Таулармен жазықтардағы өзен аңғарлары

1 Кіріспе
2.1 НегізгіАрналық ағын пайда болуының алғашқы кезеңі
2.2 Өзен және аңғар жүйесінің дамуы.
2.3 Өзен және өзен аңғары дамуының соңғы кезеңі
3 Қорытынды
4 Пайдаланылған әдебиеттер
Өзендер мен өзен аңғарларының зерттелу тарихының гидродинамикасы, олардың морфологиялық-аккумуляциялық әрекеті, аңғарының құрылысы, олардың морфологиялық элементтері және т.б. мәселелер өз шешімдерін тапты. Алайда аталған мәселелердің көптеген жақтары әлі де толық зерттелмей келеді. Алғашқы су ағынықайдан және қалай пайда болады, олар ірі өзен жүйесіне қалай айналады, өзендер дамуының соңғы кезеңі және көптеген басқа да мәселелер әлі де түсініксіз. Тіпті жекелеген мәселелерді бірыңғай логикалық- әдістемелік жүйеге біріктіретін олардың қалыптасуының жалпы теориясы туралы айтпағанда, өзендердің пайда болуы мен дамуының жалпы ұстанымдарының нұсқаулары жоқ. Жетілген өзендер мен өзен аңғарларының қалыптасуы-өте күрделі процесс.
1. Құсаинов С.А., Кожахметова Ү.К. Өзен аңғараларының геоморфологиясы. Алматы: Қазақ университеті, 2012.
2. Жандаев.М.Ж Өзен аңғарлары. геоморфологиясы. Алматы: Қазақ университеті, 2013
.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
География және табиғатты пайдалану ... және ... ... жазықтардағы өзен аңғарлары
Орындаған: Ерболқызы.С, ... ... ... Кіріспе
2.1 НегізгіАрналық ағын пайда болуының алғашқы кезеңі
2.2 Өзен және аңғар жүйесінің дамуы.
2.3 Өзен және өзен аңғары дамуының соңғы ... ... ... ... мен өзен ... ... тарихының гидродинамикасы, олардың морфологиялық-аккумуляциялық әрекеті, аңғарының құрылысы, олардың морфологиялық элементтері және т.б. ... өз ... ... ... ... ... көптеген жақтары әлі де толық ... ... ... су ... ... және қалай пайда болады, олар ірі өзен ... ... ... ... ... соңғы кезеңі және көптеген басқа да ... әлі де ... ... ... мәселелерді бірыңғай логикалық- әдістемелік жүйеге ... ... ... ... теориясы туралы айтпағанда, өзендердің пайда болуы мен дамуының жалпы ұстанымдарының нұсқаулары жоқ. Жетілген ... мен өзен ... ... ... ...
--------------------------------------------------------------------------------
Мұнда бірнеше кезеңді бөліп қарастыруға болады: алғашқы ... ... ... ... ... өзен ... ... қалыптасуы және олардың дамуының соңғы кезеңі. Әр кезең кешенді түрде зерттеуді қажет етеді ... ... ... ... жасы әр ... ... ... өзен жүйелері ескі, өзінің даму сатысының соңғы кезеңінен өтуде. Сондықтан жазықтардағы ... ... ... ... әрі кең ... ... Бұл өзендерде тереңдік шаю әрекеті (эрозиясы) баяу, ал бүйірлік шаю күшті болады. Таулы аймақтардың өзендері геологиялық тарихы жағынан жас, өз ... ... ... өтуде. Бұлардың бойлық қимасы тік, құламалы келеді, яғни қалыптасып ... ... ... шаю ... жылдам да, бүйірлік шаюы баяу.
Қазақстан өзендерінің екінші ерекшелігі оның ... ... ... өзен жүйесінің (торының) жиілігі солтүстіктен оңтүстікке қарай кеми береді. Жауын-шашын көбірек түсетін орманды дала және дала зоналары өзенге бай. ... ... өзен ... ... әрбір 100 км2-ге орта есеппен 4-6 км-ден, ал оңтүстік шөл зонасында 0,5 ... ... ... биік ... ... өзен көп. ... Жетісу Алатауы және ТяньШань тауларына жауын-шашын мол түседі. Өзен жүйесінің ... тау ... ... 100 ... 4-6 ... таудың орта бөлігінде 10-12 км-ге, биік тауларда 16-18 км-ге дейін жетеді.
* Арналық ағын ... ... ... ... мәселемен ұзақ уақыт бойы (өткен ғасырдың 50-ші жылдардан бастап) айналыса келе, М.Ж. Жандаев мынадай қорытындыға келді, егер өзенді тек өзен ... ... ... оны шешу ... емес. Сонымен қатар, өзен әрқашан арна, аңғар және шөгінді материал түрінде із ... ... олар ... ... ... ... кезеңдерді көрсетеді. Сондықтан да М.Ж. ... ... ... ... ... ... гидродинамикасы, оның эрозиялық-аккумуляциялық әрекеті, ӛзен аңғарының құрылысы мен ... ... ... ... ... және т.б. ... ... аңғарлары өздерінің даму барысында күрделі өзгерістерге ұшырайды және кез-келген бедер пішіндері сынды дамуының бастапқы және ... ... яғни ... даму ... бар. ... түзілуі жайында толық сипаттама алу үшін, оның дамуындағы жер бетінде ағынның пайда болуынан соңғы ... ... ... бақылаған дұрыс болар еді. Алайда, мұны бір өзен шеңберінде бақылау ... ... ... байланысты біз табиғатта өзеннің және оның аңғарының қалыптасуының жеке ... сай ... ... ... ... ... тырыстық. Осы мақсатта жас таулар және тау ... ... ... процесстер, жыра-жылмалардың пайда болуы мен дамуы, ұсақ ... ... ... ... өзендер мен өзен аңғарларының тарихы, ежелгі көмілген және ... ... ... ... қоса 1963 жылы алапат сел әрекетінен төмен ағызылып
кеткен Есік өзен ... ... ... Іле ... ... ... өзен аңғарларында жүргізілді. Сондай-ақ М.А.Великановтың, Н.И.Маккавеевтың және т.б. эксперимент ... ... ... осындай жолмен, көпжылдық далалық зерттеу нәтижесінде, сондай-ақ теориялық тұжырымдар ... ... ... су ... ... ... болу ... олардың ірі өзен жүйелеріне айналуының немесе өзен құрылуының тек екі ... бар: олар енді ... келе ... ... беткейлерінде атмосфералық жауын-шашын әсерінен қалыптасады, ... ... ... ... (көл, ... ... сулары) бастау алады.
Тау беткейлерінде пайда болатын су ағындары алғашында ұсақ сорғылама ... ... ... ... олар ... ағындарға жиналады. Бұл жерде олардың пайда болуында бірнеше шарттар сақталуы тиіс. Біріншіден, қарқынды түсетін жауын-шашынның жетерліктей болуы, ... ... бір су ... алабының болуы, үшіншіден, су ағынының ұзына бойы ... ... ... ... Бұл ... ... ... және жас таулар беткейлеріндегі ... ... ... ... пайда болуын қамтамасыз етеді. Алғашқы жырма-жылғалар түрінде ... ... ... ... ... етегінен емес, бүкіл су ағынның бойында болады, дегенмен қарқындылығының ... ... ... немесе сәл тӛмендеу ... ... Су ... ... ... аға береді, сондықтан да су ағынының жылдамдығынан басқа, оның ұзындығы да бедерге тәуелді.
Бедер ... ... ... ... су ағыны жайылып сағалық суқойманы жасайды. Бұл жылғалар мерзімді тек қаз еру ... ... ... ... олар ... қалады. Келесі мерзімде дәл осылай оқтын-оқтын түрде ... ... Ал, ... көтерілуі әдетте белгілі бір ... ... ... жан-жаққа өседі. Сонда таулардың шеткі өңірлерінде ... ... ... ... ... ... ірі өзен жүйесіне айналуы үшін тӛменгі ... ... ... ... болуы қажет. таулардың тіпті болар-болмас биіктікке жетсе де, жаңа ... ... ... ... ... ... бұл ... ұзақ уақытқа мыңдаған, миллиондаған жылдарға созылады. Осы уақыт ... ... ... тау бедеріне толығымен ... де және ... әр ... ... өзен ағынына жол табады. Сол ... ... ... жаңа ... ... ... ... тұрақты қоректену көздерінің қалыптасуы үшін екі шарт ... ... ... ... ... ... ... қоректену көзі және бедердің еңістігі. Мұндай өзендер тауда да, жазықта да пайда болуы мүмкін. Егер ... көзі көл ... су ... ... ... ... ... бұзылуы нәтижесінде пайда болады. Ағын біртіндеп өзіне арна ... ... ... Мұндай өзендердің сулылығы мен режимі қоректенетін көлдің режимі мен ... ... ... ... және ... Ақ Ніл өзені өздерінің ... ... ... суы мол және аңғарлары жақсы қалыптасқан. Егер көл шағын болса, онда өзеннің бастауында суы аз ... ... ... су ... Оның ірі өзен ... айналуы үшін кӛптеген тармақтары қосылуы керек. ... ... ... ... ... бөлігіндегі төрттік кезеңдегі ... ... ... ... болған, қазір олар тауда қалыптасады. Тұрақты қоректену көздері бар өзендердің және ... ... ... М.Ж. Жандаевтың пікірі бойынша су ағынының ... ... ... асады және олардың көздері ... бір ... ... ... ... жер ... көптеген өзендері жатады.
* Өзен және аңғар жүйесінің дамуы.
Егер ... ... ... ... ... ... ағынның алғашқы кезеңінің пайда болуының ... ... ... ... ӛз ... жоғалтады және ірі өзендердің қалыптасу мүмкіншілігі ... ... ... өзен ... ... булануға және фильтрацияға кететін су шығынын толтыру үшін, айиарлықтай қоректену көзі болу керек. Бұдан басқа беткі судың тез жиналуы үшін ... ... ... яғни жер ... ... және ... ... болуы қажет. Олар атмосфералық жауын-шашынның көбеюіне, жер асты ... жер ... ... мен ... бойымен шығуына, ағынның эрозиялық ... ... және т.б. ... болады. Кейіннен қосымша қорек көзі - ... ... ... ... ... мен су ағындары тұрақты қорек алып ... де ... ... ... Сужинау ауданы да қалыптасады. Бастапқы кезеңіндегі аңғарлар арналарға сай келеді. Тау көтерілген сайын гидрографиялық тор өсіп, ... ... ... қосылып, ірі өзендер пайда болады. Уақыт өткен ... ... мол сулы ... ... тау ... тілімдеп, терең аңғарларды құрады. Таулардың көтеріле даму кезеңінде өзендер ... ... ... ... ... ... жауын-шашын арқылы қоректенетін өзендердің көзі біртіндеп суайрық жаққа ауысып, сужинау ... ... ... ... ағын да азая ... және суайрық сызығына жетпей толығымен тоқталады. Ал, өзеннің төменгі ағысында, керісінше, сужинау ауданының ұлғаюына және су ... ... ... өзен ... ... береді. тау етегінде олар жылдамдығын жоғалтып, ілеспе тасынды материалын шөгіп, ысырынды конустарын ... де ... ... ... ... өзендер ағысы бедер пішіндеріне бейімделіп, қолайлы жолмен алға ығысады. Мұндай процесс өте ұзаққа, ... ... ... және ... бір-біріне қосылуына әкеп соқтырады. Осындай жолмен әртүрлі таулардан және ... ... және ... ... және ... өзендер, кең сужинау алабы бар жазықты өңірінде ірі өзен жүйесін ... ... Еділ ... 151 ... аса ... мен ... құяд ... 1983). Обь өзені жүздеген мың екінші және үшінші реттегі тармақтардан құйылатын өз суын ... ... Орал және ... ... ... алады. Сонымен, өзен сағаларының өсу ... ... ... ... өзен және өзен аңғарлар ... ... ... ... ... саналады. Өз ағысы бойымен ... ... ... ... әрі ... ... келіп, өзендер жақын су тоғанына құйылады
немесе өздері бедердің ойыс жерлерінде сағалық көл жасайды. Дәл сол кезде ... ... ... ... жетіп, атырау түзеді, дегенмен осыдан кейін де оның өсуі ... ... ... өсуімен бірге өзен үнемі теңіз жаққа ығысады.
* Өзен және өзен аңғары дамуының соңғы кезеңі
Жер беті бедерінің бір түрі ... ... ... ... ... ... жүретін, яғни табиғаттың диалектикалық заңдылықтарының бірі - ... ... ... ... Бұл ... зен ... дамуын дәлелдейді. Жоғарыда атап өткендей ... ... ... өзен саны мен таулардың тілімдену жиілігі де ... Бұл өз ... ... ... ... ... ... соқтырып, кең көлемді аудандар денудациялық процестерге ұласып, таудың қарқынды бұзылуы орын ... ... ... ... ... таулар біртіндеп төмендей даму кезеңіне ... оның ... ... ... ... ... ... Таулардың төмендеуіне орай, өзендер кеуіп, мұздықтар жойылады, жер асты ... ... және ... ... ... Өзен ... ... салаларын жоғалтады, олардың эрозиялық әрекеті ... Жер ... одан әрі ... ... ... және аккумуляциялық жазыққа айналады. Мұндай территорияда өзен аңғарлары
таудың бұзылған ... ... ... ... түзілімдердің астында көміліп қалады. Қазіргі кездегі шағын ӛзендер ежелгі ӛзендердің кең және тегіс ... ... ... ... ... ... өзенмен байланысын жоғалтып, соңғы көлшіктерге құйылып, жеке-жеке ағынды суларға айналды. Мұндай жағдай ... ... көзі ... ... ... болса, орын алуы ықтимал. Егер өзендер аталаған жазықтан тыс, жауын-шашын ... ... ... ... онда олар ұзақ ... ... ... бойы суы мол болып қала береді. Сондай-ақ, ... ірі ... ... ... ... суы мол ... Өзен дамуының соңғы кезеңінде өз әрекетін ... ... ... ... ... ... біраз қорытындыларды атап өткен жөн:
1.Өзен қалыптасуындағы су ағынының алға бағытталған әрекетінің маңызы зор. Бұл ... ... ... және ірі өзен және ... жүйесінің пайда болуына
әкеледі.
2.Өзендер мен аңғарлардың пайда болуы мен ... ... ...
бедерінің қалыптасуы және жойылуына байланысты. Сондықтан да әр тау түзілу ... ... тән ... торы және ... ... ... құрылысында тектоникалық қозғалыстардың сипаты және аталған орогенез кезеңінің ландшафтық-климаттық жағдайы ... ... ... биік ... ағып ... ... - бұл жаңа тектоникалық қозғалыстардың әсерінен ... ... ... бастау алады..
3.Таудың өзендері және жазықтық өзендер таулар тұрғанша өз ағысын тоқтатпай ... ... Олар ... ... ... кезеңі - пенепленге айналғаннан кейін ғана ... да, ... ... құрғақ сайлар қалады. Сонымен өзендер әдетте тауларда қалыптасып, ақырында ... ... ... Алайда, олардың
бастауы үнемі тауда болса, онда ұзақ уақыт суы мол өзен ретінде аға ...
4. Ірі өзен ... жасы әр ... олар ... ... палеогеографиялық жағдайын кескіндеп кӛрсетеді. Сондықтан да бір өзен ... ... ... ... ... ... аңғарлар, террасалардың саны да бірдей.
5.Суайрықтар мен өзендердің ... ұзақ ... ... дәуірлер бойы өз орнын өзгертпей, тұрақты болады.
6.Өзен аңғарлары өздерінің өздерінің ... ... ... ...
кеңістікте көмілген аңғарларға ауысады, ал өзендер толығымен ... ... ... су ... ... ... ... кзі бар өзендер осы көздер жоғалған ... ... ... ... ... мұз басу жойылғаннан кейін өздерінің ағысын тоқтатты.
Қорытынды
Қорытындылай келе, өзендер қалыптасуында шешуші орынды ірі өзен ... ... және ... ... ... ... су ... белсенді алға бағытталған әрекетін атқарады. Өзен аңғарларының барлық морфологиялық ерекшеліктермен қоса ... ... ... ... ... оның ...
әрекетіне байланысты. Өзендер және аңғарларының пайда болуы және жоғалуы ... ... ... ... және ... байланысты. Сондықтан да әр тау түзілу кезеңіне өздерінің ... ... өзен ... ... ... ... осы ... кезеңінің тектоникалық қозғалыстарының сипаты және ландшафтық-климаттық жағдайлары көрініс беру қажет. Қазіргі заманғы биік таулы ... ... жаңа ... ... ... ... Таулы және ірі жазықты өзендердің әрекеті, таулар болғанша ұзақ уақытқа дейін созылады. Олар ... ... ... ... ал ... ... ... шөгінділермен көмкерілгеннен кейін жоғалады. Соңғы кезеңінде өзендер ... ... ... су ... ... ... құрғақ сай-саларды қалтырып түгелімен тартылады. ... ... ... ... пайда болып, жазықты өңірлерде олардың суы тартылып қалады. Егер өзендердің ... ... ... олар біршама ұзақ уақыт суы мол ... ... қала ... Ірі ... ... ... ... аумақтың полеогеографиялық жағдайларын және табиғи-ландшафтық зоналарын көрсеттетін, құрамды сипатта болады. Сондықтан да бір өзен ... ... ... ... түрлі типті аңғарлар, түрлі терассалар және т.б. кездеседі. Суайрықтар мен өзендердің бастау ... ұзақ ... ... ... бойы өз ... ... тұрақты болып қала береді. Тұрақты қоректену көздері бар өзендер, кез келген ... кез ... ... ... ... және осы ... жойылған сәттен бастап өз дамуын тоқтатады.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Құсаинов С.А., Кожахметова Ү.К. Өзен ... ... ... ... ... ... Жандаев.М.Ж Өзен аңғарлары. геоморфологиясы. Алматы: Қазақ университеті, 2013
.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Солтүстік Америка материгіне физикалық-географиялық сипаттама28 бет
Жер бетіндегі ғажайыптар3 бет
Үйсін, қаңлы, ғұндар7 бет
«Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарын анализдеу53 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іле өзенінің су режимі23 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Азияның өзендеріне жалпы сипаттама21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь