Платон мен Аристотель

Кіріспе

І. Негізгі бөлім

а) Платонның қоғамдық, саяси және әлеуметтік көзқарастары.
б) Аристотельдің мемлекет, құқықтық, саясат билік турал
идеялары.

ІІ. Қорытынды.
Кіріспе

Платон Афиналық (б.з.б 427-347) – ежелгі грек философиясы, Сократтың шәкірті, европалық идеолизммінің негізін салушы, құл иеленушілер мемлекетінің идеологі. Платон Афинадағы жоғары дәрежедегі ақсүйек тұқымынан шыққан семьяда дүниеге келді. Оның алғашқы ұстаздарының бірі Кратия дейді. 407 ж Платон Сократпен танысып, оның ең сүйіктісі шәкіртінің бірі болды. Сократ өлгеннен кейін Афинадағы саяси жағдайдың қолайсыздығына байланысты Мегараға кетеді. Платон Киренада және Египетте болған кезінде математика, астрономия білімін жетілдірді деген аңыз бар. Ол 389 ж Оңтүстік Италия мен Социлияға саяхат шегіп, бұл елдерде пифагоршылдар мен ғылыми, философиялық, діни ілім жайында пікір алысты. Платон Афинада өз мектебі Платон академиясының негізін қалайды.
367 және 361 жылдары Сицилияға екі рет саяхат шегіп, өмірінің соңғы жылдарын Афинада өткізіп, көптеген еңбектер жазып, лекция оқиды. Платон жөнінде оның шәкірттері мен Аристотельдің атақты шәкірті Аристотель көп жазған. Бірақ бұл шығармалар түгелдей жоғалып кеткен. Тек Биоген Лаэртский жазған Платонның өмір бойына сақталған. Көптеген мағлұматтар Платонның хаттары, Апулейдің «Платон және оның ілімі жөніндегі» трактатында, Порфириийден үзінділер, Цицерон, Плуарх еңбектері мен Византия сөздігі Платон мақаласында сақталған. Платон философиясы ешбір бүкпесі жоқ абсолюттік идеалзимнің нағыз өзі болды. Платон идеяның бейнесі өткінші сәулесі ғана деп тұңғыш рет ашық жариялайды. Платон идеялары адамға тән субъективтік тұрғыдан қарамай, адамнан тыс тәуелсіз өз бетімен өмір сүретін идеялар дүниесін нағыз шындық деп дәріптейді. Әр – бір идея жеке заттың немесе барша заттың абсалютті мәнін білдіретін ерекше едеялар дүниесін құрайды. Бүкіл әлемге сайып тұрған сезімдік дүние, табиғат пен қоғам сол иделар дүниесінің жүзеге асқан бейнесі ғана дейді.
Сондықтан Платон философиясы объективтік идеализм болып табылды. Платон сезімдік дүниені идеялар дүниесіне қарсы қояды. Идеалды дүние мәңгі өзгермейтін қозғалыссыз, ал материалдық дүние үздіксіз мәңгі қозғалыста болады. Сондықтан дүниедегі барша жанды-жансыздың қозғаушы күні бастамасы оларға өмір сүргізетін әлемдік рух дейді. Платон философиясы мифологиялық, диалектика, бүкіл философия тарихында материализм бағытына қарсы тұрған идеализм бағытының бастамасы болып табылады [1].
Сонымен біз азғана Платонның өмірлік сипатына тоқталып, ендігіде Аристотельдің өмірі платонның шәкірті, ізбасары десек қате айтпаған болар едік.
Аристотель (б.з.б. 384-322 ) ежелгі грек философы және ғылымы. Көптееген ғылымдардың, соның ішінде логика ғылымының негізін қалаушы К.Маркс Аристотельді «ерте заманның ұлы ойшылы» грек философиясының Александр Македонскийі деп атады. Аристотель Франциядағы Стагир қаласында туған Афины қаласында оқып білімін жетілдіреді. Он жеті жасында Платон академиясына түсіп, Платон қайтыс болғанға дейін (20 ж бойы) сонда ғылыммен шұғылданады. Б.з.б. 343 ж Македония патшаысы - Филипп аристотельді баласы александрдың ұстазы болуға шақырады. Александр патша болғаннан кейін Аристотель алдымен Стагирге, одан 335 ж Афинаға оралады. Мұнда келгеннен кейін өзінің мекетебін – лицей ашады. Бұл мектеп сол кездегі философия мен ғылым дамыту орталықтарының біріне айналады. Александр өлгеннен кейін Аристотель Афинадан кетіп, б.з.д. 322 ж дүние салады. Аристотель өзіне дейінгі философия мен ғылым жетістіктерін қорытып жүйеге келтіреді, әр түрлі ғылым саласынан көптеген еңбектер жазып қалдырған. Кейбір деректер бойынша оның еңбектерінің саны төрт жүзге, ал екінші бір деректер бойынша мыңға жеткен делінеді. Аристотельдің философиялық көзқарасы «Метафизика», «Жан туралы», «Категориялар» және «Аналитика» деген шығармаларында жете баяндалған. Философияның негізгі мәселесін шешуде Аристотель материализм мен идеолизмнің екі арасында ауытқып отырды. Аристотель ғылым классификацияның ең жоғарғы орынға қойды. Басқа ғылымдар болмыстың кейбір жақтарын ғана зерттеумен шұғылданса философиялық бастаманың жалпы табиғатын зерттейті. Философияның басқа ғылымдардан айртықшлығын Аристотель былай деп түсіндірді. «Шындығында даналық бүтіндей үстемдік құрушы және жетекші ғылым болғандықтан, басқа ғылымдар оған қарсы сөз айтуға дәрменсіз. Сондықтан да мақсат пен игілікті зерттейтін ғылым бірінші орынға қойылады. Аристотель философиясында болмыс туралы ілімге, табиғатқа, яғни барлық заттардың негізі болып табылатын алғашқы материяға көп көңіл бөлінген. «Метафизикада» Аристотель табиғатты жан-жақты зерттеумен шұғылданады.
Табиғат бір жағынан заттың пайда болуының, зат құрылымының негізі және «әрқайсысындағы алғашқы қозғалыстың көзі болатын болса,, екінші жағынан, табиғат өздігінен өмір сүретін заттардың мәні «табиғат дегеніміз – форма және мән» , тұжырымдамаларды жасай қалай білген [
        
        Кіріспе
І. Негізгі бөлім
а) Платонның қоғамдық, саяси және әлеуметтік ... ... ... құқықтық, саясат билік турал
идеялары.
ІІ. Қорытынды.
Кіріспе
Платон Афиналық (б.з.б 427-347) – ... грек ... ... ... ... ... салушы, құл иеленушілер
мемлекетінің идеологі. Платон Афинадағы жоғары ... ... ... семьяда дүниеге келді. Оның алғашқы ұстаздарының бірі Кратия дейді.
407 ж Платон Сократпен танысып, оның ең ... ... бірі ... ... кейін Афинадағы саяси жағдайдың қолайсыздығына байланысты
Мегараға кетеді. Платон Киренада және Египетте болған кезінде математика,
астрономия ... ... ... аңыз бар. Ол 389 ж ... ... ... саяхат шегіп, бұл елдерде пифагоршылдар мен ғылыми, философиялық,
діни ілім ... ... ... ... ... өз мектебі Платон
академиясының негізін ... және 361 ... ... екі рет саяхат шегіп, өмірінің соңғы
жылдарын Афинада өткізіп, көптеген ... ... ... ... Платон
жөнінде оның шәкірттері мен Аристотельдің ... ... ... ... Бірақ бұл шығармалар түгелдей жоғалып кеткен. Тек Биоген ... ... өмір ... ... Көптеген мағлұматтар Платонның
хаттары, Апулейдің ... және оның ... ... ... ... ... Плуарх еңбектері мен Византия сөздігі
Платон мақаласында сақталған. Платон философиясы ... ... ... ... нағыз өзі болды. Платон идеяның бейнесі өткінші
сәулесі ғана деп ... рет ашық ... ... идеялары адамға тән
субъективтік тұрғыдан қарамай, адамнан тыс тәуелсіз өз бетімен өмір ... ... ... ... деп ... Әр – бір идея жеке ... барша заттың абсалютті мәнін білдіретін ерекше едеялар дүниесін
құрайды. Бүкіл әлемге сайып тұрған сезімдік дүние, ... пен ... ... ... ... ... ... ғана дейді.
Сондықтан Платон философиясы объективтік идеализм болып табылды.
Платон сезімдік дүниені идеялар дүниесіне ... ... ... ... ... ... ал ... дүние үздіксіз мәңгі қозғалыста
болады. Сондықтан дүниедегі барша жанды-жансыздың қозғаушы күні бастамасы
оларға өмір сүргізетін ... рух ... ... ... ... ... философия тарихында материализм бағытына қарсы тұрған
идеализм бағытының бастамасы болып табылады [1].
Сонымен біз ... ... ... ... ... ... ... платонның шәкірті, ізбасары десек қате айтпаған болар
едік.
Аристотель (б.з.б. 384-322 ) ... грек ... және ... ... ... ... ... ғылымының негізін қалаушы
К.Маркс Аристотельді ... ... ұлы ... грек ... ... деп ... ... Франциядағы Стагир қаласында
туған Афины қаласында оқып ... ... Он жеті ... ... ... ... қайтыс болғанға дейін (20 ж бойы) сонда ғылыммен
шұғылданады. Б.з.б. 343 ж Македония патшаысы - Филипп аристотельді ... ... ... шақырады. Александр патша ... ... ... ... одан 335 ж ... ... ... келгеннен
кейін өзінің мекетебін – лицей ашады. Бұл мектеп сол кездегі философия мен
ғылым ... ... ... ... ... ... кейін
Аристотель Афинадан кетіп, б.з.д. 322 ж дүние ... ... ... ... мен ... жетістіктерін қорытып жүйеге келтіреді, әр
түрлі ғылым ... ... ... ... ... Кейбір деректер
бойынша оның еңбектерінің саны төрт жүзге, ал екінші бір деректер бойынша
мыңға жеткен делінеді. Аристотельдің ... ... ... ... ... және «Аналитика» деген шығармаларында жете
баяндалған. Философияның негізгі ... ... ... ... ... екі ... ... отырды. Аристотель ғылым
классификацияның ең жоғарғы орынға қойды. Басқа ғылымдар ... ... ғана ... ... ... ... жалпы
табиғатын зерттейті. Философияның басқа ғылымдардан айртықшлығын Аристотель
былай деп түсіндірді. «Шындығында даналық бүтіндей ... ... ... ... болғандықтан, басқа ғылымдар оған қарсы сөз айтуға дәрменсіз.
Сондықтан да мақсат пен игілікті зерттейтін ғылым бірінші орынға ... ... ... ... ілімге, табиғатқа, яғни барлық
заттардың негізі болып ... ... ... көп ... ... ... ... жан-жақты зерттеумен шұғылданады.
Табиғат бір жағынан заттың пайда болуының, зат ... ... ... алғашқы қозғалыстың көзі болатын болса,, екінші
жағынан, табиғат өздігінен өмір сүретін заттардың мәні ... ... ... және мән» , тұжырымдамаларды жасай қалай білген [2].
Платонның қоғамдық, саяси және әлеуметтік көзқарастары.
Платонның таным теориясы, ... оның еске ... ... ... ... казіргі жаңару дәуірі не сәйкес келіп, адамдардың ішкі
рухани байлығын есірс түсуге ерекше ... ... ... ... таным теориясы, әрине, идеялық негіздегі теория. Бірақ оның
үшінші бөлімі адамның теориялық ... ... ... ... ... деп аталады.
Платонның осы бастаған қадамы кейінгі философтардың ... ... ... қолдау таба алмады. Аристотель бұл
категорияларды формалды логикалық схемаға ... ... ... мынандай ой
келеді: Платон ойлау процесінін. ішкі мазмұнына ғана ... ... ... оның ... ... назар аударған шығар. Бірақ дәл осылай
болған еді деп кесіп айту қиын. Дегенмен, ... ... ... ... оған ... ... терең мазмұнды, әлі де өмірмен, әсіресе,
адам өмірімен тығыз ... ... сөз жоқ. ... болса өзінің
логикаға талдау жасаған шығармаларында бұл мәселені тым абстрактылы қарап,
ойлаудың сыртқы формасына ғана назар аударатын сияқты. ... ... ... ... ... ... ... болуына зор септігін тигізді.
Ал енді Платонның ойын әрі қарай жшігастырайық. Ол ... ... егер ... әлгі ... ... ... ... тұрғызып,
жан-жағына мойындарын бұрғызып, жарыққа қарай апарып, сол жаққа кез ... ... онда не ... еді? — деп ... ... Онда бұл ... көздері жарыққа үйренбегендіктен шаншып ауырып, өздері ... ғана ... ... ... ... еді. Ол тұтқындардың ойынша
өздері бұрын білетін және көрген келеңкелер ғана ... ... ал ... ... ... ... ... болады.
Егер осы тұтқындардың біреуін күшпен зорлап жоғары, күннің жарығына
сүйреп алып ... ше? ... ... ... адам ... сәулелерден
шошынып, заттардың шын мәніндегі түрін көре ала ма? Тек бірте-бірте көзін
үйрету арқылы адам жарық ... ... ... ... ... ... ... дүниені көріп-білу бақытына ие болған адам үңгірде қалған
өз серіктерінің ... ... ... еді. ... ... пен ... ... айыра алмай отырғандарына қынжылады ғой.
Платон ойлап тапқан осы мифке, ... ... ... отырған
себебіміз, сонау көне грек дәуіріндегі аңыздар кейде ... ... ... шыға келе ме ... ... ... ... жетпіс жылдан астамғы саяси-
әлеуметтік және рухани өміріміз де ... ... ... болып, әлемді
сырттағы түскен сәулелерден көріп отырған тұтқындардың жағдайын елестетпей
ме? Жан-жағымызға қарайықшы. Кейбір жандар ұзақ ... ... ... ... мына ... жаңа ғана ... келе ... сияқты. Ал
кейбіреулер: "Ойбай, бұрынғы жағдайымыз жақсы еді, мына ... ... ... ... болды, қайдан түсті, жап үңгірдің аузын!» - деп байбалам
салуға әзер[3].
Платон ... ... ... ... ... ... ... Көне грек заманының ұлы ойшылының осы ниетін жаңа дәуірдегі — ... ... ... орыс ойшылы Н.Г. ... жете ... Ол өз ойын ... деп ... "...Ол ... тек ... қиялшыл емес, ол жұлдыздар дүниесі туралы ғана емес, жер туралы,
көлеңкелер туралы емес, адам ... ... ... ең ... ... азаматы болуы керек деп есептейді.
Сондықтан біз адам туралы мәселе ... оны жете ... ... көне грек философы — Платонның саяси-әлеуметтік көзқарасына біраз
талдау жасағанды жөн көрдік.
Алдымен Платонның мемлекет жөніндегі ойларының аса ... ... ... атап ... ... Ол ... ... идеалды және
жетілмеген формаларын анықтауға ұмтылады.
Дегенмен, Платон мемлекеттің бір формасына ғана ерекше ... ... ... адам ... ... ... артта қалған. Сондықтан да ... ... ... ... оның ... ұшырады.
Платон адамзаттың тарихының дамуын болашақтан күтпей, өткенге көп сөз
салады. Осыған байланысты, оның ... ... ... ... ... ... әсіресе, мифке, аңызға айналған Хронос басқарған
қоғам адамдардың бірге өмір ... ... ең ... түрі болып
саналады.
Платон осы өзі ... деп ... ... ... ... қоғамдық құрылысты неге өз заманына, яғни ... ... ... ... ой да ... Платонның өзі-ақ көне замандағы мифке,
аңызға сүйенген ... ... ... ең ... қоғамдық құрылыс
ретінде өз заманына ұсынуға келмейтін жоба екендігін даналықпен көре
білген. ... ең ... адам мен ... ... ... бұл
кезде өрши түсті; адамдардың, халыктардың арасында өзара қыр-қысқан ... ... ... осы құлдық коғамның өзінде-ақ шаруашылық
қажеттерінің тапиғылығына, жанұялық ... ... ... ... өз ... ... еді. Платон өзі идеалды, "алтын
дәуір" деп отырған замандағы үлгіге қарама-қарсы қоғамдық құрылымның теріс
кейпін көрсетіп, оны ... ... Ол ... ... ... құрылыстағы
адамдардың мінез-кұлқы мен іс-қимылының негізгі ... күші — ... ... ... бағытталған күнделікті күйбең тіршілігінде
екенін айқындады. Өзінің "Мемлекет" деген ... ... ... ғана ... ... өз ... ... жалғасқан екі
мемлекеті бар; бірі — кедейлердің мемлекеті, ......... ... ... ... билік шектелместен монархтың (халиф, хан,
патша, сұлтан, король, император және т. т.) ... ... ... ... ... ал ... ... халықтың игілігі үшін қызмет ... ... ... ... ... ... аз корғалған топтарға әкелік
қамқорлық көрсетеді, ал оның қол астындағылардын, оған ешқандай талап ... жоқ. ... ... ... ... ... тек қүдай алдында ғана
есеп береді. Бұл ... ... ... ойы ... ұрпақтың дәстүр-салтына
берік берілгендікті білдіретін. Қоғамда орнатылған тәртіп өмір ... ... ... ... ... құдай қағидаларын
орындамағандықтан туып отыр деп ұқты. Билік орнатылған ... ... ... ... қамтамасыз етудің құралы деп
есептелінді.
Платонның екі ... ... бар. ... ... ... ... қатысы бар шығармалары "Мемлекет", "Саясатшы", "Зандар", ... және т. ... ... ... ... ... өтей алмайды. Олар
өмір сүру үшін тамақ, киім өндірулері, үй ... және т.б. ... ... ... Платон басқа шәкірттерімен бірге Афиныдан
кетеді. Алдымен ... ... жас ... ... ... ел мен ... ... елдеріне, ассирияға, Финикияға, ... мен ... ... 387 жылы грек батыры Академнің атымен аталған Академиядан
өзінің философиялық мектебін ашады. Бұл мектептің өмірі ұзақ ... ... ... мың ... ... философтар мен математиктердің ғылыми
ордасы ретінде жұмыс істеді.
Өзінің еңбектері мен шығармаларында ұлы ойшыл ... ... Оның ... ... идея жеке ... немесе барша заттың
абсолюттік мәнін білдіретін ерекше идеялар әлемін құрайды[4].
Заң деген шығмасында ... ... ... ... ... ... мемлекетің бірінші мемлекеттен басты айырмашылығы оның 5040
азаматы жеребе бойынша жер учаскелерін алады. Бұл жер ... жеке ... ... ... ... ... ғана ... де, мемлекеттің жалпы
меншігі болып саналады. Мүлік ... ... ... ... төрт ... Қайыршылық пен байлықтың заң шеңберіндегі шегі анықталады. Жеке
меншік иелсрінің ешқайсы да ... ... ... ие бола алмайды.
Азаматтар қатарына (5040) құлдар мен шет елдер жатқызылмайды.
Тұтыну ... ... ... ... мен шет ... ... артықшылығы болмауы тиіс деп санайды. Жеке отбасылар
мойындалғанымен, тәрбие ісі ... ... ... лауазымды
адамдар қолына берілді. Әйелдер ерлермен тең құқылы болғанымен, олар жоғары
билік қатарына ене ... ... ... көп ... сайлау жолымен сайланған 37
билеуші тұрды. Билеушілер жасы 50-ден 70-ке дейін шектелді. Билік ... ... 20 жыл ... ... ... 360 ... ... (әр
топтан 90 адамнан) сайланбалы кеңес едәуір билікке ие бола алды. ... ... және ... топ ... ... міндетті еді, ал
үшінші және төртінші топ ... ... ... қатысуы міндетті
болмады. Зандылықтың сақталуына әділ сот жауап берді, жекелеген және қатал
заңдар ... ... және жеке ... ... ... Сапа ... қорғау мүмкіндігі қарастырылды.
Платонның ілімі әр деңгейлі және әр алуан қырларымен ерекшеленеді.
Оның шығармашылығында ... ... ... ... Онда миф логосқа
бағынбағанымен, оның канат жаюына серпін береді. Әр түрлі кезеңдерде оның
философиясындағы ... мен ... діни ... ... зор ... ... ... уақытта платонизмнің мәні ретінде
оның ауызша диалектикасына, этикалық-саяси ... баса ... ... ... ... ... осы көзкарастардың барлығын
жинақтағанда ғана көрінеді.
Платондық метафизиканың кең ауқымды ерекшелігі, онда жаңа ... ... яғни ... ... ... сөз қозғалмаған
сезімнен тыс, физикалықтан тыс кеңістіктің ашылуымен байланысты болды.
Платонның дәл осы жаңалығы ... ... ... ... болып саналды
және батыстық даналықтың дамуындағы материалдылык және материалдылык емес,
сезімге тән және ... тыс ... ... ... ... Осы
категориялар тұрғысында табиғат пен ғарыш өз алдына заттар түрінде емес,
тек олардың құбылысы түрінде ғана ... ... және ... ... ... олардың пара-дигмасын білдіретін идеялар ғана ие болады.
Платонның идеялар әлемі — бұл сатылы түрде ұйымдастырылған ... ... ... ... мен идеализм ... ... және ... одан ... ... өзара қарама-қарсы
екі негізгі бағыт болып қалыптасты. Платонның ілімі ... ... ... ... ... болып екіге бөлінеді. Шын дүниеге жалпы идеялар —«идеялық
мәндер» жатады; ал жеке сезімдік ... мен ... ... ... шын ... ... ... ғана болып табылады, сондықтан олар
шындыққа жатпайды. Платон ... ... ... ... ... ... адам туылғанға дейін оның жаны сол дүниеде болады, ал содан кейін ол
жан бұл дүниеге, яғни жер бетіне ... ... адам ... ... ... ... кете ... тұтқын сияқты қараңғы қапаста өмір сүреді деп
санады. Таным дегеніміз, Платонның пікірінше, ... ... ... ... өмірін еске ... ... ... ... ... ойлаудың диалектикалық тәсілімен
ұштасып жатты жеке мен көптің, тепе-теңдік пен ... ... ... ... байқауға болады[5].
Аристотельдің мемлекет, құқықтық, саясат билік туралы идеялары.
Аристотельдің қоғамдық-саяси көзқарасы оның " ... деп ... ... көрініс тапты. Оның осы шығармасы ... ... ... ілім ... Өйткені,оның "Саясат" деген ... ... ... ... ... ғана ... даралануға
тиіс. Ізгі ниетсіз адам нағыз бұзылған, әрі дөрекі жан.
Саясаттың әдісі ғылыми талдау әдісі сияқты ... ... ... ... ... ... алып, терең талдау қажет.
Мемлекет дегеніміз не? Міне, осы ... ... бере ... ... ... ... ... тұрмысының формасы деді. Сондай-ақ,
мемлекет адамдардың саяси құрылысы деп ... ... ... ... ... ... үшін ... үстемдік етуін талап етеді. Заңдылық, заң
үстемдік етпеген ... ... ... да ... азаматтар өз бетімен
кетіп, қоғамның өмірі құруға ... да, осы көне грек ... ұлы ... ... ... біздің еліміздегі соңғы жылдары заңсыз іс-әрекеттердің өршіп
кетуі, сөйтіп, олардың ... ... ... әсер ... ... ... қауіп төндіріп отырғандығын байқасақ, қалай, таң
қалмайсың?
Әсіресе, Аристотельдің саясатта тым ... ... жол ... ... ... сақ болу ... ... қағидалары бүгінгі күннің
талабымен ете сәйкес келеді. ... ... ... саясат жүргізе
алмаған басшылардың дәрменсіздігінен "араққа ... ... ... жетілдіру" деген,тағы басқа да даурықпалардың неге ... ... ... бәрі ... ұлы ойшылы Аристотельдің саясаттағы
көрегендігін айқындайды. Осыдан келіп көне грек дәуіріндегі ... ... ... күні де ... ... ... ... Аристотель мемелекеттегі жоғары билікті білдіретін
саяси жүйе ретінде сипаттайды. Бұл жерде мемелекет формасы ... ... аз ғана топ, ... ... ... ... мемелекеттің
дұрыс және бұрыс көпшіліктің мүддесін қорғаса, бұрыс формадағы билеушілер
тек қана ... жеке ... ... көздейді. Аристотель пікірінше,
дұрыс формадағы мемелекеттерге ... ... және ... ... формаға тирания, олигархия және демократия жатады. Мемелекеттің
ең дұрыс формасы ... ... ... ... Политияда жалпының
мүддесі үшін көпшілік билік құрады[7].
Аристотельдің ойынша, "Мемлекет өз табиғаты жағынан сан алуан ... ... ... әрі көптеген бөліктерден тұрады". ... ... олар ... ... да ... емес. Мемлекет жанұялардан
тұрады, Олардың да ... ... ... ең алдымен азаматтардан тұрады. ... ... да ... Егер адам сот пен ... ... қатысса, онда
ол азамат болып есептеледі. Бұл Аристотель берген азаматтықтың абсолюттік
анықтамасы. Сонымен бірге ... ... ... ... және ... да тән.
Жанұя - адамдар кауымының алғашқы формасы. Әрине, ... ... ... ... ... ... өзі үш түрлі жұптан және соған
сәйкес үш ... ... ... ... қожасы мен құлы, күйеуі мен әйелі, ... ... ... ... үш ... бар. Олар: қожалық-құлдық, ерлі-
зайыптылық және ата-аналық. ... ... ... ету мен үй
шаруашылығында үстемдік етуді беліп алып қарайды. ... ... ... ... ... өзара бір-бірімен байланысы, ортақ
мақсаттары бар. Мемлекет осы ... ... мен ... ... өте күрделі тұтастық болғандықтан, ол бір-біріне ұқсамайтын
әртүрлі бөліктерден тұрады. ... ... ... ... және оған жетудің
жолдары туралы өз ой-пікірлері бар. Сондықтан әрбір бөлік өкімет билігін өз
қолына алып, ... ... ... ... асыруға тырысады. Соның
негізінде әрбір бөлік ... өз ... ... қабылдайды; олардың
бірі — қатыгез, қатал әкімшілікті, екінші біреулері — ... ... енді ... ... ... өмір аса ... боп ... ойынша, саяси құрылымның үш дұрыс басқару ... ... және ... мен үш ... басқару формасы
(тирания, олигархия және демократия) бар.
Бұл формалардың барлығына Аристотельдің ... '' ... ... ... жан-жақты талдау жасады. Сондай-ақ осы мемлекеттің
түрлерін анықтауда Аристотель өзінің ...... онша алыс ... ... ... ... бес түрі бар, олар екі текке
бөлінеді: заңға ... ... және ... ... ... ... болған кездегі демократия.
Аристотельдің қоғамдық-саяси көзқарасындағы тағы бір ерекшелік — ол
Платонға ... жеке ... ... ... ... дұрыс шешті.
Егер Платон идеалды мемлекетті іздей отырып, жеке меншіктен не ... ... ... ... сейтіп, оны жоюға ниет білдірсе,
Аристотель бұған қарсы шығып, жеке меншікке қорғаушы ... ... ... пәле жеке ... туып ... жоқ, ... ... нысапсыздығында және оның ашқарақтығында, дүниеқорлығында жатыр.
Осы пікірге жүгіне отырып, Аристотель ... ... оның ... ... шығарды, ал өзі қандай әлеуметтік идеал принципін ұсынды?
— деген ... ... ... де, ... ұлы ... сияқты мемлекеттің ең тәуір түрін
іздеуден жалыққан жоқ. Ол да саяси ... ... ... ... ... ... Оның ... мұндай мемлекеттегі өмір — ең бақытты өмір.
Адамдардың денсаулығы, дене құрылымы — бәрі де ... ... ... ... күнделікті өмір күйбеңінен босап, ең қажетті деген
заттармен толық қамтамасыз етілген. Олардың ... да, бос ... ... ... жоқ. Кейде осындай данышпан адамның құлдарды адамға санамай,
оларды сөйлейтін құралдар деп қана ... ... ... Ол, ... ие ... ... де құл болуын қалайды, бұл идеяны түсіну
қиынға соғады-ақ.
Бірақ, Аристотельдің "Саясатын" оқығанымызда оның ... ... ... қайшылықтарға толы екенін көреміз. Ол біресе ... ... қару ... айтып дәлелдесе, бірде оның да ойлау қабілеті,
адамдарға тән ... ... ... тағы ... ... бар екенін атап көрсетеді. Бұл мәселеде ... ... ... бата ... ... ол ... қоғам тек құлдардың
еңбегіне ғана тәуелді, солардың арқасында ғана күн көріп отырды. ... ... ... рухани дамуы құлды да адам деп
есептеуге мәжбүр ете түсті.
Сайып келгенде, ... ... ... да адам ... ... Ендеше, Аристотель осы мәселеге де айрықша көңіл бөлген ... оны ... ... ... ... ... ... экономия, яғни қоғамдық қатынастар жөніндегі ғылым
өндірістің дамуы, материалдық ... ... мен ... ... пайда болуы кезінде өрістей бастады ғой. Бірақ,
сонау көне грек дәуірінде ... осы ... ... ... ... оларды ғылыми негізде талдауға ұмтылды. Сондықтан ойшылдар
Аристотельді "Көптеген ой-пікір формаларымен, ... ... ... ... қатар құн формасын тұңғыш рет талдаған ұлы зерттеуші"
деп атады. Шынында да, сол көне ... ... ... Аристотель
тарихта алғаш рет еңбек бөлінісі, тауарлы шаруашылық, ... ... ... ... ... өмірдің тағы басқа да құбылыстарын ... ... ... адам ... ... ... ... ойшылдарға
қарағанда айрықша көңіл бөлгенін айта кетуіміз ... ... ... және рухани дамуына ерекше ықпал етіп, айрықша рөл атқаратын ең
алдымен — ... Ол ... ... ... ... болып табылады.
Аристотельдің философиясы өз заманымен шектеліп қалмай, оның ... ... ... ... ... ... шығармашылықпен
дамытылды.
Аристотельдің шәкірті болған әл-Фараби одан өзіне тиісті, заманында
айрықша рөл атқарған бірнеше идеяларды қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... мыналар: біріншіден, дүние мәңгі
оның басы да, аяғы.да жоқ, ол ... пен ... ... ... деп
дәлелдеу. Екіншіден, әрбір даму ... ... ... ... ... aшy. Яғни ... ... болмысының төрт себебі
(материалды, формалды, қозғалушы және мақсатты) бар деген идеясын ілгері
дамытты. Үшіншіден, Аристотельдің зердс ... ... ... ... ... әрі ... ... отырып, бара-бара адам жанының мәңгі
өлмейтіндігі жалған дейтін қорытындыға келуі т.б.
Аристотель идеялары әл-Фарабидің философнясында жан-жақты дами ... ... ... ... ... екінші жағынан, диалектикалық
ой-пікірлердің қалыптасуына жол ашты.
Аристотельдің дүниенің даму себептері бслгілі бір ... ... ... дамытқан әл-Фараби жаңа заманның диалектикалық
козқарасына жол ашты деуге болады[8].
Аристотель саясатқа кең мағына ... Оған ... да, ... ... ... адам мен ... ... игілігі, онын мақсаты-
адамды, мемлекетті жақсы тұрмысқа, молшылыққа, бақытқа ... деп ... ... ол кұл ... ... ... мен ерікті кедейлерге
саяси кұкық бергісі келмеді[9].
Аристотельдің ойынша мемлекет - ... ... ... ал ... ... түрі. Мемлекетке адамдар белгілі бір игілікке жету үшін
бірігеді. Ол ... ... ... ... ... ... түріне
монархияны, аристократияны және политияны ... ... ... ... ... Ал ... олигархия мен
демократияны мемлекеттік бұрыс түрі деп ... ... ... ... ... ел ... ойлайды, билік қоғамға қызмет етеді. Ал бұрыс
түрінде олар өз бастарының пайдасын ойлайтын көрінеді[10].
Құқық және әкімшілік - бұл ... ... ... ой мен ... ... ... қоскан екі ұлы кұндылығы. Платон мен Аристотель
баяндаған қала-мемлекетте полисте жеке адамның, қоғамның және ... ... ... ... жоқ. ... басқару коғамның бір бөлшегі
ретінде көрінді, даралық жалпыға сіңіп, ... ... ... ... ... ... осының бәрі шағын аумақта жүзеге асты және соған
негізделеді[11].
Саясат.Оның «Саясат», «Афины ... ... ... ... еңбектері әлі күнге дейін құндылығын жоймаған ғылыми шығармалар болып
саналады. Ол өзі өмір ... ... құл ... ... ... ... оның үш ... көрсетті.
Аристотель тұңғыш peт саясат ғылымы туралы талдау жасауға талпыныс
жасады. Аритотельде саясат ғылым ретінде этикамен ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан түсіну ... ... ... ... ... табылады. Этика саясаттың бастауы, оның
кіріспесі ретінде көрінеді. Аристотель әділдіктің екі түрін - ... ... ... ... ... әділдіктің өлшемі ретінде
"арифметикалық теңдік" қарастырылады. Бұл принциптің қолданылу аясы -
азаматтық-құқықтық мәмілелер, шығынды ... ... жаза және т.б., ... әділдігі "геометриялық теңдік" принципі түрінде ұсынылады және бұл
принцип ортақ ... ... мен ... орнына қарай бөлуге
негізделеді[12].
«Полтикада» мемлекеттің, семьяның шығуын тероңірек ... ... ... ... ... ең алдымен, адамдардың бірігіп
тұрмыс құрып, өз ара қатынас ... ... ... болды. Яғни мемлекеттің
шығуын табиғи дамудың нәтижесі деп ... Ол ... ... айырмашылығы - ой еңбегімен ... ... ... ... ерекше мән беріп, саясаттан тысқары
қалған адамдар адамшылығынан ... тағы ... ... ... ... адамды саяси жануар (Zoon роliticon) деп қарауын
К. Маркс ... ... ... оның ... ... жөніндегі мәселелерді
шешудегі идеалистік қателіктерін атап ... ... ... шығу ... ... өмірден ондағы тап қайшылықтарьнан
іздемей, адамның ... мен ... ... ... ... ... әр түрлі формаларына (монархия, демократия жоне
олигархия) ... ... ... ... ішінен мемлекеттің алғашқы формасы
болып табылатын монархияны алдыңғы қатарға қояды. ... ... ... ... ... ... ... және моральдық жағынан
өркендеуіне зор ... ... деп ... ... ... оның адам жөніндегі ұғымына
негізделген. Этникалық идеалдар тек ... ғана іске ... ... ... сезімнен тыс о дүниеге тәуелді деп ... ... ... ... белсенділіктің тән екенін атап ... ... ... ... ... ... ... жағдайда емес, қайта жер бетіндегі ... ... ... ... ... ... адамгершілік пен ғылымға
деген ынта-жігерінің дамуына сай қальштасады. Аристотель өз ... пен ... ... ... ... деп ... ол ... деп жазады: «Мейірбандық пен ... пен ... т. б. ... мен ... ... ... ... тұрғысынан қабылдау адамның ғана қолынан келеді».
Аристотель платонның әрі шәкірті, әрі сыншысы да болды. Одан: «Платон
менің досым, бірақ шындық ... ... ... сөз ... ... ... оқыды, сонан соң оқу орнының негізін ... ... онда ... ... ... ... Филипп ІІ-нің шақыруы бойынша
екі жыл бойы оның ұлы ... ... ... ... Афины
қаласына оралған Аристотель мұнда өзінің философиялық Ликей ... ... ... ... ... ... «Афины
политиясы» және «Этика» сияқты ірі еңбектері арналған.
Аристотель — дүниеге деген ... ... ... Ол ... ... ... ... да тәжірибелік-ғылыми талдау жасауды
ұсынады. Ол ... ... бірі ... ... туралы ғылымға жан-
жақты талдау жасауға тұңғыш қадам жасады, ... ... ... ғылым мен
өнердін ең бастысы» деп бағалады. Аристотельдін ... ... ... ... жемісі, ол отбасы мен елді мекеннің қарым-катынасы ... ... ... табылады. Бірақ мемлекет қарым-қатынастың
жоғары нысаны, калғандарының бәрі ... ... ... ... ... ... иесі және оның саяси табиғаты мемлекеттен
көрініс табады[14].
Билік.Жоғарғы билік ... ... ... қолында деп есептеген.
Аристотель демократияны сынға алады. Ол ... ... ... және ... екі ... - ... негізделген және жоғары
үкіметке билік жүргізетін демократияны анықтайды.
Аристотельдің саясат жөніндегі ойлары да ... ... Оның ... мәні оның ... ... мақсатына қарай анықталады. Дұрыс
саясаттың негізі - адамдардың тәрбиелігінде болып табылады. Адамдар ... ... ғана ... ... ... сіңіріп, саяси
мақсаттарын игілікке қарай бұрады, осының арқасында ғана ... ... ... ... тыс ... ... ... платондық
көзқарасты сынады. Оның пікірінше, «көптеген түрлердің бірігуі ... ... ... ... құрылыс болып табылады». Сонымен қатар жеке
адамның жеке меншіктің және отбасының кұкықтарын сенімді ... да ... ... ... зан ... және сот ... қатыса алатын тұлға
болып табылатын азамат ұғымын ... ... ... Аристотель бұдан
мемлекет азаматтар қауымдастығының өз мәнінде өмір ... үшін ... ... ... ... Ол ... мемлекеттік лауазымдарды және
бірінші кезекте, билеушілердің санына карай айқындалатын және (бір ... топ, ... ... ... ... саласындағы тәртіп
жүйесі арқылы мемлекеттік құрылыс ұғымының мәнін ашып, қалыптастырды.
Мұнда ... ... және ... емес ... ... ... ... пайдасын, екіншіден, өзінің жеке пайдасын, игілігін
көздейді, Мемлекеттің дұрыс үш ... ... ... ... және ... ... ... және дұрыс емес үш нысаны:
тирания, олигархия, демократия болып табылады[15].
Платонның мінсіз мемлекетінде ... ... екі ... ... және ... заңдар әрекет етеді. Ал Аристотель
адамдар емес, заңнын, басқаруын ... ... ... ... өзі, тым ... және ... келеді, ал заң — «салиқалы акыл-
ой».

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Греция ғалымдары Платон мен Аристотель10 бет
Ежелгі грек ғұламалары – Платон мен Аристотель11 бет
Платон мен Аристотельдің ғылым дамуына қосқан үлесі12 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары4 бет
Абай үшкілі12 бет
Адам болмысының қайталанбас ерекшелігі9 бет
Антик философиясы жайлы39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь