылады. Бұл тұрғыдан ... ... ... ... ... (мысалы, Ауғанстан мен Тәжікстан
шекарасындағы немесе Қырғыстан территориясындағы заңсыз енген терроршыл
топтарға қарсы) күштері аймақтық ... пен ... ... ... шешуге ұмтылады. Сонымен қатар, халықаралық құқық субъектісі болып
табылатын әр аймақ ... ... ... ... ... бір-
біріне жақын орналасқан территориялардағы ... ... ұйым ... ... ... ... ... ие. Дегенмен, олардың
өкілеттіктерін ... ... ... ... да анық ... ... арасындағы міндеттемелер орындалмаған жағдайда ... ... ТМД ... ... ... Сол сияқты
ТМД кеңістігінде жинақталып қалған мәселелер де аз емес. ТМД-ның жалғасы
ретінде Евразиялық одақ жобасы да ... ... ... ... ... елдері басшыларының біразы және кейбір ғалымдарының көзқарастарына сай,
Евразиялық одақты ТМД жалғасы деп айтуға ... ... бар ... ... бір мемлекетпен ешқандай ұйымға (одаққа) кірмей дамуға
болатын да шығар, бірақ бұл даму бір ... ... ... неге ... ... бір-бірімен жақындасуда, одақтар құруда? Қазіргі кезеңде де
бәсекелестік ... ... ... ... ... ішіндегі бәсекелестік”
ұғымынан асып, “мемлекет аралық – аймақ аралық бәсекелестік” ұғымына ... ... арғы ... ... мүдде, ортақ мақсатқа жету талпыныстары
тұр. Бұл көзқарастан келгенде де ... ... ... ... ... ... ... мен мақсат үшін бір-біріне
жақындасуда.
ТМД ... ... ... құру идеясын Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев 1994 жылдың 29 ... ... ... ... Мәскеу мемлекеттік университетінің оқытушылары мен
студенттерімен кездесуінде ... ... Ал 1994 ... ... айында
Қазақстан баспасөз беттерінде Н.Ә. Назарбаев қол қойған Евразиялық Одақтың
(ЕАО) жобасы жарияланды.51
1994 жылдың қыркүйек айында ... ... ... ... ... ... және оны ... асыру” атты ғылыми-
тәжірибелік конференция өтеді.
Интеграцияның жаңа түрі, ... ... ... одақ жобасы
ұсынылған. Мемлекеттер арасындағы нарықтық экономиканың, саяси процестердің
демократияландырылуының әр түрлі деңгейі, Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... ...... одақ құру
идеясын туғызды.
Ондағы негізгі мақсат – экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... ... ... ортақ
бағдарламаларды қабылдау, оның іс жүзінде іске асырылатын қадағалау және
ортақ экономикалық саясатын ... одақ (ЕАО) – әр ... ... ... ... ... потенциалды жүзеге асыруға бағытталған тең
құқықты тәуелсіз мемлекеттердің одағы”.
Евразиялық одақ – бұрынғы кеңес кеңістігіндегі ... ... ... ... қазіргі кезеңге сәйкес
өзгертіп нығайтуға бағытталған егемен мемлекеттердің ... ... ... одақтың қалыптасу механизмі мен бірігу қағидалары болып
мыналар табылады:
• ЕАО-ға мемлекеттердің кіруі туралы ... ... ... шешімдерін жүргізу;
• ЕАО құру туралы шартқа қатысушы-мемлекеттердің теңдік, ... ішкі ... ... ... ... және мемлекеттік шекараларға қол сұқпау қағидаларын
сыйлау негізінде қол қою;
• Шарт ... ... және ... одақ құру ... ... ... заңи және ... алғы
шарттарын қарастыру қажет;
• ЕАО-ға ассоциациялық мүше ... жол ... ... ... ... мүше-мемлекеттердің жалпы санының 4/5
мамандандырылған көпшілік дауысы негізінде жүзеге ... ... мен ... ... құру ... ... ... қолдау табады деген үмітпен ұсынылғанды.
Тәуелсіз мемлекеттер ЕАО-ға мынадай алғы шарттарды ... ... мүше ... кіре ... ... ... аралық келісімдерді
міндетті түрде орындау;
– ЕАО ... ... ... өзара тану;
– территория тұтастығы мен ... ... ... ... ... ... ... саяси және басқа да формаларынан
бас тарту;
– өз араларындағы әскери қақтығыстарды болдырмау.
Сонымен, жалпы ... ... ... ... ... болу фактісі бірден құқық шығармашылықтағы жаңа және ... ... ... ... ... конституциялық механизмін
тұрақсыз түрде шақырылатын конференциялардың орына құқық нормаларын құру
бойынша тұрақты форум ... ... ... көпжақты халықаралық келісім шарттарын құрастыру
процесі ... ... ... әмбебап процесіне айналды. Осы жерде
кейбір артықшылықтарын көрсетіп жіберуге болады. Біріншіден, ... ... ... ... ... және ... ... зерттей отырып халықаралық ұйым басқа кез келген ... ... ... ... жасау не дайындау қажеттілігі туралы ақпаратқа ие.
Екіншіден, ұйымға ... ... ... консультациялар
мен өзара әрекеттесу процесінің тұрақтылық және ... ... ... заңи ... анықталуына және құрылуына, кейін конвенцияның
алғашқы ... ... ... ... ... Үшіншіден, тікелей келісім
шарттың өзін дайындау және зерттеу мәселесімен айналысатын органы ретінде
секретариаттың ... өте зор. ... ... ... ... жасайтын тәжірибелі жоғары мамандандырылған
ғалымдарды және ... ... ... ... негізінде шақырып
алу мүмкіндігі бар.
Құрамында орын алып отырған ережелердің маңыздылығы бойынша ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды нормаларды
құрастырудың негізгі әдісі ретінде құқық шығармашылық процесінің “жүрегі”
болып ... ... көп ... ... ... ... отыр ... құзырына және тұрақты сипатына байланысты халықаралық
ұйымдардың көбісі өзінің ... ... ... ... ... ... ... қызметі көмекші
органдардың қалыптастырылған ... ... өз ... ... ... ... доктринада құқық шығармашылық органдардың тұрақты (яғни
тұрақты сипатына ие) және ... ... және ... ... ... дайындау бойынша нақты мақсаттарын жүзеге асыру
үшін құрылатын) түрлері бөліп қарастырылады.55
Әрине, ең ... және ... ... ... ... ие
халықаралық ұйым БҰҰ болып табылады. Алғашқы ретте міндетті түрде БҰҰ-ның
халықаралық құқық Комиссиясын атап ... ... Осы ... ... ... ...... баптарының жобасын құрастыру, кейін
олардың негізінде көп жақты конвенциялар қабылданады. Көрсетілген органның
функциясы нақты БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... ... яғни халықаралық құқықпен әлі реттелмеген немесе жеке
мемлекеттердің тәжірибесінде құқық саласында толық ... ... ... ... ... қызметі. Бірақ іс жүзінде не
тәжірибеде Комиссия ... мен ... ... арасында
методологиялық айырмашылықты жасамайды, яғни осы екі ... ... ... ... ... ретінде қарастыруда.
БҰҰ-ның халықаралық құқық Комиссиясының қызметі мен ... ... ... және ... да шет ел әдебиеттерде терең
зерттелген болатын. ... ... Ф.И., ... Э.С. ... ... ООН: ... и ... М.: Международные
отношения, 1977; Rosenne Sb. The International Law Commission 1949-1959. –
The British Yearbook of ... Law. Vol. 136. 1960. Oxford, ... ... ... ... ... мәселе халықаралық құқықты
кодификациялау бойынша белгілі бір ... ... ... ... ... үшін ... мәселені таңдауға деген құқығы.
Қарастыруға және реттелуіне жататын ... не ... ... құқық шығармашылық өте маңызды процесс болып ... ... пәні ... ... бір ... ... ... алу
мәселесі күрделі мәселелерінің бірі деп те ... ... ... үшін ... ... мәселесі жеке зерттеу
ізденістің заты ... ... осы ... ... орын ... ... ... қажеттіліктер мен мақсаттарға сәйкес құқықтық
реттелуге ... ... ... ішінде ең маңыздылары бөлінеді...
Бірақ, ... ... ... ... ... ... жеке зерттеген кезінде ғана көруге болады...”56
Осы мәселенің нақты түрде тікелей халықаралық құқық үшін маңыздылығы
өте зор. Ол бірден толығымен жүйелендіруге ... ... ... ... кодификациялануы тиіс салалар, институттар және тақырыптарды
анықтау мәселесі ... ... ... ... ... ... мәніне ие, жалпы кодификациялау процесінің бастапқы кезеңі болып
табылады.57
Сонымен, ... ... ... ... ... ... өз ... таңдай ала ма? Ереже жиынтығының 13-тармағына сәйкес:
1. Халықаралық құқықтың барлық ... ... ... жүргізу керек деп санайтын ... ... ... ... ... ... мол деген шешім
қабылдаған кезінде аталған мәселе бойынша Бас ... ... Бас ... ұсынылған мәселелер ауқымы Комиссиямен
бірінші ретте қарастырылады.
Былай қарағанда Комиссия ... ... ... ... ... ... мән ... болсақ халықаралық құқық Комиссиясы ... ... ие ... ал Бас ... расталуына жататын
ұсыныстар беру мүмкіндігі туралы айтқаны дұрыс. А.П. Мовчан сөзін осы ... ... ... “...халықаралық құқық Комиссияға берілген құқыққа
қарамастан БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы әр қашанда осындай ұсыныстарды ... ... бір ... ... Бас ... ... ... Комиссия
баяндамасын қолдау, оны есепке алу, жоспарын белгілі бір өзгертулермен
бекіту және т.б.) ... ... ... мәні ... ... ... дамыту үшін қызмет ете алмайды...”58 Осыдан шығатын қорытынды
– халықаралық құқық Комиссиясы жүйелендіретін ... ... ... құқылы, ал БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы осы ... ... ... ... халықаралық ұйымдарда халықаралық құқық Комиссиясымен қатар
басқа да ... ... мен ... ... ... ... Олардың арасында бас органның тұрақты комитеттерімен қатар
басқа да уақытша немесе ... ... ... ... БҰҰ-ның құқық
шығармашылық тәжірибесі шарттық түрінде дайындалатын жеке мәселелер өз
бетінше қызмет атқарып ... бас ... ... жеткіліксіз
дамығандығын көрсетті.
Мысалы, БҰҰ Бас Ассамблеясының құқық шығармашылық тарихында тек бір
рет ғана басшы ... ... өз ... ... ... яғни 1948 жылғы Геноцид қылмыстарын алдын алу және олар ... ... ... ... Бірақ тіпті осы жағдайда да аталған
органның қызметі толығымен ... ... деп те ... ... ... ... ... Секретариатымен дайындалды. Осы орган
осы жобасының мәтінін мүше-мемлекеттерге көшірмесін жіберіп үлгірді. ... ... ... және Бас ... ... ... ұсыныстарды ескеріп қайта қарастырылып толтырылды. Кеңес арнайы
комитетті құрды. Тек ең ... және ... ... ... ... ... ... дайын болды. Осы процестің соңында БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясы конвенцияны қабылдады (1948 жылы 9 ... №260 ... және ... қол ... ... орын ... БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы мынадай шешім (1949 жылы 22
қазан №362 /IV/ БҰҰ-ның Бас ... ... ... “өзінің
сандық құрамы үлкен болуына ... ... ... ... үшін ... бейімделмеген”. Әрине, нәтижесінде басты комитеттер
толығымен құқық шығармашылық ... ... ... жоқ. ... ... ... туралы айтуға болады. Қазіргі таңда басты
комитеттер ... ... ... ... ... осы ... шегінде басты комитеттердің 1969 жылғы арнайы миссиялар
туралы Конвенцияны қабылдау процесі жүзеге асырылды.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ұйымдар,
оның түріне қарамастан, яғни ол халықаралық үкімет аралық ... ... емес ұйым ... ... ... қалыптасқан
халықаралық құқыққа тигізетін ... өте ... Осы ... ... ... БҰҰ халықаралық ұйымының мысалында ұйымдардың ... ... ... ... ... орын алып ... халықаралық
ұйымдар санына байланысты халықаралық үкіметтік емес ұйымдардың маңыздылығы
артылуда, және осы айғақты ескермеуге болмайды. Біздің ойымызша, болашақта
осындай ... ... ... ... ... құқықтық
нормаларын қалыптастыру процесіне қатыстыру керек. Осы ... ... ... ... ... ... да ... ұйымдардың көп болуына байланысты
толығымен құқық нормаларын өз бетінше қабылдау мүмкіндігін ... ... ... ... актілердің сапасына негативті әсерін
тигізуі мүмкін.
Кез келген халықаралық ұйым көлемінде ішкі құрылымын бекітетін ... ... ... ... ... аралық ұйымдарда осындай құжат
құрылтайшы актісі немесе жарлық болып отыр. Тікелей ... ... ... бөлек ережелер де қалыптасуда. Ұйым шеңберінде құрылатын
арнайы органдар да осы мақсат үшін ... етіп ... ... ... нақты айтатын болсақ “Халықаралық ұйымдардың халықаралық құқық
нормаларын қалыптастыру қызметінің даму ... атты ... ... жеке ... ... ... және маңыздылығы ... осы ... ... ... ... шын ... ұйымдардың құқық шығармашылық процесіне тигізетін ... ... ... ... болады.
Келесі тарау көлемінде – ... ... ... ... ұйымдардың орны мен рөлі мәселесінің даулы
жақтары мен проблемалары” ... ... ... да ... ... ... мемлекет, халықаралық құқықтың негізгі субъектісі
ретінде, халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру процесіне ... ... ... ... және ... Халықаралық ұйымдармен
қалыптастырылған халықаралық ... ... ... күші ... ... ... ... бірі болып табылады.
3-тарау. Халықаралық құқық нормаларын қалыптастырудағы халықаралық
ұйымдардың орны мен рөлі мәселесінің даулы жақтары мен проблемалары.
Диплом ... ... ... ... ... ... ... арналады. Осы аспектілердің ішінде біздің
пікіріміз ... ең ... ... ... ... ұйымның
құрылтайшысы және негізгі қатысушысы мемлекеттің құқықтық жағдайын анықтау
және оның аталған ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, тараудың екінші бөлігінде осы
халықаралық ұйымдармен ... ... ... нормалардың заң
күшін біліп зерттеуге және көрсетуге ұмтыламыз.
Жалпы ... ... ... ... ... ... нормаларын қалыптастырудағы орны мен ролі мәселесінің
ауқымы өте кең, бірақ көрсетілген тақырыптар жайдан жай ... ... ... ... ... ... осы пікірді дәлелдеу үшін
тағы бір даулы жағын ... ... – 1986 жылы 21 ... күні
қабылданған Мемлекеттер және халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... шар ... туралы Вена Конвенциясымен
танысу арқылы белгілейміз. Қазіргі таңда орын алып ... ... ... ... өсу ... нақты айғақ. Және осы кезеңде
көрсетілген конвенцияның маңыздылығы артуда. Осы күнге дейін ... ... 1969 жылы 23 ... күні ... ... шарт ... ... өзінің өзектілігін жоғалтып отыр деген қорытындыға келуге болады.
Бірақ қалай болса да, 1986 ... Вена ... ... ... ... ... не өте ... Әрине, осы екі құжат қалай болса да
күнделікті халықаралық құқықтық күнделікті қатынастарда, яғни ... ... ... ... қызметін үнемі жүзеге асыруда.
Және бір-біріне қайшы ... ... ... ... заң ... әкеліп соқпауы тиіс деген пікірді есепке алмауға болмайды.
Оған қоса екінші мәселе – яғни халықаралық ұйымдармен ... ... ... құқық нормаларының не шарттардың заң ... ... ... ... дәлелдеу үшін қажет. Халықаралық
шарт – бұл халықаралық құқық субъектілерінің, ең ... және ... ... ... ... көрінісі, ол тараптардың өзара
мүдделі мәселелері бойынша жасалады және қатынастарды халықаралық құқықтың
негізгі қағидаларына сай, ... ... мен ... ... ... шарттық ережелер болып табылады. Сонымен осы ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
1 Мемлекет, халықаралық құқықтың негізгі субъектісі ретінде, ... ... ... ... ұйым арқылы
қатысу.
Мемлекеттер халықаралық құқықтың негізгі субъектілері. ... ... ... ... ... ... ... түсінік оған да бірдей болып келеді. Субъективті заңдық құқықтары
мен міндеттері бар халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Олар халықаралық қатынастарға дербес
күйде қатысуға; басқа субъектілермен заңдық ... ... ... және ... ... ... ... субъектілері екі топқа
бөлінеді: алғашқы және туынды. Алғашқы топқа тәуелсіздігі бар ... ... үшін ... ... мен ... ... Соңғылары
өзінің мемлекеттік құрылысын өзі шешу құқығын жүзеге ... ... екі тобы ... ... ... белгілері – тәуелсіздігі арқылы біріккен.
Мемлекетке ол ...... ... өз ... үшін ... мен ... – ұлттық белгі болады. Екінші топқа халықаралық
ұйымдар мен мемлекет тәріздес құрылымдар кіреді. Жеке ... ... ... ерекше тобын құрайды. Халықаралық ... ... ... үшін ... ... ... өз аумағындағы
үстемдігі және халықаралық қатынастардағы тәуелсіздігі тән. Мемлекет өз
тәуелсіздігінің күші бойынша ... ... ... ие, яғни ... сүру ... ... ие ... Мемлекеттердің әрекет
қабілеттілігі оның халықаралық шарттық ... ... және ... ... ... нәтижесінен, халықаралық
ұйымдарға мүше болу мәселелерінен көрінеді. Мемлекеттің ... ... ... ... халықаралық жүйенің өзгешелігін құрайды. Мемлекет,
бір жағынан алғанда, халықаралық жүйенің өзгешелігін құрайды. Мемлекет, ... ... ... ... бір ... болса, екінші жағынан, одан
тыс та дами ... ... XX ... ... ... ... ... құрамынан шығып, басқа мемлекеттерімен дипломатиялық
және елшілік қатынастардың бәрін тоқтатып, дербес дамуға бел ... ... ... даму ... ... өз ... түгелдей тауысқан кездері сияқты мысалдар да аз емес.
Халықаралық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ... Албания да өтті, ол бүгінгі таңда халықаралық
құқықтың тең құқылы субъектісінің бірі.
Құқық субъектілік ... ... ... ... ... орын алып ... Олай болуы табиғи да, себебі халықаралық ... ... ... ... ал ... ... ... маңызды құбылыстарына байланысты өзгеріске ұшырап
отыратыны белгілі.
Бейбітшілікті жақтайтын кез келген мемлекеттің адам ... ... ... етуі – оның ... ... ... ... халқын өз азаматтары, шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғалар
құрайды. Халықтың осы тобының заңнамалық бекітілуіне және адам ... ... ... ... ... ... келуіне
байланысты халықаралық құқық субъектілігінің нақтылығын айтуға мүмкіндік
береді.
Сонымен, халықаралық құқықтағы мемлекет ұғымына егеменді ... ... ие ... ретінде қарастырылады. Бірақ халықаралық-
құқықтық мағынада кез ... ... ... ... ... ие ... ... колониялық мемлекеттер немесе басқа да геополитикалық
бірліктер.60
Мемлекеттің халықаралық-құқықтық белгілерін кодификация жүргізудің
тұңғыш рет 1933 ... ... ... мен ... ... аралық Конвенцияда жасалған болатын. Аталған конвенцияның ... ... ... құқық тұлғасы ретінде келесі ... ... ... 1) ... тұрғындар; 2) белгілі бір аумақ шегі; 3) үкімет;
басқа мемлекеттермен өзара қарым-қатынастарға түсу ... ... ... ... А. Фердросс мемлекеттің келесі
беліглерін анықтап көрсеткен болатын: 1) ... ... жеке ... ... отыратын адамдардың жиынтығы; 2) мемлекеттің “өмір сүруінің
тұрақтылығы”, яғни мемлекет тұтастығының өзі ... отыр – оны ... ... ... 3) ... өз өзін басқару немесе тәуелсіздік; 4)
егеменді ... ... ... ... ... негізінде құрылады; 5)
мемлекеттің эффектілігі; 6) мемлекеттің аумақтық басшылық; 7) халықаралық
құқық нормаларының ... ... ... ең ... және маңызды белгілері егемендік, аумақ, тұрғын
халық және ... ... ... ... ерекше саяси-құқықтық сипаты. Мемлекеттік
егемендік – мемлекетке тән ... ... ... ... және ... ... тәуелсіздігі. Осындай сипатқа тек мемлекеттер ие,
осы жағдай олардың халықаралық құқықтың негізгі ... ... ... мемлекеттің барлық негізгі құқықтарының фундаменті ретінде
қарастырылады.
Егемендікті кез келген мемлекет өзінің пайда болған уақыттан бастап
ие болады. Оның құқық ... ... ... ... тәуелді
емес. Тоқтатылу мерзімі көрсетілген мемлекеттің жойылу уақытымен үйлеседі.
1933 жылғы мемлекеттердің ... мен ... ... ... ... 3-бабына сәйкес – “... мемлекеттің саяси өмір сүру немесе
әрекет ету ... оның ... ... ... ... емес.
Тіпті әлі танылмаған мемлекет өзінің тұтастығын және өз ... ... ... ... етуге құқығы бар, нәтижесінде, өз ерігі
бойынша ұйымдаса алады, өз мүдделеріне сәйкес заңдастыру мүмкіндігі бар,
өзінің ішкі ... ... ... ... және ... сот
компетенциясын белгілей алады...”
Халықаралық құқықтағы басқа субъектілеріне қарағанда ... ... ... ие. ... құқықтық қарым-қатынасы
көбінесе мемлекеттермен өзара қатынастар арқылы жүзеге асырылады.
БҰҰ-ның жарғысына сәйкес ... тек ... ғана ие ... ... тәуелсіз болып отырады. Көрсетілген халықаралық ... ... ... ... ... кез ... ... тәуелсіздікке қарсы күш қолданудан және қауіп төндіруден бас ... ... ... белгісі. Ол халықаралық құқықтың жалпы
танылған нормалар мен қағидалармен бекітіледі және кепілдік етіледі. 1975
жылғы ... ... пен ... бойынша Кеңестің қорытынды
актісіне сәйкес мемлекет әр бір мүше-мемлекеттің аумақтық ... ... ... ... ... ... тұтастыққа, саяси
тәуелсіздікке немесе кез келген мемлекеттің бірлігіне ... ... ... мен ... қайшы кез келген әрекеттерден бас
тартуы ... ... ... ... ... ... қағидаға сәйкес тұрақты және даусыз деп таниды, ... ... ... шекараларын да таниды, сондықтан қазіргі
таңда және болашақта осы ... қол сұғу ... ... ... ... ... олар оған қоса кез ... мүше-мемлекеттің толық
аумағын немесе оның бір бөлігіне кіру немесе узурпациялауға бағытталған
талаптар немесе әрекеттерден бас ... ... ... грек ... ... “кездейсоқ
жағдайының нәтижесінде емес өзінің табиғатына байланысты өз ... ... тыс ... ... – моральдық тұрғыдан дамымаған адам және өз
табиғатына ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ-ның жарғысына, 1960 жылғы ... ... ... ... беру ... Декларацияға және 1966 жылғы
экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы ... ... ... өз өзін анықтаудың құқық субъектісі болып ... ... ... сәйкес олар өз ерігі бойынша өзінің ... ... және ... ... ... және ... ... еркін
түрде қамтамасыз ете алады.
Халықаралық құқық қағидалары туралы Декларацияға сәйкес халықтардың
теңдік және өз өзін анықтау қағидасының мазмұнына ... және ... ... тәуелсіз мемлекетке немесе құрылымға еркін кіруі, ... ... ... анықталған кез келген басқа саяси статусын ... ... ... және ресми билік мемлекеттің негізгі белгілерінің бірі.
Ол халықаралық құқықта ұйымдасқан егеменді ... иесі ... ... ... ... оның органдары қандай да болмасын
қатынастарға қатысуына қарамастан әр ... ... ... ... етіп
отырады. Мемлекет халықаралық-құқықтық мәнінде билік және егемендік бірлігі
ретінде танылады.63
Халықаралық ... ... ... ... қарастырылады, яғни олар үстінен қадағалап және құқықтық тарабынан
әсер ететін ешбір билік көзі жоқ. ... ... ... өзара қарым-қатынастарын реттеп отыратын халықаралық ... ... ... ... ... ... мемлекеттерімен өз
бетінше құрылады, және де халықаралық қатынастарда мемлекеттік егемендікті
қатаң сақтауға бағытталған. Кез келген ... ... ... ... ... ... тану ... таңда қалыптасқан
халықаралық құқығының негізін салушы қағидалар ... ... 1970 ... ... сәйкес мемлекеттер арасындағы ынтымақтастық және
достастық қатынастарға қатысты ... ... ... ... ... ... мемлекеттер егемендік теңдігін пайдаланады. Олар
бірдей құқықтар мен міндеттерге ие және экономикалық, саяси және ... ... ... халықаралық қоғамның тең құқылы болып
танылады.
Осылайша, егеменді теңдік түсініктемесі келесі элементтерді ... ... ... ... тең; ә) әр бір ... ... егемендікке
тиесілі құқықтарды пайдаланады; б) әр бір мемлекет басқа мемлекеттердің
құқық ... ... ... в) ... ... және ... тәуелсіздікке қол сұғуға жол берілмейді; г) әр бір
мемлекет ... ... ... ... және мәдени жүйелерін
ерікті түрде таңдауға және дамытуға құқығы бар; ғ) әр бір ... ... ... ... және әділ ... ... және басқа
халықаралық құқық субъектілерімен бейбітшілік қатынаста болуы тиіс.
Әр бір мемлекет тәуелсіздікке құқығы бар және де ... ... ... мемлекет тарабынан өзінің құқықтық еркін білдірмей және әсер
етпей мемлекеттік ... өз ... ... ... ... бар. Әр ... ... аумағы шегінде және оның ішінде орын алып ... ... ... құқығымен танылған барлық тұлғалар мен заттар үстінен
өз үстемдігін білдіре алады.
Кез келген мемлекет басқа мемлекет аумағында ... ... ... ... бас тартуы және өзінің аумағында ... ... ... ... ... ... ... ұмтылуы
тиіс. Мемлекет өз аумағында, юрисдикциясында ... және өмір ... ... жеке ... жынысы, тілдік, діни немесе нәсілдік
айырмашылықтарға ... адам ... мен ... ... және сақтауы тиіс. Әр бір мемлекет ұлттық саясаттың құралы
ретінде соғысты қолданудан бас ... ... және ... ... ... деп ... ... не оны аумақтық шекаралар мызғымастығына қарсы
бағытталған әрекеттерді қолдану не басқа мемлекеттің саяси тәуелсіздікке
қарсы, немесе басқа да ... не ... ... бір ... ... және құқықтық тәртіпке қайшы етіп қолданбауы тиіс.
Мемлекет шарттар мен басқа да халықаралық құқық қайнар ... ... ... әділ ... ... қажет, және де осы
міндеттемелерді ... ... етіп ... ... немесе
конституцияға сілтеме жасай алмайды.
Кез келген ... ... ... ... және әр ... ... халықаралық құқықтың басшылық күшіне тәуелді атты
қағидасына сәйкес ... ... өз ... ... ... ... ... ретінде өзінің құрылысы бойынша әр
түрлі болып келетін мемлекеттер бола алады, - унитарлы және ... ... ... ... ... ... құқық
субъектісі ретінде қатысады, және осы жағдайда оның ... ... ... субъектілігі туралы мәселе тұрмайды. Федерациялар күрделі
мемлекеттер болып табылады. Осы ... ... ... ... ... облыстар, штаттар, жерлер және т.б.) өзінің
белгілі бір анықталған ішкі мемлекеттік тәуелсіздікке ие, бірақ ... ... ... кезінде өз бетінше тәуелсіздікке ие ... яғни ... ... ... Осы ... тек ... ... аренада ортақ халықаралық субъектілікке ие. 1933 жылғы
мемлекеттердің құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... мемлекет халықаралық құқық алдында бір
ғана тұтас тұлға”. Мәселен, АҚШ конституциясының 10-бабына сәйкес ... ... ... және ... мүше бола алмайды. Ешбір штат
Конгресстің рұқсатынсыз басқа штаттармен не ... ... шарт ... ... ... ... Республикасының негізгі заңында мынадай норма
бекітілген – шетел мемлекеттермен ... ... ... ... ... ... қай ... сәйкесінше заң шығару құзырына
ие болуына байланысты, олар федеративті үкіметтің ... ... ... ... ... ... (32-бап).
Жалпы көрсететін болсақ, бүгінгі таңда ... ... ... саны өте үлкен болуда, әрине әр ... ... ие ... ету және аумақтық бөліктерге берілетін құзыр шегі анықталуда
бірақ негізінен ие болып отырған ортақ белгілер де аз емес.
Федерациямен қатар, ... ... ... орын ... тағы бір ... ... ... – конфедерация, яғни өзінің құрылтайшы ... ... ... жету үшін ... өзара қорғаныс, сыртқы
қарым-қатынастар және т.б.) бірлескен егеменді мемлекеттер достастығы. Егер
мүше-мемлекеттер ... құру ... ... ... аясында
белгілі бір анықталған мақсаттарды көздесе ол ... ... бір ... құқық субъектісі ретінде әрекет етуі мүмкін. Мысалы,
1874 жылғы Швейцар конфедерацияның ... ... ... ... ... конфедеративті мемлекет болып келетін Достастықты құрды.
Бірақ осы Достастық соғысты ашуға және ... ... ... ... ... ... шарт пен ... жасаса алатын.
Еркеше ескертпе ретінде кантондар шетел мемлекеттермен жария шаруашылық,
жергілікті шекаралық қатынастар және полиция мәселелері ... ... ... ... отырды. Қалай болса да ... ... және ... да ... ... қайшы келетін нормаларға
ие болмау тиіс” ... ... ... арасындағы және басқа шетел
үкіметтермен немесе олардың ... ... ... ... жүзеге асырылды. Көрсетілген орган кантондар ... ... ... мемлекеттермен, егер олар жарлған болса, жасасқан келісім-шарттарды
қарастырып бекітіп отырған.
Халықаралық ұйымдардың құқықтық статусын анықтау процесінде ... ... ... ие ...... яғни ... құқықтық жағдайы болып табылады. Сонымен, 1986 ... және ... ... ... және ... ... арасындағы шарттар құқығы туралы Вена конвенциясының 3-бабының мәні
бойынша халықаралық ... ... ... ... ... ... ... аралық (мемлекет аралық) ұйым шын мінінде не ipso
facto халықаралық құқық ... ... ... ... ... ... субъектісі болу себебі құрылтайшы мемлекеттер оны
сәйкес ... ... ... ... ... ... және т.б.)
белгіленген және толық көлемде негізгі халықаралық құқық қағидаларына сай
келетін құжаттар ... ... мен ... қамтамасыз етіп отыр.
Үкімет аралық ұйымының халықаралық құқық ... ... ... ұйымды қамтамасыз етіп отырған және халықаралық
ұйымының ... ие ... ... не ... емес ... ... осы ... құқықтар мен міндеттемелер көлемі не ауқымы құқықтық жағдайынан
көрінеді.64
Үкімет аралық ... ... ... ... ... бір себебі – олардың ... ... ... ... мен
олардың мүше-мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастарды реттеп отырады, яғни
өзінің сипаты бойынша мемлекет аралық ... ... ... ... алдымен міндетті түрде мүшелік, ұйымының құқықтық
жағдай және ... ... ... ... ... ... Олар басқа да нормаларын қамтуы мүмкін, мәселен – ... мен ... оның ... ... ... ... және мүше емес ... сондай-ақ басқа халықаралық
ұйымдармен өзара қарым-қатынас тәртібін анықтаушы нормалар.
Көптеген халықаралық үкімет ... ... ... актілері
осындай халықаралық ұйымдардың құқық субъектілігі туралы ... ... ... ... құжаттар – Еуропа одағының жарғысының 211-бабы,
Экономикалық интеграция бойынша орталық Америка банкі ... ... даму ... жарғысының 50-бабы, Ауыл шаруашылық дамытудың халықаралық
қоры жарғысының 10-бабы, ... май ... ... ... ... ... ... Г. Шермерс және Н. Блоккер атап көрсеткендей
құрылтайшы актілердің осындай ережелері ... ... ... құқық бойынша тек қана мемлекеттер жүзеге асыра алатын
әрекеттерді ... ... бар жеке ... тұлға ретінде тануға
міндеттенеді...”65
Алайда, үкімет аралық ұйымының құрылтайшы құжатында оның құқық
субъектілігі ... ... не ... орын ... ... ... халықаралық құқық субъектілігіне ие емес дегенді білдірмейді. Осы
тұрғыдан халықаралық ұйымы құқық субъектілігінің объективті концепциясын
зерттеп ... және ... ... ... Ф. Сейерстедтің пікірі дұрыс
деп айтуға болады. Сонымен, осы концепция бойынша кез ... ұйым ... бір ... ие, ... ... ... бір ... түрде тәуелді болуда, яғни ipso facto ... ... ... ... ... тұрғысынан халықаралық ұйымының құқық
субъектілігі мүше-мемлекеттердің ерікке тәуелді болмайды.66
Мәселен, Ұлттар Лигасының жарғысында ... ... ... туралы ешбір нормасы орын алмаған еді. Кейін 1926 ... ... ... мен Швейцария мемлекеті арасында жасалған орналасу
жер мәселесі бойынша келісім ... ... ... ие ...... және заңды құқық субъектілігіне ие ... ... ... ... ... белгіленген не білдірген келісімінсіз Швеция сотымен
жауапқа тартылуы мүмкін емес”. Нәтижесінде Ұлттар Лигасы сәйкес ... ... ... өте кең ... халықаралық құқықтар мен
міндеттемелерге ие ... Осы ... ұйым ... ... өзінің өкілді мекемелерін ашты; оның құзыретті тұлғалары ... ... ... артықшылықтар мен иммунитеттерге иеленді.67
Халықаралық үкімет аралық ұйымдардың халықаралық ... ... ... ... жалпы бірдей көлемді екенін білдірмейді. Әр бір ... ... ... ... ... ... ... және
халықаралық құқық субъектілердің басқаларымен ... ... ... ең кең ... ... ... ... ие ұйым
БҰҰ болып табылады.
Бірақ та кез келген ұйымның құқық субъектілігінің көлемі қаншалықты
кең болса да ол – ... ... ... ... ... мемлекеттердің құқық субъектілігінен айрықша болып ... ... ... ... ... ұйымдармен қалыптастырылған халықаралық құқық
нормаларының міндетті күші.
Соңғы бөлімінде ... ...... ұйымдармен
қалыптастырылған халықаралық құқық нормаларының заңды күші болып табылады.
Әрине, бүгінгі таңда ... ... ... ... осындай
халықаралық нормативті-құқықтық актілердің саны өте үлкен, ... ... өз ... ... ... екі жақты және көп
жақты келісім-шарттардан әлдеқайда аз болуда. ... ... ... ... осындай тенденцияның себептерін анықтау және әр түрлі
халықаралық ұйымдар ... және ... ... ... ... қатысуынсыз жасасқан актілерден айыру және ерекшеліктерін анықтап
салыстырмалы сараптама жүргізу.
Сонымен, мәселені нақты мазмұны ... ... ... ... нормасы деген түсініктемесінің мазмұнын ашып көрейік,
яғни ... және ... ... ... да ... ... ... орындалуға жататын, халықаралық құқық субъектілері өздері
тарабынан ... және өз ... ... ... кезінде халықаралық
құқықтық міндеттеу арқылы жүзеге асырылатын заңды құқықтық ережелер.68
Жоғарыда көрсетілген құжаттармен қатар халықаралық құқықта орын алып
отыратын тағы бір ... түрі – ... ... ... ... актілері. Халықаралық конференциялардың немесе
кеңестердің актілері немесе ... ... ... ... және түрлі
заңды күшке ие болуы мүмкін.
Біріншіден, олар халықаралық конференциялардың немесе ... ... үшін ... ... ие ... ... және ... ие бола тұра халықаралық құқықтың қайнар көзі болып табылмайды.
Алайда, шарттық нормалардың кейінгі қабылдануына ... бір өз ... ... ... 1977 жылы орын ... 1971 ... ... мен
мұхиттарда және олардың түбінде және қойнауында ядролық ... ... ... жоятын қарулардың басқа да түрлерін орнатуға тыйым салу туралы
келісім-шарттың әрекет етуін ... ... ... (және де
кейінгі 5 жылда ... ... бес ... ... етуінің нәтижесін
қарастырып, шарт ережелерінің бұзылмауын ескертіп ... ... ... ... ... ... өзінің заң күшіне енгеннен кейін толық құқылы халықаралық
құқықтың ... ... ... ... ... қол қойдыру үшін
ашылатын құжатпен үйлесіп жүруі ... ... ... ... ... ... ... конференцияның қорытынды актісі конференцияға қатысушы
мемлекеттері үшін қол қою үшін (кейін оны ... ... ... ... ... ... ... бойынша БҰҰ-ның Конвенциясының конференциясында
қабылданған мәтінімен бірге үйлесіп жүрді).
Үшіншіден, халықаралық конференциямен ... ... ... актісі немесе нәтиже құжаты өзінің мазмұнына және саяси-құқықтық
маңыздылығына байланысты өз бетінше жеке халықаралық ... ... ... ... ... Осындай құжаттар санына жатқызылуы мүмкін – ... ... ... және ... ... ... (СБСЕ)
қорытынды актісі және СБСЕ шеңберіндегі басқа да қорытынды құжаттары, соның
ішінде 1989 ... СБСЕ ... ... ұлттық заң жүйелерін
халықаралық құқық нормаларға сәйкестендіруге ... Вена ... ... ... құжаты; 1994 жылғы Будапешт құжаттары,
соның ішінде ... ... ... ... ... Кодексі.
1995 жылы Г.В. Игнатенконың баспасымен шыққан “Халықаралық ... ... ... 1975 ... ... ... актіге
берілген құқықтың сараптамаға қосылуға болады, яғни аталған құжаттар
нормативті актілер болып ... және ... үшін ... ... көзі ... танылады.
1975 жылғы СБСЕ қорытынды актінде БҰҰ жарғысының ... ... ... ... туралы айтылмаса да, мүше-мемлекеттер үшін
қалай болса да әрекет етудің міндетті заң ... ... ... детальді түрде қарастыратын олсақ, актінің тіпті толығымен 3 бөлімі
және көптеген тараулары мүше-мемлекеттер үшін ... ... ие ... көп, және оған ... мүше-мемлекеттері шарттық міндеттемелерін орындау
бойынша өзара қадағалауды (соның ... ... ... асыру бойынша
күрделі құқықтарға ие. Және де осындай қадағалау-бақылау шаралары ... және 1991 ... ... және ... етіп отырған халықаралық
құқық нормаларға өзінің ұлттық заңдарын сәйкестендіру немесе үйлестіру
бойынша ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
1994 жылғы Будапешт әрекет ету Кодексі белгілегендей – осы ... ... ... міндеттеуші сипатына ие” деп көрсеткен, яғни
мүше-мемлекеттері үшін құқықтық заңды ... ... ие, ... ... мемлекетін өзінің саяси міндеттемелерін басқаша орындатуға
болады, соның ... ... ... және әскери сенімгерлік шаралар
бойынша халықаралық ынтымақтастық саласында.
Оған қоса, СБСЕ қорытынды ... ... ... беру ... жаңа ... айналдырды. Мерзімді болып табылатын кеңес жаңа тұрақты
әрекет ... ... бар ... ... және ... ... ... ұйымға (ОБСЕ) айналды. Осы органдар 1995
жылдың 1 қаңтарынан бастап бірден жұмысқа кірісті. Мәселен, ОБСЕ ... мен ... ... ... ... процесіне белсенді
қатысып отырды.
Халықаралық құқықтың қайнар көзі болып кейбір халықаралық ... ... ... ... табылады – мәселен, БҰҰ. БҰҰ-ның ішкі
құрылысы және ... ... ... ... Бас ... ұйымның барлық мүше-мемлекеттері үшін міндетті түрде
орындалуға ... ... 1993 ... 20 ... ... ... БҰҰ-ның Бас хатшының орынбасары дәрежесімен ... ... ... ... комиссар лауазымды орны бекітілді және БҰҰ-ның
Серкетариат шеңберінде адам ... ... ... ... Жаңа
құрылымдардың пайда болуы БҰҰ-ның мүше-мемлекеттердің қаражат ... де ... және адам ... ... ... ... мемлекеттермен қаралуы мойындалды.
Германия Федеративті Республикасының және Герман Демократиялық
Республикасының бір мемлекетке айналуы, ... ... ... ... мемлекеттердің БҰҰ-ның жаңа мүше-мемлекеттердің кіруі қосымша БҰҰ
қаражатының ұлғаюына әкеліп соқты, ұйымның Бас Ассамблеясының ... ... ... яғни белгілі бір резолюциялар арқылы, және осы
резолюциялар барлық мүше-мемлекеттермен орындалуға жатады.
БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің де резолюциялары ... ... ... ... ... төндіру, бұзу және ... ... ... ... резолюциялар. Осындай резолюциялар әрі БҰҰ-
ның мүше-мемлекеттері үшін міндетті (БҰҰ Жарғысының 25-бабы), әрі ұйымының
мүше емес ... де үшін ... ... яғни БҰҰ ... ... ... ... “... ұйым мүше-мемлекеттерін ... ... ... әрекет ету қағидалары) сәйкес қызмет ... ... етіп ... ... ... ... ... және қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қажет болуы мүмкін”.
БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің 1993 жылғы 25-мамыр ... №827 ... ... ... ... аумағында халықаралық гуманитарлық
құқықты өрескел бұзу үшін ... ... ... ... мақсатымен
Халықаралық трибуналды құрды және осы әрекетті жүзеге асыру үшін Югославия
бойынша Халықаралық қылмыстық ... ... ... 1994 жылы ... күні №955 ... бойынша Қауіпсіздік кеңесі 1994 ... ... ... 1994 жылының 31 желтоқсанға дейінгі мерзім ішінде ... ... орын ... ... және ... гуманитарлық
құқығын өрескел бұзу үшін жауапты ... және ... ... жауапты Руанда мемлекетінің азаматтарының осы аумақта және көршілес
мемлекеттерде жасалған қылмыстар үшін жауапты тұлғаларды ... ... ... трибуналды құрды, және осы әрекеттерді жүзеге асыру
үшін Руанда ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген әрекеттер осы органның
бұрын құқық қолдану қызметін атқаратын болса, қазіргі таңда БҰҰ-ның барлық
мүше-мемлекеттері, ... ... ... өзі ... ... ... ... органы ретінде қызмет етіп бастағанын көрсетуде. Бірақ ... ... ... ...... ... ... қызметін
қауіпсіздік кеңесінің мүше-мемлекеттері иеленіп отыр, және осындай
шешімдері де осы ... ... ... ... ... ... ... отыратын БҰҰ-
ның басқа да арнайы ... орын ... ... ... ... ... ұйымы, Халықаралық азаматтық авиация ұйымы және т.б.),
яғни келесі ... ... ... жүзеге асыруда – сәйкес заң ... соң ... ... ... ... ... халықаралық норма
мен стандарттарды, техникалық ... және ... ... арқылы.
Осыған қоса, құрылтайшы актілер шеңберінде халықаралық үкіметтік
емес ұйымдар және кейбір халықаралық органдар (мәселен, БҰҰ-ның 1982 ... ... ... ... ... ... Теңіз түбі бойынша
халықаралық органы, Теңіз құқығы ... ... ... ... ... ие ... жеке ережелері мен процедураларын қабылдап
отырады. Осындай құжаттар халықаралық ... және ... ішкі ... ... ... және ... ... субъектілерімен қарым-қатынасын реттейді, соның ішінде ... ие ... да ... ... ... норма шығармашылық
қызметі халықаралық ұйымдары өздерінің ішкі ... ... ... ... ... ... құқығының дамуын байқауға болады.
Ерекше көңіл бөлетін бір мәселе – БҰҰ халықаралық соттың ... Осы ... ... шешімдері халықаралық құқықтың қайнар көзі
болып табыла ма? БҰҰ ... соты ... ... кез ... сот
органы сияқты) құқық шығармашылық орган емес, құқық ... ... ... яғни нәтижесінде соттың шешімдері жаңа халықаралық құқықтың
нормаларын құрастырмайды. Соттың ... ... ... қайнар көзі
болып табылмайды, тіпті олай болуы да мүмкін емес. Көрсетілген шешімдер тек
дауласып отырған мемлекеттер үшін ғана міндетті күшіне ие ... ... ... бір ... ... ... БҰҰ халықаралық сот шешімдері де,
халықаралық үкіметтік емес және т.б. органдар мен халықаралық ұйым ... ... ... мен ... ... ... ... халықаралық-құқықтық нормалардың негізін құруы қалай болса ... жылы ... ... ... ... ... ... Дипломатиялық академиясының және РФ СІМ Мәскеу халықаралық
қатынастар мемлекеттік институт авторлары жазған “Халықаралық құқық” жазба
еңбегінің авторларының ... ... ... сот ... ... сот өзіне қарастыруға берілген дауларды қарастыру және мән бойынша
шешім қабылдау кезінде негізге ... ... ... ... ... орын ... Бірақ егер дұрыстап мән ... ... ... ... кезінде байқауға болады – “халықаралық құқықтың
негізінде өзіне берілген дауларды қарастыруы тиіс ... сот ... ... ... – ...” деп ... Кейін қайнар көздер ретінде
қарастырылатын құжаттар тізімі берілген. Осындай ... ... ... ... ... ... ... жатқызады:
“a) жалпы және дауласып отыратын мемлекеттермен белгілі бір ... ... ... арнайы халықаралық конвенциялар;
b) құқық нормасы ретінде танылған жалпы қолданушы тәжірибе түрінде
халықаралық әдет-ғұрып;
c) өркениетті ұлттармен танылған жалпы құқық қағидалары;
d) статуттың 59-бабына ... ... ... ... сот ... осы аталған дау бойынша қатысушы тараптар үшін орындалуға міндетті),
сот шешімдері және әлдеқайда атақты және ... ... ... әр ... ... ... ... бойынша мамандардың
доктриналары құқық ... ... үшін ... көмекші құралы ретінде
қолданылады”.
Жоғарыда көрсетілген сотпен шешім шығару кезінде ... ... ... сот ... және ... ... ... халықаралық құқық мамандарының жария құқық бойынша доктриналары
халықаралық құқықтың толық ... ... көзі ... ... ...... құқықтың негізгі субъектілері ешқашан өз
әрекеттерінде сот шешімдерін басшылыққа ... ... ең ... ... құқық ғалымдарының доктриналық жұмыстарын да.
Олай болуы мүмкін де емес, мәселен ... ... бір ... ... ... ... түскен күнінде тіпті ең атақты ... ... ... ала ... бір ... егер БҰҰ-ның халықаралық соты халықаралық үкіметтік
емес ұйымының соттық органы. Егер сот құқық қайнар көзі болмаған жағдайында
сот прецедентін де ... ... ... ... бірақ БҰҰ-ның
халықаралық соты – ол тек қана ... ... ... ... ... болып табылмайды.
Диплом жұмысымның соңғы тараудың екінші бөлімін қорыта ...... ... ең ... ... мемлекет болып табылады.
Және бүгінгі күнге қалыптасқан халықаралық құқық нормаларын қалыптастыру
тәжірибесі осы тұжырымдаманы ... ... ... ... ... ... ... екінші жартысында халықаралық ұйымдар осы ... ... ... ... ... ... ... түсті.
Әрине, халықаралық ұйымдардың осындай қызмет түріне ие болу ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда белгілі бір ұйымға
мүше ... ... ... тобы ... ... құқықпен қамтамасыз
етуде. Жарты ғасыр ішінде халықаралық ұйымдар санының тез өсіп кетуіне
байланысты, осы ... әр ... ... ... ... соқты.
Нәтижесінде, қазіргі кезде кейбір ұйымдардың халықаралық құқық ... орны мен ролі ... ... ... осы ... ... ... қатысуда. Бірақ, қалай ... да, кез ... ... ішкі процесуалды ережелері не басқа да нормативті құқықтық актілері
жалпы халықаралық құқыққа әсер етуде.
Қолданылған әдебиеттер ... Potter A.J. The legal effects of ... in ... Law. 1945,
pp. 803-806.
5 В.И. Муравьев. Международные организации – ... ... ... ... ... 1990, стр. 13-14.
6 П.Е. Казанский. Учение о ... ... ... 1901, ... К.А. ... ... публичное право. М., издательство “Проспект”,
2003, стр.248.
8 И.И. ... ... ... Особенная часть. М., Издательство
БЕК, 1997, стр. 88.
9 Ф.Ф. Мартенс. Современное международное право ... ... ... М., 1996, стр. 45.
10 Г.И. Тункин. Теория международного права. М., 1970, стр. 343.
11 Е.А. Шибаева. Правовые вопросы ... и ... ... М., 1988, стр. ... О.В. ... Международные организации: принятие решений. М., ... стр. ... В. ... ... международной организации. М., 1979, стр. 60.
14 С.А. Малинин. О правосубъектности международных организаций. М., ... ... ... М., 1994, стр. ... Э. ... ... международное право. М., 1983, стр. 256.
17 International Court of Justice. Reports. 1949, pp. ... Yearbook of ... ... Vol. 16, ... 1977, ... С.А. Малинин. О правосубъектности международных организаций. М., ... С.А. ... ... ... мен сот жүйесінің конституциялық негіздері.
Алматы, “Айдана” баспа орталығы, 2001, 168-бет.
21 Yearbook of International ... 40th edition, ... 2003, pp. ... K. Skubiszewski. Uchwaly prawotworcze ... ... 1965, s. ... Г.И. ... Теория международного права. М., 1970, стр. 214.
24 Japanese AIL. 1982, No. 25, pp. ... A. ... Rules of ... of the Security Council. // ... ... Law, 1970. Budapest, 1971, pp. 176.
26 M. Lachs. Wspolazesne organizacye ... i zasway ... P:P, 12/214, 1963, str. ... L. ... Le droit interne de ... des Nations Wnies.
//AFDI, vol. 3, 1957, pp. ... Е.А. ... ... международных организаций как отрасль современного
международного права. Советское ... и ... 1978, №1, стр. ... D. Anzilotti. Cours de Droit International. P., 1929, pp. 205.
30 С.В. Черниченко. Юридическая природа ... ... ... ... М., 1973, стр. ... В.Ю. ... ... природа правил процедуры международных
организаций. Автореферат диссертации, Ярославль, 1989, стр. 62.
32 О.Г. ... ... ... ... М., ... ... Yearbook of International Law Comission. Vol. 1, 1959, pp. 24.
34 ... ... ... ... 26-я ... ... №26
(А/8426) стр. 62.
35 G. Scott. Rules of Procedure of the Conferences of American states. The
International ... of American States ... 1931, pp. ... ООН. ... ... М., 1981, стр. ... Г.И. Тункин. Разрядка напряженности и международное право. Коммунист,
1974, стр. ... Special ... American Journal of ... Law. Vol. 20, №4,
1926, pp. 204.
39 Devorah Eade. Development, NGO’s and Civil Society: selected essays ... in ... Oxford, 2000, pp. ... Д.А. ... ... ... ... Вопросы
философии, 1975, №5, стр. 108-118.
41 Д.А. Керимов. Правотворчество. Теория и законодательная техника. М.,
Прогресс, 1974, стр. ... С.С. ... ... ... ... т. 1, стр. 308-309.
43 С.С. Алексеев. Проблемы теории права. т. 2, стр. 5.
44 Е.Т. ... ... ... ... ... ... М.: ... 1980, стр. 34-35.
45 Г.И. Тункин. Теория международного права. М., 1970, стр. 273-274.
46 С.С. Сартаев, Ш.Ю. Тастанов. Диалектика демократии и ... ... ... юридическая №4, 1997, стр. 55.
47 С.З. Зиманов. Теория и практика автономизации в СССР. Алматы, 1998, стр.
131.
48 К гармонии ... // ...... стр. 2.
49 М.Т. Баймаханов. Конституция СССР 1977 года о статусе Союзной Республики
и ее месте в ... ... ... В ... ... основы
статуса союзной республики, Алма-Ата, 1985, стр. 35-38.
50 В.А. Ким, Г.В. Ким. ... ... ... ... Казахстан.
Алматы, 1998, стр. 11-16.
51 Евразиялық одақ жобасы // Егемен Қазақстан – 16.06.1996, 1-2 бет.
52 Е.А. ... ... ... ... ... ... ... отношения, 1986, стр. 39-64.
53 American society of International Law. Proceedings of the 77th ... ... 1985, pp. ... S. Bastid. Le Droit International de 1995 a 1999. Annuaire frangais ... ... 2000, pp. ... А.П. ... ... и ... ... международного права.
М., Международные Отношения, 1970, стр. 123.
56 Д.А. Керимов. Методологический аспект ...... ... стр. ... А.П. ... Кодификация и прогрессивное развитие международного права.
М., ... ... 1970, стр. ... А.П. ... ... и ... ... международного права.
М., Международные Отношения, 1970, стр. 121.
59 М.П. Дружков. ... ... ... в ... и ... ... ... Киев, Наука думка, 1986, стр. 51.
60 Г.И. Курдюков. Государство в ... ... ... 1979, стр. ... А. ... Международное право. М., 1959, стр. 118-121.
62 Аристотель. Политика. Соч. В 4 т. Кн. 1, М., 1984, стр. ... Г.И. ... ... в ... ... ... 1979, стр. ... Е.А. Шибаева, М. Поточный. Правовые вопросы ... и ... ... М.: ... МГУ, 1988, стр. 53.
65 H.G. Schermers, N.M. Blokker. International Institutional Law. ... edition, the Hague, 1995, pp. ... F. ... The Legal Nature of ... ... ... for International Ret. Vol. 51, 1982, pp. 203-205.
67 Е.А. Шибаева. Правовой статус межправительственных организаций. ... стр. ... К.А. ... ... ... ... М.: ... 2003, стр.
11.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағдарыс жағдайында мұнай өнімдері нарығының жағдайы мен даму болашағын талдау69 бет
Еңбек туралы жалпы және арнайы нормалар12 бет
Еңбекті өлшеу және нормалау5 бет
Қасым хан, Есім хан, Тәуке хан, жеті жарғы10 бет
Құқық және құқыққа сай тәртіп3 бет
Құқық нормаларын іc жүзіне асыру9 бет
Құқық нормаларын талқылау6 бет
Құқық нормаларын қолданудың тәжірибелік ерекшелігі76 бет
Құқық нормаларының теориялық негіздері25 бет
Құқық нормаларының құрылымдық мен элементтерінің сипаттамасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь