Заң мен құқықтың қатынасы негіз

Кіріспе 3
I. Құқық және заң теориясының негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Құқық және заң белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Құқықтың қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
II. Заң мен құқықтың қатынасы негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.1 Заң және заңдық актілер 12
2.2 Заңның түсінігі және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.3 Заңның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
Қорытынды 26
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 28
Конституцияның 4-бабында “Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік құқықтық актілердің, Республиканың халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелерінің, сондай-ақ Республика Конституциялық Кеңесінің және Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларының нормалары болып табылады. Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар және Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей қолданылады” деп жарияланды.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995ж. (өзгертулер мен толықтырулар 07.10.98ж.) Алматы: Жеті-Жарғы.
2. Қ. И. Құқық негiздерi: Оқу құралы / Оспанов, Қайырлы Иманәлiұлы.- Алматы: Жетi Жарғы, 2006.- 296 б.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Жалпы, Ерекше бөлімдері. Алматы, Юрист, 2003 ж.
4. Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, оқулық, Алматы, 1999 ж.
5. Жайлин Ғ.А. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, Ерекше бөлім. 1-2 томдар, Алматы, 2003 г.
6. Мемлекет және құқық негіздері. Оқулық. / Құраст. Е. Баянов. -Алматы; Жеті жарғы
7. Қ.Д. Жоламан, А.Қ. Мұхтарова., А.Н. Тәукелев. Мемлекет жәнее құқық теориясы.-Алматы. 2009.
8. Т. Нугманов. Значение законодательной техники для совершенствования юридической культуры правотворчества. Право и государство, №4.
9. Ю.Пиголкин А. С. Как готовить законы. М. Известия, 2011.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
I. Құқық және заң теориясының
негіздері............................................................5
1.1 ... және ... ... ... Заң мен ... ... Заң және заңдық актілер 12
2.2 ... ... және ... ... ... ... ... 28
Кіріспе
Конституцияның 4-бабында “Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық
Конституцияның, соған ... ... өзге де ... ... ... халықаралық шарттық және өзге ... ... ... ... ... ... ... нормативтік қаулыларының нормалары ... ... ең ... ... күші бар және ... ... аумағында
ол тікелей қолданылады” деп жарияланды.
Қазіргі заманда құқық, құқықтық норма және құқықтық ... ... ... ... бар. Осы ... көзқарастарға байланысты ерте
заманнан қазіргі уақытқа дейінгі ... ойды ... ... ... және ... қатынастар туралы негізгі бағытта ... ... ... ... ... ... барлығын бірнеше
монография, оқулық, ғылыми статьяларда орын табуда.
Құқық – өте күрделі құбылыс. Оның бірнеше ... бар. Ал ... ... ... ... ... десек болар.
Курстық жұмыстың өзектілігі. Адам қоғамында сан ... ... яғни ... ... Осы құқықтық қатынастарды реттеу,
тәртіптеу ережелер, қағидалар, нормалар негізінде болады. Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... белгісін білдіреді.
Оның өзі заңмен көзделген істің шешімін табуға мүмкіндік береді.
Ал құқықтық ... бұл – ... ... ... негізіндегі
қатынастар. Құқықтық қатынастар – құқық ... ... ... ... ... ... ... әлі күнгі
ғылымны” даулы мәселелеріне жатады.
Құқықтық қатынастардың белгілері мен ... ... ... сипаттамалары осындай даулы мәселелерге жататын ... ... ... ... ... ... ... беруден бастап, бұл бөлімде
сонымен қатар оның өзіне ғана тән белгілерін аштық.
Біздің ... ... ... ... және заң» ... ... осы ... айта кетпекші негізгі өзекті мәселелеріміздің
бірі «құқық», демократиялы қоғамда жасап жатқандықтан әрбір адам ... ... ... ... демекшіміз. Қазақстан Республикасында әрбір
Қазақстан азаматының тең құқылы өмір сүруі туралы ... ... ... деген баптарында көрсетілген. Кей кездер де адамдардың
азаматтық құқықтары ... ... ... Соның ішінде ... ... бірі ... ... ... ... көптеген жастардың
еңбек барысындағы құқықтарын дұрыс білмегендіктен болады. Ал, құқығын толық
білген адам өзінің ... ... заң ... ... ... ... мүмкіншілігі бар. Заң жалпы алғанда Конституцияда белгіленген
азаматтар құқығын қорғау үшін белгілі рөлін ... ... ... және заң ... негіздері
1.1 Құқық және заң ұғымы белгілері
Құқық терминінің көптеген мәні бар ол заң ғылымында, күнделікті өмірде
және қызмет бабында қолданылады.
Кең мағыналы түсінік ... ... ... ... мәні ... да бір қалыптасатыны сөзсіз.
Заң ғылымында «құқық» термині бірнеше мағынада ... ...... ... ... жеке және ... ... сүйене отырып, әрекет жасау мүмкіншілігі. Мысалы: азаматтардың еңбек
ету ... ... алу, ... иесі ... ... ... Заңды тұлғалардың да құқықтық ... ... ... ... ... ... ... (тұлғалар)
мағынасында қолданылады.
Субьективтік (тұлғалар) құқық – тұлғалардың ... ... ... ... ... тұлғаларына берген құқықтық
мүмкіншіліктері. Мұндай мүмкіншіліктер ... ... ... мінез – құлқының шегін анықтайды. Тұлғаның құқығы құқықтық
қатынасқа қатысушы басқа тұлғаның құқықығымен байланысты ... ... да ... ... ... ... Мысалы: әр азаматтың оқып білім
алуға құқығы бар. Сол құқықты пайдаланып, оқуға түскеннен кейін ... ... ішкі ... ... оқу ... ... ... (тұлғалық) құқықтық міндет – құқықтық мүмкіндік берілген
құқық тұлғасының ... ... ... ... үшін ... құқық
тұлғасына жүктелген міндет. Бұл ... ... ... қатысу
нәтижесінде жүзеге асырылып, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз құқық нормаларының жүйеге келтірілген
жиынтығы. Бұл обьективтік мағынадағы ... ... ... ... жеке
адамның еркіне байланысты емес. Сонымен объективтік мағынадағы ... ... ... тұтас құбылыс болып саналады. ... ... ... дейді: «Қазақстан Республикасында қолданылатын ... ... ... ... өзге де ... – өзге де
міндеттемелерінің, сондай-ақ республика конституциялық кеңесінің ... соты ... ... ... болып табылады». (4 бап)
Үшіншіден, «құқық» термині оқу пәнін білдіретін ұғым ... ... ... ... ... ... ... құқық ,
әкімшілік құқық, қаржылық құқық т. б.
Құқық саласы – ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Мысалы: азаматтық құқық – мүліктік және ... ... ... құқықтық нормалардың жиынтығы.
Төртыншіден, «құқық» термині тұлғалық құқықпен объективтік құқықтың
жиынтығы ретінде де қолданылады. ... ... ... жүйесі» деген
түсінік бар. Мысалы қазіргі жағдайда елімізде ... ... ... түрлі түсінігінің болуы – оның әлеуметтік мәнінің де ... ... Егер ... ... ... ... қоғамда құқықтық мәртебесі қандай екенін анықтау, ... ... ... сан қилы ... мен ... беріліп,
оларды жүзеге асыру мүмкіндігі ... онда ... ... ... ... ... Ал, объективтік құқық туралы сөз ... ... ... жүйесі әлеуметтік тұрғыдан сипатталады.
Әрине, құқық туралы зерттеулершілердің көзқарасы бір. ... ... ... ... деп ... болмайды. Негізінен құқықты таптық және жалпы
әлеуметтік тұрғыдан түсіндіру ғылымда кең орын алып ... ... ... оған ... ... тек таптық тұрғыдан ғана зерттейді.
Бұл ілім бойынша құқық – ... ... ... ... тек соның жоғын жоқтап,
мүддесін қорғайды. Ал, өркениетті тұрғыдағы ілім ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғайтын құрал болып
саналады. Қандай ілім болса да құқықтың әлеуметтік ... өте тар ... ... ... құл ... дәуірге құқық ашықтан – ашық
тек құл иеленушілердің мүдделерін қорғап, құлдарды сататын мүлікке теңегені
белгілі. ... бұл ... ... ... түрлі сатыдағы
мемлекеттерге телуге болмайды. Құқық тек үстем таптың ... ... ... ... ... тап тартысы орын алып, ақырында ол құлдырап
жойылады. ... ... ... ... ... ... ... білдіретін саяси құралға айнала бастағанын мойындау
керек. Қазақстан ... ... келе ... ... да ... ... тұрғыдан қарау шындыққа сай келеді десек, ... ... ... ... ... ... ... да болсын әлеуметтік топтарды кемітетін немесе белгілі бір ... ... таба ... ... заңдары барлық әлеуметтік
топртардың еркін білдіріп, олардың заңды мүдделерін қанағаттандыруға
бағытталған ... ... ... ... мойындай отырып, оған мынандай
анықтама беруге болады.
Құқық (объективтік тұрғыдан қарағанда) – ... ... ... күшімен қамтамасыз етілетін, заңда және басақа да ресми ... ... ... ... жиынтығы. Енді, құқықтың негізгі
белгілерін қарастырайық.
Жүйелілігі. Құқық – бірнеше бөлшектен тұратын ... ... Оның ...... құқықтың мазмұны адам мен қоғамның табиғатына байланысты
әлеуметтік ... ... ... ... ... денсаулығы табиғи
құбылыстар. Оларды сақтауға, қорғауға, қамтамазыз ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ның
консититуциясында былай деп ... әр ... өмір ... ... ... өз ... адам ... қиюға хақысы жоқ. (15бап).
Құқықтық жүйенің екінші бөлігі – мемлекеттегі қолданылатын барлық
заңдардың жиынтығы. Құқықтық ... ... ...... ... Осы ... бөліктер бірімен-бірі табиғи түрде
байланысты, бірінсіз басқалардың ... ... ... ... ... әр ... өмір ... құқығы бар деп жарияланса, оның оның жүзеге
асырылуы қамтамасыз етілсе, адамның аз өмірін ... ... ... ... ... ... ... ғана жазылып қалған болар еді. Адамның
әлеуметтік құқықтық талаптарының мағынасы – оны мемлекеттің тануы, қорғауы,
қажет болған ... ... ... ...... ... белгілерінің бірі. Құққық
қағидалардан, ережелерден, ... ... ...... туралы ереже. Былайша айтқанда, қоғамдық қатынасқа
қатысушылар өз іс–әрекеттерін, ... ... ... ... ... ... ... құқықтың нормалары – ... ... ... Мысалы: әркім өзінің қай ұлтқа, қай
партияға және қай ... ... өзі ... және ... хақылы. (Қазақстан Республикасы Консититуциясы, 19бет).
Формальдық анықтылық – ... тағы да ... ... Ол ... ... ... ... Құқықты, оны құратын заңдарды,
басқа да нормативтік әктілерді жасайтын, жалпы алғанда, мемлекет. Мемлекет
органдардан ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Олар жай ережелер емес, мемлекет атынан жасалатын
болғандықтан ресми сипаты бар ... енді бір ...... ... сүйенеді. Егер мемлекет
құқық қағидаларының жүзеге асырылуына дұрыс ... ... ... тек ... бетінде ғана жазылып қалған болар еді. ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Құқықтың тағы
бір белгісі – адамдардың еркін білдіру. ... ... ... ... ... бірден–бір бастауы –
құқық. Халық билікті ... ... ... және еркін сайлау
арқылы жүзеге асырады. Сондай–ақ өз ... ... ... ... береді. (3бап).
Мысалы: 1995 жылдың 30 тамызында Қазақстан халқының конституциясы
қабылдауы консититуция құқықтың өзегі, ұйтқысы. Халық ... ... ... атынан әрекет жасап, өз ... ... ... – заң күші бар ... жай нормативтік жарлықтар, қаулылар
қабылдайды. Президеттің нормативті әктілері ... ... ... ... ... ... қайнар көздері
Құқық негізі жөнінде әңгімелегенде, бәрінен бұрын құқықтың болуы мен
оның әрекет етуіне негіз болуын қадағалайды күштің мағынасы ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық ісі, үстем
таптың (бүкіл халықтың) ерік–жігері немесе ең соңында қоғамның материялдық
тұрмыс жағдайлары. Бұл ... ... ... кең ... да ... ... – қоғамдық қатынастарды реттейтін, ресми түрде
бекітілген, ... ... ... мемлекет қамтамасыз ететін қоғамның
ерік–жігері.
Әдетте құқық негіздері төрт түрге ... ... ... ... келісім–шарттар нормативтік–құқықтық актілер.
Құқықтық әдеттер–қоғам өмірінен шыққан, адамның қарым–қатынасын
реттейтін, мемлекет күшімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құқықтық әдет–ғұрыптар қоғамдық қатынастардың
негізгі реттеушісі болған. Оған дәлел «Қасым ханның қасқа жолы (XV ғ), Есім
ханның ескі жолы (XVI ғ), ... ... ... жарғысы»(XVIII ғ). Сонымен
қатар қазақ қоғамында билердің ұлы шешімдері де ... ... ... ... ... ... тапқан билердің шешімдері ұқсас
істерді қара күші бар ... ... ... ... ...... ... (сот) қабылдаған нақты шешім. Осы
шешім төменгі мемлекет органдарына ұқсас істерді шешкенде негізсіз ... ... ... елі–Англия. Қазіргі заманда құқық прецеденті
Англия, АҚШ, Үндістан, Австралия мемлекеттерінде құқықтың ... ... ... ... ... ... екі немесе көп жақтың өз еркімен жасалған,
ресми түрде бекітілген, мемлекет күшімен ... ... ... ... құқықтық келісім–шарттар халқаралық қатынастарда
құқықтың қайнар ... ... ... Нормативтік–құқықтық
әктілер–құқықтың ең басты қайнар көзі негізі ретінде ... ... акті (НҚА) – ... ... ... түрде қабылдаған жалпы
ережелерден тұратын, қоғамдық қатынастарды реттейтін, жалпыға ... ... яғни ... Қазақстан Республикасында ұлттық құқық тек қана нормативтік
актілер арқылы қалыптасуда. Құқықтық нәр алатын ...... ның ... ең ... заңдық күші бар және республиканың бүкіл
аумағында ол тікелей қолданылады. Онда заңдар ерекше қатынастарды ... ... жай ... ... ... мен қосымшаларды
республикалық референдум немесе Парламент енгізеді. Конституциялық және ... ... ... ... ... бір жылдан аспайтын
мерзімге заң шығару өкілеттігін беруге құқылы. Конституцияда ... ... заң күші бар ... шығаруға құқылы. Президент өз
өкілеттігіне жататын мәселелер бойынша нормативті ... ... ... ... өз ... ... бойынша
республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар ... ... ... өз ... ... бойынша нормативті қаулылар
шығаруға құқылы. Ол Қазақстан ... ... ... ... есептеледі.
Қазақстан Републикасының жоғарғы соты да құзырына жататын мәселелер бойынша
нормативті қаулылар қабылдауға құқылы.
II. Заң мен ... ... ... Заң және ... ... ... ең ... күші бар акті. Қазақстан Республикасының
консититуциясы бойынша парламент–заң шығару қызметін ... ... ең ... ... Заң ... ... екі мағынада
қолданылады – «кең» және «тар» мағынасында.
«Кең» тұрғыдан алсақ заңға нормативтік ... ... ... ... ... ... шешімдер, бұйрықтар, нұсқаулар,
ережелер, жарғылар т. б. жатқызылады.
Ал, «тар» тұрғыдан қарсақ, ... тек қана ... деп ... ... ғана ... Заң, өз ... алатын болсақ,
нормативтік құқықтық актілердің арасында ерекше орны бар, ерекше қызмет
болып ... ... ... ...... сияқты, басқа
нормативтік–құқықтық актілердің төрінен орын алатын ай.
Оның себебі неде? ... ... ... ең ... ... органы – парламент шығарады. Екіншіден, заң қоғамдағы ең күрделі
қатынастарды реттеуге бағытталған. Заң ... ... ... қоғамның мүдделеріне қатысы бар. Үшіншіден, заңның ең ... күші бар. ... өз ... ... ... бірнеше топтарға
бөлінеді. Конституция, консититуциялық заң жай заң. Мұның ішінде ең ... күші ... ... ... ... ... ... соған сәйкес жасалып, қабылдануы керек. Қазақстан
Республикасының ... ... ... заң ... күші ... төмен тұрады. Сондықтан конституциялық заң деп аталса
да, конституцияға өзгерістер, қосымшалар енгізуге алмайды. Конституциялық
заң ... ... ... қабылданады. Құқықтың күшіне ... ... ... жай заң ... ... күші әр ... ... да, аталған заңдар ең маңызды
нормативті актілер болып саналады. Басқа нормативті ... ... ... ... ... актілердің құрамына заңдардың ерекше рөлі болуы,
айрықша қызмет атқаруы, заң мен құқықтың ара қатынасын ... ... ... жайды, заңды мемлекет жасайды» деген тұжырым заңнан
құқықты ажыратудың қажет екендігінің белгісі.құқықты ... ... ... қатынастарыды реттейтін нормалардың ... ... алғы ... оның ... ... ... жасалуы.
Заң шығарушылық неғұрлым құқықтың талаптарын (әділдікті, шындықты)
толығынан ... ... ... заң ... болады. Мұндайда заңды
құқықтық заң деп ... ... бар. ... құқықтық заң қоғамдық
қатынастарды жөнге салып, реттеуге ат салысады. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... көпшіліктің еркін
білдіріп, халықтық сипатқа ие болады. Сондықтан құқық пен заңды ажырату
және ... ... ... зор адамгершілік маңызы бар. Қазақстан
Республикасы президентінің ұсынысы бойынша консититуцияға өзгерістер мен
толықтыруларды парламент енгізеді. ... 1991ж 7 ... ... ... ... мен ... енгізілді.
Нормативтік актілер жүйесінде президенттік биліктің актілері ерекше
орын алады. Олар заңға негізделген актілер қатарына ... және ... ... ... тиіс. Заң тұрғысынан алып қарағанда төтенше
және ерекше жағдайлар да ғана, онда да ... ... ... ... қолданылыуы тоқтамына тұруы немесе дәлдей түсу мақсатында
заңдарға түзетулер енгізілуі мүмкін.
Ведомстволық актілер мен ... ... ... ... ... келетін заң негізінде қабылданған нормативтік актілері.
Үкіметтің қаулылары мен ... ... ... ... ... ... ... жерлерде
мемлекеттік биліктің аумақтық органдары мен басқармалары немесе өзін–өзі
басқарудың жергілікті органдары шығарады. Олардың ықпалы мен ... ... ... ... ... ауыл ... ... адамдары түгел қамтиды.
Қзазақстан Республикасында жаңа заң қабылданады, оның аты нормтивтік
құқықтық актілер. Құрамы осы заңның қолдану саласы өте кең. Заң ... ... ... құқықтық актілерді әзірлеу мен қабылдау, ... ... ... ... ... ... ... тоқтату
тұру, оларды жариялар ерекшеліктері олардың деңгейіне сәйкес, ... ... ... ... ... қызметін реттейтін заң
актілерімен, соның ішінде олар туралы ... және ... ... да
нормативтік құқықтық актілермен айқындалады.
Құқық нормаларын қолдану құқық нормаларын қолдану актілері ... ... - бұл ... ... ... онда ... ... мемлекеттік - биліктік ұйғарымы болады, ол нақты заңды істі шешу
нәтижесінде шығарылады.
Құқық нормаларын қолдану актілері қандай, мынадай ... ... ... ... ... ... билік сипатта болады
және мемлекеттің ... ... ... Оның ... ... ... ... міндеттілік маңызы бар, кімге қатысы болса
соған және ... ... ... ... іске асырылуы мүмкін. Мысалы,
азаматтың уақытша ... ... ... ... ... ... ... жататын міндеттілік. Ол актіні, құқық нормасын азамат
бұзса, жауапқа тартылады, сотталады.
Екіншіден, қолдану актісі - жекелеген құқықтық акт. Ол ... ... ... ... Құқық қолдану актілі, тек сол оқиғаға ... және оған ... ... ... жоқ. ... ол ... бар ... сипаттағы нормативтік-құқықтық актілерден өзгешеленеді.
Құқық нормалары, көптеген бір түрдегі оқиғаларды реттейді жөне өз аясындағы
барлық адамдарға қатынасы бар. Олар ... рет ... ... ... актілерде құқық нормалары жоқ. Олар тік, ... жеке ... ... ... бір ... қана ... Соған байланысты құқық нормаларын қолдану актілері, құқық деректеріне
жатпайды. Заңдар жинағына олар кіргізілмейді.
Үшіншіден, құқық қолдану актілері ... ... ... ... ... сай шығарылады, белгілі құқық нормаларына сүйенеді: ... ... ... жазалау туралы; қылмыстық құқық негізінде шығарылады. Егep
қолдану актісі заңға қайшы болса, ол міндетті түрде жойылады.
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... шығарылады және анықталған аты болады. Заң ... ала, ... ... және ... ... ... белгілейді. Мысалға,
құқық қорғау органдарының (сот, прокуратура органдары) ... ... ... ... ... бөліктері болуы қажет:
1. Кіріспе бөлімі, онда актінің, оны ... ... аты, ... ... ... бөлімі, онда істің деректі мән-жайы көрсетіледі;
3. Дәлелдеу бөлімі, қабылданған шешімге негіздеме беру.
4. Қорытынды бөлім, онда шешімнің ... ... ... құқық
қолдану актілерінің қатаң түрде белгіленген аттары болады: үкім, бұйрық,
қаулы, өкім.
Құқық нормаларын қолдану ... ... әр ... ... жүргізіледі. Құқық нормаларын ... ... ... ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
• Мемлекеттік биліктің өкілеттік органдарының актілері;
• Мемлекеттік биліктің атқарушы - ... ... ... ... ... ... қорғау органдарының актілері (сот, прокуратура,
арбитраж т.б.); ... ... ... ... актілері (салық инспекциясы,
кедендік органдар т.б.)
Қоғамдық қатынастардың мазмұнына, және ... ... ... ... ... қолдану актілері былай бөлінеді:
Реттеуші актілер, адамдардың құқықтық тәртіптеріне сай, нақты түрдегі
заңды құқықтарды, міндеттерді белгілейді (мысалы, ... оқу ... сол оқу ... ... туралы бұйрығы, әлеуметтік қамсыздандыру
органдарының мекемелерінің зейнетақы тағайындауы т.б.).
Қорғаушы ... жеке ... ... ... байланысты шығарылады
(соттың үкімі, тергеушінің сезікті адамды кінәлі ретінде жауапқа ... ... ... ... ... ... ... актілері, құқық нормаларының
ұйғарымдарын іске асырудағы маңызды құрал болып ... беру ... ... ... ... бері ... және одан туындайтын өзге де нормативтік актілер ... соң ... іске ... ... ішінде іске аспай мардымсыз
болып жатқандығы да бәрімізге мәлім. Оның объективтік және ... сыры бар. ... ... қолайсыз жағдайлардың объективтік сыры
мынада: тіпті басқасын ... заң ... ... ... ... бір-бірімен қабыспай, бұрынғы актілердің тұжырымдарын
соңғыларының бұрмалауында, ... ... ... ... ... ... ... қазіргі өскелең өмір талабымен
сыйыспайтындығында.
1.2 Заңның түсінігі және оның мәні
Қылмыстық құқықтың негізгі бөлімдерінің бірі — ... заң ... ... ... заң ... — Қазақстан Республикасының ... ... ... акт. ... заң ... ... мен ... ережелерін, қандай әрекеттін қылмыс екендігін
айқындайды және олар үшін жаза тағайындауды белгілейді. ... ...... және ... ... адам мен
азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін, ... ... ... ... пен қауіпсіздікті, ҚК-тің 2-
бабында көрсетілген басқа да құндылықтарды қол сұғушылықтан қорғау ... ... алу ... табылады.
Қылмыстық заң жазалау қатерімен тынып салу арқылы адамның жеке басына,
қоғамға, мемлекетке кінәлі ... зиян ... ... зиян ... ... қылмысты әрекеттерді істеуге тыйым салады.
Қылмыстық заң — қылмыстық құқықтың негізгі ... ... Сот ... ... ... ... көзі ... табылмайды. Олардың тек нақты
қылмыстық істер бойынша ғана заңдылық күші бар.
Қылмыстық ... ... ... болып табылады. Оларды орындау
немесе сақтау лауазымды адамдардың сондай-ақ барлық ... ... ... қылмыстылықпен күрес қылмыстық құқық
нормаларына сәйкес жүзеге ... ... ... ... үкім бойынша
тағайындалған қылмыстық жазаның орындалуы қылмыстық-атқару кодексімен
реттеледі.
Қылмыстық заңды түсіндіру деп, сол ... ... ... үшін ... заң шығарушының еркіне сәйкес ашып көрсетуді айтамыз.
Түсіндірудің ... тек ... заң ... анық ... ... еместігіне байланысты олардың мазмұның ашып ... ... ... ... оны ... ... ... ажыратып, жігін ашып,
бөліп қарастырудан туындайды.
Заңды түсіндіру заңдарды, заңнаманы дұрыс түсінуге, ... ... ... ... ... ... әр түрлі негіздерге байланысты ... ... Яғни ... ... ... яғни кім ... ... аутенпткалык, (түпнұсқалық);
— легальды (заңды, ресми);
— соттық;
— дектриналдық, (ғылыми);
ә) көлеміне байланысты, яғни қылмыстық заңның күші тарайтын әрекеттер
(қатынастар) ... ... ... ... (кең ... шектелген (тар көлемдегі);
б) әдістеріне байланысты, яғни қалай ... ... ... (филологиялық);
— жүйелі;
— тарихи болып бөлінеді.
Аутентикалық түсіндіру — бұл заң шығарушы органның өзінін занға
түсініктеме ... ... ... ... күші бар және ... бірдей.
Легальды/ресми түсіндіру — заң бойынша арнайы өзіне жүктелген осы
міндетті атқаруға құзыретті ... ... ... ... ... ... ... 1-тармағының 4) тармақшасына
сәйкес, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... түсіндірме деп — соттың нақты бір қылмыстық істі қараудағы
беретін түсіндірмесін айтамыз. Сот ... ... күші бар. ... заңды күшіне енуінен кейін сол іс бойынша міндетті болады.
Соттық түсіндірменің ерекше түрі болып Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... Сот талқылауын жүзеге асыру
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... соттық
түсіндірменің мысалы, Республика Жоғарғы Соты ... 1993 ... ... ... ... үшін ... белгілейтін зандарды
соттардың колдану тәжірибесі туралы" Қаулысы бола ... ... ...... ... ... құқық қолдану және құқық қорғау қызметкерлерінің оқулықтарда,
монографияларда, ғылыми-тәжірибелік мақалаларда, ... ... ... ... заңдарға түсініктеме беруі.
Дәлме-дәл түсіндіру деп заңның өз ... мен зан ... ... және мәнісіне, оның сөйлем құрамына тура ... ... (кең ... түсіндіру — заңға дәлме-дәл түсіндіруден гөрі
кең мағына беретін және осы заң нормасын кең ... ... ... ... ... ... (тар көлемдегі) түсіндіру — заңға өз мәтініндегі ... гөрі тар ... ... және заң ... тар ... ... ... Мысалы, тар көлемдегі түсіндірме,
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы 23 ... ... мен ... қарсы әрекеттер үшін жауапкершілікті
Қазақстан Республикасы ... ... ... 1993. №2. 25 ... қолдануы туралы" Қаулысында "кісі өлтіруге оқталу қасақана
ниеттен болады" деп ... ... ...... ... ... ... қатар этимологиялық және ... ... ... ... ... қолданылатын жекелеген
терминдердің, сөздердің және анықтамалардың мәні мен ... ... ... ... ... ұғымдардын түсінігі, қылмыстық заң
нормаларының өзінде де берілуі ... ... ... ... ... ... ескертуінде ашылып көрсетілген.
Заңда қолданылатын сөздердің, ұғымдардың, терминдердің мағынасы ... ... ... ... Соты ... нормативтік
қаулыларында да беріліп тұрады. Сондықтан Жоғарғы Сот Пленумының тиісті
Қаулыларына жүгініп тұру ... ...... ... ... ... қылмыстық заң
жүйесіндегі алатын орнын басқа заңдармен және мазмұны ... ... ... ... ... ... Яғни, жүйелі түсіндіру
осы жолдармен заңның мағынасын аша түседі. Мысалы, ... ... ... ... ... шығып денсаулыққа ауыр зиян келтірудегі
қылмыстық жауаптылықтың негіздерін түсіндіру үшін, осы аталған бапты ... ... яғни 66, ... ... ... ... ... түсіндіру — қылмыстық заңды қабылдауға негіз болған әлеуметтік-
экономикалык, саяси жағдайларды ескере отырып, ... ... заң ... және заңның шығарылу себептерін анықтай отырып түсіндіруден ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
2.3 Заңның құрылымы
Заң нормалары қоғамдық қатынастарды реттеу, жолға салу және қорғау
үшін жасалады. ... өзі ... ... ... ... ... қатынастарды реттеу үшін оған қатысушыларға ерік ... ... ... ... ... үшін ... әрекетке
қабілеті бар адамдарға ерік, еркіндік, мүмкіндік берсе, олардың ... ... ... өзі ... ... ... қатынастарды
реттеу үшін, оларды зиянды іс-әрекеттерден қорғану керек. Мысалы, ... ... қол ... ... жеке ... да, ... да зиян
келтіреді. Ал қайсыбір ... ... ... реттеу үшін
тұлғаларға міндеттер жүктеуге тура келеді. ... ішкі ... ... - ... тәртіпті сақтау, қорғау. Заң нормалары көтермелеу
мақсатын да көздейді. Мысалы, қоғам үшін адал ... ... ... ... ... анықтамалар берілуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... құқық Конституцияның, соған сай келетін ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Норма принциптері де болады.
Республика қызметінің түбегейлі принциптері - делінген Конститутцияда, ол ... ... пен ... ... бүкіл халықтың игілігін көздейтін
экономикалық даму, Қазақстандық патриотизм, мемлекет өмірінің аса маңызды
мәселелерін ... ... оның ... ... ... ... ... беру арқылы шешу[2].
Заң (басқа да нормативтік құқықтық актілер) - ... акт ... Оның ... ... Заң ... тұрады. Бір заңда бір,
бірнеше, ондаған баптар болуы ... Ал ... бабы бір ... ... ... тұруы мүмкін. Егер заңның бабына бір норма болса, бап
пен норма сәйкес келеді. Бапта екі ... да ... ... ... әрине
баптың мазмұны норманың ... кең ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясының 34- бабы екі құқықтық нормадан тұрады:
1. Әркім Қазақстан Республикасы Конституциясын және ... ... ... ... ... абыройы мен ар-намысын
құрметтеуге міндетті.
2. Әркім республиканың мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге міндетті.
Кейде бір құқықтық норма ... ... ... ... ... кейде норманың тек бір бөлігі ғана болады, ал басқа
бөліктерін тағы ... ... ... ... басқа нормативтік
актілерден іздеуге тура ... ... ... ... заңның бабынан
ажыратудың қажеттілігі туындайды. Мұның өз сірә нормативтік актінің бір
бабында кейде екі, үш және одан да көп ... ... ... ... ... ... ... салаларында қызмет ететін актілер
санкцияларды ... ... ... ... де ... ... құрамында құрылымдық элементтердің
қайсыбіреуі болмаса, онда ол ... ... ... ... ... да нормаларды жасағанда заң шығарушы оның әрбір бөлігін ... алуы ... ... оған ... ... ... жөн. Ал ол ... жүзеге
асырушы өзінің істерін заң жөнімен сауатты құру үшін норма элементтерінің
барлық байланыстарын ескеруі тиіс[3].
Қылмыстық заң ... бір ... ... ... заң
шығарушының еркін білдіретін өзіндік нысаны бар құрылымға ие. Қылмыстық
кодекстің Жалпы уәне Ерекше ... ... ... Әр бап ... ... бір ... бірнеше бөліктерден тұрады және бөліктер
мазмұны мен сипатына және жазалау ... ... әр ... ... ... іс ... ... тек баптың өзін ғана емес, сонымен ... ... де ... ... ... ... мынадай үш түрлі ... ... ... және санкция.
Гипотеза қылмыстық заңда негізінен жалпы бөлі мге қатысты. ... ... ... гипотезаны, қылмыстық заңда жалпы бөлім баптары іске
асырады. Мысалы, белгілі бір адам ... ... ... ... ... ... ... жасаса және қылмыс жасаған ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартылуы
мүмкін.
Ерекше бөлім нормаларында баптар, диспозициядан және санкциядан
тұрады. Осы ... ... ... ... ... ... Диспозиция —
нақты қылмыстық қол сұғушылықтың белгілеріне сипаттама ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты жай, сипаттамалы, бланкеттік және
сілтемелі болып негізгі төрт түрге бөлінеді:
Жай диспозиция қылмыстық іс-әрекеттін атын ғана ... оның ... ашып ... Мысалы, ҚК-тің 125-бабындағы "Адамды ұрлау",
261-бабындағы "Есірткі заттарды ... ... әсер ... ... ... ", 389-бабындағы "Әскери мүлікті жоғалту".
Сипаттамалы диспозиция деп қылмыстың барлық белгілерін заңның ... ... ... ... айтамыз: ҚК-тің 175-бабындағы "Ұрлық",
120-бабындағы "Зорлау ", ... ... ... ... бапта көрсетілген нақты қылмыс құрамын
анықтау үшін басқа заңдарға немесе нормативтік ... ... ... қаулыларына, бұйрықтар мен ережелерге, нұсқауларға жүгінеді. Бұлар
қылмыстық құқықтың басқа салалармен тығыз ... ... ... Қылмыстық заңның талаптарын орындау басқа ... не ... де ... ... ... ... ретінде мынадай
баптардың диспозициясын көрсетеміз: ҚК-тің ... ... ... ... ... ... ... Республикасының құрлықтық
шельфі туралы және Қазакстан Республикасының айрықша ... ... ... ... ... қылмыстың белгілерін қамтымайды, керісіңше
қылмыстық заңның басқа, тиісті бабына немесе оның белгілеу ... ... ... ... ... соғу", 107-бабындағы "Азаптау", 297-
бабындағы "Жол-көлік оқиғасы болған орыннан кетіп қалу".
Санкция — ... ... ... ... жазаның түрі мен
мөлшерін анықтайды. Қылмыстық заңның баптарында санкцияның екі ... ... ... ... (альтернативные).
Салыстырмалы айқындалған санкция жазаның түрін және мөлшерін
көрсетеді. Оны екі ... ... ... ... ... жоғарғы және
төменгі шегін анықтайтын санкция. Алдыңғысының мысалы: ҚК-тің 101-бабының
бірінші бөлігі ... кісі ... ... ... бөлігі"Баланы
ауыстыру", және т. б. баптар бола алады.
Тағайындалған жазаның ең төменгі мөлшері болып ... ен ... ... ... төменгі шегінің мөлшері егер жаза түрі бас
бостандығынан айыру болса — 6 ай, бас ... ... ... — 1 ... — 1 ай, ...... Республикасы Зандарымен белгіленген
жиырма бес ... ... ... ... ... ... ... екінші түрінің мысалына ... ... ... ... ... ... ... 241-бабы
"Жаппай тәртіпсіздіктер" сияқты баптарының санкцияларын жатқызуға болады.
Балама санкция Қылмыстық ... ... ... тиісті
баптарындағы жазаның екі немесе одан да көп түрлерінің тек ... ... ... ... Мысалы, жан күйзелісі жағдайында болған адам
өлтіру үшін ... жаза ... бас ... шектеу, қамау немесе бас
бостандығынан айыру тағайындалуы мүмкін (ҚК-тің ... Атыс ... ... ... ... ... ... немесе қамауға не ... ... ... ... ... ерекше бөлімінің
баптарындағы диспозицияның бар болуы немесе санкция ... ... ... ... қылмыспен күресуде дұрыс пайдалану, қылмыстық
нормаларды қолданудың нәтижелі болуына мүмкіндік туғызады.
Қорытынды
Құқықтың қандай құбылыс екенін жалпы түрде ... ... ... қатар заң деген ұғым да қалыптасқан. Екеуі екі әлеуметтік құбылыс
болғандықтан, ... ... ішкі ... өте ... ... айтылғандай, құқық нормаларынан, ережелерінен қағидаларынан
тұрады. Ал, құқықтық нормалар ресми ... ... ... ... нормалар нормативті актілерде жазылады. Нормативті актілердің
түрлері сан ... ... ... ... ... ... көруге болады. Конституцияның өзі де ... ... ... ... – Ата ... ... сол ... Ата
заңымызды құрметтеу – біздің борышымыз. Біз – ... ... ... Ата ... ... ... дұрыс атқарып, мемлекеттің тыныштығына
қызмет қыла ... Бақ ... Бақ ... ... еді. Себебі елі жері тыныш,
бейбіт өмір ... ... қана ... дами ... Бұл ... ... қатынастарды тар және кең мағынада қарастыруға болады, яғни
оларды заң нормаларымен арақатынастық ... ... екі ... ... ... ... ... кең мағынада түсінуді заң пайда
болғанға дейін объективті түрде туындайтын әлеуметтік өзара ықпалдасулардың
ерекше түрі деп ... ... Бұл ... ... бір – ... ... ... келетін құқықтары мен міндеттері болады.
Олар сол құқықтар мен міндеттерін мемлекет тиым салмаған ерекше ... өз ... сай ... ... өтеу ... ... қатынасты тар мағынада түсіну оны заң нормаларымен реттелген
әлеуметтік қатынастардың бірі деп ... және бұл ... ... ... ... ... құқықтарымен міндеттері болады.
Бұл құқықтары мен міндеттерін олар өз ... өтеу ... ... (органдар арқылы) ерекше тәртіп бойынша жүзеге
асырып отырады. Басқаша айтқанда бұл ... ... ... деп ... ... ... ... етуі түсініледі. Белгілі іс-әрекеттерді
атқаруға құқығы бар адамдар құқықтық өкілеттілігі ... яғни ... ... ету, іс ... ... – міндеттелгендер, яғни
міндеттілер деп аталады.
Заңға дейін (заң пайда болғанға дейін) туындайтын құқықтық ... ... ... ... ... қызмет атқарады, яғни қоғамдық ерік –
ықтиярды қалыптастырады демек, ол мемлекеттік ерікті де құрайды.
Заң нормалары негізінде ... ... ... ... айғақты (нақты құрамды) өздеріне етіп алған болып табылады.
Олар (құқықтық ... заң ... ... жалпы сипаты бар
(өзіне тән еркшелігі жоқ) ... ерік ... мен ... ... мемлекет тарапынан кепілдендіріледі және қорғалады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Жеті-Жарғы.
2. Қ. И. Құқық негiздерi: Оқу құралы / ... ... ... Жетi ... 2006.- 296 б.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Жалпы, Ерекше бөлімдері.
Алматы, Юрист, 2003 ... ... Ғ. ... ... Азаматтық құқығы, оқулық,
Алматы, 1999 ... ... Ғ.А. ... ... ... ... Ерекше бөлім. 1-
2 томдар, Алматы, 2003 г.
6. Мемлекет және құқық негіздері. Оқулық. / Құраст. Е. ... ... ... Қ.Д. Жоламан, А.Қ. Мұхтарова., А.Н. ... ... ... ... ... Т. Нугманов. Значение законодательной техники для ... ... ... ... и ... №4.
9. Ю.Пиголкин А. С. Как готовить законы. М. Известия, 2011.
-----------------------
[1] Ағдарбеков Т. Мемлекет және құқық теориясы. Оқулық. – ... ... ... 2003. 233-234 ... ... F. С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы (Оқулық
құралы)-Өңд. Толық. 2-бас. ... Жеті ... 1998. 9-80 ... Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері:
Оқулық./Құрастырған Е. Баянов. – Алматы. 2003. – 115-116 бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлғалар туралы негізгі ілімдер11 бет
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Қазақстан Республикасының банктерін соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің құрылуы, екінші деңгейдегі банктердің депозиттік операция жасау ерекшеліктері71 бет
Қылмыстық құқық туралы67 бет
Қазақстан Республикасындағы қазіргі кездегі салық салу жүйесі, салықтың экономикалық-құқықтық мәні, теориялық негіздері, салық жүйесіндегі заңдылықтар мен тәртіптер, теорияларды жүйелеу, оны жетілдіру ұсыныстарын жасау65 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
Алдын-ала тергеудің заңдылығын қамтамасыз ету мақсатындағы прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру41 бет
Банк үшін программалық жабдықты жобалау77 бет
Бастауыш сыныптарда үндестік заңдылығын үйретудің жолдары63 бет
Есірткі және жүйкеге әсер ететін заттармен заңсыз айналысу қылмысын тергеу48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь