Геоақпараттық технологияларды қолдану

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Геоақпараттық жүйелер кеңістіктік мәліметтер мен технологиялардың негізі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Геоақпараттық жүйелердің картографияда қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... 20

2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Атырау облысының мұнай құбырларына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2 Аймақтың географиялық.геологиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
2.3 Топографиялық картаға құбырларды түсірудің ерекшеліктері ... ... ... ... ..65

3. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУДЫҢ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Мұнай құбырын түсірудің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .74

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 92
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 93
Өткен ғасырдың соңында ақпараттық жүйелердің жаңа класы — географиялы ақпаратты жүйелер (ГАЖ) пайда болды. Олар табиғи ресурстарды басқару мен өндірістің көптеген түрлерін ұйымдастырудың негізгі құралына айналып отыр.
Жер шарының ғажайып табиғи су қоймасы - Каспий теңізі Евразия материгінің үлкен және ішкі бөлігін алып жатыр. Каспийдің Казақстанға тиесілі бөлігіне Каспий теңізінің солтүстік – шығыс жағалауы мен Каспий ойпатының оңтүстік –шығыс бөлігі жатады.
Казақстандық жаға сызығының ұзындығы 2320км-дей, оның ішінде 20 м-ге дейінгі тереңдікті солтүстік бассейнінің үлкен бөлігі және 800 м тереңдікке дейінгі орта бассейннің шығыс бөлігі.
1.Берлянт А.М. Геоиформационное картографирование. - М.,1997, 64 с.
2. Кошкарев А.В.,Тикунов В.С. Геоинформатика.- М.,Картгеоцентр-
Геодезиздат. 1993,213 с.
3.Коновалова Н.В., Капралов Е.Г. Введение в ГИС.- М., 1997, 160 с.
4.Линник В.Г. Построение геоинформационных систем в физической
географии. - М., изд. МГУ, 1990, 80 с.
5.Лурье И.К. Геоинформатика. Учебные геоинформационные системы. - М.,изд.МГУ, 1997, 115с.
6.Кошкарев А.В., Каракин В.П. Региональные геоинформационные системы.-М. ,Наука, 1987, 126 с.
7.Беручашвили Н.Л. "Четыре измерения ландшафта".-М.,Мысль , 1986, 182с.
8.Трофимов А.М. , Панасюк М.В. Геоинформационные системы и проблемы управления окружающей средой . - Казань, изд-во Казан. Ун-та , 1984.
9.Берлянт А.М. Образ пространство: карты и информация М. , Мысль , 1966, 240с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..................................................................................................................3
1. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Геоақпараттық жүйелер кеңістіктік мәліметтер мен технологиялардың негізі ретінде............................................................................................................6
1.2 Геоақпараттық жүйелердің ... ... ... ...
2.1 Атырау облысының мұнай құбырларына сипаттама...................................30
2.2 Аймақтың географиялық-геологиялық жағдайы.........................................55
2.3 Топографиялық картаға құбырларды түсірудің ерекшеліктері..................65
3. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың өзектілігі.
Өткен ғасырдың соңында ақпараттық жүйелердің жаңа ... -- ... ... ... (ГАЖ) пайда болды. Олар табиғи ресурстарды басқару мен өндірістің көптеген түрлерін ұйымдастырудың негізгі құралына ... ... ... ... ... табиғи су қоймасы - Каспий теңізі Евразия материгінің ... және ішкі ... алып ... ... ... ... бөлігіне Каспий теңізінің солтүстік - шығыс жағалауы мен Каспий ойпатының оңтүстік - шығыс бөлігі жатады.
Казақстандық жаға ... ... ... оның ... 20 м-ге ... тереңдікті солтүстік бассейнінің үлкен бөлігі және 800 м ... ... орта ... ... ... бір ... - адам ... жиі өзгеретін климаттық жағдаймен түсіндірелетін, оның деңгейінің тұрақсыздығы. Соңдықтан да, теңіз ... ... ... ... емес және ... ... суының балансын құрайтын экстраполяция тәсілімен алынатын және ... ... ... ... - ... және ... ... әдістерге негізделген.
Көмірсутекпен ластану көздері - су тұрақтар, кеме шаруашылығы және ... ... ... ... ... ... көтерілуіне байланысты жағалау шаруашылығынан жел көтерме әсерінен туындаған төгілу, бұрғылау және мұнайды тасымалдау кезіндегі авариялық жайылымдарға байланысты ... өсіп ... ... ... ... - газ ... су басуы басты мәселе болып отыр.
Сөйтіп, 2001 жылдың наурызында белсенді мұз қозғалысы Тажғалы, Южный өндірісіндегі екі консервацияланған ... ... ... ... ... алу ... жартылай суда тұрған качалкалар тозған құбырлармен мұнай айдауда. Мартышенский, Приморский, Прорвинский және Бузачинский тобындағы кенорындарын теңіз және тежеме көтермелі ... ... ... алып ... оларды толық су алудан үнемі жаңартылып отыратын, жергілікті материалдан (құм, саз, т.б.) жасалған, техника жағынан тиімсіз, жел ... ... жиі ... ... ... Көкарна, Тажығалы, Прибрежный, Пустынная, Морское кен орындары толық су астында. Қазірдің өзінде, көмірсутекпен ластану ... ... ... Солтүстік Каспийдің шығыс бөлігінде байқалды, онда оның концентрациясы шекті рауалы концентрациядан ... (0,05 ... ... ... ... атап өту ... ол, ... мұнай мен газ өндіру, тасымалдау, өңдеумен және қазіргі кезде 57600,0 мың тоннаға жеткен, оның ішінде 2,2 мың тоннасы - улы, ал 83,1 мың ... - ... ... және тұрмыстық қалдықтарға байланысты түсіндіріледі.
Шығарылатын қалдықтардың жылдық көлемі - 320057,1 тонна. Мұнай өндіруші аймақтарда мазутталған жерлер ... ... 185,2 мың ... метр.
Сөйтіп, Каспий теңізі мен оның жағалауы, Қазақстан үшін тек қала мұнай долларының көзі емес, сонымен қатар экологиялық апат аймағы. Бұл ... ... ... ... ... және дистанционды зондтау әдістерімен жаппай бақылаусыз шешу мүмкін емес.
Аумақ, адамның өмір сүру ортасы ретінде, көптеген ... ... ... ... ... классикалық ғылымдарға қарағанда ертерек пайда болған. Бірақ, ... ... ... дамуы қоршаған ортамен араздыққа алып келген кезде, аумақты табиғи - ... ... ... ... ... ... өршуде. Аумақтың табиғи және антропогендік факторлар әсерімен даму заңдылықтарын білу - ... ... ... он жылдықта аумақты зерттеуді осы әдіспен жүзеге асуына көп көңіл бөлінуде.
Негізгі мәселелердің бірі - ... ... ... ... технологиялар пайда болуының алдында, шешім қабылдау үрдісі уақытқа, ... ... де ... ... ... ... зерттеу бағыттарының үш тобын көрсетуге болады (1.1 сурет). Ол - зерттеу бағыты, ол, мысалы, берілген аумақтың ... ... ... оның ... заңдылығы қарастырылғанда қолданылады.
Қолданбалы бағыт, оған негізделіп, нақты мәселелер шешіледі, мысалы, мұнай өндіріс ... ... ... ауданын анықтау. Және де, жобалық - ізденіс жұмыстар, мысалы, берілген аумақта экологиялық таза ... ... ... ... және ... Сөйтіп, тек соңғы қорытынды сатыда ғана шешім қабылданады, ... ... ... ... құру ... ... ... көпсатылы үрдіс кешенді және сапалы шешімге кепіл бола алмайды. Адам өмір сүру ... ... ... ... апат ... ... шешімдер нәтижелеріне көптеген мысалдар келтіруге болады.
Қазіргі кездегі геоақпараттық технологияларды қолдану аумақты зерттеудің барлық сатыларын - ... ... ... дейінгі, бір уақытта зерттеуге мүмкіндік береді. Осындай интегралданған берілгендер негізінде шешім қабылдау үрдісі ... ал ... ... ... Қазақстан жағдайында табиғи және минералды ресурстарды игеруді бақылау ... ... ... ... ойымызша, өзінде аумақтық объектілер, олардың қарым - қатынастар анализы үрдісі және космостық мониторингті біріктіретін геоақпараттық жүйе (ГАЖ) мүмкіндігі жоқ ... ... ... алғашқы объектісі және оның негізіндегі ГАЖ - сі ... ... ... ... ... ... ... үшін, әртүрлі экономикалық, әлеуметтік және ғылыми-өндірістік міндеттер тұрғысынан шешімдер қабылдауды ... үшін ... ... баға ... болжау және басқару шараларын жүзеге асыруы керек.
Қазіргі кезде ақпараттық жүйелерді ... ... ... ... мен ... тұратын тар шеңбердің шекарасынан шығып келеді. Ақпараттық жүйелермен жұмыс жасау қажеттілігі ... көп ... ... ... ... ... интеграциялау көмегімен басқару, бизнес міндеттері, мамандардың мониторинг ісі мәселелері ғана емес, сонымен қатар барлық ... ... ... ... ... келеді.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы зерттеу жұмысының өзектілігін айқындай түседі.
Зерттеу нысаны. Атырау облысының мұнай ... ... ... салу.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Атырау облысының мұнай құбырларын топографиялық картаға салу кезінде геоақпараттық жүйені және технологияларды ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей міндеттер алға қойылады:
- геоақпараттық жүйелердің мазмұны мен мәнін ашу;
- геоақпараттық жүйелердің картографияда қолданылуын анықтау;
- Атырау облысының мұнай құбырларына сипаттама ... ... ... ... ... ... геоақпараттық жүйесін жасау және оны жүзеге асыру;
- топографиялық картаға құбырды түсірудің ерекшеліктеріне баға беру;
Дипломның ғылыми жаңалықтары:
- алғаш рет ... ... ... ... Атырау облысының мұнай құбырларын топографиялық картаға түсіру технологиясы ... ... ... шешу ... ... игеретін маңайдағы экологиялық тепе-теңдікті сақтайтын табиғатты пайдаланудың оңтайландырылған ... - ... ... ... ... ресурстарды тиімді пайдаланудың және қоршаған ортаны қорғаудың кешенді шаралары жасалынды.
Дипломының құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ... ... мен ... ... ... ...
1. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Геоақпараттық жүйелер кеңістіктік мәліметтер мен технологиялардың негізі ретінде
ГАЖ технологиясының даму тарихын төрт кезеңге бөлуге болады. ... ... 50 ... ... технологияның жетістіктерімен 60 жылдары пайда болған графикалық дисплейлер және де ЭЕМ ... ... ... ... ... ... Бұл ... тағыда бір ерекшелігі грамматикалық алгоритмдер және де графикалық мәліметтреді дисплейде бейнелеу мүмкіншілігімен кеңістік сараптама әдістері және деректер қорын ... ... ... ... ... мен ... ... дамуына және жетістігіне ықпал жасаған, әрине бұл ... ... ... ... ... мен оның ... 60 жылдың басында жасалып, бұл ГАЖ осы ... ... ... ... келе ... ... ... болып Роджер Томплинсон болып табылады, және де осы кісінің жетекшілігімен көптеген ... ... ... ... жасалып, іске асырылды.
Сонда, Канаданың ГАЖ-лері ГАЖ технологиясына дамуына және өркендеуіне қосқан үлесі қандай деген заңды сұрақ туады.
1) ... ... ... автоматтандыру процессінде сканерлерді қолдану.
2) Картографиялық ақпараттарды тематикалық қатпарларға бөлу және олар үшін "деректер атрибуттік (өзіндік қасиеті) таблицасын құру. Бұл жетістік ... ... ... ... файлдарға бөлу мүмкіншілігі пайда болды. Осы файлдан объектілердің тұрған орны (жері) туралы геоақпарат және сол объектілер туралы ақпараттар орналасқан [1, 10б]. ... ... ... және ... ... ... ... және Масачусец технологиялық университетінің кеңістікті сараптау лабораториялары өз үлестерін қосты. ... ... ... кең ... таралып көптеген ГАЖ қосымшаларына деректер қорын жасауға мүмкіншілік берді.
Қазіргі кездегі Гарвард лабораториясының белгілі программалары:
- SYMAP (көпбағытты картографиялық ... ... ... ... ... ... SYMVU ... бейнелерді көрсету)
- ODYSSEY (белгілі ARK/INFO-ның негізін салушы)
Мемлекеттік кезең. 1930 алғашы, 1980 алғашы. Ірі геоақпараттық жүйелерді мемлекет тарапынан ... ... ... кезеңі деп айтсақ та болады. Себебі осы кезде жеке дара ... және де ... ... ... ... үлесі саябырсыды. Соның салдарынан ГАЖ саласында мемлекет тарапынан ірі институттар құрылды.
Бұған себеп болған жәйт, АҚШ 60 жылдың ... ... ... санағын жүргізуге пайдалану еді. Оны жасау үшін халық санағын деректерін географиялық әдістемесін ... ... ... ... Осы ... ... ... үшін АҚШтың Ұлттық әлеуметтік санақ бюросы құрылды (ҰСБ), және де атты кешенді жоба жасалды. ... ... ... үшін арнайы формат DIME жасалды. Мұнда бүкіл АҚШтың тұрған мекен жайлары тік бұрышты координаттар мен ... ... ... ... ... көрсету және өңдеу алгоритмдерін программа ретінде POLYVRT (керекті координаттарда тұратын ... ... және ... ... ... ... ГАЖынсы және Гарвард лабораториясынан алынды.
Сонымен, бұл кезеңде бірінші рет кең түрде географиялық ақпараттарды басқаруда топологиялық тәсілде пайдаланылды және де бұл ... ... ... ... ... ... математикалық амалмен көрсетілді.
Осындай ГАЖ-ды мемлекеттік қолдау ГАЖ-дың ары қарай дамуына мүмкіншілік берді де, DIME - ... ... ... (тәжірибелік) жұмыстар ГАЖ аумағында, әсіресе көшелердің торабынан ... ... ... ... ... ... ... аумағында, әсіресе көшелердің торабының көрсеткіші 1-суретке сәйкес көрсетілген.
481965173355
1-сурет - . ГАЖ ... ГАЖ ... ... ... ... ... ... навигацияның (бағытты анықтау) автоматтық жүйесі жасалды;
- қала қоқыстарын шығару жүйесі жасалды;
- төтенше ... ... ... жүру ... ... тағы басқалар.
Осы кезеңде шоғырында айналып өткен пунктерге байланысты үлкен қалалардың атлас карталары жасалды. Ол атластарда 1970 ... ... ... ... өркендеу кезеңі, 1980 басымен осы уақытқа дейін.
Осы кезеңде көптеген ... ... ... ... ГАЖ ... Осы ... кеңістікте жатпайтын деректер қорымен интеграциялап, оны кеңейту, кәсіби емес көптеген қолданушылардың пайда болуы , деректер қорын қолдау ... ... ... ... жетістіктер арқасында геодеректер қорын үлестіруші және корпоративтік қолданушы жүйелеріне жол ... ... Джек ... ... ... ... ... ұйымдастырды (ESRI). Бұл институттың негізгі бағыты Гарвард лабораториясы және де басқа мекемелердің ГАЖ-технологиясының әдістемелеріне, технологиясына және алдыңғы қатарлы ой ... ... ... ... басында атақты ArcINFO TUС - ... іске ... және осы ArcINFO осы ... ... ... қатарлы технология болып есептелінеді. Бұл ГАЖ технологиясында ... ... ... яғни ... екі түрде графикалық (геометриялық) және интрузивтік түрде екі бөліп сақтау, және көрсету жүзеге асырылды.
Демек, интрузивті ақпаратты сақтау және ... ... ... (INFO) үшін ... реакциялық басқару жүйесі жүзеге асырылды, ал графикалық білектілерді сақтау және ... ... ... үшін (ARC) ... программа жасалды. ArcINFO жекеменшік компьютерлер үшін жасалған бірінші программалық пакет болды. Сонымен қатар, бұл пакет (ArcINFO) басқа техникалық ... ... көп ... ... жұмыс істей береді. ArcINFO алғашқы жетістіктері орман-тоғай шаруашылығында қолдануы болады. Қазіргі кезде бұл программалық құжат, ESRI.INK компаниясының жеке дара ... ... ... ... ... ... белгілі.
Екінші коммерциялық кәсіп орын болып Intergraph Cozp болып табылады. Бұл ... ... ... ... жасауда алдыңғы қатарда келе жатыр.Бұл 1969 жылы ,бастапқы аты M&S Computing атымен IBM ломпаниясының бұрынғы қызметкері Д ... ... Бұл ... ... жетістігі А.Қ.Ш соғыс кәсіпорын кешендерін (ВПН) ракеталарды бағытын басқаруға арналған.Бұл фирманың активінде, бірінші ... ... ... ... ... ... жүйесін жасап шығарады.
Қазіргі кезде фирма ГАЖ-ге арналған ... ... ... ... ... ... алғашқы қатарда келе жатыр.
Пайданушылар кезеңі.1980жылдардың аяғы мен қазіргі уақытқа дейін.
Геоақпарат технологиясын жасаушылар арасында ... ... ... ГАЖ ... ... ... ... программалармен қамтамассыз етіліп, тіпті бірімен бірі байланыс топтар құрып, геодеректерге үлкен сұраныстар жасалып және де ... ... ... геоақпараттар инфроқұрылымы пайда болды.
Бұл шақта тұтынушыларға жаңа қарым - қатынасты, геоақпаратты программалар құрастырушы және иесі ... ... ... ... ... ... жұмысшы станциясы, осы жоғарыда көрсетілген программалармен жасақталып, табиғи байлықтарды және жерді пайдалануға бағытталған [2, 58б].
Бәсекелердің арқасында ESRI.INS 1994 жылы (ArcView for Windows) ... ашық ... ... ... Нарықтық экономика барысында және фирмалардың бәсекелесуінің кезінде дара компьютерлерге арналған программалар өте ... Бұл ... ... ... ГАЖ технологиясына бағытталған мамандарды оқытып дайындау фирмалар мәжбүр болды.
Ілгері дамыған елдерде бұл ... ... ... ... ... ... ... дайындауға бағытталады.
ГАЖ технологиясы басқа информациялы технологияларға қарағанда жеке дара ... және бұл ... ... дамуы ғылым мен өндіріс салаларын кең түрде қамтуын, ГАЖ-ға қысқа да түсінікті анықтама беру өту ... ... ... ГАЖ - бұл жер бетінің бір ... ... ... ... өңдеуге және басқаруға арналған құрал.Ал термин болса интелектуалдық, мәдениеттік, экономикалық және саясаттық мақсатта өзгеріп тұрады. Бұл ... өте ... ... ... ... - бірі ... ... пайда болды.
Егер біз ГАЖ-ға анықтама бермей, тек баяндама жасасақ , бұл деректер ... ... ... ... ... ... және статистикалық және географиялық талдау жасайтын және біріктіретін технология.
1-кесте
Географиялық ақпараттық жүйе көрсеткіші
Термин
Шыққан көзі
Географиялық ақпараттар жүйесі
Геоматика
Американдық ... ... ... ... жүйе
Жер ғылыми мен геологиялық ақпараттық жүйе
Пәндік терминология
Кеңістік ... ... ... ақпараттық жүйе
Географиялық емес терминология
Сонымен, географиялық ақпараттық жүйе деп - кеңістңкте координатты түрде таралған немесе белгіленген және бейнеленген деректерді ... ... ... ... ... ететін информациялық жүйені айтады.
ГАЖ территориялық қамыту бойынша, глобалдық планеталық, континенттік, националдық немесе мемлекеттік, регионгалдық, локалдық және ... ... ...
Ақпаратты моделдеу және қолдану аумағында - қалалық, функционалдық табиғатты қорғау жәен т.б. болып бөлінеді. ... ... ГАЖ ... бес ... ... ... Бұл ақпараттық құрал, программамен қамтамасыздандыру, деректер, орындаушылармен (жұмысты) және әдістемелер.
Ақпараттық құрал (сайман)
Программамен қамтамасыздандыру
Геоақпараттық жүйе
Деректер
Әдістемелер
Орындаушылар
2-сурет - . ГАЖ ... ... (ГАЖ) ... ... ... ... текті деректер мен ақпаратты біріктірудің негізі ретінде, әкімшілік шешімдер қабылдауға арналған негізгі элемент болып табылады [3, ... ... ... ... күйі мен ... алғанда аумақтарды тиімді басқару, әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, тек қана ГАЖ ... ... ... ... ... Компания ГАЖ/ДҚБЖ технологияларыын негізге алған қазіргі заманғы бірқатар ақпараттық жүйелерді әзірлеп, бірнеше ірі қазақстандық мұнай компаниясының өндірісіне ... ... ... компаниясында инфрақұрылым бойынша Корпоративтік геологиялық деректер қорын әзірлеу және ендіру - 2002
- компаниясында ... ҚО ... ... ... ... - 2002
- үшін қоршаған ... ... және ... күйі ... ... ... ... әзірлеу -2004, 2006, 2008
- Барлау Өндіру>> АҚ-ның өндірістік инфрақұрылымының Корпоративтік геоақпараттық жүйесін әзірлеу.
Орындалатын ... ... ... үлестірілген ақпаратты басқару, талдау мен өңдеу бойынша ... ... ... ... қорғау мен байқау саласындағы бағдарламалық құралдарды әзірлеу және ендіру.
Инфрақұрылымды және табиғат қорғау ақпаратын автоматтандыру мен басқару міндеттері үшін ҰҒЗ ... және ... ... ... ... ... және ресурстық ақпаратты басқаруға арналған кеңістіктік деректердің электрондық жүйелерін әзірлеу:
аумақтық басқарушылық және жобалық шешімдерді негіздеу;
табиғатты қорғау қызметін басқару;
экологиялық және ... ... мен ... ... ... ... ... деректерді есепке алу, түгендеу және бір жүйеге ... үшін ... ... ... ... түрде сақтау және басқару;
табиғатты пайдаланушылар мен бақылаушы ... ... ... ... ... ... ... түрде автоматтандыру;
қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалану саласында ақпараттық қолдау көрсету.
Геоақпараттық жүйенің жаңа буыны:
Қазіргі кезде ГАЖ әртүрлі компьютерлі платформада ... ... - ... ... ... ... ... стол үстіне орналасқан жекеменшік компьютерлерге дейін.
ГАЖ - технологиясы әртүрлі фуекциялармен құжатармен қамтамасыз етілген. Бұлар, географиялық ... ... ... және ... ... ... ... компонент болып деректер қорын басқаратын жүйе (ДҚБЖ) кеңістікте сұранысты қолдайтын және өңдейтін, бейнелейтін құралдар мен функцияларға оңай жету үшін ... ... ... ... - бұл ГАЖ ... ең ... компоненті болып табылады.
Кеңістікте таралған географиялық деректер, олармен байланысты кестелік деректер пайдаланушының өзі жасауға мүмкіншіліг бар, немесе ... ... ... ... т.б. ...
ГАЖ технологиясын кең түрде қолдану адамның қатысымен болады. Адамдар (мамандар) бағдарламалық өнімдермен жұмыс ... ... ... ... ... ... ГАЖ технологиясын пайдаланушы болып техникалық мамндармен жәй қарапайым қызметкерлерде істейді. Оларға ГАЖ ... ... ... ... ... ...
ГАЖ-ді қолдануда оның табыстылығы және нәтижелілігі дұрыс жоба жасау және жұмыс шартына байланысты. Ал ... бәрі ... ... алғы ... мақсатына байланысты. Бұл кезде ГАЖ-ді қолданушы осы ГАЖ-дің бір бөлшегі ... ... ... және үлгілеу кезінде ГАЖ-ді қолданушы өзінен-өзі осы ГАЖ-дің бір ... ... ... ... ... жұмыс барысында үлкен тәжірибе қажет [4, 91б].
ГАЖ-дің басты артықшылығы бұл ... ... ... ... ... ... табу. Жалпы айтқанда, ГАЖ картаны өзінде сақтамайды, ол осы карталар туралы деректерді сақтайды. Ал осы деректер ... ... ... ... ... ... ...
ГАЖ кеңістіктегі деректерді, әрбір ерекшелеген (жекеленген) объектілермен географиялық ақпараттармен байланыстырады. Ал бұл ... ... ... ... ( ... ... ... ретінде сақталады. Мысалы, жол торабы жолдың осьтік ... ... біз жол ... көп ... ала ... Ал осы жол ... көбірек мәлімет алғымыз келсе (ұзындығы, ені т.б.) біз ... ... ... ... біз ... ... ... пайдаланып оны шартты белгілер деп жолды бейнелеп көрсете аламыз. ... ... ... ... ... отырып, картадағы объектілер туралы жаңа мәліметтер алуға болады, ... ... ... ... көлдің, тау жыныстардың жалпы ауданын табуға мүмкінщілік ... ... ... ГАЖ ... ... ... оның ... сақтамайды, ол деректер қорын ... ... ГАЖ да ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі кезде алдыңғы қатарлы геоақпараттық жүйелерде ... ... ... ... осы жүйенің басқа жүйелерге (қарапайым сызба ... ... ... жүйе ) ... өзгешелігі. Сондықтан осы қазіргі ... ГАЖ ... ... ... қорын басқару ... ... ... біз объектілер туралы үш ... ... ... бұл не: бұл қай ... ... және бұл ... объектілермен қандай байланыста .
Визуализация (көрсету). ГАЖдың соңғы нәтижесі, бұл ... ... ... ... түрінде көрсету. Географиялық мәліметтерді сақтау және көрсету өнімді әдістерінің бірі - карта. Бұрынғы уақытта картаны жүздеген жылға ... ... ... ... ... ... ГАЖ бағдарламалар бар. Солардың ішінде қазір жоғарғы сұранысқа ие ArcGis бағдарламалық пакеті [5, 110б].
ArcGis - бұл ... ... (ГАЖ) ... ... бағдарламалық өнімдердің шоғырланған жиынтығы.
ArcGis, кеңістіктік мəліметтерді құруға, басқаруға, интеграцияға, талдауға, бейнелеу жəне ... ... ... бағдарламалық өнімдері, ГАЖ-функционалдық пен бизнес-логика қажет етілетін барлық жерлерде үстел үсті, серверлік жəне тұтынушы ... WEB ... ... ... құрылғыларында қолдануға мүмкіндік береді.
ArcGis бағдарламалық өнімдерінің сызғышы ұранымен өңделініп, СОМ, Net, Java, XHL, SOAP ... ... ... ... саланың стандарттары негізінде құрылған.
ArcGis архитектурасының ауқымдылығы бағдарламалық қамтамасыздандырудың көптұтынушылық саралауы мен мəліметтерді жаңартуға арналған бірыңғай ... ... ... жеке ... мен ірі ... бағдарламалық қамтамасыздандырудың біркелкі келетіндігін білдіреді.
ArcGIS архитектурасы:
1. Үстел үсті ГАЖ
2. Серверлік ГАЖ
3. Ұтқыр ГАЖ
Үстел үсті ГАЖ-ы ArcGis Desktop - бұл ... ... ... ... ... ... мен ... интерфейсі бар бағдарламалар тобын ұсынатын ArcView, ArcEditor жəне ArcInfo-дан тұратын үш негізгі өнім. Олар біркелкі негізгі ArcMap жəне ... ... мен ... ... (ArcToolBox) түрлері бойынша топталған геоөңдеу құралдар жинағын қосады. ... - ең ... ... ... ... ... ... құруға, кеңістіктік мəліметтер жəне метамəліметтер жинағын басқаруға, əртүрлі қорлардағы мəліметтерді қолдануға, қарапайым саралау мен талдауды жүргізуге болады.
ArcEditor - бернелігі ... ... ... қамтамасыздандыру. ArcView мүмкіндіктерінен басқа топология бойынша байланысы бар объектілерді (кеңістіктік объектілер мен атрибуттар класстары арасындағы ... ... осы ... ... ... сонымен қатар көп тұтынушылық ДБЖБ-да сақталған геомəліметтерді саралауға (егер ДБЖБ-ға рұқсат ArcSDE арқылы жүргізілсе, нұсқаларды пайдаланатын көп тұтынушылық геомəліметтер қорларымен ... ... ... ... ... ... басқаруға арнайы құралдар бар (нұсқаларды қосу жəне келіспеушіліктерді шешу).
ArcInfo - ESRI үстел үсті өнімдерінің арасында ең ... ArcView жəне ... ... ... қоса ... ... құралдары, сонымен қатар жоғары сапалы карталар мен олардың көркемдік безендіруіне арналған барлық функциялар қосылады. Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ArcInfo ... жүйесімен мұра болып қалған қолданбалы модульдер енгізілген. Windows ... ғана ... ... ... да ... үсті ... ... ArcInfo Workstation Unix тобының операциялық жүйелерінде жұмыс жасайды.
Қосымшалардың жалпы архитектурасы ArcGis-дің ... ... ... ... ... ... жасағанға, жəне алынған нəтижелерді тікелей пайдалануға мүмкіндік береді. Геоөңдеу ортасында ... ... ... ... ... ... өз интерфейсі бар тұтынушы құралдары, есептер, метамəліметтер өзара байланысты, бұл ... ... ... ... ... артықшылықтар береді.
Қосымша модульдердің ArcGis тобының үстел үсті өнімдерін бірлесіп пайдалану, географиялық ақпаратты талдау жəне бағдарламалық қамтамасыздандырудың өнімділігін арттыру бойынша ... жаңа ... ... ... модульдер ArcGIS-дің барлық бағдарламалық өнімдеріне (ArcView, ArcEditor, ArcInfo) қол ... ... 3D Analyst - ... ... бернелігіне беттерді құруға жəне талдауға арналған құралдар ... ... ... жер ... ... ... арналған құралдарды ArcGIS 3D Analyst-дан қойылатын үш өлшемді визуализацияға арналған қосымшаларда, ГАЖ талдауды жүргізетін жəне ... ... үш ... ... ... ... ... жəне геоөңдеудің барлық қызметтеріне қол жеткізуге болады.
ArcGIS Geostatistical Analyst - ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы мен статистикалық анық беттердің құрылуынан, ғаламдық жəне жергілікті трендтерді, аномалияларды табудан, мəліметтер жиынтықтары арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... ... анықтағанға кең қолданылады.
ArcGIS Network Analyst - кеңістіктік ... мен ... ... ... жəне ... ... ... көрсеткіштер бойынша қолайлы бағытты таңдау, жол жазбасын жасау, кеңістіктік өзара əсер мен т.б. үлгілеу сияқты есептерді шешуді ... мен ... ... ... ... ... бар.
ArcGIS Schematics - геомəліметтер қорында сақталынған геометриялық желілер негізінде құрылған сызбалар мен ... ... ... ... визуализациялауға жəне басқаруға мүмкіндік береді. Енгізілген механизм, тұтынушымен анықталатын əртүрлі графикалық көріністерде желілер сызбасын жедел түрде құруға ... ... ... жəне ... ... интерактивтік байланысын қамтамасыз етеді.
ArcGIS Spatial Analyst - растрлік мəліметтерді ... ... кең ... ұсынады, сонымен қатар ArcGIS қолдайтын барлық растрлік жəне векторлық пішімдегі мəліметтердің бірлескен талдауын ұсынады. Модуль, кеңістіктік өзара əсерді ... жер ... ... ... ... ... ... гидрологиялық үлгілеу, сүзгіленген, жіктелген жəне генерацияланған көріністерді өңдеу сияқты ... ... ... ... ... ... Survey Analyst - геодезиялық ақпаратты енгізу, сақтау жəне өңдеуге арналған. Бұл технология геодезиялық өлшемдерді тікелей ГАЖ деректер ... ... ... ... ... ... құралдары үстел үсті ГАЖ қызметімен тығыз интегралданған, олар көп пайдаланушылық тəртіпте үздіксіз жұмыс барысын қамтамасыз етуіне мүмкіндік береді.
ArcGIS Tracking Analyst - ... ... ... ... жері жəне ... негізінде мəліметтер қатарын визуализациялауға жəне талдауға арналған қуатты құрал. ... ... мен ... даму динамикасын бейнелеуге жəне оқып білуге, нақты уақыт тəртібінде объектілерді бақылау ... ... ... даму жолын жобалауға мүмкіндік береді.
ArcGIS Data ... - GML, XML, AutoDesk DWG/DXF, ... Design, MapInfo MID / MIF жəне TAB, Oracle жəне Oracle Spatial, ... GeoMedia ... жəне тағы ... (70 ... аса). Мəліметтердің тікелей оқуын, жазуын жəне импортын қамтамасыз етеді. Модуль, кеңістіктік мəліметтерді ArcGIS-ден 50-ден аса əртүрлі пішімдерге экспорттауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... жəне ... арналған тұтынылатын пішімдердің сипаттамасын құру мүмкіндігі қарастырылған.
ArcGIS Publisher - ArcGIS ... үсті ... ... карталардың (PMF) жариялау файлдарын құруға арналған модуль, жобаларды рұқсатсыз қолдану жəне тираждаудан қорғауды қамтамасыз етіп, мəліметтерді келешекте ... ... ... ... Windows, Linux, SUN Solaris ... ... ... көруге болады) платформаларында жұмыс жасайтын тегін ArcReader қосымшасында көруге болады.
ArcScan for ArcGIS - ... ... ... ... ... ... карталардың векторлық қабаттарына айналдыруға арналған ыңғайлы жəне тиімді құралдар жиынтығын ұсынады. ArcGIS ортасына толық интеграцияланған ... жəне ... ... саралауға арналған, оған ұсынылған барлық мүмкіндіктерін пайдаланады.
Maplex for ArcGIS - ... ... ... ... ... ... ... арналған, берілген ережелерге сəйкес жазуларды автоматты түрде орналастырудың бірегей механизімін, келіспеушілік ... ... ... жəне аббревиатураны пайдалану функцияларын қосады. Картографиялық құжаттардың дайындық еңбегін елеулі төмендетеді.
Серверлік ГАЖ - ArcGIS сервер - бұл көп ... ... ... ... ... бернелігі мен өнімділігі, əртүрлі шешімдерді қамтамасыз ететін бірыңғай технологиялық компоненттер жиынтығында негізделген.
ArcGIS Server, ... ... ... ... жəне ... ... ... дайын қосымшалар мен сервистерді өзіне қосады.
ArcGIS ... ... ... клиенттерге кең ГАЖ бернелікті ұсынады. Ол кеңістіктік ... ... ... жəне ... ... жүйелер ішіндегі кеңістіктік талдауды басқаруын қамтамасыз етеді.
Визуализациялау ... Server, екі ... ... жəне ... ... қатар глобус тəрізді үш өлшемді карталарды демеуін қамтамасыз ететін картографиялық Web сервистерге рұқсат ... ... Server, ... ... құрылымдық кескінінің зор мүмкіншіліктеріне ие болады, дизайны, пайдалануда қарапайымдылығымен, ал интерфейсі достық қалпымен ерекшеленеді. ... ... ... ... Server, өнімділігі бойынша жұмыс тобы (Workgroup) мен бірлескен (Enterprise) деңгейлерге ... ... ... ... жəне ... ... ... қосады. Геомəліметтер сервистері үлкен көлемдегі кеңістіктік мəліметтерге көп тұтынушылық ... ... ... ... бекітілген саралау жəне репликация мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Кеңістіктік талдау
ArcGIS Server көп ағымды тəртіпте серверден тыс кеңістіктік талдау жəне мəліметтерді геоөңдеу ... ... ... ... ... ... қатар, геометриялық желілер, векторлық, растрлік жəне үш өлшемді мəліметтерді , талдаумен қосқанда, ГАЖ-бернеліктің бүкіл спектрі ... ... ... үсті ... ... ... құралдары мен скрипттер, сервистер жүзінде жариялануы мүмкін.
Өңдеу
NET жəне Java платформаларында тұтынушы ... мен ... құру ... кең ... ... Server: ... Explorer екі ... жəне үш өлшемді картографиялық сервистерге, сонымен қатар геоөңдеу сервистеріне рұқсаты бойынша ... жəне ... ... ... ... ... ...
WEB - браузерлер - ArcGIS Server, WEB - ... ... ... ... мен кеңістіктік талдау есептеріне рұқсат алуға арналған қосымшалардың шаблондарымен ... ... Mobile - .NET ... мен ArcGIS Server ... ... ... ұтқыр клиенттерге арналған қосымшалар, олар ұтқыр құралдардағы геосервистерге ... ... ... беру
Үстел үсті ArcGIS қосымшалары - ArcInfo , ArcEditor жəне ArcView ArcGIS Server-дің құру, жария ету жəне пайдалану мүмкіндіктері үшін ... ... ... API стандарттар қатарындағы ArcGIS Server-ді демеу, басқа клиенттік қосымшаларға (мысалы, CAD, GIS, ДДЗ-ны өндеуге арналған ПҚ ) жарияланған геосервистерді ... ... беру ... ... ... ... ... ашық технология [6, 45б].
ArcGIS Serverқосымша модулдері
ArcGIS Server қосымшалары мен сервистерінің бернелігін, қосымша модулдерді қолдану ... ... ... ... Server Spatial, ... ... құру жəне кеңістіктік үлгілеуді өткізу əдістерінің кең спектрін ұсынады.
:: ArcGIS Server 3D, ArcGIS Server ... үш ... ... құру жəне ... ...
:: ArcGIS Server Network, ... ... мен маршрутизацияны құру, демеу жəне талдау есептерінің шешуі жобаланған жағдайда қажет.
:: ArcGIS Server Data Interoperability, векторлық мəліметтердің оншақты ... ГАЖ - ... (70 - тен аса) ... ... ... жəне ... ...
Өндеушілерге арналған ArcGIS ESRI, өңдеушілерге, меншік үстел үсті немесе ... ... ГАЖ ... құруға, немесе ГАЖ- бернелігін компаниядағы АТ қосымшаларға ендіруге арналған барлық қажетті құралдарды ұсынады.
С++ тілінде ... ... ... ... ... ArcGIS - дің ... - ядросының көмегімен, ArcGIS платформасында, өңдеушілердің өздері өңдеу ортасын таңдай алады. Соңғы қосымшалардың бернелік деңгейін, өңдеу ... (Java, .NET, ... С++ жəне COM), ... ... арналған операциялық жүйені (Windows жəне UNIX əр түрлі жүйелерінде жазуға болады).
Қазіргі ... ArcGIS - дің ... ... құны жəне ... ... ... тиімді болатын EDN (ESRI Developer Network) жылдық жазбасы өңдеушілерге жетімді.
EDN - мен ... ... құру жəне ... ... ... ... сонымен қатар интерактивті анықтаманы қосатын құжаттама, барлық ... ... ... ... ... ... ... код үлгілерімен объектік үлгілер болады.
EDN - ге ... ... ... ... Engine ... Kit ... Server Enterprise Advanced
ArcGIS Server Workgroup Advanced
ArcGIS Image Server ... ... ... ... Network Analyst, 3D Analyst, ArcGIS ArcView Spatial Analyst, Data ... модульдері бар.
Бірақ өңдеуді, EDN жазбасын пайдаланып қана қоймай,сонымен қатар жүргізуге, ұсынуға ... ... ... да, ... қосымшаларға өндірілген ArcObjects COM объектілерін пайдалана отырып, стандартты үстел үсті жəне серверлік өнімдерді түзеуге жəне ... ... ... ... Builder қалталы компьютерлерге арналған меншікті ГАЖ қосымшаларының өңдеу құралдарын ұсынады.
Ұтқыр ГАЖ - ESRI технологияларында құрылған ұтқыр ГАЖ- ға ... ... ... ... ... рəсімдермен жəне басқарудың қабылданған логикасы мен қосымшалардың бернелігімен ажыраспай, офистегі жұмыстан далалық жұмыстарды орындауға ... ... ... мүмкіндік береді.
ArcPad - ГАЖ, ҚДК - да қолдану үшін өңделген ArcPad, ... ... ... ... GPS ... ... фотосуреттері мен лазерлік дальномерлер өлшемдерінің нəтижелерін қосқандағы кеңістіктік жəне атрибутивтік мəліметтерді саралау мен ... ... əр ... ГАЖ есептерін шешуге көмектеседі. ArcPad ArcGIS үстел үсті өнімдерімен интегралданған, Windows Mobile: 2003, 2003 Second Edition, 5.0, Windows CE: 4.2, 5.0, Windows 2000 ... X P - де ... ... ArcPad - қа ... ... ... ұтқыр ГАЖ - ға арналған өңдеу ортасы ArcPad Application Builder көмегімен құрылуы мүмкін.
ArcGIS Mobile ... ... ... ... ... ... ГАЖ - ды пайдалану кəсіпорындағы ақпараттық жүйенің бөлігі болатындай жеңіл , жоғары өнімді қосымшаларды өңдеу үшін қолданылуы мүмкін.
Бұл жағдайда, ... ... мен ГАЖ ... . ... сұранысы бойынша ArcGIS Server - де орындала беруі мүмкін.
Үстел үсті ArcGIS өнімдері ... Engine ... ... ... ... ArcView, ArcEditor, ArcInfo ноутбуктер немесе планшеттік ДК сияқты кез келген ұтқыр компьютерлерде қолданылуы мүмкін (бұл құрылғыларда ArcGIS ... ... ... ... ... арналған қуатты ГАЖ функцияларды қажет ететін шешімдер - ... ... ... мəліметтерді, сүраныстарды жəне талдауды өңдеудің толық мүмкіндіктері.
ДДЗ - ны өңдеу
ArcGIS Image Server
ArcGIS Image Server - ... ... ... ... ... ... өнімі. Бұл технология əр түрлі қосымшаларды кез келген территория бойынша шексіз көлемдегі кескіндермен жұмыс жасауға мімкіндік береді.
ArcGIS Image Server ... ... ... ... барлық өңдеуін орындай отыра, өңделмеген кескіндерді сақтайды. Нəтижесінде, ... ... ... ... ... ... сақтауы қажетінсіз, сол негізгі мəліметтердің көптеген кескіндерінің болу мүмкіндігін алады. Орнына, ArcGIS Image Server тек өзгертулер шамасын сақтайды. ArcGIS Image Server ... ... ... ... ... жүктемей, қажетті нəтижені тұтынушы береді, сол себепті ArcGIS Image Server ... ... ArcGIS, ERDAS Imagine, ... GeoMedia, MapInfo Pro, САПР клиенттері (AutoCAD жəне Microstation сияқты), сияқты стандартты интерфейстер қолданатын кез-келген ... ... ... WMS жəне HTML ... ... беретін басқа да қосымшалар бола алады.
ArcGIS Image Server келесі өзгертулерді орындайды:
* ... ... жəне ... ... ...
* геометриялық түзету мен ортотрансформациялау;
* жарықтық пен ... ...
* ... ... көмегімен түрлі түсті
* кескіндердің анықтығын жоғарылату;
* жеке ... ... жоқ ... ...
* ... түсті көлеңкелі жəне бедерлерін бояу;
* тұтынушы модулдері (plug-ins) көмегімен өзгертулер.
Негізгі кескіндер серверде GeoTIFF, JPEG, BIL жəне ... ... ... ... ... ... ... ету мен күйіне келтіру мəнді жеңілдетеді.
Геомəліметтер базасы
Векторлық жəне растрлік, адрестік нүктелер геодезиялық өлшем мəліметтері, метомəліметтер жəне көптеген басқа да əр ... ... ... мен ... ... анықтайтын үлгі.
Бірегей технология əркелкі мəліметтерді тиімді сақтауға жəне оларды күрделі жобалар мен жүйелерде жеңіл ... ... ... ... ... ... ... ішінде кеңістіктік өзара байланысқан географиялық объекттер мен объекттік кластарды анықтайтын жəне ... ... ... ... ... деп аталатын) ережелер мен қатынастарды бере алады.
Геомəліметтер қоры нұсқаларды синхрондау мүмкіндігімен ... ... ... ... ғана ... ... ... көптұтынушылық өткізуге мүмкіндік береді.
XML пішімінде геомəліметтер қорын экспорттау, бүкіл геомəліметтер қоры немесе оның жеке элементтерін (кестелер, домендер, топология ... ... ... ... ... қолайлы болатындай алмастыру пішіміне көшіруге мүмкіндік береді.
Визуализациялау
Картографиялық құжаттарды бейнелеу, ... ... бұл тек ... ... ... ... ... ғана.
Кеңістікте мəліметтердің үш өлшемді визуализациялауы, динамикалық мəліметтер түсінігі ... ... ... ... ... ... автоматты түрде генерациялау сияқты ArcGIS функциялары ГАЖ-дың пайдалану аумағын мəнді ұлғайтады. Реалистік 3 өлшемді кеңістіктерді, жердің сандық үлгісі, аэро жəне ... ... ... ... ... ... ... құрмай, осы көріністерді интернетте жариялау.
ArcGIS-бен жұмыс жасайтын ... ... ... ... ... ... объектілер түсімен синхрондауы, динамикалық байланысы, сонымен қатар карталармен анимацияны құруға, ойнатуға жəне ... ... ... ... ... ... ерекше кез-келген көрнекі жəне түсінікті тəсілмен мүмкіндік береді.
Геоөндеу
Географиялық ақпаратты талдау ГАЖ ... ... ... ... ArcGIS - де ... ... ... басқару геокодттау динамикалық сементтеу картография растрлерді зор мүмкіншілектерге шейін ... ... ... ... ... ... əдістері мен мəліметтер сапасын бағалау, аймақтық фильтрация, көп ықпалды талдау, ... ... ... құру жəне ... ... ... құрұ ... жүргізуге арналған 450-ден аса құрал бар.
Тұтынушы өзіне ... ... ... бойынша ынғайлы тəсілін таңдайды: құралдардың диалогтық терезесі; ... жол ... ... жəне ... ... ); ... (Python, Perl, ... JavaScript қолданылады), Графикалық (жұмыс процесін автоматтандыратын; əдістемені сақтайтын жəне құжаттайтын блок- схема); Жаңа геоөндеу құралдары мен ... ... ... ... COM ... ... мəліметтермен жұмыс жасауға арналған бағдарламалық қамтамасыздандырудың жетекші өндеушісі, геоақпараттық жүйелер дүние жүзілік нарығының лидері (Daratech мəліметі бойынша 34%). ESRI ... 1969 ж ... ... ... жүзі бойынша қызметкерлер штаты 2700 адамнан асады, ал 2003 жылғы жылдық айналым $ 500 млн- ға жетті. ArcGIS ... ... ... $ 250 млн жуық ақша салынды. 220 мемлекеттің 350 ... ... жеке жəне ... ... ESRI бағдарламалық өнімнің миллионнан астам лицензиясын пайдаланады [7, 87-89б].
1.2 Геоақпараттық жүйелердің ... ... ... ... оларды бірнеше негіздеу бойынша классификациялау болады: кеңістіктік қамту, ақпараттық модельдеудің объектісі мен пәндік облысы, мәселелік бағдары, функционалды мүмкіндіктер, басқару ... және ... ... белгі бойынша.
Кеңiстiктiң қамтуы бойынша глобалдi, немесе планетарлық, ГАЖ, субконтинент, ұлттық (көбiнесе мемлекеттiк ... ... ... ... субаймақтық және локальды (жергiлiктi), соның iшiнде муниципальды және ультралокальды ГАЖ-дарды танып бiледi.
ГАЖ құрғақта (аумақта) ғана емес, теңiздер, ... және iшкi ... ... да ағатын немесе шектелген объекттер мен процестерді пiшiндеуге ... Гис ... ... ... ... және ... қолданылады.
Белгiлi жүйеден кем, Әуе кеңiстiгiне (аэроторияға) өз ықпалын ... ... ... кем ... бұл әуе навигациялық жүйелер, жоспарлау және аэротүсiрулердi орындау, әуеде ұшуға ... және ... ... ... табу жүйелері [7, 98б].
Әйтеуiр, ғарыштық кеңістікте қызметт қамтамасыз ету үшiн ГАЖ ... және ... мен ... орын ... ... аппараттардың әрекеттері, жер сыртындағы объекттердiң зерттеу басқаруының есептерін шешуге қабiлеттi.
ГАЖ мәліметтерінің құрамы (объект құрамы) және ... ... ... ... жер, су, халық, шаруашылық) шындығында болған, сол сияқты процестер (тасқын, қоршаған ортаның ластануы, миграциялы процестер), сонымен бiрге ... емес ... ... ... ... ... ... болып саналады.
ГАЖ ақпараттық пiшiндеудiң пәндiк облыстарымен өзгешеленедi; пәндiк-бағдарлылардың мекемелiк гистердің арасында табиғат қорғау ГАЖдары ... жер ... ... ... ... ... муниципальдік, ГАЖ (МГАЖ), төтенше жағдайлар зардаптарын алдын алу және оқшау мақсаттары үшiн ГАЖ ... ... үшiн ГАЖ) және тағы ... ... ... ішінде шешілетін ғылыми және қолданбалы есептермен анықталады. Олар ... ... және ... ... мүмкіндіктерін күрделену және ұзартуын бойынша қатарға қойылу мүмкін: объекттер және қорлардың (кадастр, төлқұжат беру) түгендеуi, талдау, бағалау, барлау, басқару және ... ... ... ... ... бойынша ГАЖ классификациясы ГАЖдың бағдарламалық қамтусымен байланысты және бұдан әрi ... ... оның ... ... шығарылған ГАЖдың ортақ функцияларының ерекшелеуге лайықты: мәліметтерді алу, оларды компьютерлік (дәлірек цифрлік) ортаға енгізу, сақтау (оның ішінде ... ... ... ... шығару (мысалы карта түрінде), мәлiметтерді тарату және қолдану, олардың негiзiнде шешiмдер қабылдауды қоса.
Канадалық және әлемдік геоақпарат Р.Томлинсон ұсынған және ... ... және ... ... мен ... ... өндiрiлген ГАЖ функцияларының классикалық көрсеткішін 3-суретке сәйкес көрсетілген.
3-сурет - . ... ... ... функциялары
Сәйкесiнше бұл қорытылған функцияларға ГАЖдың құрылымдық бiрлiктері беріледі: оның iшкi жүйесi (блоктер, модулдар), енгiзу iшкi жүйенi және тағы ... ... ... ... ГАЖ ... да бар. ... геоақпарат жүйесiнiң қорын қолданушы мемлекеттiк құрылымдар органдары деңгейiне байланысты федералды, аймақтық және арнайы мәндегi ГАЖдарды танып бiледi, ... ... ... ... салаларының ақпараттық қажеттiлiктердi қызмет көрсету үшiн қолданылатын жүйелер ұғылады.
Классификацияның әдiстерiнiң барлық түрлерiн түрлі негіздеу бойынша кейбiр топтарға бөлшектеуге ... ... және ... ... әдiстерiнiң жүйелеулерi үшiн негiздері ретінде жиiрек классификацияның мақсаты болады, класты анықтау, үйрету іріктеуінің болуы, географиялық кеңiстiктi қолдану, кластардың статистикалық ... ... ... ақпараттың болуы [8, 63б].
Географиялық кеңiстiк классификацияларда қолдану.
Классификациялардың көбін өткізгенде кластарды құрастыру жалпы ... ... және ... серпiлт кеңiстiктер негiзінде болады. Алайда, географиялық кеңiстiктiң қолдану дәрежесiне сүйене келесi нұсқалар (немесе олардың комбинациясы, бiрiншiні қоспағанда) болуы мүмкiн:
- ... ... ... ... ... кеңiстiк классификацияны өткiзу алдында атрибутивтi кеңiстiктiң белгiлерiн ... ...
- ... ... классификацияның барысы мен нәтижелерiн көргенде қолданылады (яғни талдаудың барысы мен нәтижелері картографияланады);
- географиялық кеңiстiк түріндегі жақындықтарының матрицасымен көрсетілген, ол ... ... ... ұсынатын матрицамен бiрге классификацияның алгоритмымен қолданылады.
Үйретуші іріктеу. Классификация өткізгенде талдауда қалыптастыру қажет кластар туралы априордық ақпаратты максималды қолдану өте ... ... ... ... ... ... ... яғни көптеген кластардың біріне жататындығы мәлім.
Үйретуші іріктеуді меңгеру көптеген жағдайларда классификацияларды өткізуді жеңілдетеді де ... ... ... Ол ... ... ... келтіру үшін - D метрикасын және Q ... ... ... ... ... К кластар санын, олардың ядроларын және тағы басқа анықтау үшін қолдануы ... ... әлем ... ... даму ... бойынша классификациялауды өткізгенде, В.С.Тикуновтың еңбегінде жазылғандай, үйретуші ... әр ... ... типтік ел - өкілдерінен құрастырылды, бұл география жағынан ұғынып кластарды құрастыруға көмектесті.
Кластардың шын санын бағалау. Жиі ... ... ... керек кластар санын бағалау қажет. Кластардың шын санын Кшын анықтау үшін қарапайым, бірақ кең қолданылатын жол бар. Бұл жол ... Kmax] ... саны үшін ... Q(K) ... ... ... ... қолдануда негізделген. Кшын шынайы мәні Q(K) сапа функционалының соңғы күрт секірісінен кейін жатады. Бұл кластар саны ... ... ... ... ... ... міндетті шешу кезінде Кmin, және Kmax (мысалы, Кmin = 2 және Кmax = 10) ... ... ... және ... ... шешу ... ... үлкен болса, Кшын-ды табу жеңіл және көбірек есептер шығару керек.
Жақындылық графын бөлшектеуде ... ... ... ... ... ... ... агломеративті алгоритмге ұқсас с1 ..., сi шекті мәндер реттілігін белгілеуді талап ... Әр n {1,..., I} ... ... үлкен мәні бар жақтар графтан шығарылады, содан кейін бастапқы граф неше бөлімдерге (байланыстық компоненті) бөлінгені тексеріледі. Әр ... жеке ... ... ... ... аралығында картографиялық мәліметтер кеңістіктік ақпараттар базасы және геоақпараттық ... үшін ... ... ... болып келді.
Карта ақпарат тасымалдаушысы ретінде негізгі екі ... ... ... ( ... орналасуы, оның көлемі туралы нақты ақпарат
береді );
- атрибуттық ( объектің түрі, типі, классы туралы ақпарат береді және ... ... ... ... т.б. ... келген тақырыптық карталар құрастыру кезінде ақпарат көзі ретінде жалпы географиялық карталар қолданылады. Олар ... ... ... ... ... ... Топографиялық, жалпы топографиялық және жалпы карталар - бұлар сенімді және нақты ... ... Олар ... бір шартты белгілермен, қатаң тіркелген нақтылық талаптарына сүйене отырып, мемлекетпен белгіленген ережелер бойынша жасалады.
Геинформатика мен картографияның арақатынасы - ... ... ... ... болуына алып келді. Оның мәні табиғи және ... ... ГАЖ және ... базасы негізінде автоматтандырылған ақпараттық - картографиялық модельдеу болып табылады [9, ... ... ... ... ... ... кезеңінен өтіп жатыр. Ондағы өзерістер қолмен жазылатын карталардан баспада жасалатын карталарға өту ... ... пара пар деп ... ... ... ... геоақпараттық картографиялау карта жасау мен карта шығарудың дәстүрлі әдістерін толық алмастыра алды.
Нақты мақсаттық қойылым мен қолданбалы сипаты - ... ... ... ... ... табылады. Есептерге жүгінетін болсақ, ГАЖ көмегімен жасалатын карталардың 80%-ы бағалық және болжамдық сипатта болады немесе территорияның ... ... ... ... ... математикалық негіздерді және карта компоновкасын таңдаумен байланысты көптеген дәстүрлі мәселелерді ( проекциядан проекцияға өту мүмкіншіліктері, еркін масштаб құру, беттің ... ... ... т.б. ) жаңа ... ... ... жолымен ( мысалы, картадағы ағымды немесе ағымсыз белгілердің ... екі ... ... ... ... мен қолданылуы арасында тығыз байланысқа түсуі жүреді . Бұрынғы ұзындықты өлшеу және көлемді анықтау ... ... көп ... ... ... ... түрлендірілуі немесе оларды қосу, біріктіру жолымен қарапайым процедуралар болып отыр. Электрондық динамикалық ... ... ... . ... ... мен қолданылуы әсіресе, сандық модельдер, біртұтас интеграциялаушы ... ... ... ... ... кезінде бейнелердің үнемі өзара трансформациясы жүреді. Тіпті таза әдістік тұрғыдан да ағымдағы карта жасалуының қай жерде аяқталатын және оның ... ... ... ... анықтау қиын.
ГАЖ технологиялар оперативті картографияның тағы бір жаңа ... ... ... шынайы немесе шынайы масштабқа жақын карталардың жасалуы мен қолданылуының тездік бағыты. Бұл дегеніміз, тұтынушылардың ... ... мен ... ... ... ... алу мүмкіндегі деген сөз . Мұндағы уақыттық шынайы масштаб ұғымы - карталардың жасалуы мен қолданылуының жылдамдық ... ... ... ... ақпараттардың тез арада өңделуін , бағалау үшін ... ... ... ... және сондай жылдамдықпен өзгеріп отыратын процестер мен құбылыстарды өңдеуді қамтамасыз ететін темпі [10, 74б] ... ... - ... және ... ... олардың құрылымын, байланысын, динамикасын, кеңістік пен уақыттағы тіршілік етуін, географиялық білімдер мен ... ... ... ... ... көмегін зерттейтін ғылым.
ГАЖ-дың мағынасы болып географиялық ортадағы кеңістік-уақыттағы ақпараттар ағыны табылады. ГАЖ-дың ... ... ... ... ... ... ...
Қазіргі уақытта ғылымдар жүйесінде ГАЖ өзіне лайықты орнын алуда. Оны географиялық ... ... ... мен ... ... болады.
ГАЖ-дың маңызды міндеттерінің бірі - нұсқаларының географиялық ақпараттардың синтезі мен талдауының көптеген орындалуына көмектесетін ... мен ... ... құрудағы, географиялық зерттеулердің автоматтандырылуы.
ГАЖ-жүйе ретінде географияны, информатиканы, ... ... ... ... отырып, картография және басқа ғылымдардың тоғысқан жерінде пайда болды. Ол таным әдісі ретінде жүйелік тұрғы негізінде электронды есептеу техникаларының ең жаңа ... ... ... жүйе.
Сондықтан қазіргі уақытта ГАЖ табиғи және әлеуметтік-экономикалық үрдістер мен құбылыстарды үлгілейтін, олардың байланыстарын, қарым-қатынастарын, болашақта дамуын ... және ... ... басқаруға арналған негізгі ғылым болып отыр. ГАЖ мәліметтерді өңдеу мен картографияда өте күшті графикалық құрал болып табылады.
ГАЖ мынадай ... ... ... ... ... картографиялық өнімдерді құру;
-мәліметтер базасында ақпараттарды графикалық нысандармен байланыстыру.
-мәліметтердің карталық, ... ... ... ... ... ... ... жасау, орналасқан жерін үлгіле
-басқару мен шұғыл шешімдерге қолғабыс беру;
-мәліметтердің түрлі ... ... ... және тағы басқа.
Қорыта келгенде, ГАЖ - кеңістіктік идеологияға негізделген жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... аясы кеңеюде, дәстүрлі қолдануын қарастырсақ: жер ресурстары мен жер кадастрын басқаруда арнайы ГАЖ құрылады. Бұл тек географиялық бағытқа ұсынылған.
Тақырыптық ... ГАЖ ... аса ... ... ... картаны құрастыру дәстүрлі тәсілмен немесе автоматтандырылған картографиялаумен салыстырғанда ... әрі ... Ол ... ... ... ... ... мәліметтер, яғни олардың көзі ретінде қарапайым күнделікті қағаз карталарын сандық түрлендіру арқылы қолданылады. Осындай мәліметтер базасын әркелкі аумақтағы, әртүрлі ... ... бір ... белгілері бар карта құрастыруға мүмкіндік береді. Әр уақытта мәліметтер базасы жаңа деректермен толықтырылып, ондағы басқа ... ... ... ... ... ... - ... немесе құбылыстың пішіні немесе орналасу жағдайын анықтайды. Пішініне байланысты оларды: растрлық және ... деп ... ... ... - сандық, ғарыштық, әуе және жай суреттер, кез-келген оптикалық сканерленген құжаттар, қағаз карталарын жатқызуға болады.
Атрибуттық деректер - ... ... ... ... ... ... Кеңістіктік деректер базалық карта құрастырудың негізі болса, ... ... бұл ... ... ... мен ... ... береді.
Векторлық деректер моделі-графикалық ақпарттардың нүкте, сызық, көп бұрышты түрде берілуін айтады. Ол ... ... ... ... жол, ... ... ... ыңғайлы. Ал растрлы деректер моделі ақиқат тең ұяшықтарға бөлінген пикселдер түрінде ... Олар ... ... және ... ... Әр ... ... немесе категорияға қатыстылығын анықтайтын мәні болады [11, 187б].
Кез ... ... ... 5 ... ... ... енгізу, манипуляция, басқару, сұраныс, визуализациялау.
ГАЖ - ның негізгі мақсаты келесідей: Аймақтың аумақтық проблемаларын шешуге қызығушылығы бар орталық және ... ... ... ... бақылаудың мемлекеттік органдарының, төтенше жағдай бөлімдері мен агенттіктерінің, мұнай - газ ... ... ... ... ... және ... ... мен тұлғалардың көп мақсатты, көп қолданбалы жүйесін құру.
Ең алғашқы мәселелерді аумақтың қысқаша сипаттамасынан құруға болады. Біздің ойымызша, олар ... ... мен ... ... ... және тағы басқа аумақтық зандылықтарды бейнелеу мен ... ... ... ... - газ ... инфраструктурасын тақырыптық картаға түсіру;
Жан - жақты бақылау және жағалау сызығының қозғалысы, оның нәтижесінде туындайтын аумақтық мәселелерді ... басу ... ... алғашқы мәселелер тізімінен туындайтын, жүйеге қойылатын мазмұнды талаптар мыналар:
- ГАЖ мәселелері мен мониторинг мәселелерінің шешімдері объектті - ... ... ... ... ... мен ... болуы керек;
- Алғашқы сатыда жүйені құруда қол ... ... ... ... AVHRR және TERRA/ ... ...
- жүйеде жер беті бақылауларының берілгендерін өңдеу, қабылдау және архивация болуы керек.
- Ақпараттың қосымша көздері ретінде ... жер беті және ... ... ... мүмкін.
- Жүйеде архивтер базасы мен анықтамалық берілгендер базасын - космосуреттер арқылы, ... ... ... ... т.б. құру және ... ... болуы мүмкін;
- Ақпаратқа рұқсаттық, оны сақтау мерзімі, ... және ... ... баға ... және т.б. ... ... қызығушылығы бар министрліктермен, облыстық және аудандық әкімшіліктермен және басқа мемлекеттік тұтынушылармен бірге шығарылуы керек. Жүйенің ... ... ... мен ... ... іске қосу ... ... керек.
Бұл базалық талаптарды, жобалаушы шегінен шығуға құқық жоқ, шектер анықтайды. Бірақ, неғұрлым шектер қатаң болса, соғұрлым жобалау мен бағдарламалау оңай. ... ... ... ... тапсырысты орындау кезінде тапсырыс берушімен тығыз қарым - ... ... ... [12, ... ... ... дефициты, ақпараттық орта мен инфрақұрылымның тұрақсыздығы жағдайында мұндай жүйені іске асыру мәсекесі ... ... ... ... оның ... ету үшін ... ең аз міндеті шартттарды анықтау керек. Жүйе тиімді өмір ... ... ... ... ... ол ... ... талаптарына жауап берсе;
оның құрылымы ол қарым - қатынаста болған жүйелер архитектурасына қайшы болмаса;
оның құрылымы ішкі қайшылықсыз және ... және ... ... жоғары болса;
жүйеге енгізілген жүйені құруда жалпы технологиялық сұлбаға сәйкес технологиялық тізбекке тиімді тәсілдермен біріктірілген үрдістер;
оның қысқаруы немесе кеңуі оның ... ... ... және ... әрбір сатысы, оның әрбір түрі сәйкесінше функцияларды орындау үшін керек болса.
Аталып өткен техногендік жүйелердің тиімділік шарттарына көптеген мысал ... ... ... бұл ... ... ретінде мониторинг жүйелері қолданылады. Оның ішінде жақсы мысалы ретінде қуатты ... жүйе - ... ... ... ... [13] ... ... жүйенің келесі сәтті дамуының мысалы - INTERNET (14,15). Бұл жүйені, әрине, мониторингті деп атауға болмайды, ... ол да ... ... ... жұмыс істейді және оның қарқында дамуы жоғары дәрежелі жобалаумен тығыз байланысты.
Сөйтіп, ... ... ... ... отырған ГАЖ-н құру үшін сауатты жүйелік жоба құру керек. Жоғарыда баяндалғаннан, біз жобалаудың алғашқы сатысы - ол ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде кез келген жобалаудың бар үрдісі шектеулері, ескертулер мен қабылданған ... ... ... ... негізделген. Бұл әдіс деп аталады (16). Ол негізгі нәтижелер алу үшін ... ... ... ... және бұл ... ... ... әдісі ретінде қолданылады.
Ақпараттық жүйелердің дамуының қазіргі сатысында тұрақсыз ортада жүйелерді құрудың алғашқы талаптарын тек белгілі ... ... ... қанағаттыруға болады(17,18).
Белгілі жүйелердің негізгі қасиеттері - бұл модульдығы, деңгейлілігі және модуль мен деңгей арасындағы ... ... ... ... ... функционалдық көрсеткішіне бөлінуімен байланысты. Физикалық, арналық, желілік, ... ... ... және ... ... ... тізімінің ішінде біз қолданбалы деңгейде жұмыс істейміз. Бірақ, бұл ең жоғарғы деңгей екенін және басқа белгілі жүйелермен ... ... ... ... ... барлық деңгейлер арқылы өтіп, сәйкесінше атрибутикамен толығады.
Құрылған жүйенің құрылымына қойылатын талаптар да маңызды. ГАЖ-ның құрылымына келесі ... ... ... ... даму мен ... бейімділігі;
- функционалды талаптарға жауап беретін, әртүрлі қолданбалы мәселелерді шешуге икемділігі;
- Егер адам-машина үрдісі қарастырылса, оператордың әрекетін толық баяндайтын барлық технологиялық ... ... ... Кіру ... ... ... да, қолданбалы бағдарламаның жаңа түрін құрушыға және ескісін модификациялаушыға да жүйенің ашықтылығы;
- Аймақтық-бөлініс берілгендерді өңдеуде ... ... ... ... ... ... ... құрушылары бар проффесионалды интерфейс;
- Варианттарды есептеу мен нәтижелерді көру ... ... ... ... ... бар біріккен интерфейс;
Осымен, алғашқы модель туралы тәмәмдаймыз, оның шектері нақты болмағандықтан, жобаны концептуалды модель деңгейінде қарастырамыз.
Жүйені функционалдаудың технологиялық ... - ... ... ... осы ... ... ... іргесін қалап, оның функционалдық мүмкіндігін анықтайды.
Жүйеде жалпы технологиялық сұлба келесі сатылардан тұрады. ... ... ... Бұл ... ақпараттық мүмкін, әртүрлі көздері- архивтер, экспедициялық бақылаулар, космостық және жер беті ... ... ... ... ... ... дамуына байланысты көздер тізімін кеңейтіп, бөлшектеуге мүмкіндік береді.
- Берілгенді алғашқы өңдеу және архивация. Мұнда берілгендерді құрылымдау, олардың уақыт ... және ... ... ... ... дұрыс-бұрыстығына айқындап бөлу, т.б қарастырылады.
- Картаға түсіру. Бұл сәйкес сервис пен ... ... ... ... ... мен карта түріндегі, аумақтық бөлінген берілген болып табылатын таза ГАЖ-үрдісі.
- Нақты мәселелерді шешу. Мұнда нақты қолданушыға арналған, белгілі ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Кіруге мүмкіндігі бар, өңдеуші кез келген мәселені шешу кезінде кез келген ... ... мен ... ... ... және нәтижелердің интерактивті анализін қолдануына мүмкіншілік бар.
- Нәтижелерді көру. ... ... ... яғни ... ... көру, олардың фрагменттерін белгілеу, графикалық анализ, кестелік көрсетілім, т.б қолданылады.
Макродеңгейде жобалаудың соңғы шешімін жоғарыда берілгендерден шығаруға болады.
Жүйенің функционалды ... ... ... ... ... ... ... сатылардан тұрады:
1.Берілгенді жинау
2.Оларды алғашқы өңдеу және ... ... ... ... ... ... мен ... ЗГАЖ (ИГИС) құрамында жинақталуы мен интеграциялануы
5. Қолданбалы мәселелерді шешу [14, 147б].
Сөйтіп, берілген бөлімдегі құрылған жобалық шешімдер макродеңгейде ГАЖ-сінің архитектурасы,оның ішкі және ... ... даму ... сияқты жүйенің фунционалды сұлбасы, құрылымдық блоктардан мәселелердің өту алгоритмі ретінде де ... ... бұл ... ... іске ... мүмкіндігі бар және оның толық таңдау тиімді мониторингті жүйе құруға әкеп соғады .
2. ... ...
2.1 ... облысының мұнай құбырларына сипаттама
Қазақстан Республикасы дүние жүзіндедегі ірі мұнайлы державалардың бірі. Оның перспиктивалы мұнайлы газды аудандарының көлемі 1млн. 700км2 ... өзі ... ... ,62%- нан ... ... ... 208- ... мұнайлы газды кенорындар ашылған.
Республикада мұнай өндіру мен оны тасымалдау көлемі жылдан жылға ұлғая түсуде. 2010 жылға таман тасымал ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997жылғы
2-сәуірде № 461қаулысымен, мұнай тасымал мен импорты мәселерінде Қазақстан Республикасының мүдделерінің сақталу ... , ... ... АҚ) ... ... АҚ ... филиалы 3282,8 км мұнай құбырларын, соның ішінде ұзындығы 1237,4 км, Ду-1020/720мм Өзен-Атырау-Самара бірегей ыстық мұнай құбырын пайдалануда. Мұнай құбыры тұтқырлығы ... ... ... мен тез ... ... ... ... жол жөнекей қатып қалуына жол бермеу үшін мұнайдың қыздырылып ... ... ... ... учаскесіндегі жобалық өткізу қабілеті жылына 30млн. тонна, нақты өткізу қабілеті 16,8млн. құрайды.
Өзен-Атырау-Самара магистральді мұнай ... ... ... ... ... ... 15млн. тоннадан астам болды.
Құбыр желісі, құбыр тасымалы - көлік құралдарының бірі; ... ... ... мұнайды, газды құбырмен тасымалдау, сондай-ақ осындай тасымалдауға арналған құралдар, тетіктер, коммуникациялар жиынтығы. Құбыр ... шын ... ... ... ... ... жұрт таныған анықтамасына сай келмейді: мұнда жылжымалы құрам, жол жоқ. ... ... - ... ... өзі. ... жүк қысыммен жылжиды. Олар түрлі диаметрдегі құбырлар болып табылады. Әрбір 100 - 140 км ... ... ... ... ... ... станциялары орнатылады. Құбыр желісінің қондырғыларына қатарласқан және қиылысатын даңғыл ... ... және ... ... ... да, ... көл, автодаңғылдар, темір жолдар арқылы өтетін жер үстіндегі және жер астындағы өткелдер де, мұнай айдайтын және компрессорлық ... ... ... ... және ... жекелеген телімдерін жабатын құрылғылардан тұратын желілік тораптар да жатады. Құбыр желісі, негізінен, мұнай құбырлары мен газ ... ... ... су ... жүйелерін де Құбыр желісіне жатқызуға болады. Құбыр желісі ... және ... ... құбырлары мен газ құбырларына бөлінеді. Алғашқы мұнай құбыры Қазақстанның батысында: ... 154 км ... - ... - ... ... ... ... төңкерісіне дейінгі кезеңде салынған. 1934 ж. Каспий - Орск ... ... (830 км) іске ... ал 1966 ... - ... - Ақтау бағытында мұнай құбыры (141,5 км) төселді. Дүние жүзіндегі тұңғыш бірегей континентаралық ыстық мұнай құбыры: Өзен - ... - ... ... ... (1970), оның ұзындығы 1500 км. ТМД аумағында салынған негізгі ... ... ... ... ... ... ең ірі ... құбыры - "Достық" құбыры (5116 км). Ол Самара ауданынан Беларуське, Украинаға және Шығыс Еуропа елдеріне шығады; Туймазы - ... (3700 км), ... ... ... ... ... тартылған "Союз" (275 км), Орта Азия - Орталық (3000 км), Германия, Франция, Австрия, Швейцария және ... ... үшін ... ... ... ... - ... шекара (4605 км); Маңғыстаудан Еділ жағалауы арқылы ... ... ... ... 50ӘС-қа дейін қыздыратын ірі мұнай құбыры (2500 км). Теңіз кен орнының шикі мұнайы мен ... ... да ... Қара ... солтүстік жағалауындағы Южная Озерейка терминалына тасымалдайтын Теңіз - Астрахан - Новороссийск құбырының құрылысы (1850 км) 2001 ж. ... ... Оны ... ... ... (КҚК) ... Қазақстанда тұңғыш газ кәсіпшілігі 1970 ж. Теңізде іске қосылды. 1971 ж. ұзындығы 610 км ... - Өзен - ... ... газ ... салынды. 1972 ж. Өзен - ... ... (310 км) ... ... 2001 ж. ... жылына 6,5 млрд. м3 газ өндіріледі, оның 4 млрд. м3-і экспортқа шығарылады. Бұл ... ... ... ... ... ... облыстары аумағында және Солт. Қазақстан мен Торғай мұнайлы ... ... Таяу ... ... - ... Өріктау - Ақтөбе газ құбырын салу көзделіп отыр. Мұның өзі Қарашығанақ пен Өріктаудан газды қолданыстағы Бұхара - Орал газ ... ... ... ... Жүк ... жөнінен Құбыр желісі темір жол көлігінен кейін екінші орында. 2001 ж. жүк айналымы 56573 млн. км-ге ... ... ... ... (2001) Қазақстанда мұнай және газ тасымалдайтын 8 ірі мекеме тіркелген, ал магистральдық құбырлардың жалпы ұзындығы 17082 км. ... ... ... экон. маңызы жоғары магистральдық құбырлар: Атырау - Самара - Одесса, Атырау - ... - ... КҚК ... - ... ... - ... ... Атырау - Самара құбыры негізгі экспорттық бағыт болып табылады. Бұл бағыт Қазақстан мұнайын "Достық" құбырлар ... ... Шығ. ... Қара т. бен ... т. ... одан әрі Жерорта елдеріне тасымалдауға мүмкіндік береді. Азия - Тынық ... ... ... ... ... ... Қазақстан - Қытай мұнай құбырын салу жобасы жасалды. Ол ... ... ... ... - ... ... арқылы өтеді. Ақтау - Баку бағыты бойынша ... ... ... мұнайын Баку - Жейхан мұнай құбыры арқылы тасымалдау да ... үшін аса ... ... ... ... ... ... пайдаланылуы нәтижесінде республиканың отын-энергет. балансында елеулі өзгерістер ... ... ... мен ... ... 70 - 75%-ға ... Осыған орай Құбыр желісімен жүк тасымалдау көлемі де ұлғайды [15, ... ... ... ... ... ... мұнай құбырыныңприциптік схемасы 4-суретте, мұнай құбырының пішіні (профилі) -5-суретте ... ... ... ... ... ... 1020 мм ... құбырының 919 км, диаметрі 720 мм мұнай қүбырының 475 км ... ... ... ... ... аумағында 313 км);
ә) Өзен (0 км) және Атырау (698 км) қалаларындағы ... ... ... ... ... ... (322 км), ... (528 км), Индер (864), Ү. Шаған (1147 км), Черниговка (1284 км). Черниговка ... ... ... ... ... ... Құлсары, Атырау, Индер, Ү. Шаған,Черниговкадағы сорап стансаларымен біріктірілген мұнайқыздыру стансалары;
г) жеке тұрған Сай-Өтес (145 км), Опорная (433 км),МҚС-677 км, ... (784 км), ... (955 ... (1013 км), ... (1090 км), ... (1239км) мұнай қыздыру стансалары.
д) Маштаково қыздыру стансасы Ресей Федерациясы аумағында орналасқан.
Қазақстан ... ... ... ... магистральді мұнай құбыры объектілеріне(Қоғамның Батыс филиалы), ал Ресей Федерациясы аумағында орналасқан объектілерге АК>> ААҚ ААҚ ... ... [15, ... ... бойымен тасымалдаудың техно-логиялық процесін анықтаушы мұнайдың басты ерекшелігі -олардың құрамында парафиннің (Өзен, Жетібай мұнайлары), ... мен ... ... ... ... көп ... ... және осының салдарынан қатудың жоғары температурасы мен жоғары тұтқырлықтың орын алуы ... ... ... ... қасиеттері 1-кестеде, өндірілетін мұнайлардың реологиялық қасиеттері - ағыс қисығы түрінде 1-Қосымшада, ал құбыр бойымен қота-рылатын мұнайдың жұмыс қоспаларының реологиялық ... ... ... Өзен-Атырау-Самара мұнай құбырларының жинақталған кескіні
2-кесте
90 % ... (85% өзен ... ... 10% ... мұнайлары қоспасыньщ реологиялыққасиеттері
Температура,
С0
Динамикалық тұтқырлық,
Пас
Ығысудың шектік динамикалық кернеуі, Па динамика
Ығысудың шектік тұрақты кернеуі,Па
Сұйықтық ... ... және ... ... ... ... және қаражанбас мұнайларымен қоспаларын мұнайқұбырымен қотару ... яғни ... ... ... ... іске асырылады. Мұнайды қыздыру оныңтұтқырлығын азайту және құбырдың өн бойында қатыпқалуын болдырмау мақсатында жүргізіледі. Мұнайды қыз-дыру Г9ЖК2А және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс режімі - созылыңқы,үздіксіз.
Қыздыру температурасы қотару өнімділігі мен тасымалданатын мұнай қасиеттеріне байланысты ... ... ... ... жетібай) мұнайларының қату температурасы 30°С (303° К) шамасында. Қыздырудыңбастапқы ен жоғары температурасы 65°С-қа (338° К) тең депалынады.
Мұнайды жоғары ... ... ... қоршаған ортаға қарқынды жылу бергіштікті тудырады, бұл жағдайда мұнайдың ақырғы температурасы болар-болмас қана көтеріледі.
Маңғыстау мұнайларының қайнау ... ... 68°С (341° К). ... ... температурасын анықтау барысында мұнайларды 65°С-тан (338° К) жоғары қыздырудың жеңіл фракциялардың қарқынды бөлінуіне алып келетіндігі ескерілді.
Мұнай ... ... ... ... ... бойынша жылына 17,75 млн.т, Атырау-Самара учаскесі бойынша жылына 11,51 млн.т құрайды.
а) Бозашы ... ... ... ... Қаламқас-Ақтау мұнай құбырымен, одан әрі олардың бір бөлігінің ... ... ... - Өзен ... сорап стансасына дейін тасымалданады (Қаламқас-Ақтау мұнай құбырының 22 км-де Арман және Солтүстік ... кен ... ... ... Өзен стансасында тасымалдауға Өзен мұнайы қабылданады;
б) Өзен стансасында мөлшері мен ... ... ... ... ... ... ... басқы стансасына дейін қотарылатын мұнайларпартиясы қалыптасады.
3-кесте
20% маңғыстау және 80% бозашы мұнайлары ... ... ... ... Па*с ... шектік динамикалық кернеуі, Па динамика
Ығысудың шектік тұрақты кернеуі, Па
Сұйықтың әрекетінің еселігі
5
0,383
2,6
19,2
1
10
0,254
0,9
4,5
1
15
0,172
0,4
0,7
1
20
0,118
-
-
1
30
0,056
-
-
1
40
0,036
-
-
1
60
0,017
-
-
1
4-кесте
50% маңғыстау және 50% ... ... ... ... қасиеттері
Температура С0
Динамикалық
тұтқырлық, Па*с
Ығысудың шектік динамикалық кернеуі, Па динамика
Ығысудың шектік ... ... ... ... ... ... ... реологиялық қасиеттері
(сынама Ү. Шаған желілік өндірістік диспечерлік ... ... Па*с ... шектік динамикалық кернеуі, Па динамика
Ығысудың шектік тұрақты ... ... ... ... ҚС ... ... 433 ... Прорвен, Қосшағыл, Қаратон, Орысқазған және Қырықмылтық мұнайлары қоспасын 528 км-де; Қорсақ мұнайын 587 км-де;
в) күкірті аз өзен және Жетібай ... ... ... өңдеу зауытына (АМӨЗ) жеткізіледі;
г) Атырау стансасында ағынға теңіз, забұрын жәнемартышин ... ... ... ... ... түсетін мұнайлар қоспа түрінде Самараға қотарылады;
д) қотару режімдері (қысым, өнімділік, мұнайды қыздырутемпературасы) ... ... мен ... қос-паларының физика-химиялық және реологиялық қасиеттеріне, жыл мезгілдері бойынша климаттық өзгерістерге, мұнай құбырын қауіпсіз ... ... ... ... құбыры қабырғасында ақау барлығы және оның тозуы ескерілгендегі мұнай құбыры учаскелері бойынша жолберілетін ... ... ... жылу ... ... ... ... [16, 58б].
Мұнай құбыры жұмысының есептік уақыты жылына350 күнге немесе 8400 сағатқа тең ... ... ... ... ... шөл және ... ... жатыр. Климат бірден континенттік бола алатын, құрғақ және ыстық (6-кесте). Ауданға су тапшылығы, жер асты сулары мен ... ... тән. ... ... ... көктемде жер бетіндегі ағын суларға толып, тұзды көлдерге айналатын сорлардың үлкен аумағын кесіпетеді. Топырақтың тот басу ... ... ... төсемі, негізінен, жер астынан жүргізілген, төсем тереңдігі құбырдың жоғарғы жасаушысына дейін 1 метр. Жекелеген учаскелер жер ... ... cop ... сай және кішігірім өзен үсті тіреулерінде.
Мұнай құбырының оқшаулағыш жамылғысы полимер таспасымен екі ... етіп ... ... ... - ... ... ... кезінде ауыстырылған учаскелерде - оқшаулағыш жамылғысы;
Мұнай құбырының электрохимиялық қорғанысы (ЭХҚ) трасса бойында 3-6 км қадаммен орналастырылған катодтық қорғаныс стансалары (КҚС) ... ... ... ... ... ... ету ... -5-10кВ арқылы іске асырылады.
Температураның үлкен айырымдарында (80 4- 90°С-қа дейін) құбыр қабырғасының беріктігі мен ... ... ... ету ... орай ... анықталған (белгіленген):
а) құбырдың дөңестігі жоғары қаратылған қисық сызықты учаскелеріндегі тік жазықтықтағы кәдуілгі (серпінді) иілістің ең төменгі радиустары диаметрі 1020 мм ... үшін 1500 м және ... 720 мм ... үшін - 1250 м;
ә) үймеге салынған төсемдегі серпінді иілістің ең төменгі ... ... ... диаметрі 1020 мм құбырларүшін - 1250 м, 12°С-тан астам болғанда - 1500 м;
- бұрылыс бұрышы ... ... 720 мм ... ... ... ... мен мұнай қысымына байланысты мұнай құбырының нүктесінде мұнай ... ... ... ... ең ... температурасы;
в) дөңестігі жоғары қаратылған тік қисықтарда, құбыр бөгеттерге салынған жағдайда - көлденең жазықтықта машинамен ... ... ... ... ... ... ауа ... минус 20°С-тан төмен бол-ғанда, мұнай құбыры учаскесін төсеу мен жабуға тыйым салу.
Мұнай құбырын телемеханикаландыру ауқымы:
Желілік бөлік ... ... ... (ТБ; ашу, ... жұмыс режимін телебасқаруды;
ә) мұнай қысымы мен температурасын, құбыр потенциалын, топырақ температурасын, КҚС шығу тогы мен ... ... ... ... ... ... ... өтуі, электр энергиясының барлығы, есіктердің ашылуы туралы теледабылдаманы (ТД) қамтамасыз етеді.
Мұнай қотару стансалары мен ... ... ... ... және ... ... Ақтау қаласындаорналасқан орталық диспетчерлік пунктінен (ОДП) теле-басқаруды (ТБ);
ә) ... ... ... ... ... мен ... жұмыс істеп тұрған сорап агрегаттарының тогы мен тұтынатын қуаты) телеөлшеуді (ТӨ) және ОДП-ке хабарлама жіберуді;
б) МҚС және МҚызС магистральді және ... ... ... ... мен ... жай-күйі туралы теледабылдаманы (ТД) қамтамасыз етеді.
Мұнай құбыры МҚС және МҚызС-ын электрмен жабдықтау 110-220 кВт желі арқылы ... ... ... қосалқы стансадан шығатын кернеу - 6 кВт.
Құлсары МҚС, МҚС-677 км, Индер, Ү. ... ... ... ... Батыс филиалының теңгеріміне, қалған қосалқы стансалар аймақтық таратушы ... ... ... ... ... ... желілік бөлігінің құра-мына:
- мұнай құбыры (тарамды және лупингілі, тиекті және реттеуіш арматуралы, табиғи және жасанды кедергілерден ... бар, ... ... іске қосу тораптары мен тазалаушы және анықтаушы құрылғыларды іске қосу мен қабылдау тораптары бар диаметрі 1020 мм (919 км) және 720 мм (475 км) ... ... ... ... ... қарсы және басқа қорғаныс имараттары;
- мұнай құбырын тоттанудан электрохимиялық қорғау құрылғылары;
- технологиялық байланыс желілері мен имараттары, телемеханика құралдары;
- мұнай ... ... ... ... электр беріліс желілері;
- мұнайды жинау мен төгуге арналған жер қоймасы;
- мұнай құбырын пайдаланудың желілік қызмет имараттары (шолушылар үйі, ... ... ... мұнай құбырынан өтуге арналған трасса бойлықөтпелер, тұрақты жолдар, мұнай құбыры трассасы ... ... ... және ... ... мұнайқұбырының орналасқан жеріндегі тану және дабыл белгілері,мұнай құбырының ішкі кеме ... ... қиып ... ... ... ... құбырының бастапқы пункті ретінде Өзен қотару стансасы тазалаушыжәне анықтаушы құрылғыларды іске қосу ... ... ... ... (шығу), ал ақырғы пункт ретінде Самарадағы араластыру базасының сұйыққойма паркі аумағының алдында (Ресей Федерациясы, ААҚ) ... ... ... есептеледі [17, 192б].
Мұнай құбыры трассасы тіке көрінім шектерінде,алайда 500 м-ден ... ... ... ... су және әуе ... сондай-ақ құбырдыңтас жол және темір жолдармен қиылыстарында орнатылатын,жер бетінен биіктігі 1,5-2,0 метр болатын тұрақты танубелгілерімен (нұсқағыш ... ... ... қалқанда:
* мұнай құбырының немесе оның құрамына кіретінимараттың атауы;
* мұнай құбыры білігінің белгі түбіне қатысты орна-ласуы;
* трассабойлық ... ... (км, ... ... құбырының күзет аймағы, мұнай құбырыныңберілген учаскесін пайдаланушы ұйымның телефондары менмекенжайы көрсетілуге тиіс.
Нұсқағыш ... ... ... ... ... ЭБЖ ... байланыс желісінде және бақылау-өлшеу бағаналарында (БӨБ) орнатуға жол беріледі.
Мұнай құбырының кеме қатынасы бар өзендермен,сондай-ақ арналармен қиылысқан жерлері жағалауда су жолы ... ... ... ... дабыл белгі-лерімен таңбаланады.
Автомобиль жолы мен темір жолдардың мұнай құбырымен қиылысқан жерлерінде осы ... ... ... ... жол ... ... ... белгілерден тыс әрбір желілік шолушыда, патруль қызметі мен жөндеу қызметінің көлік құралдарында мұнай ... ... ... ... ... учас-келерді, мұнай құбыры шайылып кеткен жерлерді және т.б. қоршауға арналған ... ... ... ... тиіс.
Сай түріндегі барлық жер бетілік өтпелер мұнай құбыры бойымен бөтен адамдардың өтуіне ... ... ... ... бояумен боялып, деген қосымша кестешеге ие болуға тиіс.
Мұнай құбырына (кез келген төсем түріндегі) зиян келтіру мүмкіндігін болдырмау үшін ... ... ... ... мұнай құбырының барлық учаскелерінде алдын алу, жөндеу және апат жұмыстарын орындау үшін трассабойлық өту және мұнай ... кез ... ... бару мүмкіндігі қамтамасыз етілуге тиіс.
Жыра беткейлері мен өзен ... ... ... ... шайылып кетуін болдырмау үшінкүзет аймағында орналасқан жыралар мен жарықтардыңұлғаюының алдын алу қажет.
Үйінділер мен ... ... ... ... ... су ... жерлер жұмыс жағдайында ұстап тұрылуға тиіс.
Жер астынан және бөгеттерден жүргізілген мұнай құбыры ... ... ... ашық шурфтар, шұңқырлар мен қазандықтар болмауға тиіс, мұның ... ... мен ... ... ... ... жоқ. ... ашумен байланысты жұмыстар аяқталған соң жалаңаштанған учаскелер жобалық ... ... ... ... және кішігірім өзен үстінен тіректер арқылы жүргізілген мұнай құбыры учаскелерінің тиісті жылугидро-оқшауламасы болуға тиіс.
Мұнай құбыры. ... ... ... ... және тікелейқұбырда жинақталған құрылғылары мен айлабұйымдары баржелілік оқшауланған құбыр жатқызылады.
Мұнай құбырындағы су және ауа жіберуге арналған құрылғылар, жалғастықтар, дабыл бергіштер, ... ... ... ... мен тағы ... элементтерде алынбалы бұқтырмалар, қоршаулар болуға тиіс және жер бетінде тану, ескерту белгілерімен таңбалануға тиіс.
Қысымды ... үшін ... ... ... ... ... ал ... телемеханика болған жағдайда қысым бергіштері де:
- әр ... ... екі ... ... ... және одан ... су бөгеттері өтпесіндегі әрбір жіптің екі жақ шетінде;
- стансааралық айдаудың соңғы пунктінде технологиялыққұбырдың қабылдау ... ...
- іске қосу мен ... ... ... ... ... жіберу торабының екі жағында да;
- мұнай қыздыру ... іске қосу ... ... ... мұнай құбыры профилін неғүрлым дәл беретін нүк-телерде орнатылуға тиіс.
Манометр жылытылған шкафтарда ... ... ... ... ... ... желілік тиекті арматураны орналастыру мұнай құбырын салу немесе қайта құру жобасымен анықталады және ол бөліну кезінде және жоспарлы жөндеу жұмыстарында ... ... ең ... ... ... ... трасса профилін есепке алуға тиіс.
Мұнай құбырының желілік ... ... ... басқару жетегін бетіне шығара отырып орнатылады; керібағытты клапандар жылугидрооқшауланған құдықтарда орнатылады.
Мұнай құбырындағы ... ... ... ... ... ... ... жазбалар, жабу мен ашуға және - күйіне айналу бағытына нұсқағыштар және ысырма электржетекті болған жағдайда, электрмен ... ... ... ... ... ... құбырына қосуорындарында тазалаушы және анықтауыш құрылғылардыжіберу тораптары, тазалаушы және анықтауыш құрылғы-ларды іске қосу мен ... ... және ... ... [18, ... ... ... құбырында қолданылатын отандық және шетелдік өндірістегі тазалаушы құрылғылар мен құбыр ішіне арналған инспекциялық снарядтардың ... ... ... ... ... ... ... мұнайдың температуралық әсер етуіне тораптар құрылымының төзімділігі мен беріктілігі, оның ішінде:
- біріктелген тораптардікі - торап ... ... ... ... ... ... ... тіреккетопырақпен нығыздау және зәкірлеу есебінен;
- бөлек тораптардікі - құбырды торапқа жақын жердеорнатылған ... ... ... жәнезәкірлеу, тораптың жер бетіндегі бөлігінің көлемін құбырдыңкамераларды таңу формасы есебінен кішірейту, мұнаймен іске қосу ... аз ... әсер ету ... ... ... ... жинақталған жабдық жәнеқысқаша техникалық сипаттама, пішін және басқа ақпараткөрсетілген техникалық паспорт (формуляр) ресімделуі керек.
Жер бетіндегі ғимараттары (объектілер). Мұнай құбыры елді ... және ... ... ... немесе белгі бойынша жоғары жүргізілген жерлерде мұнай кұбырының төменгі жағында апат болған жағдайда төгілетін мұнайды ағызу мен жинауға арналған қорғаныс ... ... ... ... аумақта жиналған жағдайда құбырдың жоғарғы жағында жауын суларын ағызып жіберуге арналған арық қарастырылуға тиіс.
Қорғаныс ... ... жер ... мен апат ... ... ... ... көлемі ескеріле отырып жеке жобалар бойынша орындалуға тиіс.
Мұнай құбырында апат болған жағдайда мұнайдыңұйымдастырылмаған түрде шығу және төгілу көлемін,жоспарлық және ... ... ... ... ... қысқарту үшін, сондай-ақ мұнай құбырынтрасса бойында ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... болдырмау мақсатында, пішінерекшелігіне қарай, сыйымдылығы 20, 30, 40 мың м3 ашықжер қоймалары орнатылады.
Қоймаларға тұтқырлығы аз, баяу қататын мұнай ... ... ... ... ... түбі мен ... балшықпен, тұтқырғыш материалдармен бекітілуге тиіс немесе тікелей қоймаларды толтыру алдында олардың түбі мен ... ... ... ... материалы төселуге тиіс.
Қоймаларға мұнай төгуге арналған мұнай құбырларында мұнайды ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуға тиіс.
Жер қоймалары құбырды мұнайдан босатудың басқа тәсілі мүмкін болмаған немесе ауырырақ шығындарға апарып соқтыратын ... ... ғана ... ... ... қысқа мерзім ішінде мұнай құбырына айдалып немесе ең жақын Мұнай қотару стансасына(МҚС) тасылып, қойманың түбі мен қабырғалары мұнай қалдықтарынан тазартылуға ... және ... ... ... ... немесе жол қатынасы қиын басқа жерлерде орналасқанжелілік тиекті арматура жанында, кеме қатынасы бар өзенөтпелерінде ... ... ... ... ... құралдары. Магистральді мұнай құбырларының металл имараттары: (желілік бөлік, технологиялық құбырлар, сұйық-қоймалар, ... ... ... ... және ... ... әр ... мақсаттағы жер асты сыйым-дылықтары, брондалған күш кабельдері және т.б.) табиғижәне технологиялық орта (атмосфера, топырақ, жер ... ... ... ... мен ... кезбеток әсерінен болатын тоттанудан қорғауға жатқызылады.
Салу, қайта күру және күрделі жөндеу кезінде сыртқытоттанудан ... ... типі мен ... Р 51164, ... ... жоба ... ... Қорғаныс құралдары төсем шарттары, топырақтыңтоттық белсенділігі туралы деректер, қорғалатын имарат пеноның қызмет етуінің талап етілетін мерзімі үшін ... ... ... ... ... отырып таңдапалынады.
Қорғаныс құралдары көршілес имараттар мен қоршаған ортаға зиянды әсерін тигізбеуге тиіс.
Жер асты металл имараттардың бұзылуының ... ... ... алу үшін барлық жақын орналасқанимараттарда бірдей немесе мәндері бойынша жуық қорғаныс потенциалдары болуға тиіс.
Cop учаскелерінің, қатты тұз басқан ... асты және жер үсті ... ... ... ... ... ... оқшаулау үшін жоғары температурағаонша төзімсіз материалдар мен қиыстырулардың қолданылуысебепті, құбырдың ... ... тез ... ... жылдамдығы мүнай температурасы артқан сайын өсебереді. Бұзылудың негізгі салмағы мұнай қыздыру пункттеріарасындағы ... ... ... басқы бөлігіне түседі.
Электрохимиялық қорғаныс құрылғыларының мөлшері мен қуаттылығы мұнай құбырының орнықты қорғанысын барлық жағдайлар үшін қамтамасыз ... ... ... ... жеке ӘЖ болуы;
- құбыр көршілес стансалар есебінен КҚС(катодтық қорғаныс ... ... ... да ... ... ... ... және оларды тиісінше орналастыру;
КҚС қоректенуін басқа көздер (жақын жердегі ЭБЖ (электр беріліс желісі), тұрғын үй және өндірістік объектілер, жел ... ... ... қол жеткізіледі.
Табиғи және жасанды кедергі өтпелерінде қорғанысқаптамаларының құбырлармен тікелей түйісуіне жол беріл-мейді, және олардың арасында электрлік түйіспе жоқтығынмерзімді түрде тексеріп ... ... [19, ... ... ... қорғау екі нұсқада орындалады:
негізгі құбыр қорғалған жағдайда электрлік маңдайшакөмегімен;
құбыр потенциалына тең қорғаныс ... ... ... ... ... құбырының су кедергілеріне салынған өтпе-лері түрақты жоғары қорғаныс потенциалына ие болуы керек,ол үшін КҚС осы ... ... ... ... ... ... үзындығы 500 м-ден артық болған жағдайдаКҚС-ты су өтпесінен 1 км-ге дейінгі қашықтықта ... ... ... жабдықтау. Магистральді мұнай құбырының желілік бөлігі объектілерін (КҚС, желілік ... ... ... ... мен байланыс жүйелері, су өтпелерін күзету аймағы қоршауларының ақпараттық белгілері, шолушылар үйі, бақылау пункттері және т.б.), сондай-ақ жоспарлық және ... ... ... ... ... мен ... электрмен жабдықтау трассабойлық жоғары вольтты желі ЖВЖ-6-10 кВ ... ... ... стансааралық учаскедегі трассабойлық ЖВЖ осы стансалардан екі жақтық қоректену көзіне ие және кейбір секцияларды жоспарлы немесе апаттық ажырату мен ... - ... ... ... ... объектілерді электрмен жабдықтау мүмкіндігін сақтап қалуға қол жеткізетін бірнеше ... ... ... басқа түтынушыларды трассабойлық ЖВЖ-ге қосуға тыйым салынады.
Желілік телемеханика және байланыс. Телемеханикаландыру құралдары ... ... ... ... жинау, оны байланыс арналары бойынша беру және орындаушы механизмдерге арналғанбасқару бүйрықтарын қайта трансляциялау міндеттерін атқарады.
Желілік телемеханика жүйесі автономды, қызметкөрсетілмейтін күшейту ... ... ... ... ... және магистральді кабельдерге қосыл-ған желілік бақылау мен басқару пункттерімен (ББП)жабдықталған.
Желілік телемеханика:
мұнай қысымы мен температурасын, ... ... ... КҚС-тағы шығу тогы мен кернеуін телеөлшеуді (ТӨ);
желілік ысырмалардың жай-күйі, ысырмаларды басқарурежимі, қырғыштың (бөлгіштің, өлшеуіш снарядтың) өтуі,ББП есігіндегі төмендегі ... мен ... ... ... ... бар екендігі туралытеледабылдаманы (ТД);
-телебасқару мен бақылау жүйелерімен түйіндесу блогына ие КҚС ... ... мен ... ... ... (ТБ) ... ... тиіс.
Магистральді мұнай құбыры желілік имараттарының құрамына орталықтан басқару үшін ... база ... ... байланыс желілері(кабельдері) кіреді.
Магистральді мұнай құбырының(ММҚ) желілік бөлігін пайдалануды ұйымдастыру. ММҚ желілік ... ... ... ... мен ... ... шаралар арқылы қамтамасыз етілуге тиіс:
желілік бөлік жай-күйін мерзімдік ... ... ... ... ... қарау және кешендіанықтаулық тексерулер;
жөндеу-алдын алу жұмыстары мен күрделі жөндеудіуақтылы және сапалы орындау есебінен оны түзу ... ... ... ... ... ... уақтылыжаңарту;
күзет аймағы мен елді мекендерге, өнеркәсіптік жәнеауылшаруашылық кәсіпорындарына, ғимараттар мен ... ... ең аз ... ... ... ... ... шығулардың уақтылы алдын алу және олардыжою;
мұнай құбыры жұмысының қажетті жылугидравлика-лық жұмыс режимін, мұнай ... ... ... ... ету және сақтау;
ұйым басшылары мен жақын орналасқан елді ... ... ... ... жері мен ... ... ... хабардар ету;
мұнай құбырымен бір техникалық дәлізден өтетінкоммуникацияларды пайдаланушы ... ... ... ету және ... жай-күйі мен жоспарлық және апаттық жөндеулер барысына ... ... іске ... ... ... ... отырып келісімді түрде қимыл жасау. ММҚ желілік бөлігін пайдалану процесіндегі негізгіжұмыс (операция) түрлері:
мұнай ... ... ... ... ... ... құбырының өзін техникалық анықтауды қоса,ММҚ желілік бөлігін техникалық күту және ағымдық жөндеу;
ММҚ желілік бөлігін күрделі жөндеуден өткізу;
мұнай қүбырын тоқтатып ... ... ... ... ... ... қайта жинақтау;
апаттық-қалпына келтіру жөндеуі.
Мұнай кұбыры желілік бөлігіне оралымды-техникальщ кутім жасау
ММҚ желілік бөлігіне оралымды-техникалық күтім жасау ... ... ... ... ... ... ММҚ-қа оралымды-технологиялық күтім жасаудың құрамдас бөлігі болып табылады.
Технологиялық ереже мұнайды магистральді мұнай құбыры ... ... ... ... ... және ... ... апатсыз жай-күйі мен қотарудың технологиялық процесін қауіпсіз жүргізуді қамтамасыз етуге арналған (желілік бөлікті пайдалануға қатысты) техникалық паспорт ... ... [19, ... ... ... ... мұнай құбырының апатсыз орнықты жүмыс істеу жағдайлары ММҚ пайдаланудың ... ... ... жұмыс қысымдарының жол берілетін ең төменгі (қотарушы сораптық қабылдауында) және жоғарғы (қысым реттеуіштеріне дейінгі және одан кейінгі тастама ... және ... ... ... ... МҚС ... ... арқылы қамтамасыз етіледі. Жол берілетін ең жоғарғы жұмыс қысымдары сораптық пен мұнай құбырының тастама жинағыштарының техникалық жайкүйіне, ал ең ... - ... ... ... ... байланысты белгіленеді. сұлбасы бойынша жұмыс істейтін МҚС ... жол ... ең ... ... ... ... сыйымдылықтарынан сораптық қабылдауына айдау мүмкін-дігін қамтамасыз ету жағдайларына байланысты анықталады.
Техникалық карта негізінде жабдықтар мен құбырларды ... ... ... ... құрастырылады. Тағайыншамалар шамасы технологиялық картада көрсетілген жол берілетін қысымдармен ... ... ... ... (су ... кезеңінде, қолайсыз ауа райы жағдайларында, жұмыс қысымын шектеумен жүргізілетін мұнай құбырының күрделі жөндеуі ... ... ... ... ... ... қотаруда әр айға арнап, қотарудың күтіліп отырған көлемі, ... ... ... ... және ... орта температурасы жайлы деректер негізінде мұнай құбыры жұмыс режимінің картасы жасалуға тиіс.
Мұнай қоспасын қотару көлемінің немесе олардың қасиеттерінің ... ... ... ... картасында әрбір қыздыру стансасы мен келесі қыздыру ... ... ... ... ... көрсетілуге тиіс.
мұнай құбыры бойымен мұнай қотарудың технологиялық процесін қамтамасыз ететін барлық деңгейдегі диспетчерлік қызмет пен қызметкерлер диспетчер парақтарында ... ... ... ... ... ... және т.б. мерзімді түрде (екі сағаттық) көрсете отырып, аталған қүжаттарды басшылыққа алуға тиіс.
Магистралъді мұнай құбыры ... ... ... ... ... ... тізбегін тоқтаусыз пайдаланылуы уақытында техникалық қызмет көрсетумен жөндеулер негізінде іске асырылады. Жөндеу жұмыстарын жоғарғы деңгейде ... ... ... шаралары ең алдымен мұнай құбыр тізбегінің бүтіндігіне қауіп келтіретін дефектілерді жоюға бағытталуы тиіс. Бұндай шараларды іске асыру тек қана ... ... ... ... мен бойындағы ақаулар туралы толық ақпарат болған ... ғана іске ... ... ... магистральды мұнайқұбыр тізбегін техникалық қызымет көрсету мен жөндеу жүйесінің негізгі бөлігі ... ... - ... ... арқылы алынады.
Мұнай құбырларының ақаулары тәжірибе жүзінде анықтайтын төрт деңгейлі интегральды диагностика жүйесі жасақталған.
Мұнай құбырларының ... ... ... ... ... ... төмендеуі салдарынан болады. Қазақстан Республикасындағы өткен ғасырдың сексенінші жылдарында жасалған үлкен диаметрлі (1020-1220 мм) мұнай құбырларының сыртқы оқшаулау қабаттарының ... ... ... ... ... ... құбырларындағы болатын апатты жағдайлардың негізгі себебі жер астылық жемірілуі болып табылады. Жемірілуге өте қауіпті ... d 820-1220 мм ... ... ... ... электрохимиялық қорғаныштарьшың (ЭХҚ) артықшылығы, ол жер астылық жемірілуді туғызатын электрохимиялық процестерге әсер етеді және ... ... ... ... ... процесін бәсендетеді немесе тоқтатады. ЭХҚ параметрлерін өлшеудің карапайымдылығы аз мелшерде қаржы жұмсай отырьш, оның әсерінің ... ... ... ... ... ... ... құбырларын жер астылық жемірілуден қорғау үшін:
ЭХҚ құралдарын тиімді, ... және ... ... ... ету қажет;
ЭХҚ құралдарының қолайлы пайдалану тәртіптемесін жәнеқұбырдың бойымен, мерзіміне байланысты "құбыр-жер"қорғаныш потенциалын сақтай отырып, 100%-дық катодтықполярлықты ... ету ... ... ... ... ... ... болусебептерін анықтау үшін тиісті ұйымдарды тарту;
өндіріс пен ЭХҚ құралдарын құру мен ... ... ... ... қашықтан бақылау, электр тогын тарату желілері, құбырларды ... ... ... ... ... ... ... байланысты жобалық шешімдердід, нормативтік қүжаттардың талаптарының сақталуына бақылау жасау, сол сйяқты бүл ... ... алу мен ... ... ... ... ... ауытқушылықтарға жол бермеуге бағытталған шараларды жүзеге асыру;
- ... мен ... ... қорғау құралдарының жемірілу жағдайын электрометриялық және инструменталдық әдістермен зерттеуді дер кезінде ұйымдастыру және өткізу қажет;
- құбырларды жемірілуден қорғаудың жаңа әдістері мен ... ... ... ... ... техникалық күтуоларды жұмысқа жарамды күйде үстап тұруға қатыстыоперациялар кешенін ... және ... ... ... ... ... ... тексерісін және құбыр мен оның жабдықтары,аспаптары мен жүйелері бойынша атқарылатын жұмыстарретін қарастыратын алдын алу шарасы болып табылады.
Тексеру ... - ... ... мен ... техникалық жай-күйін анықтау; қағидаларын бұзатын жайларды табу, апаттар мен оқыс оқиғаларды (зақымдануларды) айқындау; мұнай құбыры ... ... ... төндіретін жақын орналасқан имараттар мен объектілердегі апаттарды айқындау.
Тексерулер жоспарлы және кезектен тыс ... ... ... ... түрде шолушылар немесе апатты қалпынакелтіру бригадаларының патруль тобы жаяу, көлікпен немесеәуеден айнала бақылау ... іске ... ... мерзімділігі мен көлемін жергілікті жағдайларды (өнеркәсіпорындарының, елді мекендердің, өтпелердің болуы), трас-салық жер бедерінің күрделілігін, жыл ... ... ... ... және т.б. ... ... тексеруде күзет аймағы және ең аз қашықтық аймағы, жасанды және табиғи кедергі өтпелері, тиекті арматура, тиекті арматура мен ... ... қор ... ... және анықтау құрылғыларын қабылдау мен іске қосу тораптары, трассабойлық жолдар, мұнай құбыры өтпелері мен кірмелері, көпірлер, бөгеттер, ... ... ... құбыры аспа жолдары, су жіберу және өртке қарсы қорғаныс имараттары, трассабойлық байланыс және ... ... ... ЭХҚ ... ... ... ... су өтпелеріндегі, сондай-ақ басқа ұйымдардың коммуникациялары қиылысындағы белгілер тексеріледі.
ММҚ желілік бөлігін кезектен тыс тексеру зілзалаапараттарынан соң, мұнай құбыры ... ... ... қысым төмендегенде, мұнай теңгеріміболмағанда, мұнай құбырына зақым келтірген ... ... ... ... мұнай жылыстаулары туралы, мұнай құбырының қалыпты жұмыс істеуіне, адамдар мен жақын ... ... елді ... қауіп төндіретін трасса бойындағы жекелеген имараттардың барлық ақаулылықтары мен зақымданулары, сондай-ақ мұнай құбырын күзету аймағындағы бұзылулар туралы ... ... адам ... ... ... басшысына немесе диспетчерге тиісті шаралар қабылдауы үшін тез арада хабар беруі керек.
Тексеру нәтижелері мен оның барысында орындалған барлық жұмыстар тиісті ... ... ... ... ... ММҚ ... ... объек-тілерінің жайы мен техникалық күйін мерзімді тексерубарысында:
жыл сайын көктемдеп су тасқынынан кейін - ... ... ... ... ... ... ... төсем тереңдігі;
жылына кем дегенде екі рет (көктемгі су ... және ... ... ... кезінде) -тіректерде жүргізілген мұнай құбырының жер үсті учаскелері;
- кем дегенде бір рет екі жылда құралмен немесесүңгуірлермен су асты ... ... ... ... күші бар ... ... белгіленбесе);
жылына кем дегенде екі рет (топырақ кедергісінеғұрлым аз болатын кезеңде) - қорғаныс потенциалыныңөлшемдері;
мұнай құбырының ... ... оның ... ... ... байланысты белгіленетінмерзімділікпен құбырды техникалық анықтау;
жыл сайын, топырақ кедергісі неғұрлым көп болатынкезеңде - электр жабдықтары мен жер беті құбырлары учаске-лерінің күйі және ... ... ... ... ... найзағай кезеңі басталғанға дейін - жай-тартқыш құрылғылардың жай-күйі мен ... ... ... ... анықтау міндеттері: техникалық күйді анықтау; ақаулылық орнын іздеу мен себептерін анықтау; техникалық күйді анықтау.
Мұнай құбырының техникалық ... ... ... ... ... қотарудың күтіліп отырған ең жоғары режімдерінде пайдалану мүмкіндігін, ... ... өту ... немесе жүргізілетін орнын дәлдеп бөлектей отырып жөндеудің ... ... үшін ... нормативтік құжаттамаға сәйкес құбыр ішілік инспекциялық снарядтарды (ҚИС) жіберу жолымен мұнай құбыры желілік бөлігінің құбыр ... ... ... жүргізіледі.
Мұнай құбырларының ақаулары тәжірибе жүзінде анықтайтын төрт ... ... ... ... ... ... ... снарядымен құбырдың геометриялық өлшемдерінің өзгеруін профилометриялық зерттеу жүргізеді.
Екінші деңгей: ультрадыбысты ... ... ... ... ... яғни магнитті снарядтармен ,МFL типті снарядымен құбырлардың тіке бойында жарықшалар барма екенін және пісіріліп жалғасқан жерлерінде ақаулардың барын ... ... ... ... - ... құбырдың бойында,пісіріліп қосылған жерлеріндегі ақауларды анықтайды.
ультрадыбысты ... ... ... ANSI / ... ... бойынша ақауларды анықтау әдістемесі жасалған. Құбырдың геометриялық өлшемдерінің өзгеруіне байланысты ақаулардың қауіптілігіне қарай үш категорияға бөлінеді:
ақау,
...
ақау ... ... ж. АҚ және ( ... от 24.11.94 ... ... ... нормативтік құжаты сәйкес бекітілген әдістемесімен құбыр беріктігін анықтайды. ANSI / ... ... ... ... ... мәні ... құбырдың ақауларының қауіптілігін анықтайды [20, 119б].
Бұл әдістеме дефетоскопптың көмегімен анықталған қабырғасында ақауы бар ... ... ... бөлігін статикалық беріктікке есептеу үшін арналған.
Есептеу нәтижесі бойынша ақауы бар ... ... ... жағдайын, жөндеу жұмысының қауіпті аймағын және мұнайды айдау қысымының төменгі мәнін белгілейді.
7 -кесте
Атырау - ... ... ... км ... статикалық беріктікке есептеу нәтижесі
№ ақау
Ара қашық-ғы,
м
Ақау түрі ... ... ... шартты коэф.
Мүмкіндік қысымы
кгс/см[2]
Құбырдың жұмыс қысымы кгс/см[2]
46
66
70
78
181
512
601
356,3
466,4
470,1
480,9
2524,7
5598,5
6345,3
Корроз.металлдың ескіруі
Корроз.металлдың ескіруі
Корроз.металлдың ескіруі
Корроз.металлдың ескіруі
17ГС
17ГС
17ГС
17ГС
17ГС
17ГС
17ГС
0,9
0,9
0,9
0,9
0,9
0,9
0,9
38,8
36,9
46,7
38,9
48,4
46,4
48,6
55
55
55
55
55
55
55
№ 46, 66, 70, 78, 181, 512 601 ... ... ... бөлігінде жобалық қысымын 5,5 МПа-дан 3,69 МПа жұмыс қысымына азайту керек екенін № 1 ... ... ... ... ... ... табылған ерешеліктер - 628, оның ішіндегі металдың ескіруі - 324, ... ... ... ... ... жасап тұрған магистральді мұнай құбырына жаңадан -дан Ду-1000 ППН - ға Ду-700 параллель құбырын ... ... ... магистральді мұнай құбырынт ГНПС Өзеннен ... ... ... ... 1000 мм, ары ... ... ... - диаметр 700 мм. Жоба бойынша екі құбырдың бірігіп жұмыс атқарылуы қарастырылып отыр, яғни ... ... ... ... ... Ду-700 ... істен шыққанға дейін) Айдалатын мұнайдың параметрі: жұмыс қысымы - 5,5 МПа, температурасы - 50 градус Цельсий. ... ... ... ... ... ... ҚИС құрамы:
* мұнайды қыздырудың мүмкін болатын ең жоғары ... ... ... болуға тиіс және:
* құбыр геометриясы ақауларын (құбырдың өту қимасыншектеуші жаншықтарды, бүктесіндерді, сопақтықтарды) жәнеоның ... ... ... ... ... шығыны ақауларын (тоттану сызаттарын,тырнақіздерін, кертіктерін және т.б.), сондай-ақ қабаттанутипіндегі ақауларды;
* құбырдағы көлденең ... ... ... бойлық жарықтарды және жарық тәріздесақауларды анықтауды қамтамасыз етуге ... ... ... мен ... ... қолданылып отырған әдістері құбырға ашу және қосымша ... ... ... ... тиіс .
Белгілі бір типтегі ақауларды табу мен өлшеуге арналған техникалық құралдар кешенін пайдалана отырып құбыр іші инспекциясы бойынша жұмыстарды жоспарлау мен ... осы ... ... және белгіленген тәртіппен бекітілген технологиялар негізінде жүзеге асырылуға тиіс.
Анықтау жүмыстарын орындау барысында мұнай ... ... ... ... іші инспекциялық снарядтарды жіберумен тікелей байланыссыз жұмыстарды жүргізуге тыйым салынады.
Құбыр іші инспекцияларын жүргізгенде барлық снарядтарды жіберу бойында сұйыққоймалардан ... ... ... құбырларға шөгінді түсіп кетуін болдырмаудың барлық шаралары қабылдануға тиіс.
Анықтау жұмыстарын жүргізетін ... осы ... ... ... ... есеп ... оны ... келісілген мерзімдерде құбырды пайдаланушы кәсіпорындарға береді.
- Анықтау нәтижелері бойынша есеп ҚИС тіркеген барлық ақаулар туралы, ... ... ... ... жүргізуге дейінгі кезеңде) немесе оралымды жөндеу жүргізуді талап ететін қауіпті ақаулар ... ... ... ... ... ... ақаудың орналасқан жері туралы деректер келтірілуге тиіс.
ҚИС-тен алынған деректерді интерпретациялау процесінде қауіпті ... ... ... ... ... ол ... ... мұнай құбырын пайдаланушы кәсіпорынға берілуге тиіс (техникалық есеп шығарылғанға дейін).
Анықтау нәтижелері бойынша техникалық есептер ... ... ... ... ... және қайталама анықтаулық тексерулер нәтижелері бойынша үнемі жаңарып отыратын ақаулар туралы деректер базасы ... ... ... учаскесін пайдаланушы кәсіпорында сақталуға тиіс.
Анықтаулық тексеру нәтижелері негізінде ММҚ пайдаланушы кәсіпорындар құбырлар бұзылуының ... ... ... бірінші кезектегі шараларды, сондай-ақ ММҚ желілік бөлігін жөндеу жөніндегі жұмыстардың мерзімдері мен көлемін жоспарлауға тиіс.
ТҚ және ... ... мен іске қосу ... ... ... екі рет, ... және ... ал геодезиялық аспаптар көмегімен тексеру, камера орамасының қысым мен температура айырымы әсерінен күш жұмсауы мен орын ... ... ... ... қайта құру мен қайта сынауға, сондай-ақ мұнай құбыры жұмысының температуралық жұмыс ... ... ... және одан ... жүргізілуге тиіс.
Ережелік жұмыстардың негізгі түрлері:
* мұнай құбырын ... ... ... ... су ... дайындау;
* тазартушы құрылғыларды жіберу жолымен мұнайқұбырының ішкі қуысын тазалау;
* ысырмаларды 2-3 тәулікке жылына кем дегенде біррет өтпелердің бір жағынан жабу ... су ... және ... ... шаю;
* дайындаушы зауыт нұсқаулығына, салалық басшылыққұжаттарға және оларды күту жөніндегі ... ... ... ... және жүйелерді техникалық күту бойынша ережелік жұмыстар.
Қысқы жағдайларда ММҚ-ты пайдалануға дайындау жоспарында:
* жазғы майлауды қысқыға ауыстырумен бірге ... ... және ... ... ... мен ... тексеру;
* қоймалар мен трассаның белгіленген жерлеріндематериалдар мен құрал-саймандардың қажетті ... ... ... қарсы имараттар мен мұнай төгуге арналғанқоймаларды қалпына келтіру;
* апаттық-жөндеу техникасын қысқы пайдалануға ... және ... ... ... үзіліссіз тасы-малдануын қамтамасыз етуге бағытталған басқа да шаралар;
* бітеу және ағынсыз учаскелер мен арматуранымұнаймен ... ... мен ... ... оларды қар басып қалған жағдайға арнап нұсқағыштар мен ілмелер, патрульдеудің ... ... ... ... кезінде бағдар ұстау үшін мұнай құбырының бар екендігі мен бағытын нұсқағыштар орнату;
* қысым ... ... ... ... ... ... ... сұйықтық құю;
* жер беті өтпелерінің жылу оқшауламасын жөндеу,шайылған ... ... ... тереңдігі жеткіліксізқұбыр учаскелерін толтыру мен үйінділеу қарастырылуға тиіс.
ММҚ желілік бөлігі объектілері мен имараттарын көктемгі су тасқынына ... ... ... ... ... ... дайындау, тиекті арматуранытексеру;
* мұнай құбырының жол қатынасы қиын жерлеріндеқажетті техникамен, материалдармен және құрал-сайман-дармен ... ... ... пункттерін құру;
* жанар-жағармай материалдары қорын жасау;
* су қайтару және су ... ... ... ... ... жағдайда, құру;
* сораптық су өткізу, су қайтару және басқа имарат-тарын қар және мұздан тазарту;
* таулық су қайтару арналары мен су ... ... ... ... мұз ... ... ... жерлерде мұзкескіштердіжөндеу;
* суасты өтпелері үстіндегі өзеннің жағалау жиектерініңмұзын шабу (қажет болған жағдайда);
* әуе және суасты өтпелерін ... ... ... ... ағаш ... ... жөндеу;
* суда қозғалу құралдары мен су бетінен мұнай жинауқұралдарын дайындау;
* мұнай құбыры мен оның ... ... ... ... үшін ... ... ... постар қою, байланысты ұйымдастыру және мұнайқұбырының су тасқыны кезінде үзіліссіз жүмыс істеуін қам-тамасыз ... ... ... да ... ... ... қабырғаларында шөгінділердің жиналуын болдырмау мен оның өткізгіштік қабілеттілігін өз қалпында ұстап тұру, трассаның ... ... ... ... ... ... қалатын суды шығару мақсатында мұнай ағыны жылдамдығы төмендеген жағдайда, сондай-ақ мұнай құбырын мұнай ... ... және ... ... ... ... ... тазарту құрылғыларын жіберу жолымен мұнай құбырының ішкі қуысын тазалау жүргізілуге тиіс.
Тазарту құрылғыларын жер ... ... ... бір ... тазарту қырғыштарының мұнай құбыры учаскесі бойымен өтуін ... және ... ... ... ... ... ... жарылыстан қорғалып жасалған төменгі жиілікті бергіштермен жабдықтау ұсынылады [21, 187б].
ММҚ учаскелерін пайдаланушы кәсіпорындар ... ... ... іші инспекцияларының жүргізілуін және мұнай параметрлерін ескере отырып, мұнай құбырын тазарту жөніндегі ... ... ... ... жасауға және бекітуге тиіс. Кестелерде учаскелердің мұнай құбырының басынан аяғына қарай (мұнай бағыты ... ... ... ... тиіс.
Мұнай құбырын қырғыштармен тазарту барысында құбыр ішінің тоттануын жою немесе азайту үшін тот ... ... ... ... жібергеннен кейін мұнай құбырын қайта ингибициялау керек.
Мұнай құбырын тазарту жөніндегі жұмыстар қолданыстағы НТҚ талаптары негізінде, тиісті ММҚ учаскесін пайдаланушы кәсіпорын ... және ... ... ... ... орындалуға тиіс.
Қатар құбырлар арасындағы лупингілер, қосалқы тіндер мен маңдайшалар тазарту құрылғысы өту кезеңінде ... ... ... болуға тиіс.
Құбыр іші инспекцияларын жүргізер алдында тазарту құрылғыларын жіберу саны мен жиілігі соңғы тазарту қүрылғысы қабылдау камерасына ... ... және ... дискілерге механикалық зақым келтірмей өтетіндей, ал құрамында парафині бар қоспалар мен металл заттардың әкелінген мөлшері анықтау снарядтарын пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... тазартылуын бағалау өлшемдерінен аспайтындай нәтижеге қол жеткізілуімен анықталуға тиіс.
2.2 ... ... ... ... -- ... ... ... облыс. 1938 ж. Гурьев облысы деген атымен құрылған. 1992 ж. кейін қазіргі атауға ие болған. Солтүстігінде ... ... ... шығысында Ақтөбе облысымен, оңтүстік-шығысында Маңғыстау облысымен және батысында Ресейдің Астрахан облысымен шектеседі. Сондай-ақ оңтүстігік шекаралары Каспий теңізіне келіп тіреледі.
Облыс ... - ... ... Республиканың батыс өңірінде орналасқан, 1938 жылы құрылған.
Атырау облысының климаты шұғыл континетті, құрғақ. Жылы атлантикалық ауа ... ... ... еш ... тигізбейді, дымқылдық жетерліктей келгенімен, үстірттің жалпы тегістігі оларды ұстап қалуға кедергі келтіреді. Каспий және Арал теңіздерінің әсері де ... Ол тек ... ... ... және ... дымқылдануына, қыс айларында температураның жоғарылауына, жазғы айларда температураның төмендеуіне, жылдық және тәуліктік температура амплитудасының азаюына әсер етеді. Қаңтардың орташа ... -7, -11°С. ... ... қыс ... солтүстігінде айтарлықтай суық және ұзақ. Алайда, суықты ... ... ... -36, ... ... ... (абсолюттік минимум). Аумақтың басым бөлігінде жаз ыстық және ұзақ. Шілденің орташа температурасы (ең ... ай) ... ... ... төмен емес. Кей жылдары ауа температурасы 41-46°С -ге дейін көтеріледі. Орташа тәуліктік ауа температурасы 0°С-ден ... ... ... ... 235-255 ... созылады. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 140-200 мм аспайды. Жауын-шашынның көп мөлшері 85-120 мм жылдың жылы ... ... ... ... аумағы желдің энергетикалық қорына бай. Күшті желдер мен борандар болып тұрады. Аумақтың басым бөлігінде желдің орташа жылдық жылдамдығы 4-5 м/с ... ... ... ... жыл ... ... негізгі бағыттарда жиі жел соғып тұрады.
Облыс аумағындағы ірі өзендер: Орал (Жайық) (жалпы ұзындығы 2428 км, Қазақстан ... 1082 км), Жем (712 км), ... (511 км), Ойыл (800 км). ... ірі көл ... (110,5 ш. ... орталығы Орал (Жайық) өзенінің бойында тұрған Атырау қаласында** орналасқан. Ол 1640 жылы құрылған.
2013 ... 1 ... ... ... 271,7 мың. адам ... ол ... облыс халқының 48,9% құрайды . Жылыой (29,3 мың ш. км) облыстың ең ірі ауданы ... ... мен ... ... ара ... -- 1810 ... ... түрі үшбұрышты және теңіз деңгейінен 10 метр ... ... ... ... бөлігі тұманды жер мен өзенге біртіндеп ауысады, ал шығыс-солтүстік бөлігі біртіндеп көтеріліп, Ақтөбе облысымен шектесіп жатқан ... ... ... ... ... ... Еділ өзені ағып өтеді. Каспий теңізіне құйып жатқан Еділ мен Жайық өзендерінің ара ... ... ... ... Атырау облысы алып жатыр. Географиялық тұрғыдан облыстың солтүстік - батыс жағы Еуропада, ал ... ... жағы ... негізінен шөлейттік аймақта жатыр. Жерінің орналасуына қарай батысында Ресейдің Астрахан облысымен шектеседі.
Атырау ... ... кең ... ... маңы ойпатына орналасқан. Аумақ рельефі -- Каспий теңізінің жағалауынан жоғарылап, түйе ... ... ... ... маңы ойпатының елеулі бөлігін тізбекті және құмды төбелер (Нарын, Тайсойған, ... ... ... ... ... аз ғана ... Орал ... тарамдалған борлы шоқылар алады.
Облыс қойнауы мұнай мен газға, калий мен натрий тұздарына, борат және басқа да бай кен орындарына ... ... ... және ... Жазы ... ... ұзаққа созылады; қысы суық, қар аз жауады.
Облыс аумағындағы ірі өзендер: Жайық (жалпы ұзыны 2428 км), Жем (712 км), ... (511 км), Ойыл (800 км). ... ірі көл -- ... (110,5 ... шөлейтті, қоңыр топырақты, негізінен шөлге төзімді өсімдіктер өседі. Облыс аймағының жартысын ащы және сортаңды комплекстер, сондай-ақ құмдар алады.
Атырау облысының ... ... ... ... - 118,6 мың ш. ... тығыздығы - 1 ш. км-ге 4,7 адам
2013 жылғы 1 қаңтарға халық саны - 555 198 адам ... ... ... - 1 000 ... ... 21,19 ... шекарасының ұзындығы, км
Жалпы ұзындығы - 1 949,46 ... ... ... облысымен - 449,61
Батыс-Қазақстан облысымен - 626,08
Ақтөбе облысымен - 524,39
Маңғыстау облысымен - ... ... 19 ... мен ... ... ... деп белгілі бір кезеңдегі өндіргіш күштерінің даму сатысында адамның өмір сүруіне және тіршілік ... ... ... ... мен ... айтамыз. Қазақстан Республикасының батыс бөлігінде орналасқан, 1938 жылы негізі қаланған (1992 жылға дейін Гурьев облысы ... ... ... аумағы 118,0 мың шаршы км жерді алып жатыр. Облыс халқының саны 2006 жылдың 1 ... 479 984 мың ... ... Облыстағы орташа халық саны (1 шаршы метр аумағына) 4,0 адамды құрайды. Атырау облысының әкімі Рысқалиев Б.С. ... ... ... ... ... болып келеді. Рельеф аумағы- көлбеулене келген, білінбей Каспий теңізі жағалауынан жоғары көтерілген. Каспий ойпатының көп бөлігі құм мен сордан ... ... ... ... және ... бай кен ... бар ... ауданындағы мұнай кәсіпшілігі). ҚазақстанРеспубликасының 2006 жылдың басында мемлекеттік баланста 214 мұнай кен орындары тірелген, оның ішінде ... ... ... 88 кен ... бар. Алынатын жалпы ел бойынша мұнай өндірісі категориясы қорын 4,0 млрд. тоннаға бағалайды, оның ішінде облысқа 2,5 млрд. тонна ... ... ... ... қазбалар қорларына бай, олар: құрылыс өндіісінің шикізаттары (қор 52,7 млн. тоннаға бағаланады); калий тұзы (697 млн.тонна), құрылыс тасы (41,2 ... гипс (21,0 ... ас тұзы (687,0 млн. ... ... ... (12,0 ... ... (1,9 млн. м. куб), бор (95,2 млн.тонна), бешофит (50,0 мың. тонна); минералды сулардың қайнар көздері, натрий диоксиді, калции хлориді, магний ... ... ... олардың қорлары 898 млн. куб.метрді құрайды.Жайық-Каспий балық өнеркәсібі Қазақстан Республикасының ішкі су қорлары арасында жетінші орынға ие. ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің Жайық және Каспий теңізінде болуы, уылдырық пен балықты дүниежүзілік рынокқа шығара алады. АҚ ірі уылдырық өндірудің ... ... ... ... ... теңізінің жақын орналасуы өндіріс салаларының, яғни балық шаруашылығы, балық өндіріс өнеркәсібі, кеме шаруашылығы өндірістерінің дамуына жағдай жасайды.Климаты қуаң континенттік, жазы ... қуаң ... қысы ... (не жұқа қарлы), қара суықты келеді. Қаңтардың орташа темпертурасы-8-11 СО, шілде +24,+25 СО. ... ... ... 100-200 мм. ... аумағында ірі өзен - Жайық (жалпы өзен ұзындығы -2534 км, Қазақстан жеріндегі ұзындығы - 1084 км), Ембі (712 км), ... (511 км), Ойыл (800 ... ірі ... бірі - Индер (110,5 шаршы .метр).Негізінен шөлдік-далалық өсімдіктер деп аталған өсімдік түрлерінен ғана қалыптасқан. ... ... ... астамы құмдар өзен жағалауында ивалық өсімдіктер басым.
Облыс ... ... ... ... (1992 ... дейін-Гурьев қаласы), Жайық өзені бойында және 1640 жылы ... ... ... ... - 1810 км. ... 7 аудан, 2 қала, 188 селолық елді мекен, 10 поселке бар.
* 1992 жылға дейін Гурьев облысы атанған.
[**] 1992 ... ... - ... қаласы.
Атырау облысы шөл аймағына жатқызылады (мемлекеттік жер жөніндегі ғылыми-зерттеу орталығының деректеріне сәйкес). Аймақ бедері - ... ... ... ол ... ... жағалауынан елеусіз көтеріледі. Каспий маңы ойпатының айтарлықтай бөлігін қырқалы, шағыл құмдар алып ... ... ... Қарақұм). Облыстың солтүстік-шығысын Жайық маңы қайраң үстіртінің сілемдері елеусіз бөлігін алып жатыр.
Атырау облысының климаты - ұзақ ... және ... жазы мен ... жиі ... ... қысы және қары аз, жауын-шашыны аз және тұрақсыз болып келетін шұғыл континенттік және аса қуаңшыл. Жауын-шашынның жылдық орташа ... 150 мм ... - 300 мм ... ... ... ... орташа жылдамдығы - 5.5-7 м/сек. Ауаның орташа ылғалдығы жазда 37%-дан, қыста - 80-84 %-дан ... ... ... ... ... - 150 мм-ден 190 мм-ге дейін. Қаңтар айындағы орташа температура - 8-11 С, ... +24 +25 С. ... ... ... ... және сор жабындар, сондай-ақ құмдар алып жатыр. Негізінен шөлейт өсімдікті сұр топырақ басым. Өзендер жағалауларында теректі және талды ... ... ... аумағынан 19 өзен мен арна ағады. ... ... ... ... ірі ... Жайық (жалпы ұзындығы 2428 шақырым, Қазақстан аумағында 1082 шақырым), Жем (712 шақырым), Сағыз (511 шақырым), Ойыл (800 ... ... ... ... ірі ... көлі - Индер (110,5 шаршы шақырым).
Ресурстық әлеует ... ... ... және ... ... ірі қорларына ие, облыстың геоэкономикалық әлеуетін тиімді пайдалану тек Каспий маңы өңірі тұрғындарының ғана ... ... ... ... өмір сүру ... ... мүмкіндік береді. Оның үстіне, облыс түрлі пайдалы қазбалар қорына бай: кірпіш өндірісіне арналған саз (қор 52,7 ... деп ... ... тұзы (697 млн.тонна), құрылыс құмы (41,2 млн.текше м), гипс (21,0 млрд.тонна); ас тұзы (687,0 млн.тонна), құм түйірлі-малтатас ... (12,0 ... м), ... (1,9 млн.текше.м); бор (95,2 млн.тонна); бешофит (50,0 мың тонна), натрий, кальций хлориді, магний хлориді, магний сульфаты диоксидымен байытылған минералдық су ... ... қоры 898 ... метрді құрайды.
Халықаралық салыстырулар жүргізу үшін қабылданған өңірдің даму көрсеткіштері (адам әлеуетінің даму индексі).
Атырау облысында 2004 жылдан 2009 ... ... адам ... деңгейінің оң беталыстары байқалады. Өңірдегі адам әлеуетінің дамуын бағалау үшін ҚР ... ... ... мыналарды қолданады: халықтың жан басына шаққандағы ЖӨӨ бойынша есептелген адам дамуының индексі (АДИ), ... жан ... ... тұтынуға пайдаланатын кіріс бойынша есептелген АДИ, халықтың кедейлік индексі.
Талдау көрсеткендей, күтілген өмір сүру ұзақтығы 2004 жылғы 65,3 - тен, 2009 жылы 67,1 - ге ... ... ... ... ... сауаттылық индексі 32 пайыздан 31-ге төмендеген, АДИ 0,077 пунктке өскен. Облыс әлеуетін ескерсек, бұл өте аз. ... ... ... ... ... ... ... пайдалану барысында атмосфераға қатты бөлшектер, күкіртті ангидрид, көміртек тотығы, азот тотығы және көмірсутегі оксидтері бөлінеді.
Көмірсутекті шикізатты өндіру мен қайта ... ... ... ... ... ... ортаға теріс әсерін тигізуде.
Облыстың негізгі шешілмеген мәселелері: атмосфералық ауаның, су ... ... ... және ... ... ... ... әртүрлілікті сақтау болып қалуда.
Қазіргі уақытқа дейін сыртқы су ресурстарының көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... Федерациясының аумағынан келетін суды пайдалану мәселесі шиеленісуде.
Атмосфералық ауаны ... ... ... ... ... зиянды әсерін тигізетін, қоршаған ортаға әсер ететін жетекші факторладың бірі ... ... ... ... атмосфералық ауаның жағдайына барынша зиянды әсерді мұнай газ секторы мен ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарының (42 ірі) атмосфераға шығарындылары жылына жүз мыңға жуық тоннаны құрайды, олардың 80-85% ... газ ... ... ... ... ... ... мұнай мен газды өндіру және оларды өңдеумен ... ... ... ...
2009 жылы ластағыш заттардың атмосфералық ауаға шығарылу көлемі 151,94 мың ... ... бұл 2008 ... 4,8% ... ... ластағыш заттардың атмосфераға меншікті жалпы шығарылуы әрбір тұрғынға ... 292 кг ... бұл бір ... ... 226 кг ... республикалық орташа көрсеткіштен айтарлықтай жоғары.
2015 жылға облыстың атмосфералық бассейніне ластағыш заттардың шығарылуы ЖШС ... ... ... НКОК ... зауыты, ЖШС бензол және хош иісті көмірсутектерді өндіру жөніндегі кешендер, мұнай химиялық ... ... ірі ... іске қосуға байланысты 2 есеге артылуы күтілуде.
Автокөлік құралдары санының ... ... ... ... ... ластану көлемдері аса қауіпті болып барады. Аталған мәселе автокөліктің ауа бассейнінің ластануындағы үлесі жалпы қалалық ... 50% - ға ... ... ... орталығы үшін барынша өзекті болып табылады.
Ауа бассейнінің қолайлы жағдайын қамтамасыз ету үшін 2015 ... ... ... ... ... 6,6% ... 2009 ... көлемнен 10 мың тоннаға төмендету қажет.
Су ресурстарын қорғау.
Жер үсті су көздеріне ... ... ... ... ... ... Атырау облысының басты су жолы - Жайық өзеніне тек нормативті-таза ... ғана ... ... осы ... ... үш ... бар: КМК және екі Жайық-Атырау бекіре балық өсіретін зауыт.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен коммуналдық-тұрмыстық шаруашылықтардан ... ... 80%-ы ... ... ... ... Құлсары қаласы мен Индер ауданында орналасқан булану алаңдарына тасымалданады. ... жылы ... ... ... ... ... заттардың нақты мөлшері 95,7 мың тоннаны құрады, бұл 2008 жылғы көрсеткіштерден 3 мың ... ... ... облыстың барлық аудан орталықтарында кәріз-тазарту қондырғылары жоқ, ал бар жүйелер тозған, бұл қоршаған ортаға зиянды ... ... үсті ... ... үшін су ... ... жылдан жылға сезілуде.
Батыс аймағы Ресей Федерациясының су шаруашылығы саясатына, өңірге оның аумағынан облыстың шаруашылығы үшін аса маңызды Жайық және ... ... су ... ағуына байланысты тәуелді болғандықтан, жағдай бұдан әрі шиеленісуде.
2009 жылы Жайық өзенінің ағыны 5,3 ... м3 ... ... бұл ... көпжылдық мөлшерден (11 млрд.м[3]) екі есеге кем. Сондай-ақ, 2010 жылы өзен өз ... ... жоқ. ... ... ... ортасы айтарлықтай өзгерістерге ұшырап, өзен таязданып, ластанып, судың сапасы нашарлап, жайылма ... ... ... ... уақытта Қазақстан мен Ресей арасындағы шекарада су ағынын анықтайтын гидробекеттер жоқ, бұл Қиғаш өзенінің ... ... ... судың мөлшерін анықтауды қиындатуда.
--------------------------------------------------------------------------------
Алайда, қолда бар ... ... ... ... ағын ... 13 млрд.м, құрайды, ал 2009 жылы 9-10 млрд.м. жуық немесе 70% ... 2010 жылы да ... ... ...
--------------------------------------------------------------------------------
Облыстың сумен қамту көздері болып табылатын жер үсті суларының ... ЕМК -мен ... Жер үсті ... ... ... ... ластану индексінің (СЛИ) көлемімен бағаланады, бұл көрсеткіш су сапасының өзгеру динамикасын анықтау мен ... үшін ... ... ... ... СЛИ ... ... Жайық өзені суының сапасы тұрақты емес.
--------------------------------------------------------------------------------
Егер 2005-2006 ж.ж. Жайық өзені деп жіктеліп, 2 сынып ... ... ... 2007 жылы өзен ... ... 3 ... ... () жатқызылды.
--------------------------------------------------------------------------------
Бұл жағдай көбіне Ресей Федерациясының, сонымен қатар Ақтөбе және Батыс Қазақстан облыстары ... уақ ... жер беті ... ... ... ... байланысты.
--------------------------------------------------------------------------------
Бұдан әрі, 2008, 2009 және 2010 жылдары СЛИ тиісінше 0,49, 0,55 және 0,78 ... ... ... ... деп сипатталған, бірақ СЛИ көлемі нашарлау жағына өсуде.
--------------------------------------------------------------------------------
Қиғаш өзені суының сапасы ластану индексінің шамасы 2008, 2009 және 2010 ... ... 0,51, 0,65 және 0,91 ... ... көрсеткіштері бойынша деп сипатталған, бірақ СЛИ ... ... ... ...
--------------------------------------------------------------------------------
Қазіргі таңда Каспий теңізінің қазақстандық секторында көмірсутекті шикізаттардың кең көлемде игерілуіне байланысты теңіздің флорасы мен ... және ... ... ... ... тұр.
--------------------------------------------------------------------------------
Сонымен қатар, су басып кеткен апатты жағдайда ... ... ... ... ағу ... ... жағдай бұдан әрі қиындауда. Бүгінгі таңда осындай ұңғымалардың саны ... ... ... және олар теңіздің ластануының күрделі себептерінің бірі болып табылады. ... ... ... ету Солтүстік-Каспий экологиялық базасының құрылысын салу мәселесі ... ... ... тұр. ... ... база ... және екінші деңгейдегі мұнайдың төгілулерін жоюға арналған, ал Қашаған кен орны ... ... ... мен ... ... кен орнының маңында ірі ауқымды апаттарды жоюға арналған қосымша ... ... ... етеді.
--------------------------------------------------------------------------------
Жер үсті сулары облыстың су тұтыну жалпы ... орны көп ... бұл ... ... ... ... облыстың бірқатар аудандарында қажетті сапалы сулардың болмауымен негізделеді. Ең су жетіспейтін Құрманғазы, Исатай, Махамбет, Индер аудандары. Барынша жақсы жағдайдағы ... ... ... ... ... ... бар 5 ... су тоғаны бар - Қоянды, Миялы, Мұқыр, Тайсойған және Қарабау.
--------------------------------------------------------------------------------
2009 жылы облыс ... ... ... ... ... елді мекендерін шаруашылық-ауызсумен қамту үшін Кереген-Сағыз жер асты суларының пайда болған жерлерінен су ... ... ... су ... ... жер асты суларын тұтыну бар болғаны 5,6 % ... ... ... жер асты ... ... және ... ... деректеріне сәйкес 2015 жылға осы көрсеткішті 6% - ға ... ... ... ... және ... ... жиналуы.
--------------------------------------------------------------------------------
Экологиялық басым бағыттарының бірі өндіріс және тұтыну қалдықтарын өңдеу болып табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
2009 жылы облыста 154,7 мың тонна қалдық жиналған, соның ішінде ... ... - 132,6 мың ... ... - 22,1 мың ... Облыстың бір тұрғынының үлесіне орташа есеппен жиналған өнеркәсіптік және тұрмыстық ... 297 кг ... ... ... ... тұрмыс деңгейінің өсуіне байланысты коммуналдық қалдықтардың пайда болу көлемінің өсуі де байқалады, ауыл ... ... ... жұмыс іздеп қалаға көшіп, жұмыс күшінің миграциялануы нәтижесінде негізінде облыс орталығында білінуде.
--------------------------------------------------------------------------------
Облыстың барлық елді мекендерінде, әсіресе Атырау және ... ... өсіп ... ... ... көлемін сақтау және қайта өңдеу мәселесі шиеленісіп тұр. ... ... ... ... мен ... ... ... төгетін жерлерді пайдалану нормативтік өлшемдерге сәйкес келмейді [21, 47б].
--------------------------------------------------------------------------------
Қалдықтарды ... мен ... ... ... ... ... елді мекендерде кездейсоқ қоқыс тастайтын орындардың пайда болу себептерінің бірі болып табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
Коммуналдық қалдықтардың негізгі бөлігі фракцияларға ... ашық ... ... жерлерге шығарылып, үйіледі, бұл топырақтың, жер үсті және жер асты суларының, атмосфералық ... ... ... ... табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
Қазіргі уақытта Атырау қаласында жұмыс істеп ... ... ... шешетін қатты-тұрмыстық қалдықтар (ҚТҚ) полигонының құрылысы аяқталуда.
--------------------------------------------------------------------------------
Сонымен қатар, облыстық бюджет есебінен әзірленуде. Осы бағдарламамен 2011-2015 ... ... 7 ... ... ҚТҚ полигоны мен қоқысты сұрыптау кешені құрылыстарын салу қарастырылған.
--------------------------------------------------------------------------------
Осы бағдарламаны іске асыру, сонымен қатар табиғат пайдаланушыларының қалдықтардың пайда болу ... ... ... ... ... ... бойынша іс-шараларды орындауы 2015 жылға олардың пайда болу көлемінен кәдеге жаратылуын 8% - ға қамтамасыз етуі тиіс. ... ... ... ... және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісін дамыту.
--------------------------------------------------------------------------------
Атырау облысының мемлекеттік орман қоры 52449 гектарға тең, бұл ... ... ... 0,4% - ын ғана ... ... ... ... одан да аз - 14952 гектар немесе жалпы алаңнан 28,5%.
--------------------------------------------------------------------------------
Өңірдің орман қоры ... ... ... ... ... ... атырауының аралшықтарында орналасқан.
--------------------------------------------------------------------------------
Жүргізілген зерттеу жұмыстары Атырау облысында өсімдік жамылғысының адамның қызметі әсерінен қатты ... ... ... көлемінде бұзылмаған аумақтар аз, оларға Жайық және Еділ атырауларында Каспий теңізі жағалауындағы қамысты қопалар учаскелерін және салындыларын жатқызуға болады. Аздап ... ... ... ... ... көлемді алады, олардың біршамасы көпжылдық сораңдар немесе жусандылармен бірге аралас бірлестіктермен пайда болған аласа тегіс жазықтарда орын алған. ... ... ... ету ... елді ... (Атырау-Астрахан трассасы) жерлері, қалалардың (Атырау), өзен бойы (Жайық), мұнай кәсіпшіліктерінің айналасы орташа ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, орманмен алқапты 2015 жылға облыстың мемлекеттік орман қорының жалпы алаңынан 29% - ға ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтар.
--------------------------------------------------------------------------------
Облыстың экожүйелері биологиялық әртүрлілігінің бірегейлігімен ерекшеленеді.
--------------------------------------------------------------------------------
Биоәртүрліліктің нақты жойылуының негізгі себебі мекендеу ... ... мен ... ... ... топырақтың эрозияға ұшырауы, трансшекаралық өзендер мен Каспий теңізінің ластануы болып табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
Қазақстан Республикасының биоәртүрлілігін сақтау үшін 1994 жылы ... ... ... және ... сақтау мен үйлестіріп пайдалану жөніндегі іс-әрекет ету жоспары ... ... ... Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы №124 Жарлығымен мақұлданған Қазақстан ... ... ... ... ... ... Концепциясына сәйкес биоәртүрлілік пен табиғи ортаны сақтау, қалпына келтірудің барынша ... ... ... ... табиғи аумақтарды құру және олардың алаңдарын әлемдік стандарттарға сәйкес келетін, ел ... 10%-на ... кем емес ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының (ЕҚТА) алаңы 856,5 мың гектар немесе барлық аумақтың 7,2% құрайды, бұл биологиялық ... ... ... ... үшін ... ... ... мақсатында 2008 жылы облыстық бюджет есебінен (бұдан әрі - ) ... ... ... ... 2009 жылы және ... ... бар ... кешенді-табиғи қаумалдары табиғи-ғылыми негіздемелері әзірленді, осылардың құрылуы ЕҚТА алаңдарының 9,7% ... ... ... ... ... ... схемаға сәйкес облыстың Индер ауданының аумағында құру жоспарлануда, бұл ЕҚТА алаңын облыстың барлық аумағынан 10% - ынан ... ... ... береді.
--------------------------------------------------------------------------------
Радиациялық жағдай.
--------------------------------------------------------------------------------
Атырау облысы мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау департаментінің деректері бойынша ... ... ... ... ... ... шегінде және 7-14 мкр/сағ. құрайды. Сонымен бірге күрделі проблемалардың бірі Азғыр полигоны қызметін бағалау мен оның салдарын жою ... ... ... ... Құрманғазы ауданында орналасқан, алаңы батыстан шығысқа шамамен 20 км. және оңтүстіктен солтүстікке 15 км. ... ҚР ... ... ядролық физика институтымен жүргізілген зерттеулер қорытындысы бойынша, аумақтың топырағындағы плутоний-239-240, стронций-90, америций-241, цезий-137 ... ... ... құрайтын негізгі элементтер, ғаламдық түсу деңгейінен аспайды деген шешім жасалды.
--------------------------------------------------------------------------------
Алайда, полигонның халық денсаулығына әсер ету ... мен ... ... анықтау үшін , сонымен қатар технологиялық алаңшалардың қасындағы карст шұңқырларын жою жұмыстарын жүргізу қажет.
2.3 Топографиялық картаға құбырларды түсірудің ерекшеліктері
Каспий ... ... ... ... кен ... ... ... экономикасының дерлік локомотиві болып табылады. Осы жұмыстардың қоршаған ортаға тигізуі мүмкін ... ... ... ала ... кен ... ... ... және пайдаланудың міндеттері аса өзекті болып табылады.
Осы аймақтағы мұнай операцияларын бақылауды жүзеге асыру өте маңызды. Бұл, теңіздің экологиясының антропогендік және ... ... аса ... ... ... Ауа райының өзгеруі (соңғы 100 жыл ішінде ... ... ... ... ... бұл ... ... мәнінен екі есе жоғары), теңіз деңгейінің жоғарылауы (1978 ж. мен 1991 ... ... ... ... 2 м ... ... көтерілді) және мұнай мен газды өндіру кезінде теңіздің бақыланбайтын ластануы сияқты факторлардың әсері теңіз ортасының және жағалау маңындағы аймақтың өте осал ... ... үшін ... салдарларға алып келуі мүмкін.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, құрлықтың және ... су ... ... аумағына жедел экологиялық мониторингтің тиімді әдісі жерді ғарыштан қашықтан алдын ала ... жер ... ... ... ... және аумақтық үдерістерді геоақпараттық үлгілеумен бірлестіре отырып жүргізу ... ... ... ... апатсыз жұмыс істеуі, белгіленген жұмыс тәртібін орындаудың жоғары сенімділігі, технологиялық жабдықтың істен шықпайы мұнайды және газды тиімді тасымалдаудың негізгі талаптары ... ... [22, ... және енгізілетін әдістер мен технологиялардың тиімді қызмет атқаруы көбіне жол бойлық сандық картографиялық деректердің сапасына және маңыздылығына байланысты. Өнеркәсіптік алаңдарға және ... ... ... телімдеріне жасалған М-1:2000 масштабындағы сызықты бөлігі 1км кем болмайтын және М- 1:500 бұндай картографиялық деректер қазіргі заманғы магистральды құбыр желілерінің ... ... ... тиімді пайдаланылады.
19011903905254101465390525-70485390525ОртофотожоспарВекторлау
-11811020955039776401143001967865114300
3977640310515-118110310515Сандық топографиялық карта
1905017145
Сандық топографиялық карта
-323859525
Жердің ұзына бойғы кескіні
62865339090
Координаттар тізімдемесі
12001553975
Мұнай және газ кен ... ... ... және қазу кезіндегі маркшейдерлік-геодезиялық жұмыстар
1. Ұңғымалардың пландық орнын натураға ауыстыру
Ұңғымалардың пландық орнын натураға ауыстыру бойынша жұмыстардың мазмұнына мыналар кіреді:
1) ұңғымалардың ... ... ... ... өкім ... геодезиялық және картографиялық материалды таңдау;
3) жобаны натураға ауыстыру үшін деректерді дайындау;
4) ұңғымалардың пландық орнын ... ... ... ... ... ... ... бекіту және оларды бұрғылау жұмыстарын жүргізетін ұйымның өкіліне акт ... ... ... ... ... ... ала ... биіктіктерін анықтау.
Ұңғымалардың пландық орнын натураға ауыстыру үшін негіздеме кәсіпорынның (ұйымның) бас (аға) геологымен берілетін, жазбаша өкім ... ... ... өкімге геологиялық (немесе басқа арнайы) картамен бірлескен, аса ірі ... ... ... ... ... ... қоса беріледі. Көшірмеде: пландық ұңғымалар, координаталық тор, бұрын бұрғыланған жақын орналасқан ұңғымалар, геофизикалық кескіндер және топографиялық жүктеменің қажетті ... ... ... ... және ... ... өкілі қол қояды.
Қажет жағдайларда өкімде қосымша мәліметтерді көрсетеді: пландық және бұрын бұрғыланған ұңғымалар арасындағы ара қашықтық, ... ... мен ... ... ара қашықтық. Өкімнің нысаны 1-қосымшада келтірілген.
Жергілікті жерде ұңғымалардың пландық орнын ... ... ... ... өкім ... бас (аға) ... ... шамасында, оның жазбаша рұқсаты бойынша жүргізіледі.
Ұңғымалардың жобалық пландық орнын ... ... ... ... ... және 1-4 ... және 1, 2 ... геодезиялық торап пунктеріне қатысты олардың жатысы орындарының алдын ала абсолют биіктіктерін анықтау 8-кестеде көрсетілген шамалардан артық бола алмайды.
Ұңғымалардың ... ... ... ... алдында жұмыстардың ауданын алдын ала байқау және зерттеу болады, оның нәтижесінде: геодезиялық таңбалардың ... ... бар ... ... ... анықталады, жобаны натураға ауыстыру тәсілі нақтыланады.
8-кесте
Ұңғымалар категориясы
Шекті қателер
Жоспарда, ... ... ... Жеке ... және ... ұңғыма-лар
150
15
II-топ
а) Алаңдарда және кескіндер бойынша орнатылатын, құрылымдық және іздеу ұңғыма-лары
б) Барлау ... ... ... ... ... орналасу жобасын натураға ауыстыру, тәртіп бойынша, топографиялық карталарды пайдалану ... ... ... ... мен ... талап етілетін дәлдікті қамтамасыз етеді.
Сонымен бірге графикалық не ... ... ... қолданылады: ұңғыманың орналасқан орнын жергілікті жердің анық көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... кері және құрастырылған қиылыстырулар, тұстамалар әдісі және қашықтық өлшеуіш-теодолиттік жүрістер.
Қажетті ... ... ... ... ұңғымалардың жобалық орнын натураға ауыстыру бұрыш өлшеуіш құрал-саймандарды және маркшейдерлік-геодезиялық негізгі ... ... ... ... ... ... асырылады.
Егер жергілікті жерде жылжытуға арналған шарттар, қолда бар топографиялық картадағы бағдарлардың немесе геодезиялық негізгі пункттерінің тығыздығы мен дәлдігі ... ... ... ... ... дәлдікпен анықтауды қамтамасыз етсе, ұңғымалардың жобалық орнын натураға ауыстыру талап етілетін дәлдікті спутниктік навигациялық жабдықтың (GPS-қабылдағыштар типті) немесе ... ... ... ... ... ... ... анықтау арасындағы айырмашылықтарға 8-кестеде көрсетілген, шекті қателердің бір жарымнан артық мәніне жол ... ... ... орны үшін анықталатын нүктенің орташа орны қабылданады.
Ұңғымалар жатысының орындары 0,7 м ... ... ... 1,2 м металл құбырлармен немесе ағаш қадалармен бекітіледі, олардың маңайында радиусы 0,5 м-1,0 м ... ... ... жоғарғы бөлігінде өшірілмейтін бояумен ұңғыманың нөмірі, ұңғыманы натураға ауыстыру күні және ... ... ... ... жазылады.
Бекітілген таңбаға кроктар құрастырылады.
Егер таңбаның сақталуына кепілдік ... ... ... ... егу, ... алаңдары), оның маңайында осыған ұқсас қосымша таңба салынады. Кроктарда және тапсыру актілерінде ұңғыманың бағытын және жатысы орнының осы таңбадан арақашықтығын ... ... ... ... ... ... орындайтын ұйымның жауапты өкіліне көрсетіледі және нысаны 3-қосымшада келтірілген акт бойынша тапсырылады.
Ұңғымалар ... ... ... ала ... ... ... карталар немесе аэротүсірімдер бойынша стереофотограмметриялық тәсілмен анықталады.
Егер ... бар ... ... етілетін дәлдікті қамтамасыз етпесе, онда биіктіктер аспаптық әдістермен анықталады.
Топографиялық карта бойынша анықталатын, ... ... орны ... күтілетін орташа квадраттық қатесі жуықталған формула бойынша есептеледі:
;
мұнда m1 - топографиялық карта ... ... ... ... ... ... -геодезиялық негізге қатысты ұңғыманың салынған орнының жоспарлық орнын анықтаудың орташа квадраттық қатесі;
ν-горизонтальдардың салынуы бойынша анықталатын, жергілікті ... ... ... ... орнын натураға ауыстыру бойынша жұмыстардың нәтижесінде келесі материалдар ... ... ... ... ... ... өкім (тапсырма) және егер ондай орын алса, оларды ығыстыруға өкім;
2) өлшемдердің далалық журналдары, есептеулер ... ... ... ... кроктары;
4) ұңғымалардың орналасқан орындарын натураға ауыстыру сұлбасы;
5) ұңғымалардың орналасқан орындарының координаталары мен биіктіктерінің тізімі;
6) ұңғымалар орналасуының натураға ... ... ... орындайтын ұйымға тапсыру туралы акт.
2.Ұңғымалар сағаларының жоспарлы-биіктіктік ... ... ... ... анықтау (ұңғымаларды байланыстыру) геологиялық ұйым басшысының өкімі (тапсырысы) негізінде бұрғылау фонары мен роторын орнатқан соң орындалады ... ... ... ... жұмыстардың мазмұнына мыналар кіреді:
1) қажетті картографиялық геодезиялық материалдарды және бастапқы деректерді жинау, алу және дайындау;
2) ... ... ... ... ... ... ... пландық-биіктіктік орнын анықтау;
4) жергілікті жерде бағдарлық бағыттарды бөлу және ... ... ... ... сағаларының координаталары мен биіктіктерін есептеу және каталогты құрастыру;
6) ұңғымалар ... (ал ... ... ұңғыма оқпанына тән басқа нүктелерді де) арнайы геологиялық карталарға және маркшейдерлік пландық түсіру.
1-4 класты және 1, 2 ... ... ... ... ... (акваторияларда орналасқан ұңғымалардан басқа) әр түрлі топты ұңғымалар сағаларының жоспарлы және биіктіктік орындарын анықтаудағы қателердің натураға ... ... ... ... ... ... бола алмайды.
9-кесте
Ұңғымалар категориясы
Шекті қателер
жоспарда, м
биіктігі бойынша (м)
I-топ
Жеке тіректік және параметрлік ұңғыма-лар
100
5,0
П-топ
1. Алаңдарда және кескіндер бойынша салынатын, құрылымдық және ... ... ... ... ... ұңғымалардың барлық категориялары
4
0,3
Ұңғымаларды бір категориядан екіншіге ауыстырғанда, сондай-ақ іздеу-барлау алаңдарын пайдалануға берген ... ... ... ... ... ұңғымалар сағаларының координаталары мен биіктіктерін қайта анықтау жүргізіледі.
Онда 1-4 класты және 1, 2 разрядты геодезиялық тораптар пункттері жоқ немесе құрылымдық және ... ... ... ... үшін ... ... жеткіліксіз аудандарда, жұмыстық негіздеу торабы құрылуы мүмкін.
35. I және П-топ ұңғымаларының сағаларын пландық-биіктіктік байланыстыру (2-кесте) аспаптық түсіру арқылы, ... және ... ... ... егер бұл ... (фотопландар) байланыстырудың талап етілетін дәлдігін қанағаттандырса, топографиялық карталар, аса ірі масштабты ... ... ... ... ... ... ұңғымалар жұмыстық негіздеу пункттерін есепке алмағанда, маркшейдерлік-геодезиялық негіз пункттеріне аналитикалық әдістермен байланыстырылады.
I және II-топтар ұңғымаларын жақында жатқан ... ... ... ... 250-300 кем емес ... ... ... нүктеге (апаттық лақтырыс, өрт және тағы басқа жағдайда) ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... арақашықтықты 1000 салыстырмалы қатемен және тұрақты затқа және ұңғымаға бағыттар ... ... 30" ... емес ... ... ... сағаларының пландық орнын топографиялық карталар бойынша анықтау
Ұңғымалар сағаларын ... ... үшін ... карталар пайдаланылады, тәртіп бойынша олардың масштабы (9-кесте) төмендегілерден ұсақ емес ... ... I-топ ... үшін ... ... ... үшін (пункт ) 1:25000;
3) III-топ ұңғымалары үшін (пункт >) ... ... ... ... ... ... ... орнын анықтау сенімді танылған бағдарлардан, картада бар жергілікті ... 23-25 ... ... ... ... ... байланыстыру процесінде кроктар құрастырылады, оларда байланыстыру үшін пайдаланылатын, бағдарлар мен жергілікті заттар, сондай-ақ сызықтардың ... және ... ... ... ... орнының қысқаша сипаттамасы беріледі.
I және П-топ ұңғымалары сағаларының ... ... ... ... ... немесе топобайланыстырғыштың көмегімен графикалық немесе аналитикалық әдістермен, ал егер жергілікті жерде топобайланыстырғыштың жылжуы үшін ... ... ... ... маркшейдерлік-геодезиялық негіз пункттеріндегі бағдарлардың тығыздығы мен дәлдігі ... ... ... ... ... ... етсе, Ш-топ ұңғымаларын тек талдау әдісімен ғана орындауға болады.
Ұңғымалар сағаларының пландық орнынгеодезиялық қиылыстырулармен ... ... ... орнын тура, кері, құрастырылған және сызықты-бұрыштық қиылыстырулармен, сондай-ақ навигациялық спутниктік жабдықтарды қолдану арқылы анықтау, маркшейдерлік-геодезиялық негіз пункттерінен орындалады.
Тура және ... ... ... үш ... ал кері ... анықталатын пункт алғашқы үш пункт арқылы өтетін шеңбердің жанында болмайтын жағдайда, кем ... төрт ... ... ... ... бойынша есептелген ұңғымалар координаталарындағы айырмашылықтар, 10-кестеде көрсетілген, шекті қателердің мәндерінен аспайды.
Жергілікті жерде болатын әр түрлі ... бар ... ... өлшемдер жүргізу үшін қолайсыз аудандарда, ұңғымалар сағаларын жоспарлық байланыстыру профессор А.И. ... ... ... әдісімен орындалады.
Бұл жағдайда горизонталь бұрыштарды өлшеу және жүрістік ... ... ... бұрыштық байланыстыруды есептеу теодолиттік жүрістердегі бұрыштық өлшемдерге ұқсас жүргізіледі. Қиылыстыру бұрышы-10° кем, ал бұрыштарды өлшеудің орташа квадраттық ... ... ... Жүрістік бұрышты 1:1000 артық салыстырмалы байланыстыруға жол берілмейді.
Ұңғымалар сағаларының пландық орнын теодолиттік және тахеометрлік жүрістермен анықтау
Теодолиттік және тахеометрлік ... ... ... ... ... ... ... лимбті ығыстыру арқылы бір толық қабылдаумен орындалады. Жартылай қабылдаулардағы бұрыштың мәндері ... ... дәл ... ... ... 30" артық емес және бұрыштарды 30-секундтық теодолиттермен өлшеу кезінде I' артық мәнге жол берілмейді.
Жартылай қабылдаулардың біреуінде теодолит лимбін магниттік ... ... ... ... ... үйлеспеушілік- артық емес, ал тахеометрлік жүрістерде артық емес болады, мұнда - бұрыштар ... ... ... екі ... ... ... таспамен өлшегенде бір бағытта немесе бір таспамен тура және кері бағыттарда мыналардан артық емес масштабқа жол беріледі:
1) I-категориялы ... ... ... ... ... IІI-категориялы жергілікті жерде-1:1000.
Жергілікті жер категорияларының сипаттамасы 10-кестеде көрсетілген.
10-кесте
Жергілікті жер категорияларының сипаттамасы
I
II
III
ашық, тегіс, қатты грунтты жергілікті жер
шағын қопалары және ... ... бар ... ... ... ... ... құмды топырағы бар жергілікті жер
Сызықтар ұзындықтарын оптикалық және лазерлік қашықтық өлшеуіштермен өлшеу қашықтық өлшеуіштің типіне, өлшенетін сызықтың ұзындығына және ... ... ... ... ... ... қателермен орындалады.
Қыл жіпті қашықтық өлшеуіштермен қабырғалардың ұзындығы 1:300 салыстырмалы қателермен өлшенеді; 250 м ... ... ... ... ... ... ... сызықтар кесінділерінің көлбеу бұрыштарын 2°-6° дейін-эклиметрмен, 6° артығын теодолитпен өлшейді. I:300-1:500 ... ... ... ... 50° дейін көлбеу бұрыштары эклиметрмен өлшенеді [22, 72-74б].
Нүктелердің пландық орнын анықтаудағы шекті қателер (Δш), ... ... ... ... ([S]), қабырғаларды өлшеудің рауалы салыстырмалы қателері (), ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Сонымен бірге мына формулалар пайдаланылады:
, (а); , ... ... ... пункттері арасындағы жүрістер үшін, ал (б) формуласы-тірек және тораптық нүктелер ... ... ... ... нүктелер немесе жұмыстық негіздеме пункттері арасында салынатын жүрістер үшін.
Байланыстыру жүрістеріндегі ... ... ... ... ... қосарлы мәнінен артық бола алмайды, ал салыстырмалы үйлеспеушіліктер, артық емес:
1) теодолиттік жүрістерде 1:500-1:2000 ... ... ... ... ... ... жүрістерде-1:300.
3. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУДЫҢ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Мұнай құбырын түсірудің тиімділігі
Құбыртізбегін беріктікке және ... ... ... ... берілген шамалар
Белгіленуі
Параметрдің аты
Мәні
P
Жұмыс қысымы. МПа
6,5
R[1]n
Құбыр металлының нормалық созылу кедергісі. МПа
588,7
R2
Құбыр металлының нормалық сығылу кедергісі. МПа
412
m
Құбыртізбегінің шартты жұмыс коэффициенті
0,75
K1
Материалдың ... ... ... СниП ... ... ... сенімділік коэффициенті .
кесте.11 СниП 2.05.06-85бойынша;
1
K2
Материалдың сенімділік коэффициенті.
кесте.10 СниП 2.05.06-85бойынша
1,15
Құбырдың өсінің серпімділік радиуысын R= 1300м, таңдаймыз.
Құбырдың қабырғасының қалыңдығын анықтаймыз:
Құбырдың металының ... ... мына ... ...
МПа ; ... m - ... ... ... ... ;
k1 - Материалдың сенімділік коэффициенті ... ... .
кH - ... ... ... ... коэффициенті кесте бойынша.
Құбыр металлының нормалық созылу кедергісімына формуламен анықтаймыз:
МПа ; ... 1.15 - ... ... ... СниП ... ... ... қалыңдығынмын формуламен анықтаймыз :
м ... МПа - ; ... ... ... - ... ... диаметрі ;
n=1,2- салмаққа байланысты шартты коэффициент.
[8] п. 4,44. нұсқауларына сәйкес су өткелінен өтетін құбырдың ... ... ... ... ... 2 мм артық болы керек.
; (3.1.4) ... ... ... қабырғасының қалыңдығын жуықтап аламыз:
Құбырдың ішкі диаметрі:
; (3.1.5) ... ... ... ... өстік кернеуді мына формуламен анықтаймыз:
(3.1.6)
Мұндағы:
= 45 - температуралық құлау көрсеткіші. [0]С;
= 0,5 - ... ... ;
Е = 206000 МПа - ... ... модулі;
- 0,000012, град[-1] - сызықтық ұлғаю коэффициенті.
Металлдың ... ... ... ... ... мына ... есептейміз:
; (3.1.7) ... ... ... ескере отырып,құбырдың қабырғасының қалыңдығын анықтаймыз:
0,0098м ; (3.1.8) ... ... ... = 12мм.
Құбырдың ішкі диаметрін анықтаймыз:
Dвн= Dn-2x = 820-2x12=796мм ... ... ... ... - ... ... ... ... ... коэффициенті
; ... - ... ... мына ... ... (3.1.12) ... жағдайын ескеретін екіөсті кернеу коэффициентінмына формуламен есептелінеді:
; ... ... ... ... мына ... ... ... мәнінің құлау коэффициенті мына формуламен анықталады:
; (3.1.14)
3.1.10 сәйкес ...
; ... 80,8 ... ... ... деформациясына есептеу
Нормалық жұмыс қысымына байланысты сақиналы кернеуді анықтаймыз:
; ... ... ... ... ... ... мына ... есептейміз:
; ... ... ... ... майысу радиуысын анықтаймыз:
; ... ... ... ... ... ... ...
Р = 130м; қабылдаймыз
Гидростатика тұрғысынан кернеуге баға ... ішкі ... әсер ... ... ... ... қысымы:
; ... - ... ... ... = ... ... 1]
g - еркін түсу үдеуі = 9,81 м[2]/с
H =23м.-ұңғынығ ең төменгі белгісінің биіктігінің мах мәнінің ... ... ... ... ... аескеріліп құбырдың шектік мәні: ; ... - ... ... ... ... ... ... құбырды созбай ақ жартылай суға толыру арқылы тексереді. Егер құбыр қабырғасы шыдамаса, онда құбырдың қабырғасының қалыңдығын қалыңдатады
Қысым арқылы майысуды ... ... Е- Юнга ... - 2,06 *10[11]
- Пуассон ... - ... - ... диаметр - 820 мм ;
- ... ... ... - 12 ... ... ... ертіндісінің биіктігімен өрнектеледі:
(3.4.2)
Где: бр - ... ... ... - 1200 ... - ... түсу үдеуі.
;
Құбырдың кернеулік жағдайын есептеу
12-кесте ... ... ...
Dn
Құбырдың сыртқы диаметрі, мм
820
Dвн
Құбырдың ішкі диаметрі , мм
0,796
Құбырдың қабырғасының қалыңдығы, мм
12
Ем
Юнга модулі, МПа
Пуассон коэффициенті
0,3
м
Құбыр материалының тығыздығы , ... ... ... ... ... ... ... , МПа
588,7
тек
Металлдың шегі, МПа
412
Құбырдың дұға бойымен майысу кернеуі мына формуламен ... ... R= 1300м - ... ... ... радиуысы
= МПа;
Мах созылу р кернеуі ... ... ... үшін Тк= 2450кН :
; ... Sm- ... қима ... қима ... мына ... анықталады:
=0,53м[2]; (3.5.3) ... ... ... max

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
География сабағында ақпараттық технологияны пайдалану.57 бет
Геодезиялық жұмыстарда қолданылатын аспаптар63 бет
Геоақпарат ғылымының ТМД мен Қазақстанда даму тарихы мен деңгейі11 бет
Геоақпараттық жүйе15 бет
Геоақпараттық жүйелерді аумақтық мәселелерді шешу үшін қолдану5 бет
Геоақпараттық жүйелердің даму тарихы33 бет
Геоақпараттық картографиялау. ГАЖ және Телекомуникация желілері4 бет
Геоақпараттық өнім түрлері Қазақстанда кең тараған геоақпараттық өнімдердің қолдану аясы мен мүмкіншіліктері3 бет
Esri(ақш) фирмасының arc/info және erdas imagine бағдарламасы3 бет
Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру73 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь