Халықты әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру жолдары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7
1.1 Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің мазмұны, құрылымы мен қызметтері 7
1.2 Әлеуметтік қорғау модельдерінің дамуындағы негізгі тенденциялар
16



2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУДЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

24
2.1 Халықты әлеуметтік қорғау жүйесіндегі негізгі реформалардың орындалу барысы
24
2.2 Халықты әлеуметтік қорғаудың қазіргі жағдайы және негізгі мәселелері
37


3 ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ ЖҮЙЕСІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ МЕХАНИЗМДЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

53
3.1 Қазақстандағы зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру бағыттары
53

3.2 Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін дамыту және әлеуметтік саясат басымдықтары

64


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 77


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... 80
Тақырыптың өзектілігі. Экономикалық өсу адамның өмір сүруге құқығын сақтау мен қамтамасыз ету, өмір сүру құралдарын алу мен қорғалуы үшін өмірлік маңызды болып табылады. Қазақстан өз алдына әлемнің 50 бәсекелік қабілетті елдер қатарына кіру мақсатын қойған экономикасы тұрақты дамушы ел ретінде танылған. Елде макроэкономикалық тұрақтылыққа әлеуметтік, ақша және несие саясатын, жер қатынастары мен жеке секторды дамытуды реформалау арқылы қол жеткізілді. Дегенмен, соңғы жылдардағы қол жеткізген экономикалық өсудің жоғарғы көрсеткіштеріне қарамастан мемлекет әлі де елде шешілуі тиіс әлеуметтік мәселелерді жай қалдыра алмайды.
1. Н.Ә.Назарбаев ««Қазақстан- 2050» стратегиясы - Қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты»- 15.12.2012 жылғы Қазақстан халқына жолдауы.
2. Хамзин А.Ш., Хамзина Ж.А., Хамзина Л.А. Право социального обеспечения РК: Учебник. - Алматы, 2006.
3.Сансызбаева Г.Н. Система социальной защиты населения и ее проблемы. Учебное пособие. Алматы: Экономика, 2000.
4.Притворова Т.П. Особенности трансформации государственной социальной политики в переходной экономике // Социально-экономические проблемы региона: Выпуск 8. Сборник научных трудов. Караганда, 2002-С.50
5.Оразгалиева А.К.Социальная защита населения как социальный институт: перспективы и пути развития в республике Казахстан aspirans.com/sotsialnaya-zashchita-naseleniya-kak-sotsialnyi-institut-pers, 2012
6.Космаровская Т. Средний класс и социальная политика // Вопросы экономики. - 2008. - № 7. - С. 88-98.
7.Нестеренко А. Социальная рыночная экономика: концептуальные основы, исторический опыт, уроки для России // Вопросы экономики. - 2006. - № 8. - С. 71-84.
8.Колос Е.А. Изучение исторических аспектов формирования модели социальной защиты населения в РК, Вестник КАСУ №4 - 2007
9. Закон РК «О пенсионном обеспечении в РК» от 20 июня, 1997г.
10. А.Кажмуратова Развитие пенсионной системы Республики Казахстан как фактор обеспечения социальных гарантий.
11. Проблемы бедности в контексте социальной политики // информационный бюллетень при академии государственной службы при Президенте РК, Астана, 2006
12. Белгілі тұрағы жоқ адамдарға арналған әлеуметтік бейімдеу орталықтарының қызметін ұйымдастыру ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2000 жылғы 25 сәуірдегі N 99-п бұйрығы, adilet.zan.kz/kaz/docs/V000001204
13. Сатыбалдин А.А. Экономическая оценка уровня бедности и безработицы в Казахстане. Алматы, 2005-С.33
14. Денисов Н. Социальная политика: цели, принципы, механизмы реализации // Экономист, 2006,№11
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті
Тұрмаханова ... ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ»
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
5В050600 –“Экономика” мамандығы
Түркістан 2015
Ф-ОБ-001/033
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік ... ... ... ... меңгерушісі,
э.ғ.д.,профессор
_________ _Б.С.Мырзалиев
«____»_________________ 2015 ж
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ»
Орындаған: СЭК-211до
тобының
студенті
А.Тұрмаханова
Ғылыми ... ... - ... ... ………………………………………………......……… |4 |
| | | |
| |1 ... ... ... ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУДЫҢ| |
| ... |7 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... ... ... құрылымы мен |7 |
| ... | ... ... ... модельдерінің дамуындағы негізгі | |
| ... |16 |
| | | |
| | | |
| |2 ... ... ЖАҒДАЙ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ | |
| ... ... ... |24 |
| ... |
| ... | ... ... әлеуметтік қорғау жүйесіндегі негізгі реформалардың | |
| ... ... |24 ... ... ... қорғаудың қазіргі жағдайы және негізгі | |
| ... |37 |
| | | |
| | | |
| |3 ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖҮЙЕСІН | |
| ... ЕТУ ... | |
| ... |
| ... | ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру |53 |
| ... | ... ... ... ... ... дамыту және әлеуметтік| |
| ... ... |64 |
| | | |
| | | |
| ... ... |77 |
| | | |
| | | |
| ... ... ТІЗІМІ………………….. |80 ... ... ... өсу ... өмір ... құқығын
сақтау мен қамтамасыз ету, өмір сүру құралдарын алу мен қорғалуы үшін
өмірлік ... ... ... ... өз алдына әлемнің 50 бәсекелік
қабілетті елдер қатарына кіру ... ... ... ... дамушы
ел ретінде танылған. Елде макроэкономикалық тұрақтылыққа әлеуметтік, ақша
және несие саясатын, жер ... мен жеке ... ... ... қол ... Дегенмен, соңғы жылдардағы қол
жеткізген экономикалық өсудің ... ... ... әлі де елде ... тиіс ... ... жай қалдыра
алмайды.
Қазақстанның Тәуелсіздік жылдарында халық өмірінің сапасын арттыру
мәселесі мемлекетіміздегі әлеуметтік саясаттың маңызды ... ... ... ... қала ... «Қазақстан – 2030» стратегиясына сәйкес әлеуметтік
қамсыздандырудың ұлттық үлгісі қалыптастырылды және халықтың ... ... ... маңызды әлеуметтік бағдарламалар қабылданды.
Мемлекет басшысы өзінің «Қазақстанды әлеуметтік жаңғырту: жалпыға ортақ
еңбек қоғамына қарай жиырма ... атты ... ... ... ... атқарылған істерді қорытындылай келе, әлеуметтік
мемлекеттің берік іргетасы қаланғандығын, қазақстандықтардың ... ... ... ... ... келе жатқандығын ерекше атап өткен еді. Ұлт
көшбасшысы Н. Назарбаев қол ... ... ... баға ... ... – 2050» ... ел ... тұрақтылық пен
әл-ауқат жемісін тиімді пайдаланудың жаңа міндетін айқындап берді. «Әрбір
қазақстандыққа қамқор болу ... өмір және ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы шебіне
қойылған»,- деген еді (1(. ... ... ... ... ... алған заманауи білімі мен еңбексүйгіштігіне, жауапкершілігіне
тікелей байланысты.
Қазақстанда тұрғындарды әлеуметтік ... ... ... ... мұра етіп, әлеуметік қамсыздандырудың ... ... ... мәселелер әлі күнге дейін оның өмірдің барлық
сферасына ... ... ... ... ... тиімділігі
қоғамдағы әлеуметтік реформалардың ... ... ... ... ұлттық басымдығы ретінде қалып отыр. Осыған
байланысты ... ... 50 ... ... дамыған елдерінің
қатарына кіру талпынысына ... ... ... ... ... ... және экономикалық дамуға мүмкіндік беретін қазіргі заманғы
әлеуметтік ... құру ... ... ... да бұл ... ... ... және зерттеу жұмысында осы мәселелерді
кешенді талдау мен қалыптасқан мәселелер төңірегінде ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың негізгі
мәселелері көптеген экономистерді қызықтырады. Аталған мәселені зерттеуге
М. Блауг, У. ... Э. ... Д. ... А. Маршалл, Г. ... ... М. ... У.Ф. Шарп және т.б. ... ... ... ... Олар әлеуметтік қорғау теориясының негізі қалады, экономикадағы
әлеуметтік институттардың ... ... ... ... ... зерттеуге С.Н. Алпысбаева,
Л.Л. Бекренев, С.Н. Гайсина, А.Ш.Хамзин, С.Т. Жакупов, А.Б. Зейнельгабдин,
М.Б. Кенжегузин, Н.К. ... К.С. ... Т.П. ... А.М. ... Х.Н. Сансызбаева, А.Ж. Султангазин
сияқты ғалымдардың еңбектері арналған. Алайда ... ... ... ... мәселелері әлеуметтік қамтамасыз ету және
қалыптастырудың қаржылық механизмдері ... ... ... қорғаулы жетілдіру мәселесі арнайы ғылыми зерттеу
объектісі ретінде әлі де болса зерттеуді ... ... ... мен ... ... ... мақсаты
тұрғындарды әлеуметтік қорғаудың қалыптасқан тенденциясы мен заңдылықтарын
анықтау және ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдарын қарастыру. Қойылған мақсат келесі ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесінің негізгі принциптері мен қызметтерін
негіздеу;
- әлеуметтік қорғаудың шетелдік ... ... ... ... әлеуметтік қорғау ... ... ... және ... ... қазіргі жағдайын талдау;
- әлеуметтік қорғау саясаты және оның ... ... ... ... қамтамасыз ету механизмдері мен оның тиімділігін
қарастыру.
Зерттеу пәні мен ... ... ... Қазақстандағы халықты
әлеуметтік қорғау жүйесі болып табылады. ... пәні - ... ... ... ... байланысты нарық субъектілері
арасындағы әлеуметтік-экономикалық ... ... ... және ... ... әлеуметтік қорғау
сферасындағы экономикалық ғылым тұжырымдамалары, ... ... ... ... ... ... ету ... ашатын теория мен тәжірибедегі отандық және шетелдік
ғалымдардың еңбектері, ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі Президент жарлықтары,
үкімет қаулылары мен үкіметтің ... ... ... ... ... ... ақпараттық материалдары, ҚР статистика
жөніндегі Агенттік мәліметтері мен ... ... ... құрады.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы халықты әлеуметтік ... ... ... ... тәжірибелік қорытынды мен
ұсыныстар деңгейінен көруге ... ... ... ... әлеуметтік
қорғаудың қазіргі жағдайын талдау нәтижелері қарастырылды, әлеуметтік
қорғау ... ... ... айқындалды.
Зерттеудің ғылыми жаңашылдығы. Зерттеу жұмысының жаңалығы әлеуметтік
қорғаудың қазақстандық моделінің ерекшеліктерін талдау негізінде әлеуметтік
қорғауды ... ... ... ... ... ... жүргізу
барысында төмендегідей нәтижелерге қол жеткізілді:
– халықты әлеуметтік қорғаудың қазақстандық жүйесіне сипаттама ... ... ... қорғау реформаларының нәтижелері сараланып,
әлеуметтік қорғауды жетілдіру мәселелері мен ... шешу ... ... ... мен ... ... 3 тараудан,
қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы жұмыста
барлығы 9 кесте, 11сызбадан, 29 ... ... ... ... бетті қамтиды.
Бірінші тарауда нарықтық экономика жағдайында халықты әлеуметтік
қорғаудың ғылыми-теориялық негіздері қарастырылады.
Екінші ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың негізгі мәселелері талданады.
Үшінші тарауда әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету ... мен ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... қоғамның барлық мүшелері үшін өмір ... ... ... ... ... ... ... «әлеуметтік қорғау» термині үкіметпен ұйымдастырылатын және
ақшалай, ... ... ... адамдарға берілетін әлеуметтік
бағдарламаларға қатысты қолданылады.
Қоғамдық әдебиеттерде «әлеуметтік қорғау» ... 90-шы ... ... және әлеуметтік мәнді процесс символы ретінде пайда болды.
Кең құқықтық ... ... ... ... жөнінде айтылады және
әлеуметтік қорғау мазмұны ... ... ... ... ... Адамзаттық өркениет ағымында әлеуметтік қорғау механизмі жанұялық
байланыстардан бастап азаматтардың әлеуметтік қорғалуы экономикалық ... ... ... ... ... етілетін қазіргі
заманғы демократияға дейін тұрақты дамып отырды [2].
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінде келесі ... ... ... мемлекет пен басқарудың муниципалды органдары тарапынан ... ... ... әкімшілігі, жұмыс берушілер тарапынан әлеуметтік
қорғау;
- еңбек коллективтері мен ... ... емес ... ... ... жанұялық қорғау және өзін-өзі қорғау.
Объектісі бойынша әлеуметтік қорғаудың келесі формалары ажыратылады:
- ... ... ... аз ... ... мен ... ... қорғау;
- жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау;
- зейнеткерлік жастағы тұлғаларды әлеуметтік қорғау;
- аурулар мен мүгедектерді әлеуметтік ... ... ... ... ... мен білім беруді әлеуметтік қолдау.
Аталған деңгейлер мен формалар ... ... ... ... ... уақытта тікелей жанұяның әлеуметтік қорғауында ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру
шарттарын қамтамасыз ете алмайды, әсіресе ... ... саны көп ... Осы ... мемлекет пен муниципалды басқару органдары тарапынан
балалар мен көпбалалы аналарды әлеуметтік қорғау қажеттілігі туындайды.
Басқа тең ... ... өмір сүру үшін ... ... ... ... ол ... қорғауды аз қажетсінеді. Сондықтан тұрақты,
жеткілікті, жоғарғы ағымдық ... ... ... ... ... банк жинақтары және басқа құндылықтар формасындағы) халықты өзін-
өзі ... ең ... ... болып табылады [2].
Дамыған батыс елдерінің тәжірибесі әлеуметтік қорғау жүйесі бүтіндей
өзінің міндеттерін әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік көмектің ... ... ... ... ... екендігін көрсетіп отыр. Әлеуметтік
сақтандыру принципі көрсетілетін әлеуметтік көмекті жарналар есебінен ... ... және ... мен ... қызметтер көлемінің өзара
тығыз байланысына бағдарланады.
Көмек көрсеткен жағдайда индивидуальды ... мен ... бөлу ... роль атқарады. Әлеуметтік көмекті қаржыландырудың негізгі
көзі бюджет болғандықтан, оның ... сол ... ... жағдайымен
анықталады.
Әлеуметтік қорғаудың жалпы принциптеріне келесілерді жатқызуға
болады:
- тұрғындардың барлық ... өмір ... ... шарттарын қамтамасыз
ету үшін қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігі;
- қажетті жағдайларда медициналық, әлеуметтік және ... ... ... ... және ... ... ... істейтін тұрғындарды қорғаудың
жалпылама және міндетті сипаты;
- тұрғындардың үлкен бөлігіне әлеуметтік ... ... ... ... тенденциясы [3].
Ақшалай жәрдемақылар табыс төмендеген жағдайда, еңбекке қабілетсіз,
өндірістік ауруға ұшырағанда, асыраушысынан ... ... ... ... беріледі. Әлеуметтік қорғаудың натуралды
формаларына медициналық қызмет көрсету, сауықтыру шаралары жатады.
Әлеуметтік жәрдемақылардың ... ... ... ... ... ... ... ақы мөлшері алдыңғы табыспен жиі
байланысты. Егер ... ... ... қызметтерін пайдалануға
құқығы болмаса, ал оның нақты табысы елдегі ... ... ... ... онда аз ... ... ... ақы төлеу
формасында әлеуметтік көмек бағдарламасы күшіне енеді.
Көптеген елдерде аз қамтылуы бойынша ... ақы мен ... ... үй ... ... ... барлық жанұядағы
балаларға жәрдем ақы төленеді. Балаларға жәрдем ақы ... бір ... ... табылады және туылу көрсеткішін ынталандыру
мақсатын көздейді. ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша заңдылықтар ... ... ... ... ... ... базасы жалпы танылған адам
құқығы саласындағы халықаралық нормалар мен стандарттарға сүйенеді.
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің элементтері:
1. Тағайындалған зейнетақының ең аз ... – бұл ... ... ... заңнамасында көзделген талаптар бойынша мемлекет
кепілдендірген ең төменгі ақша сомасы.
2. Тағайындалған ... ... ... ... – бұл бір
зейнеткерге бөлінетін ай сайынғы зейнетақының ... ... ... ... есепте тұратын барлық зейнеткерлерге тағайындалған
айлық зейнетақының жалпы ... жыл ... ... жалпы
санына қатынасы ретінде есептеледі.
3. Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы - бұл мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақылар мүгедектікке, асыраушысын ... ... және ... ... азаматтарға мемлекеттің ақшалай қаражаттармен мерзімдік төлем
жасауы ... ... ... ... ... – бұл арнайы мемлекеттік жәрдем ақы
әлеуметтік қорғауға мұхтаж адамдарға ақшалай төлем ... ... ... тұлғалаудағы бұрыңғы жеңілдіктер мен үстеме ... ... ... көмек жәрдемақылардың өзге түрлеріне қатыссыз төлене
береді. Осындай жәрдем ақы ... ... ... ... ... жататындар: Ұлы Отан соғысына қатысушылар және соғыс мүгедектері,
ішкі ... ... қаза ... ... және жай қызметкерлерінің
отбасылары, Ұлы Отан соғысы жылдарында ерен еңбегі үшін Кеңестер Одағының
медальдарымен және ... ... ... ... Мемлекеттік арнайы жәрдем ақы – бұл 1998 ... 1 ... ... бойынша адамдардың жұмыс стажының жай-күйіне қарай ақшалай ... ... ... ... үшін – 53 ... шыққанда және кемі 20 жыл
жұмыс стажы ... әрі оның 10 жылы ... ... жұмыстар болуы
тиіс; әйелдер үшін – 48 жасқа жеткенде және ... ... кемі 15 жыл, оның ... Тізімде көрсетілген жұмыстар болуы керек). №1 Тізімге жер асты ... кен ... ... ... ... ... ... және еңбектің ерекше ауыр жағдайларындағы жұмыстар кіреді.
Жәрдемақы ... ... ... ... ... ... ... кезде жәрдемақы алушы өзіне зейнетақы тағайындауды немесе ... ... ... ... ... үйге ... ... – бұл түрғын үйдің және ... ... ... жабу үшін осы ... тұрғын үйдің меншік
иелері ... ... ... ... аз қамсыздандырылған тұрғындарға
ақшалай төлем жасау жәрдемін көрсетеді. Тұрғын үй ... ... ... ... ... төленеді.
7. «Кедейшілік шегі» - мемлекеттің атаулы әлеуметтік көмегін беруге
арналған критерий болып табылады. Ол ... ... бар ... ... алу ... анықталатын күнкөріс минимумының (ең
төменгі тұтыну себетінің) пайыздық үлесі ретінде жыл ... ... ... атаулы әлеуметтік көмегі – бұл айлық ... ... ... ... ... мемлекет ақшалай
нысанда беретін төлем болып ... ... ... ... ... ... және ... қалаларында белгіленіп отырады.
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің қалыптасуы күнкөріс минимумы
концепциясымен тығыз ... ... ... ... ... ... ... жасайтын табыстардың ең төменгі
деңгейін көрсетеді. Әлемдік практикада ... ... ... саясатының маңызды құралы бола отырып, «кедейшілік шегі»
аталынады және оны ... ... ... ... ... да ... ... кедейшілік деңгейін өлшеу үшін
пайдаланылады [4].
Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... көңіл бөлуді
күшейтеді. Осыған байланысты қазіргі нарықтық шаруашылықтың ... ... ... және ... ... ... қорғаудың орны мен ролін анықтау ... ... ... ... қалаушы категория бұл еркіндік
категориясы болып табылады. Яғни нарықтық экономика тек ғана тұтынуда ... ... және ... ... ... ... кәсіпкерлік еркіндігі,
өндіріс құралдарын қоса алғанда жеке меншікті ... ... ... ... ... ... еркіндік бұл өндіріс пен тұтыну
деңгейінде өз жауапкершілігімен шешім қабылдауды білдіреді. Осы ... ... ... ... ... ... пікірінше
халықты әлеуметтік қорғаудың жаңа жүйесінің қалыптасуы келесі принциптерге
негізделетін болады:
- тұрғындардың әртүрлі топтары мен қатарына олардың жағдайы, ... ... және ... ... ... ... ... көрсетуді қарастыру;
- әлеуметтік қорғау механизмі қоғамның әрбір мүшесіне берілетін және ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктердің заңды түрде бекітілген жиынтығы ретінде
қалыптасуы тиіс.
- ... ... ... республикалық, аймақтық, еңбек коллективтерінің
деңгейінде әрқайсысының құқығын, ... ... ... ... ... ... ... қабілетті азаматтар мен тұрғындардың
әлеуметтік әлсіз топтарын ... ... ... ... керек деген қорытындыға келді. Әлеуметтік қорғау түсінігін ... және тар ... ... ... тар ... ерекшелігі кең мағынасындағы бұл терминнің
мәні нарықтық ... ... ... ... елдің барлық
тұрғындары болуы тиіс екендігін білдіреді. Екіншіден, әлеуметтік қорғау тар
мағынасында ... ... бір тобы үшін ... өнімнің
тұтынылуы, бөлінуі, қайта бөлінуі бойынша белгілі бір шараларды ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғауды тар
мағынасында қоғамға тұрғындардың белгілі бір қатары ... ... ... ... ... ... қорғау тек тұтыну ғана
емес, сонымен бірге ынталандырушы ... ... ... ... ... қоғамның әрбір мүшесі ... ... арқа ... ... ... ... ... – бұл тек ғана
белгілі бір ... ... ... ... ... субъектілері
тарапынан белгілі бір міндеттемелер.
Төртіншіден, әлеуметтік қорғауды кең мағынасында ... ... ... ету ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Әлеуметік қорғау жүйесі материалды, әлеуметік және ... ... ... ... болады.
Әлеуметтік қорғау жүйесі кең мағынасында - өмір сүру шарттарын
қамтамасыз ету үшін ... ... ... экономикалық
кепілдіктер жүйесі:
- еңбекке қабілетті азаматтарға экономикалық еркіндік пен кәсіпкерлік,
өзінің жеке еңбек салымдары есебінен жүргізіледі;
- ... ... ... мемлекет есебінен, бірақ ... ... ... ... емес ... жүргізіледі.
Нарықтық шаруашылықтың әлеуметтік қызметінің тиімділігінің критерийі
қоғамның еңбекке қабілетті мүшелерінің белсенділігін сақтау, ... ... ... ... ... ... ... қызметтерін белсендендіру үшін және өз қабілеттерін жүзеге ... ... ... ... ... қолдау болып табылады.
Қазіргі кезде көптеген батыс елдерінде әлеуметтік қамтамасыз ету
шығындары еңбек факторын «қымбат» ... ... ... бар. Олар ... бір ... бола ... ... қабілеттілікті төмендетеді
және жұмысбастылық саласында саясатқа кері ... ... ... ету ... ... бір ... топтардың экономикалық және
әлеуметтік өмір сүруін ... ... ... ... ... ... болады [4].
Әлеуметік көмек – мемлекетпен объектіге өмір сүру ... ... ... ал қажетті жағдайда даму шарттарын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... және алушының жеке мұхтаждығына бағдарланған. Мұндай көмектің
мөлшері бұдан ерте жасалынған жарналарға тәуелді емес.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... жеке ... бюджетке жүктеме болған жағдайда көрсетіледі және салықтардың
есебінен қаржыландырылады. Бұл кезде ... ... ерте ... ... ... ... мұндай көмектің түрі мен мөлшері алдын ала
анықталған, алушының мүліктік жағдайы мен ... ... ... мәнге
ие емес. Егер әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесінің едәуір бөлігі әлеуметтік
қолдау ... ... ... болса, онда мемлекеттік қаржыларға ауыр
салмақ түсіруі мүмкін немесе бюджет үшін қысыңқы ... ... ... төмендеуіне алып келеді.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде объектілер, субъектілер және олардың
арасындағы өзара байланысқан қызметтерден тұратын ... ... ... ұсынылады (сурет-1):
Ескерту- Әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Сурет 1- Әлеуметтік қорғау ... ... ... ... өз құрылымы бар, яғни оның бүтіндігін
қамтамасыз ететін тұрақты байланыстар жиынтығы. Жүйені ... ... ... ... ... мен ... олардың арасындағы
саяси режим, құндылықтар, өмірлік стандарттармен анықталатын қатынастар
табылады. Жоғарыда ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығына қол жеткізу мақсатында әртүрлі
формада және құралдардың ... ... ... ... ... механизмі жасалады. Әлеуметтік қорғау жүйесінің қызмет етуінің
шекарасы әлеуметтік тәуекелдер (жұмыссыздық, ... ... ... ... ... жас және т.б.) сомасымен кескінделеді.
Жекелеген құрылымдық элементтер мен олардың ... ... ... ... ... ... ... болып
азаматтар табылады (сурет-2). Әлеуметтік қорғау өзінің кең ... ... ... ... ... ... ... қорғау объектілері – республика тұрғындары, әлеуметтік кластар,
қатарлар, топтар, жеке азаматтар ... ... ... ... ... қорғаудың негізгі
суъектісі болып мемлекет, яғни әлеуметтік институттар мен ... ... ... қатар қорғаудың белсенді субъектілері ... ... ... ... табылады. Нарықтық қатынастар
кезеңінде әлеуметтік қорғау субъектілеріне бизнес ... ... ... басқару органдары қосылады. Сонымен қатар діни ұйымдар, ... ... мен ... да ... ... ... Жалдамалы еңбек жұмысшыларының мүддесін ... ең ... ұйым ... мен ... ... ... ... реттейтін кәсіподақтар үлкен роль атқарады.
Тұрғындардың әртүрлі табыстарының минимальды мөлшерін – минимальды
жалақы, минимальды зейнетақы, минимальды жәрдемақыны ... ең ... бірі ... ... минимумы табылады. Мысалы, АҚШ-та
күнкөріс минимумы жасқа тәуелді түрлендірілген. 65 жасқа дейінгі ... үшін ... 5,7 мың ... ал 65 жастан жоғары тұлғалар үшін 5,3 мың
долларды құрайды. Ол жанұяның ... ... да ... ... АҚШ-та
жанұяда тұратындар үшін күнкөріс минимумы 3,7 мың ... ... ... ... үшін) және 3,3 мың доллар (65 жастан асқандар үшін).
Минимальды жалақы белгіленеді. Әртүрлі елдерде оны ... ... ... ... ... төрт ... тұратын жанұяны
қамтамасыз етуі тиіс деп санайды, ал ... ... – тек бір ... ... ... ... ... белдеуінің стандартты өлшемі
қолданылады. БҰҰ адам, егер оның табысы табыстың орташа ... ... ... жағдайда кедей болып саналатын минимальды стандартты
таниды.
Әлеуметтік ... ... бір ... ... ... бюджетпен белгіленетін әлеуметтік мұхтаждықтарға аударымдар
үлесі, жеке және фирмалық ... ... ... ... емес әлеуметтік мекемелердің ресурстары жатқызылады.
Әлеуметтік қорғаудың объектілері мен субъектілері ... ... ... ... ... және оның ... қол ... қызметтер көмегімен өзара байланысады. Кең ... ... ... ... ... ақпараттық,
аналитикалық, еңбек және ... ... ... ... ... ... құндылық, орын толтырушы, ынталандырушы,
бейімділік ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... үшін
экономикалық өсудің тұрақты ... ... ... ... және ... негізінде жалақының өсуі мен жұмысбастылықты
қамтамасыз етуге бағытталған. Әлеуметтік қызметі адамның өмір ... ... ... ... ... ... ... топтарына өмір
сүру кепілін қамтамасыз етуге бағдарланған. Ақпараттық қызметі ... оның ... ... мен кәсіпорындардың әлеуметтік-экономикалық
жағдайы, қоғамда жүргізіліп жатқан өзгерістердің нәтижелері, адамдардың өз
мүдделерін қорғау бойынша құқықтары мен ... ... ... және ... ... беру жүйесін құруға бағытталған.
Ескерту- Әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Сурет 2 - ... ... ... ... әлеуметтік көмекке мұқтаж топтар мен қатарларды,
аймақтарды анықтау мақсатында тұрғындардың өмір сүру ... мен ... ... ... жүзеге асыру үшін бағытталған. Әлеуметтік
қорғау – бұл нақты ... ... заты мен ... бар нақты еңбек.
Әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... социологтар, саясаткерлер, экономистер, ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір кезеңдер мен
операциялардан тұратын технологияға ие болуы ... ... ... ... ... спецификасымен, әлеуметтік жұмысшылардың
біліктілік деңгейімен анықталады.
Қазақстанда әлеуметтік қорғау ең ... ... ... ... ... ... ... өз күшіне сенуге, мемлекетке
арқа сүйеушіліктен арылуға бағытталуы тиіс. Нарықтық ... ... ... ... ... ... шығуға мүмкіндік
беретін әлеуметік қорғаудың орын толтырушы функциясы үлкен роль ... ... ... мен ... ... ... ... және саяси дербестігін басқаруға тырысатындай жағдай құруға
бағытталған. Және ... ... ... ... ... жаңа қоғамдық жағдайға бейімделуін қамтамасыз етеді. Бұл
функция білім беру ... ... ... ... ... ... ... қызметі арқылы жүзеге асырылады.
Әртүрлі елдерде әлеуметтік қорғау ... ... ... ... экономикалық потенциалы құрайды. Осы себепті ерекше ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету үшін қажетті бірқатар
макроэкономикалық ... ... ... ... шаралардың қатарына
мыналарды жатқызуға болады:
- тиімді жұмысбастылық жүйесін, кадрларды дайындау мен ... ... ... ... ... ... адамның жұмысының нәтижесі мен сапасымен
анықталатын ... ... ... жүйесін ұйымдастыру;
салық салу, салықты жоспарлау, бірыңғай тұтыну нарығын ретке ... ... ... жеке ... мен ... ... ... реттеу.
- Тұрғындардың тұтынуы мен табыс дифференциациясын есепке ала отырып,
тұтыну корзинасы бойынша, ... ... ... ... күнкөріс
минимумын ресми белгілеу.
- Экономиканың тұтыну секторының ... ... ... ... ... ... ... етуді қоса отырып,
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың негізгі бағыттары мыналар болуы тиіс:
-азаматтарды өмір сүру құралдарымен қамтамасыз ету, өмір сүру ... ... ... ... мүшелеріне заңға қайшы келмейтін кез-келген тәсілмен өмір сүру
үшін қажетті кедергісіз ақша табуға мүмкіндік беретін жағдайлар ... ... алу, ... ... және ... ... ... қанағаттандыру үшін жағдайлар құру;
-жалдамалы жұмысшылар үшін қолайлы еңбек шарттарын құру;
экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
-қоғамда және оның ... ... ... ... ... ... ... максимальды мүмкін тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Әлеуметтік қатынаста толығымен тәуелді тұлғаларды ... ең ... ... ... ... қабілеттілігіне тәуелді. Нарықтық
шаруашылықтың әлеуметтік функциясы еңбек өнімділігімен ... ... ... ... ... ... ... функция толығымен жүзеге
асырылады.
1.2 Әлеуметтік қорғау модельдерінің дамуындағы негізгі тенденциялар
Кез-келген қоғамның дамуы тек ғана ... ... ... ... даму ... өркениеттің прогрессивті тенденцияларына қаншалықты сәйкес
келетіндігіне тәуелді. Бұған қоса қоғам ... бір ... ... өсу салдарынан қорғауды қажетсінеді.
Адамзат қоғамы дамуының әртүрлі кезеңдерінде және экономикалық
жүйенің ... ... ... аз ... ... тереңдеу
дәрежесі, оларға көмек көрсету тәсілдері мен ауқымы және ... ... ... заманғы модельдер жіктелімінде әлеуметтік қорғау әртүрлі
негіздерден келіп шығады. Егер ... ... ... жүйе ... ... ... жиынтығы ретінде түсінетін болсақ мына
модель типтерін қолданған жөн: неолибералдық, неоконсервативтік, әлеуметтік-
демократиялық, коммунистік ... ... ... ... ... қорғаудың келесі қазіргі заманғы модельдерін қарастырайық.
Маргиналдық (немесе қалдық) модель.
Бұл модель ... тән ... ... ... ... тұрмыс жағдайы үшін қажетті жағдайды қамтамасыз етуге қабілетті және
тұрғындардың аз қамтылған топтарын қолдауды қамтамасыз ететін американдық
қоғам ... ... ... ... ... ... бұл моделі
икемді, бірақ күрделі және шытырманды болып келеді. Оның сипатты ерекшелігі
– орталықтандырылмауы.
АҚШ-та әлеуметтік қамтамасыз ... ... ... екі ... ... ... ... сақтандыру және мемлекеттік көмек
беру. Бұл екеуі өзара ... ... ... ажыратылады. Әлеуметтік
сақтандыру бойынша төлемдер еңбеккерлерден де, кәсіпкерлерден де алынатын
әлеуметтік ... ... ... ... ... сақтандыру
қорларынан төленеді. Мемлекеттік көмек бюджеттік қаржы ... ... ... сақтандыру жөніндегі заң әлеуметтік сақтандырудың екі түрін
белгіледі: жұмыссыздық бойынша жәрдем ақы және қарттығына берілетін ... Онда ... ... ... мүгедектердің және жетімдердің кейбір
категорияларына көмек шаралары қарастырылған. Уақыт өте келе әлеуметтік
сақтандырудың жаңа ... ... ... ... ... зейнет ақы төлеу, еңбекке ... ... ақы ... ... ... ... беру.
Федералдық қызметкерлер, соғыс ардагерлері, ... ... ... бағдарламалары бар. Әлеуметтік сақтандыру
бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің жалпы табыстары есебінен
қаржыландырылады. Тұрғындарды ... ... ... ... ... ... ... жеке жүйелері бар, олар екі формада: жұмыс орны
бойынша коллективті және индивидуальды.
Ескерту- Әдебиеттер ... ... 3 - ... ... ... ... жеке ... жүйесіне қатысуды ... ... ... ... мен ... персоналды бекіту
құралы ретінде қарастырады. Жеке ... ... ... ... ... өздерінің жұмысшыларына медициналық
сақтандыруды рәсімдейді. ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлері мен жұмысшылары, медициналық
көрсетілген көмекке төлеу мүмкіндіктері жоқ. Осылайша әлеуметтік қорғаудың
американдық моделі екі негізін ... ... ... ... ... ... бөлу ... Американдық модельден айырмашылығы қайта бөлу
моделі ынтымақтастық пен әлеуметтік әділдік ... ... ... аз ... ... ... мен ... теңестіруге
бағдарланады (сурет-4).
Ескерту- Әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Сурет 4 - Халықты әлеуметтік қорғаудың қайта бөлу моделі
Мысалы, шведтік модель орталықтандырылмаған ... ... ... ... ... ... қызметіне араласпайды, ал еңбек
нарығындағы белсенді саясат нарықтық экономиканың әлеуметтік шығындарын
минимумға ... ... тиіс ... ... ... ... Оның мәні
жеке сектордың өндірісін барынша өсіру және халықтың өмір сүру ... үшін ... ... және ... ... ... мемлекетпен
пайданың бөлігін барынша қайта ... ... ... ... ... Швецияның барлық тұрғындары ... ... ... ... ... дайындауға, кәсіби оқуға басым
көңіл бөлінеді. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің мақсаты - ... ... ... ету ... елдеріндегі әлеуметтік көмек жүйесінің басты кемшілігі оның
экономика мен ... ... ... жататын өзгерістерге баяу икемделуі
және ақшалай ... ... ... ... ... ... Батыс Европа ... ... ... ... реформалар жүргізуде.
Әлеуметтік мұқтаждықтарға шығындардың елеулі өсуі мемлекеттік
құндылықтарды қайта бағалауға ... ... ... ... ... ... ... тұру сөзсіз жұмыссыздықтың жоғарғы ... ... ... ... алып ... Европаның барлық елдері тәуекелмен қатар жүретін ... ... ... ... ... ... ... болып кәсіпкерлік еркіндігін ұсынатын, әлеуметтік бағдарламаларды
нығайтуға нарықтық ... ... ... ... ... ... табылады [8].
Жақын уақытқа дейін Қазақстанда бұрыңғы ... ... ... ... ... ... ... Барлық жүйе мемлекеттік болды және
өзіне екі блокты қосты: әлеуметтік ... ... ... және
мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру. Міндетті ... ... төрт ... бюджеттік емес қорлар басқарды: зейнетақы ... ... ақы ... ... мемлекеттік орталық), мемлекеттік
әлеуметтік сақтандыру қоры, жұмыспен қамтуға ықпал ету қоры, ... ... ... ... ... белгісі әрбір адамның өз өмірінің
жағдайын құру үшін ... ... ... ... ... ... өмірінде оның өміріне қауіп төндіретін және бір өзі реттей
алмайтын жағдайлар ... ... ... ... нарықтық экономикада
әлеуметтік қорғаудың анықтаушы факторы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әлеуметтік
қатерлер әдетте ... ... ие. ... ... Оған
экономикалық дағдарыс, экономиканы құрылымдық ... құру ... ... ... пен ... сәйкессіздігі, қайта құрылымдау,
өндірісті оңтайландыру т.б. нәтижесінде ... ... ... ... алудан еңбекке қабілеттілігінен айырылу т.б. ... ... ... ... ... өзіне тәуелді емес немесе аз
тіуелді. Екіншіден, қатерлердің бір бөлігі ... ... жету ... ... уақытша жоғалтумен байланысты ... ... ... ... ... ... бірнеше
түрге бөлуе болады (сурет-5).
Материалдық қамтамасыз етілмеу тәуекелін кәсіби сырқаттану ... ... ... ... ... ... ... болады.
Бұл қатерлер жаппай сипат алады. Бірақ ... ... олар ... ... ... үшін ... уақытта болмайды. Сонымен
қатар инфляция сияқты тұрғындардың барлығына ... ... ... ... жағдайлармен шартталған қатерлер де
бар. Мұндай қатерлер әлеуметтік ... ... ... ... ... жүйесін құрудың маңызды және қажетті шарты
– сақтандырушыларды материалдық ... ... ... ... қызметін анықтау. Өз кезегінде бұл сақтандыру ... ... ... ... формасын белгілеудің әдістемелік
негізін құрайды.
Ескерту- Әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Сурет 5- Әлеуметтік қауіп-қатердің жіктелімі
Еңбекті халықаралық ... ... ... ... ... ... ... ( кәрілік, денсаулық жағдайы, ... ... ... ... ... бола ... және ... қамтамасыз ете алмайтын азаматтардың белгілі бір тұрмыс деңгейі
мен өмірлік қажетті игіліктерге қол ... ... ... ... ... ... анықтайды. Осыған сәйкес реформалау жылдарында Қазақстанда
әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлі жүйесі ... ... ... ... реформалар барысына шолу жасайтын
болсақ 1998 жылы зейнет ақымен қамтамасыз ету ... ... ... енгізілуі зейнет ақының ынтымақтастық жүйесінен жинақтаушы жүйесіне
көшуді ... [9]. ... ақы ... ... ... орташа зейнеткерлік жастың ұлғаюы, зейнетақы жүйесімен қамтамсыз
ету жүйесінің ... ... жеке ... ақы ... ... ... ... тәуекел орын алады, әлеуметтік қорғалу кепілдігі жоқ.
Қаржылық тұрақтылық факторы ... ... ... ... ... өмір сүру ... мен еңбек стажының ... Өмір ... ... ... ... аударымның үлкен
ставкасын талап етеді. Реформалаудың ... ... ... ... ... өсуге ықпал ету болды.
Ескерту- Әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Сурет 6 - ... ... үш ... ... ... ... ... республикалық бюджет есебінен
кепілдіктің 7 түрін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... жылы жұмысбастылық туралы жаңа Заңның
қабылдануымен ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жұмыссыздық бойынша жәрдем ақы аз қамтылған азаматтар
санынан жұмыссыздарға ... ... ... ... ... ... жеңілдіктерді тәртіптеу ... ... ... ... ... мақсатында 1999 жылы 1
сәуірден бастап әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Оған сәйкес азаматтар категорияларына жеңілдік орнына
әлеуметтік мемлекеттік жәрдем ақыға құқық берілді.
ҚР Үкіметінің қаулысына сәйкес облыс әкімдеріне жанұялық ... ... ... көмек төлеу мен белгілеуді жүзеге асыру және мөлшерін
белгілеу құқығы берілді. Жанұялық ... ... ... берілетін
көмек және жұмыссызларға материалдық көмек жанұядағы ай сайынғы жан басына
келетін ... ... ... ... ... ... ... заңмен
бекітілген екі реттік минимальды есептік көрсеткіш мөлшерінен аспайтын
шартпен белгіленеді. Кедейлерге ... ... ... ... ... ... ... 1999 жылдағы «Күнкөріс минимумы» жөніндегі заң
табылады. Зейнет ақы ... ... ... ... ... ... ... ақы деңгейінен аспайтын сома бойынша қауіп-қатер бар. Бір
ұрпақтың ішінде, сондай-ақ әртүрлі ... ... ... бөлу
жүргізілмейді. Еңбекке қабілетті тұрғындарды ... ... ... ... ... олқылықтар бар. Осылайша еңбекке қабілетті тұрғындардың
едәуір бөлігі жаңа зейнеткерлік бағдарламамен қамтылмаған [10].
Аз қамтамасыз етілген азаматтар мен халықтың ... осал ... ... ... ... атаулы әлеуметтік көмек туралы»
және ҚР-да кедейлікті төмендету ... ... ... ... іске ... ... қамтамасыз етеді, олардың мониторингі ұдайы
жүзеге асырылуда [11].
Мемлекет ... ... ... ... іске ... мақсатында
2005 жылғы 1 қаңтардан бастап:
- мүгедектігі бойынша және асыраушысынан айырылу жағдайына байланысты
берілетін ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... мен ... сондай-ақ ҰОС
жылдарындағы қажырлы және ерен еңбегі үшін ... және ... ... ... ... мемлекеттік жәрдемақының
мөлшері арттырылады;
- ҰОС жылдарындағы қажырлы еңбегі үшін ... және ... 1941 ... 22 ... ... 1945 ... 9 ... тылда кемінде 6 ай жұмыс ... ... ... ... арнаулы мемлекеттік жәрдемақы төлемі жүзеге асырылатын
болады;
- ... ... мен ... 2005 жыл ... ТМД ... ... ... қамтамасыз етілетін болады.
Ана мен баланы әлеуметтік қорғау ... ... ... отбасының
табысына қарамастан республикалық ... ... 15 ... ... ... бала ... ... жәрдемақы төлеу қарастырылды.
Жаппай сяаси қуғын-сүргіндерден, Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық
сынақтардан ... ... ... ... ... ... жалғастырылуда.
Белгілі тұратын жері жоқ адамдарды әлеуметтік қолдау шаралары қабылданды.
Белгілі тұратын жері жоқ ... ... ... құру ... ... 16 наурыздағы ҚР Үкіметінің қаулысына сәйкес қазіргі ... 20 ... ... Осы орталықтардың қызметін жетілдіру мақсатында Еңбек және
халықты әлеуметтік ... ... ... ... ұйымдастыру
ережесіне, белгілі бір тұрағы жоқ ... ... болу ... ... ... ... туралы бұйрық шығарды [12].
2004 жылы еңбек және халықты әлеуметік қорғау ... ... ... ... «Қазақ тамақ академиясы» ЖАҚ-мен,
БҰҰДБ, ХЕҰ, еңбек ҒЗИ-мен бірлесіп, ... және ... ... мен ... көрсетуге арналған нақты шығындарды ескере отырып,
ең төменгі күнкөріс деңгейінің ... мен ... ... ең ... ... ... ... тәжірибесін зерттеді. Ең төмен
күнкөріс деңгейінің құрылымын азық-түлік емес ... ... ... ... жетілдіру жөніндегі жұмыс жүзеге асырылуда. Азық-түлік
мөлшерін 20-дан 43 ... ... ... ... отыр ... ... ... ҚР-ғы әлеуметік реформаларды одан ... ... іске ... ... ... медициналық-
әлеуметтік көмек деңгейінде халыққа медициналық-әлеуметтік көмекті сапалы
және тиімді көрсетуді одан әрі ... үшін 2004 жылы 9 ... ... ... әлеуметтік қорғау министрлігі мен Денсаулық ... және ... ... ... ... одағы арасындағы
өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. 2005 жылғы қаңтардан бастап
Орал және Семей ... ... және ... ... ... жобалары қолданылуда.
Ұйымдастырылған мемлекеттік әлеуметтік қолдау ... ... ... ... ... ... ... реформаларды одан әрі
тереңдетудің 2005-2007жылдарға арналған бағдарламасының» екінші деңгейі
бойынша екі бағытпен өрбиді; жұмыс істеушілерге ... ең ... ... ... ... ... төлеу мен ... және ... ... қорларына міндетті және ... ... ... ... ... жасқа жеткенде, қатерлі топқа
жататындарға жәрдем көрсетуге мүмкіндік береді.
Кірістер бойынша кедейлік өлшемінің негізгі критерийлеріне ... мен ... шегі ... 2002 ... 2005 ... дейін күнкөріс
деңгейі құрамының 70 пайызы азық-түліктен және 30 пайызы азық-түлік емес
тауарлар мен ... ... ал ... шегі ... ... 40 ... ... бағалау мен түсінуге байланысты осы дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... әр елдің
спецификалық ерекшеліктеріне байланысты болады. Мысалы, Германияда кедейлік
шегі орташа табыс эквивалентінің 50 пайызы мөлшерінде белгіленген. ... үй ... ... ... ... ... 288 ... Ал
Ресейде тұрғындардың аз қамтылған бөлігіне мемлекеттік әлеуметтік ... үшін ... ... ... өлшемі қолданылады [14].
Осылайша, Қазақстанда әлеуметтік қорғау жүйесінің қалыптасуы әлі ... ... ... ... ... модельдерін қарастыра
отырып, дамыған елдердегі ... өз ... бар ... атау қажет,
бірақ олардың барлығы әлеуметтік қорғаудың ... ... ... ғылыми-
теориялық принциптеріне негізделеді.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ
ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУДЫҢ НЕГІЗГІ ... ... ... ... ... негізгі реформалардың
орындалу барысы
Өткен 20 жылда Қазақстан демократиялық саяси жүйесі бар, либералды
нарықтық экономикалы және ... ... ... ... ... ... қалыптасты. Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты халықтың
материалдық тұрмыс жағдайын тұрақты ... ... ... ... қорғау оның маңызды, ажырымас бөлігі ... ішкі ... ... ... Бұл тұрғыда Қазақстанның даму мақсаттарының
бірі ретінде әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін ... ... ... негізгі кезеңдері жөнінде айтатын ... ... өз ... ... ... ... ... өсімінің
күрт азаюы мен теріс миграциялық қалдықтың салдарынан қысқарап кеткендігін
атау қажет. Қазақстанда ... ... ... ... үлкен ықпал етті. КСРО-ның құлдырауымен ол ауыр формаға ұласып,
республикалар ... ... ... ... ... түсті. Өндірістің қысқаруы жаппай жұмыссыздықтың өсуіне,
тұрғындардың ... ... ... және ... ... ... деңгейінің күрт төмендеуіне алып келді. ... ЖІӨ 1995 ... 38,6 %-ға, ... ... ... тағайындалған зейнетақы –
77,3%-ға қысқарды.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесі
мемлекеттік ... ... ... ал ол зейнетақы мен жәрдемақы
төлеуге қаржының қатаң жетіспеушілігімен ... ... ... ... ... ... санының күрт қысқаруы, оның
ішінде елден еңбекке қабілетті тұрғындардың кетуі, сондай-ақ еңбекке ... ... ... ... Бұған қоса зейнетақымен қамтамасыз ету
жүйесінің жағдайы ... ... ... ... жылдары олардың
саны 2414 мыңнан 2980 мың адамға дейін өсті), сондай-ақ жұмысшылар санымен
салыстырғанда ... үлес ... ... ... [15].
Әлеуметтік төлемдердегі өспелі қажеттілік ... ... ... ... қорғау жүйесін, ең алдымен ... ... ... талап етті. Бұл мәселе тек ғана
Қазақстан емес, Шығыс Европа мен ТМД-ның ... ... ... ... жылы ... ҚР Президентінің халыққа жолдауында елдің қауіпсіз,
тұрақты, экономикасы қарқынды дамушы мемлекетке айналдыруға ... ұзақ ... ... қарастыратын «Қазақстан-2030» стратегиясы
ұсынылды. 1997 жылы ... ... ... ... ... көп ... жүйесін кезеңді құру үшін
институционалды алғышарттарды құрды. 1998 ... 1 ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... бөлу және ... ... ... зейнетақымен
қамтамасыз етудің аралас жүйесі енгізілді.
1997 жылы қабылданған «ҚР-ғы зейнетақымен ... ету ... ... ... ... ақы жүйесіне өтуді анықтайтын түбегейлі жаңа
өзгерісті енгізді [9]. ... ... ... Қазақстанның
тарихында зейнетақымен қамтамасыз етудің бесінші реформасы ... ... ... ... ... ... жүйесі
біршама өзгерістерге ұшырап, зейнетақымен қамтамасыз етудің мемлекеттік
жүйесінен сақтандыру принциптеріне өту ... ... ... ... ... ... жаңа ... жүйесі қалыптасты.
Әлеуметтік кепілдікті қамтамасыз етудегі зейнетақы жүйесінің жоғарғы
роліне ... ... ТМД ... ... ... ... 1998 жылы
зейнетақы реформасын жүзеге асыруға кірісті, нәтижесінде оның үш деңгейі
қалыптасты:
- ... ... ... ... ... ... қазіргі әлеуметтік қорғау
жүйесі толық ынтымақтастық принципінің басым болуымен, ... ... ... ... ҚР-ның зейнетақы жүйесі
мемлекетпен әрбір ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталған. ... ... ... қатар бұрын әрекет еткен
ынтымақтастық жүйесі де сақталды.
ҚР-да «Зейнетақымен ... ету ... ... сәйкес жұмысшылар мен
жұмыс берушілердің ерікті салымдарынан ... ... ... ... Осылайша, Қазақстанның әрбір азаматы өздерінің зейнетақы
жинақтарын қосымша ... ... ие ... Қолайлы алғышарт
ретінде зейнетақы жинақтарының өсу динамикасын атауға ... Егер ... ... жинақтарының жиынтық өсімі республика бойынша айына 10-13
млрд. тенгені құраса, 2007 жылы 13-15 ... ... ... ... орташа айлық зейнетақы активтерінің ұлғаюы зейнетақы ... ... ... ... бірі екендігін көрсетеді.
Республикада сондай-ақ таза инвестициялық табыстың 270 ... ... ... орын ... Бұл ... ұлғаюы елдегі зейнетақы жүйесін
табысты дамыту факторларының бірі ... ... ... 1-ші ... бастап ҚР-да еңбек ету қабілетінен
айырылу, асыраушысынан және ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың қосымша түрін көздейтін
әлеуметік сақтандыру жүйесі ... ... ... ... ... 2004 жылы ... әлеуметтік сақтандыру туралы» 2003 ... ҚР ... іске ... ... ... нормативтік
құқықтық база құрылды [16]. 2005 жылы міндетті әлеуметтік сақтандырудың
енгізілуімен ресми сектордың ... 5 ... ... ... ... ... ие ... Ағымдағы жылғы 9 айда Мемлекеттік әлеуметтік
сақтандыру қорынан төленетін еңбекке ... ... ... төлемдердің орташа көлемі 8191 теңгені, асыраушыдан айырылу
бойынша 10833 ... ... ... халқын әлеуметтік қорғау тұжырымдамасына сәйкес 2005 жылдан
бастап қызметкерлерді әлеуметтік қорғаудың үшінші деңгейін, атап айтқанда
еңбек ... ... ... ... ... мен ... зиян үшін жұмыс берушінің жауапкершілігін сақтандыруды енгізу
көзделуде. Қазіргі уақытта «Еңбек міндеттерін атқару барысында ... мен ... ... зиян үшін жұмыс ... ... ... Заң ... ҚР Парламенті Мәжілісі
қарады.
Осылайша 2005 жылдың қаңтарынан бастап елде ... ... ... ... ... қосымша қорғауды қамтамасыз ететін
міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі ... ... Бұл ... ... ... ... ... жұмысшылар үшін төленетін
әлеуметтік аударымдар сомасына азайтады. Бірінші ... ... ... ... ... ... деңгейде барлық азаматтарға ... ... ... ... ... (базалық зейнетақы, мемлекеттік жәрдемақы, баланың ... ... ... ... ... ... ... 2005
жылдан бастап 18-ші ақпандағы Президенттің Қазақстан халқына Жолдауына
сәйкес енгізілді және ... ... ... ... ұлғайтудың
маңызды шарасына айналды [17,18].
Жыл сайын заңды түрде ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық жүйеден зейнетақы деңгейін көтеруге мүмкіндік
беретін және жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушылары үшін ... ... ... ... ... ... ... енгізілді. 2005 жылы базалық зейнетақы төлемдерінің ... ... ... 2011 ... ... ол ... ... мөлшерінің 50%-
на дейін көтеріліп, 8000 тенгені ... ... 2,7 ... жетті).
Қазақстанның 2020 жылға дейінгі даму Стратегиясын жүзеге ... ... ... ... 2015 жылға қарай күнкөріс минимумының 60%-ы, 2020
жылға қарай - 75%-на қол ... ... ... ... ... ... ... болады. Тұрғындардың әртүрлі топтарына
біртекті жағдайды қалыптастыру, әлеуметтік қорғаудың әділ ... ... ... ... қамтамасыз етудің конституциялық кепілдігін жүзеге
асыру мақсатында 2006 жылдан бастап мемлекеттік әлеуметтік ... ... үшін ... базалық әлеуметтік индикатор ретінде
күнкөріс минимумы ... 2006 ... 1 ... ... ... ... ... 8 пайызға арттырылды.
Екінші деңгей: мемлекеттік бюджеттен ынтымақтастық зейнетақы,
«Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік ... ... ... ... ... қорларынан жинақтаушы және ... ... яғни ... ... мен ... ... ... төлемдер.
Ынтымақтастық зейнетақыны алушылар 1998 жылдың 1-ші қаңтарына ... ... ... кем ... азаматтар болып табылады. 2008 жылғы 1 қаңтардағы
ҚР Президентінің Жолдауы шеңберінде ынтымақтастық зейнетақы ... ... ... ... 2010 жылы - 25%-ға , 2011 ... 1-ші ... - 30%-
ға ұлғайтылды [19].
2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы төлемдері 9 пайызға артты.
Базалық зейнетақы төлемінің ... 9330 ... ... 2013 жфлф ... ... ескергенде Қазақстан Республикасы зейнетақы
төлемдерінің ең төмен ... 28396 ... ең ... ... ... ... ... 41583 теңге құрады (кесте -1).
Кесте 1- 2009-2014 жылдардағы Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік
төлемдердің көрсеткіші
|Көрсеткіштер ... ... 1 ... ... ... зейнетақы төлемдерінің мөлшері 9
пайызға арттырылады, базалық зейнетақы төлемінің мөлшері 9 983 ... ... ... ... (2014 жылы ... ... – 20 782 теңгені
құрайды. Жаңадан тағайындалатын ... ... ... ... ең ... ... 2014 жылы 72 228 теңгені (39 АЕК), ... ... ең ... ... 2014 ... 1 ... бастап
54171 теңгені (39 АЕК 75 %) құрайды. Республикалық бюджетте осы ... ... ... ... 1 ... ... ... №1 және №2 Тізімдер бойынша
мемлекеттік арнайы жәрдемақыларды (бұдан әрі - МАЖ) ... саны 37,5 ... ... ... ... 2013 жылы №1 және №2 ... ... 15 579 теңге және 13 848 теңге құрады. ... ... ... ... ... жылы ... ... жәрдемақының (МӘЖ) мөлшері 7% артты.
2013 жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша МӘЖ-ді алушылар – 648,7 мың ... ... ... ... – 480,4 мың ... ... айрылу
жағдайына байланысты – 157,8 мың адам, жасына байланысты – 10,5 мың ... ... 1 ... ... ... ... ... мөлшері: мүгедектігі
бойынша – 18 933 теңге, асыраушысынан айрылу ... ... - 18 ... ... байланысты – 9 330 теңге құрады.
Жинақтаушы зейнетақы қорларына ... ... ... зейнетақы жинақтарына тәуелді міндетті ... ... ... ... 2007 жылы ... ... 78 филиал мен 77 өкілдіктері бар 14 жинақтаушы зейнетақы
қорлары жұмыс істеді. 2008 жылы ... ... ... ... ... ... саны 9,5 млн. ... Ай сайынғы
төлемдердің орташа мөлшері 3642 ... ... ... ... 2009 ... бастап зейнетақы мөлшері орташа 25 пайызға ... ... ... үшін ... табысқа шектеу 25 айлық
есептік ... 28 –ге ... ... ... ... ету ... ... сәйкес 2009-2010 жылдарға арналған
республикалық бюджетте 2009 жылы 1 700000 мың ... ... ... ... міндетті зейнетақы жарналарының ... ... ... ... ... шығындар
қарастырылған.
Реформаның басында 201 млрд. тенгеге зейнетақы төлемдері жүзеге
асырылды, 2011 ... 1-ші ... 13 қор ... ... ... жиынтық көлемі 1999 жылдың 1-ші қаңтарына 23,5 млрд. тенгеден
2011 жылдың 1-ші қаңтарына 2,3 ... ... ... өсті және ... 8 ... зейнетақы шоттары тіркелген [19].
Қазіргі кезде ... ... ... нарығында 8
жинақтаушы зейнетақы қоры қызмет атқарады. 2013 ... 1 ... ... ... ... мөлшері 3,5 трлн. теңгеге ... ... ... ... жеке зейнетақы шоттарының саны 8,5 ... ... Жыл ... бері ... аннуитеті бойынша келісім
шартқа сәйкес алушылардың зейнетақы жинақтары ... ... 7,1 ... ... ... 20,7 млрд. теңгеге аударылды.
2007 жылғы 28 ... ҚР ... ... ... ... атты ... ... зейнетақы төлемдерін алу сәтінде
инфляция деңгейінің ... ... ала ... ... ... ... мемлекеттік кепілдік қарастырылды. ... ... ... деңгейін ескере отырып, сақталуына
мемлекеттік ... 2013 ... 1 ... 4,9 ... ... ... ... төлемдері мөлшерінің жүйелі артуы егде жастағы
азаматтардың өмір сүру ... ... ... ... және ... арасында зейнетақымен қамтамасыз етудің жоғарғы деңгейін ... ... ... ... ... ... зейнетақы жарналары
есебінен жинақтаушы зейнетақы қорларынан төлемдер.
Еңбегі ... ... және ... ... ... байланысты
жұмысшыларды әлеуметтік қорғау және зейнетақымен қамтамасыз ету мақсатында
2003 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап ... ... ... ... жарналары қарастырылған. Көрсетілген жарналар жұмысберушілермен
меншікті қаржылар есебінен осы ... ... ... ... ... ... аударылады. Сондай-ақ салық заңдылықтарына
сәйкес жұмысшының ... ... ... өз ... ... ... жарналарының сомасы салық салуға жатқызылмайды.
Осылайша, тәуелсіздік жылдарында Қазақстанда әлеуметтік ... ... ... ... ... ... келетін
халықты әлеуметтік қорғау жүйесі қалыптасты.
Соңғы жылдары жүргізілген реформаның ерекшеліктерінің бірі ретінде бұл
мүгедектерді әлеуметтік ... ... ... ... атап
көрсетуге болады. Сөз бұл жерде материалдық қамтамасыз ету, сауықтыру
жүйесін жетілдіру және ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар еңбек стажы мен жалақысына тәуелсіз
мүгедектігі бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы, ал ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік жәрдем
ақы мөлшері 2011 жылы мүгедектік тобына ... 12061 ... ... ... құрады. Бұл мақсатқа 2011 жылдың бюжетінде 93,9 ... ... ... ... ... үш ... ... жәрдем ақы мөлшері жыл сайын 9%-ға кезеңді артып ... ... ... ... жоғалту қаупін міндетті ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесіне қатысушы
мүгедектер ... ... ... жоғалтқан табысына тәуелді
әлеуметтік сақтандыру Қорынан әлеуметтік төлемдер ... ... ... ... ... ... асырылған әлеуметтік төлемдердің
жалпы көлемі 7,2 ... ... ... ... ... алушылардың жыл
сайынғы саны 2005 жылы 1,3 мың адамнан 2011 жылы 42,7 мың ... ... 2010 ... ... ... ... мөлшерінде мүгедек балаларды
күту бойынша жәрдемақы енгізілді. 2011 жылы 51 мың ... ... 9 ... ... ... ... ... сондай-
ақ мүгедектерге техникалық құралдарды ұсынудан тұрады. Олардың материалдық
қамтамасыз етілуін жақсарту үшін әлеуметтік көмек пен ... ... ... ... ... қолдауға мемлекеттік ... 2010 жылы 128 ... ... ... бұл бір мүгедекке шаққанда
230 мың ... ... ... ... арттыру үшін мемлекет басшысының
тапсырмасына сәйкес 2009 жылдан бастап ... ... ... ... басталды [20]. Реформаның негізгі бағыттары мыналар
болып табылады:
- арнайы ... ... ... ... жаңарту, олардың
қосымша көлемі мен олар бойынша стандарттарды жасау;
- үкіметтік емес ұйымдардың қатысуы есебінен ... ... ... ... ... ... ... институционалды жүйесін жетілдіру;
- мемлекеттік емес секторда арнайы әлеуметтік ... ... ... ... ... енгізу есебінен
қаржыландыру жүйесін жетілдіру;
Реформаны жүзеге асыру үш кезеңді қамтиды:
Бірінші кезеңі-дайындық ... ... ... ... ... ... ... ететін нормативтік-құқықтық актілерді жасау
мен жүзеге асыруды ... ...... ... ... қызметтерді
демонополизациялау;
Үшінші кезең – арнайы әлеуметтік ... ... ... дамыту.
Ең алдымен, халықаралық және отандық тәжірибе негізінде мемлекетпен
кепілдендірілетін және ... ... ... ... ... тізімі анықталып, жүйеленді. Қазіргі уақытта Үкіметпен
бекітілген тізім арнайы ... ... 8 ... ... ... ... әлеуметтік-психолоиялық, әлеуметтік-
құқықтық, әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-еңбек, әлеуметтік-мәдени және
әлеуметтік-экономикалық. Бекітілген тізімдегі қызметтердің ... ... ... түрі бойынша жасалған стандарттардың негізінде жүзеге
асырылады. Стандарт негізінде көрсетілетін қызметтердің көлемі, ... ... ... ... және ... ... ... 2009 жылы
психоневрологиялық ауруы бар мүгедек балалар үшін арнайы әлеуметтік қызмет
көрсету Стандарты іске ... Жаңа ... ... жартылай
стационар және үй жағдайында қызмет көрсету формасын кеңейтуге мүмкіндік
берді.
Жүргізілген өзгерістер барысында қаржыландыру ... да ... 2009 ... ... ... ... ... бюджет
мүмкіндіктеріне тәуелді қаржыландырылып келді. Қазіргі уақытта қаржыландыру
ұсынылатын ... ... ... және ... ... тәуелді жүзеге
асырылады. Стандарттың әрбір ... ... ... үш жыл ... ... Бұл ... республикалық бюджеттен қаржыландыру
қарастырылған. 2017 ... ... ... ... бар көрсетілетін
әлеуметтік қызметтердің толыққанды жүйесін құруды ... ... ... ... ... орындау мүмкіндіктері шектеулі
тұлғалардың өмір сүруі мен қоғамға интеграциялануы үшін тең құқықтар ... ... ... ... ... береді.
2001-2010 жылдарға миграциялық саясат ... ... ... ... ... ... қабылданған. ҚР-ның еңбек
және халықты әлеуметтік қорғау министрлігімен ... ... ... ... реттеудің Мемлекетік бағдарламасының жобасы
әзірленді. Жобаның мақсаты елдің қолайсыз территорияларында ... ... ... және ... ... ... мен
деморафиялық жағдайын тұрақтандыру болып табылады.
Жалпы әлеуметтік сфера баптары бойынша білім беру, ғылым, мәдениет,
денсаулық ... ... 2012 жылы ... ... ... құрады
(2001 жылы 11,4%). Атап айтқанда 2012 жылы әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... 905,3 ... тенге, білім беруге – 755,3 млрд.
тенге, денсаулық сақтауға – 551,3 млрд. тенгені, ЖІӨ-нің сәйкесінше ... және 2,5% -ын ... ... ... ... ... үлесі ЖІӨ-нің 30%-ын ... ... ... ең көп үлес
зейнетақымен қамтамасыз етуге ...... 42%, ... ... ... ... – 26,2%, одан ... жұмыссыздарды әлеуметтік
қорғауға -8,1%, еңбекке қабілетсіздігі мен мүгедектігі бойынша әлеуметтік
қамтамасыз етуге-8%, отбасылар мен ... ... – 7,2 %-ды ... ... ... ... жүйесін құру мақсатында 2005-
2010 жылдарға арналған ҚР денсаулық сақтау жүйесін реформалау мен дамытудың
Мемлекеттік ... ... ... ... ... сақтау
шығындарын қайта қарастыру көзделген. Ал 2010 жылға дейінгі білім беруді
дамытудың ... ... ... ... ... мектепке дейінгі мекемелер желісін құру және ... ... ... ... ... ... ... бағыттарына сәйкес
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау ... ... ... ... ... болып табылады:
1. Жұмыспен қамту саласын реттеу
Есептi кезеңде ... ... мен ... елде ... қаржы-
экономикалық дағдарыстың әсерiмен қалыптасқан экономикалық жағдайға тiкелей
тәуелдi болды. Экономикалық өсу қарқынының ... ... ... ... өндiрiстi жабу және/немесе тоқтата тұру, өнiмге
сұранымның азаюы еңбек нарығындағы ... ... және ... ... ... төмендеуiне, жасырын жұмыссыздықтың пайда болуына және
заңсыз жұмыспен қамтудың көбеюiне ... ... ... ең ... ... алдын алуға бағытталған арнайы дағдарысқа қарсы
шараларды қабылдау қажеттiгi ... ... ... iске асыру үшiн
Қазақстан Республикасының Үкiметi Жол картасы деп ... ... ... ... және ... қайта даярлау стратегиясын әзiрледi. 
Жол картасы аясында халықты әлеуметтiк қолдаудың белсендi шаралары ... Оның ... ... екi ... 390,2 мың жаңа ... орны құрылды,
148,7 мың жұмыссыз кейiннен жұмысқа орналастырумен даярлауға және қайта
даярлауға жiберiлдi, 202,3 мың адам ... ... ... ... ... ... ... топтарының қатарынан 108,1 мың адам әлеуметтiк
жұмыс орындарына орналастырылды, жастар тәжірибесін ұйымдастыруға 6,4 млрд.
теңге ... бұл 89,9 мың ... ... ... қамтамасыз етуге
мүмкiндiк бердi. Алдағы уақытта жастар тәжірибесін iске асыру ... ... 2020» ... шегінде оның құрамдас бөлiгi ретiнде жүзеге
асырылатын болады, бұл 51 мыңнан астам түлектiң алдағы 5 ... ... ... алуына және кейiннен жұмысқа орналасуына тиiмдi түрде
жәрдемдесуге мүмкiндiк бередi.
Дағдарыс жағдайы ... ... ... Бiр ... ... жұмыс істейтін елдегi 8 мыңнан астам iрi және орта ... ... ... ... ... ... құқықтарын және
кепiлдiктерiн қорғау бойынша меморандумдар ... ... ... ... ... ... нарығына қысымды төмендету
және көшi-қонды даму мүддесiнде пайдалану үшiн:
-2009 жылы шетелдiк ... ... ... ... ... әрi - ШЖК) ... ... Тартылатын шетелдiк қызметкерлердiң саны 2008 жылғы 54
204 адамнан 30 988 адамға дейiн азайды;
-шетелдiк мамандарды ... ... мен ... және осымен байланысты
инвесторлардың ерекше мiндеттемелерiн орындау бойынша қосымша ... ... ... ... ... 2009 жылы 6,3 ... ал 2010 ... 1 қарашадағы жағдай бойынша - 5,6 % дейiн азайды.
2. Еңбек қатынастарын реттеу
Еңбек ... ... ... iске ... шеңберiнде мыналарға
ерекше назар аударылды:
-заманауи еңбек стандарттарын енгiзу. Қазiргi уақытта алты салада: тау-
кен-металлургия, машина жасау, ... ... ... және ... еңбекақы төлеудiң салалық арттырушы коэффициенттер бекiтiлдi
және қолданылып келедi. Зиянды және өте ... ... ... ... мен ... ... ... стандарттарын енгiзу жүзеге
асырылды («Кәсiби еңбек қауiпсiздiгi және еңбектi ... ... ... (ҚР СТ ... ... ... стандарттарының
жүйесi. Ұйымдағы еңбектi қорғауды ... ... ... ... (ҚР СТ ... және ... ... қорғауды басқару
жүйесiне қойылатын жалпы талаптар» (ҚР МЕМСТ 12.0.230-2007), ХЕҮ-ЕҚБЖ 2001
ILO-OSH 2001 ... ... OHSAS 18001: 1999 ... ... Safety ... Series. ... (MOD)»);
-өндiрiстегi жарақаттану деңгейiн азайту. 2010 жылдың басынан бастап
еңбек заңнамасы бұзылуының алдын алуға бағытталған тәуекелдi бағалау жүйесi
(бұдан әрi - ТБЖ) ... Осы ... ... ... ... ... Жазатайым оқиғалардың жиiлiк коэффициентi 1000 жұмысшыға
шаққанда 2009 жылы 2008 жылғы деңгейге қарағанда 13 %, ал 2001 ... ... 2 ... ... ... ... арттыру үшiн жағдай жасау.
Қазақстан Республикасының Үкiметi Қазақстан Республикасының Кәсiподақтары
Федерациясымен және ... ... ҰЭП ... ... ... ... орындарын сақтау және қызметкерлердiң жаппай босатылуының
алдын алу жөнiнде iрi компаниялармен меморандум ... ... ... ... ... ұжымдық шарттардың саны 50 мыңнан асты. 2008
жылдан берi ... ... ... бизнестiң әлеуметтiк
жауапкершiлiгi жөнiндегi меморандумдарға мониторинг ... ... 2010 ... 1 қазандағы жағдай бойынша әлеуметтiк жобаларды ... ... 37,5 ... ... ... ... 6,9 ... астам меморандум
жасалған; 2010 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... еңбек құқықтары мен кепiлдiктерiн
қамтамасыз ету мәселелерi жөнiнде ... ... ... ... қол ... олар 950 ... астам қызметкердi қамтыды;
-еңбекақы төлеудi реттеу ... ... ... ... ең ... ... ... жалақы төлемеу кепiлдiгiн
айқындайтын құқықтық база ... ... ... ... жалақысын реттеу; қызметкерлер, жұмыс берушiлер мен
кәсiподақтар арасында ұжымдық ... мен ... ... ... ... шарттасу қағидатын дамыту.
Еңбекақы төлеу деңгейi жоғарылады. Елiмiз бойынша бiр қызметкердiң
орташа ... 2007 жылы 52 479 ... 2008 жылы 60 805 ... ... жылы 67 639 ... ... және 2010 жылғы 1 жартыжылдықта 74 107
теңгеге ... ... ... ... ... және ... ... мен
қазыналық кәсiпорындар қызметкерлерi жалақысының мөлшерiн кезең-кезеңмен
арттыру жөнiнде шаралар қабылдануда. 2009 жылы және 2010 ... 1 ... ... сала қызметкерлерi жалақысының деңгейi 25 % арттырылып,
қазiргi ... орта ... 54 855 ... ... ... ... қамсыздандырудың барабарлығын қамтамасыз ету
Қазiргi уақытта негiзiнен ... ... ... ... және ... ... ... мемлекет, жұмыс
берушi және қызметкер арасында бөлудi көздейтiн әлеуметтiк қамсыздандыру
жүйесiнiң көп деңгейлi моделi қызмет ... ... ... ... ... ... ... мен мүгедектерге жұмыс стажы
мен алдыңғы табысына қарамастан, базалық ... ... ... ... ... ... және зейнет жасына
жеткен, бiрақ жұмыс стажы жоқ ... - ... ... ... ... және жасы бойынша мемлекеттiк әлеуметтiк
жәрдемақы төлеуге кепiлдiк бередi.
Мiндеттi ынтымақты деңгейде ынтымақты (еңбек) ... ... ... ... ... - ... зейнетақы жарналары мен
әлеуметтiк аударымдар есебiнен қалыптасқан жинақтаушы зейнетақы қорларынан
(бұдан әрi - ЖЗҚ) зейнетақы және Мемлекеттiк, ... ... ... әрi - ... әлеуметтiк төлемдер төленедi.
Ерiктi деңгейде ерiктi жарналар есебiнен қалыптасқан зейнетақы ... ... ... төленедi. Мемлекет басшысының
тапсырмаларына, «Нұр ... ХДП ... ... негiзгi
ережелерiне және Үкiметтiң 2009 - 2010 ... (жыл ... ... ... ... ... 25 %, ал әлеуметтiк төлемдер 9 ... ... Осы ... мен ЖЗҚ төленетiн төлемдердi ескергенде
жиынтық зейнетақы төлемдерiнiң орташа мөлшерi 2010 жылы 29 364 ... ... ... ... ... ... 6 585 теңгенi
құрады. Бұл ретте алмастыру коэффициентi тиiсiнше 43,6 % және 9 % болды.
Әлеуметтiк қамсыздандырудың көп ... ... ... кезеңiнде жүйенi
енгiзу мен қолданудың практикалық тәжiрибесi жинақталды. Қызметкерлердiң
жүйенiң мiндеттi жинақтаушы деңгейiне қатысуы ... ... ... ... әрi - ЖЗЖ) қатысушылар саны 2010
жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша 5 338,3 мың адам ... ал ЖЗҚ ... 2 129,6 ... ... ... ... ... қатысушылардың саны 5 066,0 мың адамды
құрады, ал МӘСҚ активтерi 235,7 млрд. теңгеден асты.
4. Халықты әлеуметтiк қолдау жүйесiн жетiлдiру
Әлеуметтiк қолдау жүйесi ... ... Ана мен ... ... ... ... тәжiрибеде (АҚШ, ЕО
елдерi, Ресей, ... ... және т.б.) ... ... мынадай түрлерi Қазақстанда кезең-кезеңмен енгiзiлдi:
-отбасыларға табысына байланыссыз 30 айлық есептiк көрсеткiштен (бұдан
әрi - АЕК) ... ... және ... ... ... бастап 50 АЕК
(төртiншi және одан кейiнгi балалардың туылуына) дейiнгi мөлшерде төленетiн
баланың туылуына байланысты бiржолғы жәрдемақы;
-отбасыларға ... ... ... бала 1 ... ... оның ... бойынша жәрдемақы. Жәрдемақы мөлшерi ... ... ... ... ... санына байланысты сараланады (5,5 ... 8,5 ... ... ... ... ... ... қамқоршыларға
арналған ең төмен жалақы мөлшерiндегi жәрдемақы (2010 жылдан ... ... ... ... ... аз ... етiлген
отбасыларға тағайындалып, 1 АЕК мөлшерiнде төленетiн 18 ... ... ... ... ... ... ... жаңа жүйесiн енгiзу
демографиялық жағдайға және елде бала ... ... игi әсер ... 2003 жылы елде 248 мың бала ... ... 2007 жылы ... - ... ал 2009 жылы - 357,5 мың бала туды; 2010 жылы жаңа ... ... 1,5 есе ... 366 мың ... ... ана мен баланы әлеуметтік қолдау бес ... ... және ... мөлшері қарқынды түрде өсіп отыр (кесте-2)
Кесте 2 - Тұрғындарды әлеуметтік қолдау ... |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... ... |42390 |45360 |48540 |51930 |55560 |
|- ... және одан да көп ... |70650 |75600 |80900 |86550 |92600 |
|1 жасқа дейін ... күту ... | | | | | ... | | | | | |
|- ... ... |7772 |8316 |8899 |9521 |10186 |
|- ... ... |9185 |9828 |10517 |11252 |12038 |
|- ... ... |10598 |11340 |12135 |12983 |13890 |
|- ... және одан да көп ... |12011 |12852 |13753 |14714 |15742 ... ... ... шыққан | | | | | ... 18 ... ... ... |1413 |1512 |1678 |1731 |1852 ... көп ... ... | | | | | ... ... ... ... |8478 |9240 |9888 |10386 |11852 ... ... ... | | | | | ... ... |14952 |15999 |17439 |18660 |19966 ... ҚР ... ... мәліметтері негізінде құрастырылған |
2010 жылдан ... ... ... жаңа түрі ... ... ... минимальды жалақы мөлшерінде жәрдем ақы ... ... ... ... демографиялық жағдайға және елде туылу
санын арттыруға қолайлы ықпал етті.
Заңнамаға сәйкес ... ... ... ... 4 ... 2013 ... 1 ... жағдай бойынша:
- бала туғанда берілетін жәрдемақы 318,3 мың адамға берілді, бұл 2012
жылдың осы ... 1,4 % ... Бұл ... ... ... ... 17,9 ... теңге құрады.
- бала күтіміне берілетін жәрдемақымен 153,6 мың адам ... ... ... осы ... ... 3,9% артық. Бұл орайда жәрдемақыны
төлеуге жұмсалған шығындар 22,5 млрд. теңге құрады.
- ... аз ... 18 ... ... балаларға төленетін
мемлекеттік жәрдемақымен 554,8 мың бала қамтылып, 2012 ... ... ... 6,5% ... бұл ... ... ... 7,0 млрд. теңге құрады.
- мүгедек баланы тәрбиелеушіге берілетін ... ... 11,9 ... теңге
жәрдемақыны 61,4 мың адам алды.
2) аз қамтамасыз ... ... ... қолдау. Атаулы
әлеуметтiк көмек (бұдан әрi - АӘК) табысы ең төмен ... ... әрi - ... 40% ... үй ... тағайындалады. Тұрғын үй
көмегi коммуналдық қызметтерге жұмсайтын шығыстары осы мақсаттағы шектi
нормадан асатын ... ... ... ... және ... ... ... ұсынылады. 2013 жылдың 2 тоқсанда тұрғын үй көмегі
108,1 мың отбасына тағайындалды, бұл 2012 ... ... 2,4% ... ... ... сома 2,1 млрд. теңге құрайды. Тұрғын үй ... ... 2138,4 ... ... ... берілетін жәрдемақының жалпы сомасының
72,9%-ы ... ... ... балаларға бағытталғандығын атап көсету
қажет. АӘК 2013 жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша 58,8 мың ... ... ... ... тағайындалды. Тағайындалған сома қазіргі кезеңде
1155,4 млн. теңге құрайды.
3) «Арнаулы әлеуметтiк ... ... ... ... ... қиын өмiрлiк жағдайда жүрген адамдар үшiн арнаулы әлеуметтiк
қызметтер көрсету. Заңды iске асыру үшiн қиын ... ... ... ... қызметтер көрсету сапасын арттыру бойынша ... ... ... бар ... ... (2009
ж.), 18 жастан асқан психоневрологиялық ауру адамдарға ... (2010 ... ... ... қарттарға, мүгедектер мен балаларға арналған
(2011 ж.) арнаулы әлеуметтiк ... ... ... ... ... енгiзiлуде. Бұл ретте, стандарттар стационар, жартылай ... үйде күту ... ... жеке және үкiметтiк емес секторларда
iске асырылады.
Реформаның 1 кезеңіне 2009 – 2012 ... ... ... ... ... 19,2 ... астам теңге құрады. Жылдың басындағы
жағдай бойынша әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінде:
-стационарлық үлгідегі 103 медициналық-әлеуметтік мекемеде 20 ... қарт пен ... оның ... ... ... ... стационарлық үлгідегі 51 ұйымда 8 мың адам;
- ... мен ... оның ... ... балаларға арналған
үйде әлеуметтік көмек көрсететін 506 бөлімшеде 52,8 мың адам ... ... бір ... жері жоқ ... арналған 22 әлеуметтік
бейімдеу орталығында 5,4 мың адам қамтамасыз ... жылы ... ... ... көрсету бойынша әлеуметтік
тапсырыс 47 ҮЕҰ ішінен 12 өңірде 2,7 мың ... ... ... ... іске ... 2013 жылы ... бюджеттен 2383,2
млн. теңге шығындалды, оның ішінде:
- ... ... ... ... – 1308,3 ... ҮЕҰ ... ... әлеуметтік тапсырысты орналастыруға – 653,4
млн. теңге;
- күндізгі бөлімшелер жүйесін дамытуға – 421,5 млн. ... ... 1 ... ... ... ... Еңбек және
халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 2014-2018 жылдарға арналған
стратегиялық ... ... ... негізгі миссиясы еңбек
құқықтарын қорғау, жұмыспен нәтижелі ... және ... ... ... ... сүру ... мен сапасын лайықты жұмыспен
қамтудың қолжетiмдiлiгiн ... ... ... ... ... ... қолдау жүйесiн дамыту және оңтайландыру
негiзiнде арттыру. ... ... 2020 ... даму ... экономиканың сапалы өсуі елдің
үдемелі индустриялық-инновациялық дамуына ... ... ... ... ... ресурстарды дамытуға және институционалдық
базаны нығайтуға ... Осы ... ... ... ... және жергілікті органдарының қызметін үйлестіруді
және өзара іс-қимылын ұйымдастыруды қажет етеді.
      ... ... ... ... ... ... бірқатар жағымды нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Алдағы жылдарға арналған ... ... ... ... қалыптасқан
жағдайы мен болашаққа арналған стратегиялық бағыттары мен проблемалары
жөнінде ... ... ... ... Халықты әлеуметтік қорғаудың қазіргі жағдайы және ... ... ... ... халықты әлеуметтік
қорғаудың үш деңгейлі жүйесі қалыптасты. Әлеуметтік қатерлердің барлық
негізгі түрлері ... ... ... және ... іске қосылған. Оны келесі кестеден көруге болады (сурет-7).
Мысалы, кәрілік қатері бойынша базалық деңгейде ... ... ... ... зейнеткерлер мен мүгедектерге жұмыс стажы мен бұрыңғы
табысына тәуелсіз базалық ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы төленеді; міндетті
жинақтаушы деңгейде ... ... ... зейнетақылар төленеді.
Ерікті деңгейде ерікті жарналар негізінде қалыптасқан зейнетақы төлемдері
жүзеге асырылады.
Мүгедектігі мен ... ... ... ... базалық деңгейде
осы қатер бойынша әлеуметтік жәрдемақы ... ... ... ... мемлекеттік қорынан сәйкес әлеуметтік төлемдер
мен өмірді сақтандыру бойынша ... ... ... ... ... ... сақтандыру төлемдері жүргізіледі.
Қазіргі уақытта елімізде 600 мыңнан астам ... ... ... 3,5 %-нан ... ... өмір сүреді  (оның ішінде  69 мың мүгедек
бала). Мүгедектікті түсіну мен ... ... ... жаңа ... ... ... төлеу мәселесін ғана емес,  мүгедектерді
оңалту мен оларды ... ... ... де ... ... ... құрастырылған.
Сурет 7- Әлеуметтік қамтамасыз ету деңгейлері
Осындай кешенді іс-әрекет жұмысын жоғалту, ана мен бала, ... ... ... жүзеге асырылды, бұл 8- суретте көрсетілген.
Жұмысын жоғалту ... ... ... екі ... ... ... ... жүзеге асырылады. Базалық деңгей әлеуметтік жұмыстарды
мен ... ... ... қамтыса, міндетті деңгей мемлекеттік
сақтандыру қорынан әлеуметтік төлемдерді қамтиды. Ана мен бала ... ... ... ... ... және ... ... аналар үшін
жеке-жеке қарастырылған.
Ескерту- Әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Сурет-8 Әлеуметтік көмек түрлері
2014-2018 жылдарға арналған халықты әлеуметтік қорғаудың ... ... 6 ... ... ... ... ... ресурстарының
өсуіне жәрдемдесу. Бұл проблеманы шешу демографиялық ахуалдың жақсаруына
және ... ... ... ... ... етуге байланысты. Қазақстан
Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарында көзделген
халық санының 10 % өсіміне қол ... үшін туу ... одан әрі ... ... ... ... арттыруды және көші-қонның оң сальдосын
қамтамасыз ету қажет. Өткен кезеңде халық санының өскені ... ... 1 ... ... бойынша 16,9 млн. адам болды, бұл 1999 жылғы
деңгейден 1,9 млн. ... ... ... ... ... негізінен бала туудың өсуі есебінен
қамтамасыз етілді. Соңғы бес жыл ішінде ... ... ... ... 367,1 ... ... бала туу коэффициенті 2008 – 2012 жылдары орта
есеппен 22,5 құрады.
Халықтың жас құрылымы оң тұрғыдан ... 2013 ... ... 1) ... ... қабілетті азаматтардың үлесі 49,6 %-дан ... 62,7 %-ға ... ... 18 ... ... балалардың үлесі ел халқының үштен біріне
жақындады.
      Демографиялық ахуалды жақсартуға ... ... ... ... ... ... етті. 2003 жылдан бастап халықаралық
тәжірибеде кеңінен таралған ... ... ... ... 1) ... ... ... 30 айлық есептік көрсеткіштен
(бұдан әрі – АЕК) ... ... және ... ... туылуына) бастап 50
АЕК (төртінші және одан кейінгі балалардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты біржолғы
мемлекеттік жәрдемақылар;
2) бала 1 жасқа толғанға дейін оның ... ... ... ... ... ол табысына қарамастан республикалық бюджеттен 5,5 ... 8,5 ... ... ... туылған және тәрбиеленіп жатқан
балалардың санына байланысты) мөлшерде ... ... ... аналар бала
туған күнге дейін соңғы 24 айдағы сақтандырылған табысының 40 % ... ... ... ... ... ... ... алады;
3) мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналарға, қамқоршыларға
арналған ең төмен жалақы мөлшеріндегі ... (2010 ... ... 4) табысы азық-түлік себетінің құнынан аз күнкөрісі төмен отбасыларға
жергілікті бюджеттен бір АЕК мөлшерінде тағайындалатын және ... ... ... балаларға арналған жәрдемақы.
      2010 жылдан бастап көп балалы аналарды «Алтын ... және ... ... ... ... ... және оларға төленетін арнаулы
мемлекеттік жәрдемақының мөлшері ... (3,9 ... 6 ... дейін).
      Ана мен баланы қорғаудың жаңа жүйесі қызмет еткен кезеңде:
      1) баланың тууына байланысты жәрдемақы алатын отбасылардың саны ... ( 2003 ... 381,2 ... ... (2 ... ... артты;
      2) төрт және одан көп баласы бар отбасылардың салыстырмалы ... ... 7 %-дан 2012 жылы 9,2 % ... 2008 ... ... жұмыс істейтін әйелдер үшін жүктiлiгiне және
босануына байланысты ... ... ... ... ... енгізілді. Осы қатер басталған жағдайда, жұмыс ... ... және ... ... уақытша еңбекке жарамсыздық парағында
көрсетілген ... үшін ... ... ... ... 12 ай ... ... 100 % көлемінде әлеуметтік төлемді алады. ... ... көзі ... ... ... ... қоры
белгіленген.
Сонымен қатар, егер бұл ... және ... ... ... ... ... актісінде көзделген болса, Мемлекеттік
әлеуметтік сақтандыру қорынан жүкті болу және босану жөніндегі ... ... ... ... ... сақтай отырып, жұмыс беруші жүкті
болу және босану жөніндегі демалыстың бір ... жаңа ... ... ... ... ... ... төлейді.
      Халықаралық тәжірибеде басқа елдерде де осыған ұқсас төлемдер жүзеге
асырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қоры болса, мысалы Ұлыбританияда, бұл ... ... ... ... – Медициналық сақтандыру қоры мен жұмыс беруші
болады.
     Алайда соңғы жылдары байқалған оң өзгерістердің ... ... ... ... да кездеседі.
      1. Халық тығыздығының салыстырмалы түрде төмендігі (бір шаршы
километрге 5,7 ... ... даму ... ... және ... тұрақтылыққа әсер ететін факторлардың бірі болып табылады.
      2. Халықтың қартаю үрдісінің ... ... (2020 ... дейін)
соғыстан кейінгі кезеңде туған адамдардың есебінен (бала туудың «қарқынды»
кезеңінде) еңбекке жарамды жастан ... ... ... ... ... ... ... үрдісі кейінгі жылдары да сақталатын ... ... ... ... есебі бойынша 2030 жылға
қарай қарт адамдардың үлесі 11,1 – 11,3 %, 2050 ... ... – 14,7 – 15 ... ... ... қартаюы экономиканың өсуіне, жинақтар мен инвестицияларға,
жұмыс күшінің ... мен ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік қызмет көрсетуге, салық
салуға, отбасының құрамына және тұрмыс ... ... әсер ... ... нарығындағы еңбек ресурстарының тапшылығы.
4.Балалар мен отбасылық жәрдемақылардың мөлшері салыстырмалы ... ... бұл ... ... ... дамуына мүмкіндік жасауға кедергі
болады.
     Жұмыспен қамту саласындағы ... ... ... ... ... ... ... салада қалыптасқан болмыстың, проблемалары мен
үрдістерінің көрінісі болып ... ... ... ... ... ... келе жатқан еңбек ... ... ... және халықтың жұмыспен қамтылу деңгейі ... ... ... ... ... 1991 жылғы 68,6%-дан 2012
жылы 71,7 %-ға, экономикалық белсенді халықтың саны 7,7 млн. ... ... ... ... істейтін тұрғындардың саны 7,7 млн. адамнан 8,5 ... ... ... Бұл ... жеке ... ... кәсіпорындарда
жұмыспен қамтылу көп орын алады.
      Жұмыссыздық деңгейі 2 еседен астам – 2000 жылғы 12,8%-дан, 2013 ... %-ға ... ... (Ресейде – 5,3 %, Ұлыбританияда – 7,7 %, АҚШ – 7,8 ... – 11,1 %, ... – 26% – ... ... Статистика
агенттігінің 2012 жылғы 9 айдағы деректері бойынша).
      Жұмыссыз тұрғындардың саны 493,2 мың адамды құрады, бұл 2000 ... 2 ... ... ... қалыптасқан еңбек нарығындағы тұрақты оң ахуал уақтылы
дағдарысқа ... ... іске ... да ... ... Бұл, ... – Жұмыспен қамтудың жол карталарын (2009, 2010 ... іске ... жылы ... ... жаңа стратегиясы дамытылды. Мемлекет басшысының
тапсырмасымен 2011 жылғы 1 шілдеде басталған және ... және ... ... ... ету жолымен халықтың табысын арттыруға бағдарланған
Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) ... ... ... ... картасы болып өзгертілді.
      2011 – 2013 жылдары Бағдарламаны іске асыруға 200 млрд.теңге бөлінді.
Бұл ... екі жүз елу ... жуық ... ... мүмкіндік берді,
оның ішінде жартысынан ... ... 30 % ... ... Келісімшарт жасағандардың қалған бөлігі табысы аз адамдар (5,8
%) мен ... ... (0,7%). 233,8 мың адам ... ... ... 108 мыңынан астамы оқуға
жіберіліп, оқуын аяқтағаннан ... ... 80 % ... орналастырылды.
Әлеуметтік жұмыс орындарына халықтың нысаналы топтары өкілдерінің 66,9 ... ... ... практикасы шеңберінде уақытша жұмыспен 46,8
мың оқу бітірушілер қамтамасыз етілді.
      Бағдарлама шеңберінде алынған ... ... 11 ... адам ... жеке ісін ашты және 5 ... ... адам ... нәтижесінде қосымша құрылған жұмыс орындарына тағы да 12 217 ... ...     ... ... ... елді ... мың ... жуық көшірілді. Көшірілген еңбекке қабілетті азаматтардың
қатарынан 80 %-ы тұрақты жұмысқа тұрды. 1485 ... іске ... ... мың ... орны құрылып, оларға 15 ... ... ... ... іске ... ... ... 256 мың адам мемлекеттік
көмекке ие болды. Бірінші бағыт бойынша инфрақұрылымдық жобаларды іске
асыру үшін 26 419 адам ... ... оның 56 ... ... 14 818 ... ... болып табылады. Екінші бағыт аясында – тірек ауылдар
мен кәсіпкерлікті дамыту арқылы жұмыс ... ... ... ... ... бойынша білім беруден 19 787 адам өткен; 16 490 адам
шағын несие ... ... ... шағын несиелердің көлемі 33,7 млрд
теңгені құрап отыр. Үшінші ...... ... ... ... ... орындары мен жастар тәжірибесін мемлекеттік ... ... 54,5 млрд ... ... ... 2013 ... 1
қарашасындағы көрсеткішке сәйкес, 960 үйдің, яғни 3408 ... ... ... ... мен ... отбасы мүшелері 912 үйге,
3150 пәтерге орналасқан.
Бағдарламаның басты көрсеткіштері
1). 2011-2013 жылдар аралығында 233,8 мың адам жұмысқа орналасты;
2). ... адам ... ... ... арттыру бағдарламасынан
өтті;
3). 113,7 мың адам, оның ішінде жастар, әлеуметтік аз қорғалғандар, ... ... бар, ... ... ... ... жұмысқа
орналасты;
4). 16,5 мың адам шағын несиелер алып, 12,2 жұмыс орындарын ашты;
5).11,3 мың адам ... ... ... ... ... олардың 79,7 пайызы
жұмысқа орналасты;
6). Ауыл инфрақұрылымын ... ... ... ... ... орны ... (23(.
2014 жылы Қазақстан экономикасының әртүрлі салаларында 8,5 млн. ... 15 және одан ... ... ... 67,1% жұмыспен қамтылды.
Жұмыспен қамтылғандардың ... көбі (4,4 млн. ... - ... ... млн. адам) - әйелдер.
2014 жылы жалдамалы қызметкерлердің саны 6,1 млн. адамды немесе жалпы
жұмыспен қамтылған халықтың санынан 71,9% ... ... ... өз ... ... қамтылғандардың саны 2,4 млн.адамды немесе
28,1% құрады. Өз бетінше жұмыспен қамтылғандардың жалпы ... ... ... ... 69,9%, ... ... ... -30,1 %
құрады. Жұмыссыздық деңгейі 5,0% ... ... ... ... 43,4%,
әйелдердің үлесі - 56,6%.
15-28 жастағы жастар жұмыссыздығының деңгейі 4,3% құрады (сурет-9)
Ескерту- ҚР статистика Агенттігінің ... 9 - ... ... ... Республикасы Денсаулық сақтау және ... ... ... ... органдарында 2014 жылдың соңына 33,4 мың
жұмыссыздар ресми тіркелген. ... ... ... ... белсенді халықтың 0,4%-ын (2013 жылы - 0,3%) құрады.
2015 жылдың ... ... 1 ... ... ... мекемелерінде
тіркелгендің саны 33,4 мың адамды құрайды, ... ... 48,2 ... ... мың адам ауыл ... Жұмыссыздар санының 62,6 пайызы немесе 20,9
мың адам - әйелдер, 28,4 пайызы немесе  9,5 мың адам 16-29 ... ... ... бөлімшелерінің еңбек делдалдығымен 185,7 мың адам
жұмыспен қамтылды ... оның ... ... ... азаматтардың санының
70,4 пайызын кұрайды. Осы санның  әлеуметтік жұмыс орындарына – 6,7 ... ... ... ... 4 мың оқу ... ... ... Жұмыспен қамтылғандардың 49,4 пайызы немесе 49,4
мың адамы ауыл тұрғындары.
 2014 жылдың өткен ...  94 мың ... яғни ... ... өтініш жасаған барлық азаматтардың 35,8 пайызы, ... ... ... ішінде ауыл тұрғындары 57,4 мың ... ... ... ... ... 36 ... елді
мекендер, қалалар, кәсіпорындар аймақ ... ... үшін ... ... ... ... 26,8 пайыздан көбі аймақтық
экологиялық сауықтыру, көгалдандыру қызметтеріне қатынасты.
2014 жылдың 4 тоқсанында ... саны 458,6 мың ... ... – 5% құрады, 2013 жылдың  жылдың 4 ... ... 7,8 мың ... ... ал ... ... – 0,2% құрады.
Облыстар бойынша еңбек нарығының жағдайын төмендегі ... ... ... ҰЭМ ... ... ... ... бойынша экономикалық
белсенді халықтың саны 2013 жылдың    4 тоқсанының көрсеткіштерімен
салыстырғанда, 2014 ... 4 ... 9109,7 мың ... яғни 67,7 мың
адамға (0,7%), көбейген,  жұмыспен ... саны 7651 мың адам ... % ... ... ... ... ... ұлттық еңбек нарығы әлі
күнге дейін теңестірілмеген. Жұмыссыздықтың ... ... бос ... ... отыр, экономика салаларының мамандарға деген ... ... жоқ. ... ... ... ең бірінші кезекте
білікті ... ... ... ... пен оқу орындары арасында
нақты байланыс жоқ. Жұмыспен қамтылғандардың ... ... ... ... ... ... құрылымында өзін-өзі ... ... ... – 33,3% ... 2,7 млн. ... ... ... бөлігі ауылдық жерде тұрады және жеке қожалықтарда жұмыс
істейді. Көпшілік жағдайда өзін-өзі жұмыспен қамтылғандар ... ... ... ... ... ... ... жастардың жағдайы
күрделі, кәсіби ... қол ... ... салдарынан еңбек
нарығында бәсекелік қабілетті болмай отыр. Еңбек ... ... ... ... ... мен ... байланысты аз
қамтылған тұрғындарды әлеуметтік қолдауға ... ... ... ... ... 1-ші қазанындағы жағдай бойынша 1,1 млн-нан ... ... ... ... ... ие ... Адрестік әлеуметтік көмек
көрсетуге және ... ... ... соңғы жылдары мемлекеттік
бюджеттің 17%-на дейін ... 3- ... ... ... нарығының жағдайы
| |  |Өтініш |Жұмыссыздықтан әлеуметтік  ... ... ... |берген |шараларымен қамтылған  ... |ж. ... ... ... ... оның |ң ... |
| | ... ... ... ... |ген ... |саны, | ... ... |мың | |  ... ... ... | ... |үлесі |сыздық|
| | | | ... ... | | ... |  |і,% ... | | ... | | ... | | ... | ... | | ... | | ... | | ... .)| | |
| | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
| ... ... ... ... етудің жаңа
бағдарламасы ... Оның ... ... ... және ... ... ету ... тұрғындардың табысын арттыру болып
табылады. Бағдарламаның негізгі бағыттарын келесі суреттен ... ... ... қарай 1,5 млн. адамды жұмыспен қамту, кедейшілік деңгейін
6%-ға қысқарту, жұмыссыздық деңгейін 5,5%- дан ... ал ... ... қамту үлесін 33,3%-дан 20%-ға дейін түсіру қамтылған. Бұл
жағдайда еңбек өнімділігінің қосымша өсуі 20% ... деп ... ... ... ... ... 10 - ... қамту бағдарламасының бағыттары
Жұмысбастылықтың белсенді бағдарламасы еңбек ресурстарының дамуы
(кәсіби ... және ... ... ... ... ... арттыру
(жалақыны субсидиялау, қоғамдық жұмыстар), еңбек нарығын ... ... ... құру, ақпаратпен қамтамасыз ету) арқылы жүзеге
асырылады. Бұл ... ... ... барысында Қазақстан
Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... жағдайды реттеуде мемлекеттің
рөлін арттыру, әлеуметтік жұмыс орындары мен жастар практикасын құру мен
қаржыландырудың бірыңғай ... ... ... Бұл кезде жұмыссыздар
мен аз қамтылған азаматтардан басқа өзін-өзі жұмыспен ... ... ... ... ... Бұл жұмысбастылық органдарының ... ... ... Қазіргі кезде жүзеге асырылып жатқан үдемелі
индустриалды-инновациялық даму бір ... ... одан әрі ... кеңейтеді, екінші жағынан - ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының экономикалық белсенділігі мен
сапасын арттыруды талап етеді.
Қазақстанда мүгедектердің өмір сүру ... ... мен ... ету ... ... ... 2008 жылы Қазақстан
мүгедектердің құқығы жөніндегі Конвенцияға ... ... 2009 ... ... ... базасын дамытуда «Арнайы әлеуметтік қызметтер
туралы» заң қабылданды. Ол күрделі өмірлік жағдайға тап ... ... ... шеңберінде қызметтер көрсетуге бағытталған. Бүгінгі
күні 2018 жылы мүгедектерге адамның өмір сүруінің барлық сфераларындағы
негізгі ... мен ... ... қол ... ... ... іс-әрекеттердің Ұлттық жоспары жасалды. Бұл тұрғыда 2007 жылы
қабылданған Еңбек ... ... ... атап ... жөн. Ол еңбек
қатынастарының стратегиясын одан әрі жетілдіруге бағытталған:
- еңбек қатынастарында жақтардың ... ... ... ... ... ... ету;
еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
әлеуметтік диалогты нығайту.
Қазіргі уақытта оны жетілдіру бойынша жұмыстар 3 бағытта жүріп жатыр:
- еңбекті қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... енгізу шеңберінде жұмысшылардың
құқығын қорғауды күшейту;
әлеуметтік әріптестік институтын күшейту.
Дегенмен, ұлттық ... ... ... ... бір ... ... тап ... жатыр:
1. Ұлттық еңбек нарығы теңгерілмеген. ... ... ... ... жастар арасында жоғары. Жұмыссыздықтың орын алуына
қарамастан кәсіпорындар мен ұйымдарда ... ... ... ... ... сақталуда. Жаппай жұмысшы кәсіптері қызметкерлеріне, сондай-
ақ жоғары білікті қызметкерлерге де ... ... ... 2. ... формальды емес секторы әлеуметтік қорғаудан шет
қалған экономикалық белсенді халықтың елеулі ... ... тұр. ... ... 37 % ... нәтижесіз жұмыспен қамтылғандар болып
табылады.
      3. Еңбек ресурстарының сапасы инновациялық экономиканың ... ... ... жұмыс істейтін тұрғындардың үштен бірінің кәсіптік
білімі жоқ).
Халық табысының негізгі бөлігі жалақы есебінен қалыптасады.
      Соңғы бес ... ... ең ... ... 1,4 есе арттырылды (2009
жылғы 13470-тен 2013 жылы 18660 теңгеге дейін). 2013 ... 1 ... ... ең ... жалақы мөлшері бойынша Қазақстан Ресейден,
Беларусьтен, Украинадан кейінгі 4 ... ... ел ... ... ... ... жалақысы экономикалық қызмет түрлері бойынша –
1,7 есе артып, 2013 жылы (1 ... 106092 ... ... ... ... ... сәйкес бюджет саласы
қызметкерлерінің жалақысы 2006 – 2007 жылдары тиісінше 32 және 30 % ... ... 2009 жылы және 2010 ... 1 ... бастап бюджет саласы
қызметкерлері жалақысының деңгейі 25 % арттырылды, ал 2011 жылғы 1 шілдеден
бастап 30 % ... және 2013 ... 1 ... ... бойынша орта
есеппен 74027 теңгені құрайды.
Азаматтық қызметшілерге жаңа еңбекақы төлеу ... ... ... және ... ... мен кәсіподақтар өкілдерінің
талқылауында.
      Өнеркәсіптің сегіз ... ... ... ... жасау,
көмір, мұнай-газ, құрылыс, химия, электр энергиясы, теміржол) еңбекақы
төлеудің ең ... ... ... үшін ... ... салалық
арттыру коэффициенттері бекітіліп, қолданылуда.
Халық табысының құрамында екінші орынды ... ... ... ... уақытта Қазақстанда нарықтық экономиканың ... ... ... ... үшін жауапкершілікті мемлекет,
жұмыс беруші және қызметкер арасында ... ... ... жүйесінің көпдеңгейлі үлгісі қызмет етеді.
      Әлеуметтік қамсыздандырудың ... ... ... ... ... ... стандарттар болып табылады. 2009 жылмен салыстырғанда:
      1) ең төменгі күнкөріс деңгейі 13717 теңгеден 18660 ... ... 2) ... ... ... ... ең ... зейнетақының
мөлшері – 1,8 еседен артық (15362-ден 28396-ге дейін) өсті.
      ... ... ... «Нұр ... ... ... әлеуметтiк бағдарламасының негiзгi ережелерiне және Үкiметтiң
2009 – 2010 жылдардағы iс-әрекет ... ... ... ... ... 25 %, ал 2011 ... бастап – 30 %; әлеуметтiк төлемдер 2010 жылы
9 %, 2011 жылы – 7 % ... ... 2012 ... 1 ... бастап жыл
сайын зейнетақы төлемдерінің мөлшері 9 % ... ... ... ... Осы ... мен ... зейнетақы қорларынан
төленетiн төлемдердi ескергенде, ... ... ... орташа
мөлшерi 2013жылғы 1қарашада 45 мың теңгенi құрады.
      Әлемдік ... ... ... ... бірі ... ... ... қызметі кезеңінде алатын
табыстарға барабарлығы болыпт абылады.
Зейнетақы төлемдерінің мөлшерін жүйелі арттыру қарт азаматтардың өмір
сүру ... ... және ТМД ... ... ... ең жоғары деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
      2013 жылы базалық және ынтымақты ... ... ... табысты алмастыру коэффициенті ХЕҰ ең төмен нормаларынан асып ... кем ... 41,2 % ... ... ... тұрғыдан салыстырғанда мынадай түрде
сипатталады: Экономикалық ынтымақтастық және даму ... ... ... орта ... – 56-57 %, ЕО ... ... – 50 %, ... ... ... таңдау бойынша орта есеппен – 52 %, Ресей
Федерациясында– 35%.
Қызметкерлердiң мiндеттi ... ... ... ... әрi ... және ... әлеуметтiк сақтандыру жүйесiне қатысуы кең етек ... жеке ... ... саны 2013 ... 1 ... 8,7 ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесі қатысушыларының саны 6,3млн.
адамға жетті.
Қазіргі таңда мемлекеттің ... ... ... ... 2013 ... 7 ... ... халқына
зейнетақы жүйесін одан әрі дамыту мәселелері жөніндегі үндеуінде жариялаған
тапсырмаларын кезең-кезеңімен іске ... ... ... ... қоры құрылды, БЖЗҚ-ға азаматтардың зейнетақы активтері ... ... ... ... ... ... Бұл ... инфляция
деңгейін ескере отырып нақты енгізілген жарналар мөлшерінде зейнетақы
жинақтарының сақталуына ... ... ... ... ... аз ... бір ... қамтитын әлеуметтік көмек
жүйесі қызмет етеді. Ол әлеуметтік төлемдер ... ... ... ... ... ... ... отбасылардағы 18
жасқа толмаған балаларға берілетін мемлекеттік жәрдемақылар, ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек және қолдау жүйесімен ... ... ... астам қазақстандық қамтылған. Еліміздегі ... ...... күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 2013 жылдың
үшінші тоқсанында 2009 жылғы осы кезеңдегі 10,5 % ... 3,1 % ... ... ... ТМД ... ... ... мәселен
2012 жыл қорытындысы бойынша кедейлік деңгейі Беларусьте – 6,3 %, Украинада
– 7,8 %, Ресейде – 11,0 % ... ... ... ... ... өмір сүру ... анағұрлым дамыған елдердегі
деңгейден қалыңқы.
      Аймақтық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармаларының
мәліметтері бойынша  2015 ... 1 ... аз ... ... 56,1 мың азаматтарға мемлекеттік атаулы ... ... ... әлеуметтік көмектің санында  64,7 пайызы
балаларға, 7,3 пайызы өздігімен қамтылғандарға, 6,4 ... ... ... ... ... жастағы адамдарға тайындалған.      Республика 
бойынша  аталған көмектің 1 алушыға ай бойындағы орта  ... ... ... ... ... ... ... бөлінген  қаражаттың 
58,1 пайызы  ауыл тұрғындарына төленді. 2015 жылдың қаңтар айының 1 күніне 
мемлекеттік жәрдемақы тағайындалған балалар саны 562,6 мың ... ... ... ауыл ... ... 72,2 пайыз. Мемлекеттік әлеуметтіктің
көмектерге (АӘК, БМЖ, тұрғын үй ... ... ... 75,6 ... ... дейінгі балалар жәрдемақысына арналған.Республика  бойынша  БМЖ  ... ай ... ... ... ... 1402,3 ... ... Аталған
мемлекеттік жәрдемақыға  бөлінген  қаражаттың  73,7 пайызы  ... ... ... ... ... 1 ... тұрғын үй көмегі 110  мың отбасына 
тағайындалды.   Тағайындалған тұрғын үй көмегінің үлесі  барлық мемлекеттік
әлеуметтік көмектердің (АӘК, БМЖ, ... үй) ... ... 14,1 ... ... көмектің  бірайлық ортақ мөлшері 2036,6 теңге.
2015 жылдың қаңтар айының 1 күніне үйде тәрбиеленетін және үйде ... ... ... 14,9 мың ... ... ... ... барлық мемлекеттік әлеуметтік көмектердің ортақ санының 2
пайызын құрайды. Аталған көмектің  ортақ мөлшері 3151,1 ... ... ... ... қаражаттың  51 пайызы  ауыл тұрғындарына
жіберілген (кесте-4).
Кесте 4 - Мемлекеттік әлеуметтік ... ... |2013 |2014 |2015 ... ... ... (АӘК) | | | ... мың адам |97,3 |60,7 |56,1 ... ... ... |1605 |1932 |1970,7 ... ... ... балаларға | | | ... ... (БМЖ) | | | ... мың адам |607,5 |569,3 |562,6 ... ... (тенге) |1172,7 |1266 |1402,3 ... үй ... | | | ... мың адам |125,6 |112,8 |110 ... мөлшері (тенге) |1951,4 |1838 |2036,6 ... ... және үйде ... | | | ... ... ... ... | | | ... мың адам | | | ... ... ... |- |- |14,9 |
| |- |- |3151,1 ... ҚР ... ... ... негізінде құрастырылған |
Еңбекақы төлеуде салалық және ... ... ... бюджет
саласы қызметкерлерінің жалақысы оның жалпы экономика бойынша деңгейінен
айтарлықтай артта ... ... ... ақы ... оның нәтижесіне
байланыстылығы бұзылған – жалақының өсу қарқыны еңбек ... ... ... ... ... ... төлемдердің алдыңғы
табыстарға және елдегі өсіп отыратын өмір сүру деңгейіне ... ... ... ... табылады. Сондай-ақ ... ... ... зейнетақы жүйесімен қамтылуы төмен.
      Осының салдарынан елде кедейлік сақталған. ... ... көп ... отбасылар мен ауыл тұрғындары ұшырайды. Кедейлер
санатында ... ... ... ... да бар, бұған табысының өзін-өзі
қамтуға жеткіліксіз болуы ғана емес, еңбек етуге ынталандырудың (жұмыспен
қамтуға жәрдемдесудің ... ... ... де ... ... ... және өмір ... арттыру үшін арнаулы әлеуметтік
қызметтерді көрсету белсенді пайдаланылады. «Арнаулы әлеуметтiк ... ... ... қиын ... ... адамдарға арнаулы әлеуметтiк қызмет көрсету сапасын арттыру шаралары
қабылдануда. Қазіргі кезде 80 мыңға жуық ... ... егде ... ... ... қызмет көрсетіледі.
      Жүзеге асырылып жатқан әлеуметтік қамсыздандыруды жаңарту шеңберінде
арнаулы ... ... ... ... ... арнаулы
әлеуметтік қызметтің кепілді көлемінің тізбесі айқындалды, ... ... ... Жұмыс істеп тұрған медициналық-әлеуметтік
мекемелердің базасында 13 өңірде 3 мыңға жуық ... ... ... ... болу ... ... ... әлеуметтік қызметтерді көрсетуге
үкіметтік емес ұйымдар тартылуда.
      ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді. «Қазақстан Республикасында мүгедектерді әлеуметтік қорғау
туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес мемлекеттік ... ... ... және ... ... кешенді шаралары
әзірленді. Тегін кепілді медициналық көмек көрсету, әлеуметтік қызметтердің
сапасын арттыру, ... ... ... қамтамасыз ету,
денсаулық жағдайын ... ... ... ... ... таңдау, кәсіптік
даярлау және қайта даярлау, еңбек ету қабілетін ... ... ... орналасуына жәрдемдесу мүгедектердің қоғам өміріне қатысуына тең
мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... имплементациялау ниетін растай отырып, Қазақстан 2008 жылы
Мүгедектердің ... ... ... ... Оны ... ... шеңберінде лайықты
ортаны қамтамасы етуге, өмір сүру функцияларын қалпына келтіруге қажетті
жағдай жасауға бағытталған 2012 – 2018 ... ... ... ... ... ... ету және ... жөніндегі іс-шаралар жоспары
кезең-кезеңімен іске асырылуда.
Халықты әлеуметтiк қолдау жүйесiнде шешімін талап ... ... ... ... сақталып отыр:
      1) мұқтаж адамдардың әлеуметтік қолдаумен жеткілікті қамтылмауы;
      2) ... ... ... ... оңалту қызметтері
тиімділігі жетіспейді;
      3) әлеуметтік қызмет көрсетудің ... ... мен ... ... ... ... орта жеткіліксіз дамыған.
      4) мүмкіндіктері шектеулі адамдарды қоғам өміріне ... ... ... ... ... қолдау жүйесінде осы және басқа проблемалардың
болуы ... ... ... ... ... олар
макроэкономикалық жағдайға, қаржы-экономикалық мүмкіндіктер мен жалпы
мемлекеттік және өңірлік ауқымдағы ... ... ...... ... көрсету механизмінің жетілмеуімен, әлеуметтік
қызметкерлер ... ... және ... ... еңбекақы деңгейінің жетілмеуімен және
салыстырмалы түрде төмендігімен байланысты. ... ... ... ... одан әрі ... бұл үшін ... бар сыртқы және ішкі
факторларды ... ... ... етеді. Әлеуметтік жүйе экономиканың
циклдық дамуына икемделуі тиіс және жаңа ... ... ... ... ... САЯСАТ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ ЖҮЙЕСІН ҚАМТАМАСЫЗ
ЕТУ МЕХАНИЗМДЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Қазақстандағы ... ... ету ... жетілдіру
бағыттары
Зейнетақымен қамсыздандыру мәселесі мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық
саясаты саласындағы басты ... бірі ... ... Алғашқы
зейнетақы жүйелерінің 100 жыл бұрын пайда болғанына және ... ... ... ... қарамастан, бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... күні
барлық елде жүргізілуде және ел үкіметтері ... ... ... ... үшін ... келгеннің бәрін жасауда. Бұл сондай-ақ
Қазақстан үшін де өзекті мәселе болып отыр.
Зейнетақымен қамтамасыз ету саласындағы іс-әрекеттер қазіргі ... ... ... ... ... қызмет болып табылады. Ол ұлттық
табысты қайта бөлу тетігі арқылы өзінде реттеу ... ... ... ... және ... ... экономикалық қатынастардың
нысаны ретінде қатысады. Себебі, ол қоғамның жұмыс істемейтін мүшелеріне
Қазақстанда зейнет ақы ... ... оның ... жағына қарай жетілдіріліп отыр. Қазіргі уақытта елімізде
тиімді зейнетақы ... ... ... ... ... табысын
арттыру мен экономиканың өсуі үшін жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... ... әлеуметтік дамуы жүзеге асырылып отырған экономикалық
даму модельдеріне ... ... өмір сүру ... бойынша
бағаланады. Әртүрлі елдерде ... ... ... ... ... міндеттеме көтеретін мемлекет ... ... ... ... тәжірибеге сүйене отырып тиімді
үлгіні енгізу арқылы әдістемелік негізін қалыптастырды. Зейнетақы жүйесінің
қызмет ... ... ... ... ... ... ... кезекті жүзеге асырылып отырған әлеуметтік-экономикалық
реформалар бірқатар ... ... ... ... ... ... кезде республикада зейнеткерлердің өмір сүру
деңгейін арттыруға мүмкіндік беретін тиімді зейнетақы ... ... ... экономикасының дамуы тұрғындарды зейнетақымен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрақтылық бұл жерде басты роль ойнайды. Зейнеткерлік
жастағы тұрғындардың топтарын ... ... ең ... кезекте ашық
қоғам шеңберінде әлеуметтік кепілдіктерді қамтамасыз етумен шартталған.
Қазақстандағы зейнетақы жүйесі ... екі ... ... ол дер ... зейнетақы төлеуге мүмкіндік береді, яғни
азаматтарды әлеуметтік ... ету ... ... ... ... ... қаржылары ел экономикасына инвестиция
көзі ретінде пайдаланылады, яғни ... ... ... 5- Әлем ... ... ... ... етудің
үлгілері
|Зейнетақы |Әдістемелік |Экономикалық ... ... ... | ... | | |
| | ... |Зейнетақы төлеу түрлері |
| | | ... ... ... ... ... ... ... қорларынан |
| | | ... |
| | | ... ... ... және |Бір орталықтан |-мемлекеттен ... ... ... ... ... |
|Германия |Бисмарк үлгісі |Үкіметтен реттеу |-мемлекеттен |
| | | ... ... ... ... ... ... |-мемлекеттен |
| ... ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... үлгі |Бір орталықтан |-мемлекеттен |
| | ... | ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ... негізінде құрастырылған.
Әлеуметтiк бағдарламалар, оларды жүзеге асырудың түрлері мен басқару
қағидалары, сонымен қатар мемлекеттiк емес құрылымдардың қатысу ... ... ... ... өте ... ... жүйесі бірқатар артықшылықтармен сипатталады,
оның ішінде елеулі рольді ... ... ... өйткені қорлар
салымшылардың мүддесін есепке ала ... ұзақ ... ... ... ... салады.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі қатысушыларының құқықтары мен заңды
мүдделерін ... ... және ... бұзылуын болдырмау жөнінде
жағдайлар жасау үшін министрлік мүдделі ... ... ... ... ... ... ... тәртібін одан әрі жетілдіру
жөнінде жұмыс жүргізуде. Жүргізіліп отырған іс-шаралар міндетті зейнетақы
жарналары ... ... ... ... ... азайтуға
мүмкіндік береді.
Дегенмен зейнетақы жүйесінің негізгі көрсеткіштерінің серпінді ... даму ... ... ... ... ... төмендеуімен қатар жүреді. Бұдан басқа жинақтаушы зейнетақы
жүйесін дамытуың негізгі ... ... ... ... ... ... ретінде зейнетақы жүйесінің
негізі модельдерінің қызмет ету тәжірибесін ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
қазіргі кезеңде ҚР-да зейнетақымен қамтамасыз ету екі жүйеден тұрады:
ынтымақтастық жүйе ... ... ... Мемлекеттік орталықтан
зейнетақымен қамтамасыз ету) және жинақтаушы (жинақтаушы ... ... ... ... жас ... үшін 63, ... ... болып белгіленген.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі жүзеге асырылатын салымдар мен зейнетақы
төлемдері арасындағы тіке ... ... ... ... ҚР
заңдарына сәйкес міндетті зейнетақы салымдарының толық және дер ... ... ... ... салық органдарымен жүзеге
асырылады. ҚР-ның еңбек және халықтық ... ... ... ... ... ету сферасында мемлектеттік саясатты
қалыптастыру қызметін атқарды.
Қазақстандағы зейнетақымен қамтамасыз етудің қазіргі ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету деңгейімен салыстырғанда
бүтіндей қарттардың ауқатты өмір сүруін ... ... ... әлі де ... ... және ... ... мәселелер
баршылық.
Қазіргі кезде Қазақстанда зейнетақымен қамтамасыз етудің көп ... ... ... ... ... ...... базалық
зейнетақы төлемдерін қарастырады. Ол зейнетақымен қамтамасыз ету туралы
заңға ... ... ... мен ... тәуелсіз зейнеткерлік жасқа
жеткен барлық азаматтарға төленеді.
2011 жылдың 1 қаңтарынан 1,6 миллионнан аса ... ... ... 30 ... арттырылды, нәтижесінде зейнетақы төлемдерінің
ең төменгі мөлшері 24047 теңгені, ... ... ... 36205 ... Ал ... ... ең ... мөлшері 52 226 теңгеге дейін
арттырылды. Зейнетақыны есептеу үшін ескерілетін табыс 32 ... ... ... ... ... ... ... жылы зейнетақы төлемдерінің мөлшері 11 пайызға арттырылды. Бұл
ретте 2011 жылға базалық зейнетақы ... ... ... ... деңгейінің 50 пайызын құрады.
Екінші деңгей (міндетті) – ынтымақтастық зейнетақы жүйесінен төлемдер
мен жинақтаушы қорлардағы салымдардан ... ... ... 1998 ... 1 ... жағдай бойынша еңбек стажы ... ... ... ... үш ... ... айлық табыс ескеріледі.
Ал жинақтаушы қорлардан төленетін төлемдер ... ... ... ... ... ... ... – бұл ерікті және кәсіби ерікті зейнетақы салымдары
есебінен төленетін ... ... күні 2 млн. 600 адам ... ... ретінде зейнетақы төлемдерінің төлеушілері ... Бұл ... ... ... ... ... ... міндетті ставка 10 пайызды құрайды. Бұл ... ... ... 1495 тенге, яғни 2010 жылға «Республикалық бюджет туралы»
Заңмен ... ... ... 10 ... ... ... сақтандыру элементтерін, мемлекеттік
бюджеттен ынтымақты әлеуметтік төлемдерді және аралас ... ... ... әлеуметтік қамсыздандырудың аралас моделі
қалыптасты ... 6- ... ... жүйесінің сипаттамасы
|Құраышлар |Алушылар, |Төлем көзі ... ... ... |
| ... | ... тг. ... ... ж ... ... ... |1 813 тыс. ... ... ... |
| | | | ... | | | ... ... |830 тыс. ... | | ... |5,7 млн. ... |507 ... | ... | ... | | ... ж ... қорғау ... |559,8 мың ... |85 533 млн. ... ... | ... | ... | |ң | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... |768 747 |Мембюджет |1 трил. 128 млрд. ... ... |мың. | | | ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... ... әрі ... ... проблемасы әлеуметтік сақтандыру жүйесімен және жинақ зейнетақы
жүйесімен қамту проблемасы болып табылады.
Отандық ... ... ... ... ... ... субъектілердің несие-қаржы ... ғана ... ... ... әлі іске ... ... ақы ... екі
мақсатты көздеуі тиіс: қарттар ... ... ... ... ... ... өтеу. Қазақстанда ... ... тек ... зейнетақы жүйесі көздейді. Ал жинақтаушы зейнетқы ... ... ... ... ... да зейнетақы деңгейін
түбегейлі арттыру мақсатында зейнетақы реформасын жетілдіру ... ... ... жылдың 1 қаңтарынан мемлекеттік зейнеткерлікке және зейнетақы
жинақтық жүйесі арқылы қаржыландырылатын зейнеткерлікке ... ... ... 1997 ... 20 маусымындағы «ҚР зейнетақымен
қамтамасыз ету туралы» заңы іске қосылды. Жыл ... ең ... ... және оның ... ... ... ... алады.
Қазақстан Республикасының «2014-2016 жылдарға арналған ... ... ... 2014 ... 1 қаңтарынан бастап, айлық есептік
көрсеткіштің мөлшері (АЕК) – 1852 теңге, ең ... ... ... ... – 20782 ... ... ... – 19966 теңге, базалық
зейнетақы ... – 9983 ... яғни ... ... 50 ... ... ... – 19966 теңге болып белгіленді.
2014 жылғы 1 қаңтардан бастап тағайындалатын зейнетақы есептеу кезінде
алынатын табыстың ең жоғарғы мөлшері (1852 теңге*39) = 72228 ... ... ... ... ... ... (72228*75%) болды.
Барлық зейнетақы төлемдерінің мөлшері 9 пайызға көбейтілді. Ал, ... ... ... ... зейнетақы мөлшері екі тәсілмен қаралды:
1)  Алып отырған зейнетақы мөлшерін 9 пайызға көбейту;
2) Зейнетақы мөлшері 01.01.2014 жылға ... 20782 ... ... зейнетақымен пропорционалды түрде  қайта қарау.
Сол сияқты АЕК-тің 1852 теңге болып ... ... ... ... да ... ... ... төлемдерінің мөлшерлері – тек қана жұмыс өтіліне ... ... үшін ... ... ... ... ... байланысты
болады.
Зейнетақымен қамсыздандыру Қазақстан Республикасында зейнетақымен
қамсыздандыру туралы Қазақстан Республикасы заңына сәйкес ... ... ... етудің қазақстандық моделі жаңа модель
деп аталады. Жинақ жүйесі жарна мен зейнетақы төлемінің арасындағы ... ... ... ... ... ету жауапкершілігіне
негізделген. Бұл жүйеге өту мемлекеттік бағдарлама негізінде іске асырылды.
Бұл ай ... ... ... ... аудару есебінен жүреді. Бұл
зейнеткерлер үшін де, мемлекет үшін де, зейнетақыны ... ... ... ісін жеңілдетеді.
Жоғарыда айтылғандай, ҚР-дағы зейнетақы жүйесі мемлекеттік
зейнетақы және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... төлеміне тоқталайық. Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... бір ... емес 1 ... рет қарау керек. Ресейде қазірге дейін осылай болып келе жатыр, өйткені
инфляция мөлшері жыл ... ... ... тура ... ... ... ... 8-пайыз деп жоспарланған, ал іс жүзінде 10-пайыздан ... ... ... заңнамасында халықтың орташа жалақысы өсуі
есебінен жыл сайынғы зейнетақы мөлшерінің артуы мөлшері қаралуы қажет.
Осыған байланысты, біздің ... ҚР 50 ... ... ... ... ... ... зейнетақыны сол елдердің халықаралық
ережелеріне сай тағайындау, яғни ... ... ... ... ... ... болар еді. Халықаралық тәжірибеде ең төмен зейнетақы мөлшері
жалақының 10-пайызын, ал ең жоғарғысы 55-75 ... ... ... ... ... ... ... салымшының
сеніміне кіру үшін күресуге, ... ... ... ... ... ... қоры мен оның өсу мәселесі қазіргі таңда ең үлкен
өзекті тақырыпқа ... ... ... ... ... ... идеясы – зейнетақы қорын инвестициялауға жұмсау Қазақстанда ... ... жоқ, ... ... бұл қаражатты бюджет тапшылығын
толтыруға жұмсайды. Дегенмен мемлекет оның ... үшін де ... және жеке ... ... ... ... мемлекеттік
құнды қағаздарға салады. 2001 жылы зейнетақы қорының 15 пайызы осы іске
жұмылдырылды. ... ... ... үлесі 75 пайызды құрайды. Бұл
Қазақстандағы жекешелендіру ісінің тікелей салдары, ... ... қор ... ... ірі ... құнды қағаз сатылымы
жоқ, құнды ... ... іске ... қиын іс боп қала ... Айта кету
керек, мұндай жағдай жинақ қорының қаржы жабдықтарының тізімін сақтауына да
байланысты. Дегенмен, ... ... ... ... емес құнды
қағаздарды инвестициялауға рұқсат етілген. Сондықтан зейнетақы реформасының
даму стратегиясының нарық капиталының құрылымын тығыз байланыста ... ... ... қор ... ... ... нақты
институционалды инвесторы ретінде қарастыруға болады. Бұл дегеніміз, ... ... ең ... экономиканың өсуімен дамуына өз қаржысын
сала алатын шынайы өз инвесторы бар ... сөз. ... ең ... ... біз енді ... ... алдында тұрмыз: қомақты қаржыны
қайда қоюға болады. Бұл басқа да мәселелердің ... ... ... ... қор ... ... болуында болып отыр, және
жинақ қорын экономиканың нақты саласына, оның ... ... ... толық өңдеуден өтпегендігінде болып отыр. Осы ақауларды
болдырмау үшін ... ... ... ... ҚР ... қағаздар
нарығының даму бағдарламасын қабылдады.
1997 жылы құрылымдық өзгерістер жүрді. Қазақстандық ... ... ... ... толығымен өзгертілді. Қағаздар
нарығы ... «ҚР ... ... ... ... ... «ҚР
инвестициялық қорлар туралы» заңдары қабылданды. ... ... ... ... мен ... ... Ал мемлекет өз
тарапынан бағалы қағаздардың табыс түсімін бюджет ... ... ... ... ... бағалы (құнды) қағаз түсімі төмендегені
байқалады, зейнетақы (ақша) қаржысы өсіп ... ал қор ... ... ... кірістер жасауға ұсынылмайды.
Инвестициалау үшін қажетті құралдардың жеткіліксіздігі жағдайында
келесідей жағдайларды жасауды ұсынады:
- ... ... ... ... ... оларды
депозитке салуға арналған, яғни оларды кем дегенде 30%-ын салу
керек. Қазіргі жағдай зейнетақы қорларымен банк арқылы ... орта ... ... ... ... ... Зейнетақы қорларына мүмкіншіліктер беру қажет.
- Ипотекалық бағалы қағаздардың нарығын ... ... қор құру ... ... ... ... ... инвестициялау.
Тәжірибені орындау келесідей жағдайда болуы мүмкін. Қажеттілікке
байлансты бір ғана өндірістік ... ... ... ... ... шығарады және белгілі бір сома мен белгілі бір ... ... ... ... ... ... алады және өздерінің
басқарушысын сайлайды. Егер жоба ... ... ... ... ... ... қатыса алуына мүмкіншілік бар [25].
Ұзақ мерзімді тұрғын – үй ... ... және ... ... ... ... ... ол тұрғын –үй құрылысын
қаржыландыруды, тұрғын –үй проблемаларын, тұрғын –үйге бағалардың ... оның ... ... ... ... ... активтерін инвестициялаудың ұсыныстарымен
бір шешім жасауға болады, яғни осы ... ... ... ... ... ... тағы да зейнетақы жинақ қорларының активтері арқылы барлау
керек және ... ... ... ... өңдеулері мен тасымалдауларын,
мұнайды қою мен ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Бүгін Қазақстанның зейнетақысының жүйесін ... бір ... ... ... ... қысқартады және жеткілікті түрде
тәуекелді шара болып табылады. Жинақ жүйесінің проблемасының бірі ... ... ... тап ... ... ... бұл ... дәрежеде төлем төленетін мамандарға және экономикалық жағдайы бар
адамдарға, яғни ... алу үшін ... ... ... ... ... жылдың басталуына зейнетақы жинақтау қорларындағы зейнеткерлік
жиналымдар 1 860 млрд. теңге құрады, бұл ... ... ішкі ... ... ... ... еліміздің экономикасын дамыту үшін
ішкі инфляциялық емес көздер болып табылады. Зейнетақы қорлары — ... ... ... ... мәнін ескере отырып, зейнетақы жинақтау
қорлары ... ... ... қатаң реттеледі.
            Неғұрлым маңызды учаскелердің бірі болашақ зейнетақыны
көбейтуге ... ... ... ... ... табылады.
Соған сәйкес мұнда үлкен тәуекелдер бар, сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... Зейнетақы активтері
портфелін диверсификациялау бойынша, яғни ... ... ... және ... ... салуға болатындығы нормалары белгіленеді.
            Беріректе мемлекеттік емес құнды ... ... ... ... ... ... экономикаға тікелей салу мүмкіндігі
шектеулілігімен байланысты ... ... ... ... ... тікелей басымдықты түрде кәсіпорындарға берілді.
            Қаржы дағдарысы зейнетақы жинақтау жүйесін одан әрі ... ... ... дер ... ... ... әлсіз
тұстарды көрсетті. Біз экономикалық өсу кезеңінде біздің салымшыларымыздың
қандай да бірі дағдарыста өз ... ... ... ... оны алар ... ... ... қаржы құралдарының табыстылығы
төмендегенде жоғалуы (немесе төмендеуі) мүмкін.
            Салымшылардың зейнетақы төлемдері құқығын алу ... ... ... ... ... сақталуын қамтамасыз ету туралы
Заң баптары нақты жұмыс істеуде. 2003 жылдан бастап заң ... енді ... ... ... мемлекет жианқталудың барлық кезеңі үшін жинақталған
инфляция деңгейі және ... ... ... ... ... ... ... арасындағы айырмашылықтарды салымшылардың
(зейнетақы ... ... ... есебіне төлемді жүзеге асырады.     
            Зейнетақы жинақтау қоры практикасында 5 жыл ... ... қоры ... ... көрсеткішінен жүйе бойынша орташа
есептелген табыстылық деңгейінен ... ... ... ... ... Бұл ... толтыру қордың барлық ... ... ... ... ... орындалады. Бұл дағдарысты кезеңде
мемлекет те, ... ... да ... заң ... ... ... ... қамтамасыз етті.    
            2009 жылы қорлар арасында ... ... ... барлық зейнетақы жиналымдары соңғы жасалған келісім-шартқа
сәйкес ашылған бір есепшотта ... «Бір ... – бір қор» ... ... заңдылықтар талабын жүзеге асыру іс жүзінде аяқталды.
            ... ... ... одан әрі ... ... ... ... индустриализация бағдарламасына
қорлардың қатысуы арқылы зейнетақы активтерін инвестициялауды оңтайландыру
қарастырылуда. ... ... ... ... ... реттеу жетілдірілетін болады.
            2011 жылдан бастап бірқалыпты және ... ... көшу ... бұл үшін бір ... екіншісіне көшу
тәртібі, АИС-ті өзгерту, есеп жүргізу тәртібін анықтау бойынша нормативті
базаны дайындау жөніндегі ... ... ... 2012 ... ... ... қорына зейнетақы активтерінің үшінші - ... ... ... Инвестициялық портфельдердің енгізілуімен
зейнетақы жасына жетпеген салымшылар белгілі бір портфельді таңдауға құқылы
болады, ал зейнетақы жинақтау ... ... ... ... және ... ету ... үлкен жұмыстар тұр.
            Зейнетақы жүйесін жетілдіру мақсатында шешімін табуды қажет
ететін ... ... бірі ... басу ... ... зерттеу болып табылады (зейнет демалысына шыққанға ... ... ... ... ... қатынасы). Зейнетақыны қалыптастыру
зейнетақы жинақтау қорына міндетті зейнетақы жарналары есебінен ... және ... ... ... шығу ... ол ... құқылы: зейнетақы аннуитеті келісім-шартын ... ... ... ... ... ... алуға немесе зейнетақы жинақтау
қорымен бұрын жасалған зейнетақыны қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Бұл ретте салымшыға варианттардың
әрқайсысының барлық артықшылықтары мен ... ... ... ... жыл ішінде жинақтаушы зейнетақы қорлары жұмыс істейтін халықты
зейнетақы жүйесіне бірте-бірте тарта отырып, үлкен жұмыс ... ... ... ... ... ... 3 трлн теңгеден астам
болатын 11 жинақтаушы зейнетақы қоры жұмыс істейді (кесте-7):
Кесте 7 - ... ... ... нарығының құрылымы
|Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің институционалды |1.01.2012|1.01.2013|
|құрылымы | | ... ... ... саны |11 |11 |
|- оның ... ... ... инвестициялық | | ... |11 |11 ... ... ... | | ... ... ... филиалдарының саны |79 |120 ... ... ... саны |51 |0 ... ... инвестициялық басқаруды жүзеге | | ... |13 |13 ... саны | | ... қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар | | ... саны |10 |10 |
|- оның ... ... ... ... | | ... |6 |6 ... | | ... ... ... мәліметтері негізінде құрастырылған |
01.05.2013 жылғы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... АҚ.
2013 жылғы 1 қаңтар айына ең көп жинақталған зейнетақы қаражатының
сомасына 4 қор ие болды: барлық ... ... ... қаражатының
жалпы көлемінен «Қазақстан Халық Банкі» – 1 060,3 млрд. ... ... – 624,6 ... ... ... ... Үміт» - 401,0 млрд. теңге
(12,6%) және «Грантум» - 304,4 ... ... (9,6%) ... ... осы 4
қордың үлесіне барлық жинақталған зейнетақы қаражатының 75,1 %-ы келді.
2012 жылдың ... ... ... ... шарттарына сәйкес
сақтандыру ұйымдарына алушылардың жинақталған зейнетақы ... ... ... ... ҚР ... зейнетақы жүйесінің 1.01.13ж. жағдай
бойынша ... ... 30,2 ... ... 16 891 ... ... ... төлемдері және қорлардан сақтандыру ұйымдарына аударымдар
2012 жылғы 1 қаңтармен салыстырғанда 89,8 ... ... ... 38,5%-ға
ұлғайып, 38,5 млрд.теңге болды (кесте-8).
Жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... ... кезеңде маңызды өзгерістер орын алған жоқ. Бұрынғыша,
инвестициялықпортфельдің ... ... ҚР ... бағалы қағаздары
және ҚР эмитенттерінің корпоративті бағалы қағаздары құрайды.
Кесте 8 - Салымшылардың (алушылардың) жинақталған зейнетақы ... ... ... ... |
|көлемі, млрд.теңге | | ... ... ... қаражаты |2651,4 |3183,2 |20,1 ... ... |2003,7 |2 470,1 |23,3 ... ... кіріс |555,1 |667,4 |20,2 ... ... ... ... | | | ... инвестициялық кірістің үлесі |20,9 |21,0 |0,1% ... ... ... ... негізінде құрастырылған ... ... 1 ... ... ... ... басқаруда болған
зейнетақы активтерінің жиынтық көлемі ағымдағы жылдан бастап 536,1 млрд.
теңгеге ... ... ... 3 188,3 ... ... болды. (сурет-11)
Ескерту: Әдебиеттер негізінде құрастырылған
Сурет 11- Зейнетақы активтерінің жиынтық көлемінің өзгеру динамикасы
Болжамдарға сүйене ... ... ... ... тұрғысына қарай едәуір өзгерістер орын алады. Қазіргі уақытта
зейнеткерлікке шыққан зейнеткерлер толық зейнетақы алу үшін ортақ ... ... ... болғандықтан, зейнетақымен қамсыздандырудың негізгі
көзі тек қана ортақ жүйе болып табылады. Бағалаудың көрсетуі ... ... ... жаңадан зейнеткерлікке шыққан тұлғалар арасында толық зейнетақы
алуды талап ететін еңбек өтілі бар зейнеткерлер болады. 2020 ... ... ... ... ... ... мөлшері төмендей бастайды. 2040
жылға қарай ... ... ... ... ... жүйемен
алмастырылады.
2013 жылдан бастап Қазақстанда еңбекке жарамды адамдар ... ... ... ... ... ... ... Бұл үдіріс 2025-2026 жылдарға дейін ... Бұл ... ... демографиялық жағдайына байланысты екен. Оны мамандар былай
түсіндіреді: мәселен, 2013 жылы ... ... ... 1995 ... ... қосылады. Ал 1995 жылдар кезінде елде бала туу көрсеткіші ... Ал биыл ... ... еңбекке жарамсыздар қатарына ... ... ... «бэби-бум» кезінде дүниеге келгендер қосылады.
Яғни бұл - 1948 жылы туылған ерлер мен 1953 жылы ... ... ... 2012 жылы ... ... саны 63,6 ... болса (оның 31,7
пайызы әйелдер), 2030 жылы бұл ... 58,3 ... 2050 жылы ... ... 26,5 ... әйелдер) төмендейді. Сонымен қатар, айта кетер
тағы бір ... ... саны 2012 жылы ... тұрғындардың 10
пайызын құраған, оның 7,2 пайызы әйелдер болған. Ал 2030 ... ... саны ... ... 13,6 ... 2050 ... дейін 15,3
пайызын құрайды деп күтілуде. Ал оның 10,7 пайызы әйелдер ... ... ... ... ... жинақтау қорларындағы жинақтары ерлермен
салыстырғанда 25 пайызға төмен. Ал ... және ... ... ... ... ... 2015 жылы бұл 50 пайызға дейін жетуі
мүмкін. Ал 2018 ... ... ... ... теңгерімсіздікке әкеледі. Оның
салдары әйелдердің мүлде төмен зейнетақы алуына әкеп соқтырады. Осыған орай
Қазақстан ... ... шығу ... әр жыл сайын 6 ай қосып, 58-ден 63-
ке көтеруді ойластырып ... ... ... ... ... ... ... орын алуда.
Германияда 2012-2019 жылдар аралығында зейнетке шығу межесін біртіндеп
65-тен 67 жасқа ұлғайту ... ... ... ... 65 жасқа) мен
Испанияда (65-тен 67 жасқа) бұл үдеріс 15 ... ... Ал, ... ... ... ... ... жасын бірден 60-тан 65-ке көтерді.
Мұндай өзгеріс жасауды ... ... ... және ... ... де
ойластырып жатқан көрінеді. Сонымен қатар, АҚШ, Франция, Жапония, венгрия,
Польша, Чехия сынды елдерде де әйелдердің ... шығу жасы ... ... 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму
жоспарында жақын онжылдықта әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты, жақын келешекте
қолданыстағы зейнетақы жүйесіне параметрлік өзгерістер ... ... ... және ынтымақты деңгейлерде зейнетақы төлемдерінің ... ... ... өзекті мәселенің бірі болып тұр. ... ... ... ... ... ... мөлшері 2015 жылға
ең төмен күнкөріс деңгейі ... 60%-на ... ал ... төлемдері жыл сайын инфляция деңгейіне қарай міндетті түрде
өсіріліп тұрады.
Қазақстан  Үкіметі 2011 ... ... ... ... ...
2020» бағдарламасының аясында тұрғындарды жинақтаушы зейнетақы жүйесімен
қамтуды кеңейту ... ... ... бағдарлама өз бетінше ... ... мен ... аз ... ... жұмыспен
қамтуға белсенді жәрдемдесуге ғана емес, өз бетінше жұмыспен қамтылған
адамдарды ... ... ... ... да ... Жұмыспен
қамту бағдарламасының нәтижесінде жинақтаушы зейнетақы жүйесімен қамтылған
өз бетінше жұмыспен айналысатындардың саны 2016 ... ... ... ... ... ... ... Бұл ретте бағдарламамен қамтылған өз ... ... ... 60 %-ы ... ... ... ... Өз бетінше жұмыспен айналысатындардың жалақысын төлеуге жұмсалатын
субсидия сомасынан   10 % мөлшерінде міндетті зейнетақы ... ... Өз ... ... ... екінші бөлігі (40 %) өз
пайдасына 22,2 млрд. теңге сомасында ... ... ... ... бір ... өз ... жұмыспен айналысатындардың жинақтаушы
зейнетақы жүйесіне қатысу есебі мен мониторингін ... ... ... ... ... жүйесін дамытудың келешек
перспективалары ұлттық ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты, оның басты құрамдас бөлігі
қоғам мен ... ... ... ... жалпы рентабельдігіне
тікелей әсер ететін тыныс-тіршілігінің барлық ... ... ... ал ... ... жоспарлаудың  негізгі басымдығы
халықтың тұрақты өсуі, өмір сүру деңгейінің артуы және олардың ... ... және бола да ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесін дамыту және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының маңызды және қажетті элементіне айналды.
Республиканың міндетті әлеуметтік ... ... ... анықтайтын
құқықтық база жасалды. Оның сақтандырудың басқа түрлерінен айырмашылығы
ол еңбек ... ... ... ... ... ... материалдық
қамсыздандырылмаудан қорғайды. Сондықтан әлеуметтік сақтандырумен ең
бірінші ... өмір ... ... көзі жалақы немесе табыс болып
табылатын өз еңбегі есебінен өмір ... ... ... мен адамдар
қамтылған. Осылайша, міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі ... ... ... ... қатысушылары арасында
қатынастарды реттейтін, мемлекетпен белгіленген және кепілдендірілетін
нормалар мен ... ... ... ... ... ... ... мыналар болып табылады:
1. Міндетті әлеуметтік ... ... ... заңдылықтарын
сақтаумен орындаудың ортақтығы;
2. Әлеуметтік төлемдерді қамтамасыз ету үшін мемлекетпен ... ... ... жүйесіне қатысудың міндеттілігі;
4. Әлеуметтік қатерлер төнгенде ... ... ... ... ... ... ... жүйесі қатысушыларының әлеуметтік
қатерлер төнгенде әлеуметтік төлемнің міндеттілігі;
6. Міндетті әлдеуметтік ... ... ... ... ... ... ... міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі қатысушыларды
әлеуметтік ... ... ... ... ... 2005 ... ... қатысушылары үшін әлеуметтік төлемдер жарғылық капиталы жүз пайыз
мемлекеттің қатысуымен құрылған «Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл
жағдайда қордың қаржылық ресурстары «Міндетті ... ... ... ... ... келесі ставкалар бойынша төленетін
Қорға ... ... ... және ... салықты қайта бөлу
жолымен қалыптасады:
2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап - әлеуметтiк аударымдарды ... 1,5 ... ... 1 ... ... - ... аударымдарды есептеу
объектiсiнен 2 пайыз;
2007 жылдың 1 ... ... - ... ... есептеу
объектiсiнен 3 пайыз;
2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап - әлеуметтік аударымдарды ... 4 ... ... 1 ... ... - ... аударымдарды есептеу
объектісінен 5 пайыз.
2012 жылдың 1 қаңтарынан бастап - ... ... ... 10 пайыз [28].
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары болып олар үшін
әлеуметтік ... ... және ... ... туғанда
әлеуметтік төлем алуға құқығы бар жеке ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтыған
тұлғалар табылады. Қор негізгі қызметін ... ... ... ... және өз ... бойынша өз активтерімен жауап
береді. Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қоры ... тыс ... ... құрылған және мемлекеттің бюджет жүйесіне ... ... ... сәті ... ... ... мақсат болып
табылады: 1) еңбекке қабілеттілігінен айрылған жағдайда - өкілетті органмен
медициналық қорытындының ... ... ... ... ... күннен бастап; 2) асыраушысынан айырылған жағдайда; ... ... ...... ... ... өкілетті
органға жұмыссыз ретінде міндетті әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... 4) ... және ... ... табысынан айырылған жағдайда – еңбекке жарамсыздық парағында
көрсетілген жүктілік пен тууы бойынша еңбек ... шығу ... ... ... баланы асыраумен байланысты табыстан айырылған жағдайда ... ... ... ... баланы асыраушы жұмысшының еңбек
демалысына шығу күнінен; 6) бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайда - туу туралы куәлікте көрсетілген
туылған күнінен бастап төленеді. Екі немесе одан да көп ... ... ... айырылған жағдайда әлеуметтік төлем әрбір бала үшін
жеке және республикалық ... ... ... ... ақы
мөлшерінен кем емес мөлшерде тағайындалады. Ал ... ... ... ... ... туралы Заңмен белгіленген минимальды жалақының
10 реттік мөлшерінің 40 пайызынан аспайды.
2007 жылы ... ... ... ... ... ... ... қызметті баланы тәрбиелеумен үйлестіру мүмкіндігін қамтамасыз ету
мақсатында 2008 жылдың 1 қаңтарынан жұмыс істейтін ... үшін ... бала ... міндеті әлеуметтік сақтандыру енгізілді. Осыған байланысты
Қордан төленетін әлеуметтік төлемдер сомасы 2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... негізгі
мақсаты міндетті әлеуметтік аударымдар аударылған ... ... ... мемлекеттік жәрдем ақылармен қатар қатер төнген
жағдайда қосымша ... ... ету ... атау ... ... ... қоры» АҚ-ның қызметін ... ... ... ... ... ... әмбебап
механизмі бола алмайтындығын көрсетті. Ол экономика, еңбек нарығы, қоғам
дамуының деморафиялық жағдайы және ... да ... ... ... ... ... өзгерістері, тұрғындар табысындағы
алшақтықтың ... ұзақ ... ... өзгерістер, тұрғындардың
өмір сүру ұзақтығының өсуі – осы және ... да ... одан ... сақтандыру институттарының экономикалық, құқықтық ... ... ... ... етеді. Бұның
барлығы әлеуметтік қорғау мемлекет монополиясы емес, субъективті ... ... Оның ... ... ... жұмыс берушілер,
жұмысшылардың өздері, қоғамдық ұйымдар, бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Әлеуметтік қорғау тек ғана ... ... ... ... ... ... жауап бермейді, ол жұмысшы, жұмыс ... ... ... жағдайында жеткілікті тиімді бола алады.
Қазақстан Республикасында әлеуметтік қамсыздандырудың ... ... құру ... ... олар әр бір ... сәйкес ерекшеліктермен
сипатталған. Осы немесе басқа да жүйені өңдеу және ... ... ... және сол ... ... жүйелердің
халықаралық құру тәжірибесі ескерілді.
Әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру кезінде ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет арқылы,
мемлекеттік қор арқылы немесе жеке ... және ... ... ... Әрбіреуінің нұсқасы өзінің жетісітігі мен кемшілігі
болады. Ең маңызды ... ... яғни оны ... ... ... ... ... (оның кіріспесі немесе кететін ... ... ... көзі ... ... ... ... жүйесінде төлемдерді ұсыну
шарты, олардың ... мен ... ... жарналарының жүйесімен
өзара байланысты, бұл ... ... ... ... ... ... ... және осылайша олардың
индивидуальды салым есебінің ... ... ... ... ... ... ... да формаларынан елеулі ажыратылады:
1. Сақтандырылғандар алынатын табысты жоғалтудан қорғанады, бұл қатер
төнген жағдайда кедейшіліктен сақтануға кепілдік береді;
2. Сақтандыру ... ... тек ғана ... ... ... мүшелері бола алады.
Әлеуметтік қатерлер төнгенде жүзеге асырылатын ... ... және оны ... ... келесі түрде көрсетуге болады
(кесте-9).
Кесте 9 - ... ... ... жағдайдағы әлеуметтік қорғау
механизмдері
|Әлеуметтік ... ... ... ... көзі ... | | |
| ... ету |1.Жұмыс берушінің жауапкершілігін |Мемлекеттік бюджет |
|қабілетінен ... ... ... ... ... |2. ... ... сақтандыру |сақтандыру қоры |
| ... | |
| |3. ... ... ... | |
| ... ... ақы беру | ... |1.Барлық азаматтарға мемлекеттік |Міндетті әлеуметтік |
|айырылу ... ақы ... қоры |
| |2. ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... үшін жұмыспен қамтуға ... ... |
| ... ету, кәсіби қайта дайындау, | |
| ... ... ... | ... ... ... зейнетақы жүйесі ... ... ... ... ... ... ... орталығы|
| | ... ... | ... ... пен ... жәрдем ақы тағайындау |Міндетті әлеуметтік |
|баланың туылуы | ... қоры |
|1 ... ... |Әлеуметтік жәрдем ақы тағайындау |Міндетті әлеуметтік |
|баланы күту | ... қоры ... ... ... ... ... ... |
Қазақстанда ... ... ... ... қамтамасыз етудің
бірінші деңгейі – мемлекеттік базалық әлеуметтік қамтамасыз етумен өзара
байланысқан. Мысалы, жұмысын жоғалту немесе ... ... ... ... төнгенде жұмысшы немесе оның жанұя ... ... мен ... ... ... ... құқылы.
Жұмысберушімен еңбек міндеттемелерін ... ... ... ... ... сақтандару келісімі жасалған жағдайда да
жеке сақтандыру компанияларынан сақтандыру төлемдері төленеді.
Әлемдік қаржылық ... ... ... ... әлеуметтік
қамтамасыз ету шығындары қысқарған жағдайда ... ... және ... ... төлемдер өз уақытында төленіп отырды. Бұл
кезде аталған төлемдер мөлшері Жолдау шеңберінде жыл ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша ӘСМҚ-нан
төленетін әлеуметтік төлемдер 2010 жылы ... 2011 ... ... ... ... ... ... жыл сайын
күнкөріс минимумы мөлшерінің өсуі салдарынан өсіп ... ... ... ... ... ... жалақыға ауыстыру
коэффициенттерін есептеуде Қазақстанда орташа жалақының өсу ... ... ... ... ... ... мен ... төленетін әлеуметтік төлемдердің өсу қарқынынан
жоғары екендігін атап көрсеткен жөн. Осыған ... ... ... екі түрі ... ... ... республика бойынша орташа
айлық жалақының 30% -ын құрайды.
Жаһандану кезеңінде шын мәнінде тұрақты және ... даму ... ... тұрмыстық жағдайын қамтамасыз ... ... ғана ... ... айта ... жөн. ... экономикалық
өсу сәйкес әлеуметтік мәселелерді шешпейінше қоғамдық қайшылықтарды жеңе
алмайтындығын, ... ... ... ... ... мүмкін
екендігін еске сақтау қажет.
Экономикалық өсудің біртексіздігінен ... ... ... ... ... Мысалы, Балтық елдері, Ресей, Украинада минимальды
жалақы мөлшері ... ... ... ... көп. ... ... ... алғанда минимальды зейнетақы мөлшері минимальды
жалақы мөлшерінен көп. Мысалы 2015 жылы ... ең ... ... ... Зейнетақының ең төменгi мөлшерi – 23 692 теңге.
Әлеуметтік қамтамасыз етудің ... ... ... тұрғындардың әлеуметтік қамтамасыз етілуінің ... ... бірі ... ... Әлем ... ... 80- пайызға
дейіні әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесінің барлық ... ... ... ... ... ... өмір ... Дегенмен, бұл
жүйе әлеуметтік тұрақтылық пен ... ... ... ... ... ... ... қорғанышын жоғалту кезінде, мемлекет
әлеуметтік қорғауды барлық азаматтарға мемелекеттік жәрдемақы түрінде, бір
дәрежеде, сол ... ... ... ... әлеуметтік қорғануды
кепілдендіреді. Қордан басқа міндетті, қажетті әлеуметтік қамсыздандыру
жүйесі ... ... және ... ... қамсыздандыру орталықтары,
оның территориялық ... ... ... бойынша мемлекеттік
орталықтар болып табылады. Олардың ... ... ... ... ... бюджеттік ерекшелік бойынша, республикалық
бюджеттен қаржыландырылады.
Қоғамның қосымша көмек алатын белгілі бір бөлігіне ерекше ... ... ... ... ... ... мөлшер анықтау әдістемесін
жетілдіру қажет. ... ... ... ... ... өзгерту мен персонификациялау есебінен іске асатыны белгілі.
Тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесін ... ... ... ... жүргізу қажет: құқықтық қамтамасыз ету, қаржылық және ... ету. ... ... ... ... ... ... осыған байланысты, халыққа өзін қызықтыратын барлық сұрағына жауап
ала алатындай жағдай жасау керек. Осы ... БАҚ ... ... ... ... түсіндіру жұмыстары жүргізілуі керек. Әлеуметтік
сақтандыру ... ... ... ... ақпараттандыру үшін
ақпараттық бюро құру ... ... ... ... ... ... барлық топтарының
өмір сүруінің алдыңғы қатарлы әлеуметтік стандарттары мен ... ... ... болып табылады. Дамудың ... ... ... міндеттері мыналар болып табылады: біріншіден, тұрғындарды
әлеуметтік қорғау дәрежесі мен ... ... ... ... ... оңтайландыру; үшіншіден, әлеуметтік сфера салаларын жан-
жақты дамыту. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... тұрмыстық жағдайын,
тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыру болуы тиіс, бұл өз кезегінде ... ... ... ... болып табылады. Республикада
бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің халықаралық стандарттарын ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа
көзқарастар қолданылады. Бұл мақсаттарға қол жеткізу нарықтық экономика
шарттарына сәйкес әлеуметтік қолдау жүйесін ... ... ... ... осы ... нақты қажет қоғам мүшелерін қолдауға өзінің
жауапкершілігін күшейтеді деген сөз.
Халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... жоғарылату, кедейлікті төмендету, әлеуметтік
тәуекелдердің алдын алу мақсатында ... ... ... ... ... ... қорларының қалыптасу мен ... ... ... ... болады.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімді қаржылық саясаты қаржылық механизм
арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... әлеуметтік қорғау
жүйесінің қаржылық саясатының даму ... осы ... ... ... ерекшеліктерін көрсете алады.
Халықты әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлі жүйесінің ... ... ... ... ... берушi мен жұмыскер арасында
жауапкершілікті бөлу арқылы қамтамасыз етуге болады.
Біріккен Ұлттар ... мен ... ... ... ... тұжырымдамаға сәйкес көптеген елдерде халықты әлеуметтік қорғау
жүйесін қаржымен ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ал, әлеуметтік қамсыздандыру мен ... ... ... ... ... қамтығандар мен шағын
кәсіпорында жұмыс істейтіндерге ... ... ... етеді.
Зерттеулер нәтижесі халықты әлеуметтік қорғау жүйесін қаржымен қамтамасыз
етуде мемлекеттің қатысу деңгейі ... ... ... ... әсер ... ... Германия, Нидерланды елдерінде халықты әлеуметтік қорғау
жүйесін мемлекеттік бюджет арқылы қаржыландыру деңгейі Испания, ... ... ... ... ... төмен, бірақ олар әлеуметтік
қорғаудың жоғары деңгейіне жеткен елдер қатарына жатады. Керісінше, ... ... ... ... шығындардың 79 пайызын бюджет арқылы
қаржыландырады және ол да ... ... ... ... ... қатарына жатады. Демек, халықты әлеуметтік қорғауға ... ... ... ... ... емес, үкіметтің
саясатымен тығыз байланысты [29].
Қазақстандағы ... ... ... қамтамасыз ету
тұжырымдамасын әзірлеудің негізіне мынандай ... ...... ... ... мемлекет ретінде қоғамның
барлық мүшелеріне әлеуметтік тәуекел ... ... ... ең төменгі
әлеуметтік стандарттар шеңберінде залалдарды ... ... ...... ... орын ... қоғамда ынтымақтастық
қағидасы кедейлерге берілетін атаулы әлеуметтік трансферттердің ІЖӨ-дегі
үлесінің жоғарылауын, жалақының деңгейін көбейту ... ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесінің қаржылық
институттарының трансакциялық шығындарын төмендете отырып, ... ... ... ... жағдай жасауын айқындайды.
Әлеуметтік қорғаудың экономикалық мақсатын жүзеге ... ... ... мен ... ... қатынастар мен оларға
тиесілі қаржылық тұтқаларсыз мүмкін емес.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің қаржылық механизмі үш ... ... ... ... ... ... бюджеттік механизм және
әлеуметтік бюджеттен тыс қорлардың механизмі;
-сақтандыру механизмі;
-кәсіпорындар мен ұйымдардың бизнестің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... көрсететін қаржы механизмінің жаңа моделі
ақпаратпен қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... ... база қалыптастыру болып табылады.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің қаржы ресурстарын басқаруда ... ... ... ... ресурстарының қалыптасуы, қаржыландыру көздері, қолдану
бағыттары, әлеуметтік көмекті алушылар құрамы, сақтандыру жарналары ... дер ... ... ... ... әлеуметтік қорғауды қаржымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ету институттары ... ... ... деңгейі және Конституциядағы, басқа да
осы саланы реттейтін заңдардағы кепілдік деңгеймен салыстырмалы әдіс арқылы
анықталады.
Қазақстан Конституциясына сәйкес ... ... ... ... ауруына байланысты, асыраушысынан айырылған жағдайда белгілі
бір деңгейде кепілдік ... ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігін талдау ең төменгі, ... ... ... төлемдердің көлемі мынадай көрсеткіштермен
салыстырылады:
1)ең төменгі күнкөріс деңгейімен;
2)орташа жалақының көлемімен;
3)халықты ... ... ... бөлу ... орташа көлемімен.
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігі, бюджеттен тыс қаржыларды
қолдану, қаржы ағымдарын қолдану ... ... ... да белсенді
тетіктерді қолданып, халықты әлеуметтік қорғаудың басым ... ... ... қорғау саласындағы салықтық реттеудің тиімділігінің
бір дәлелі соңғы кездері еңбекақы ... ... ... ... ынтаны
жоғарылату және жұмыскерлер ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Осының әсерінен екі жақты тиімділікті атап көрсетуге болады: бір жағынан
халықтың ... ... ... ... ... ... ұлғаяды, екінші жағынан аталған салықтың фискалдық рөлі артады.
Әлеуметтік салық пен жеке ... ... ара ... ... ... ... Аталған коэффициенттің неғұрлым жоғары
болуы әлеуметтік мақсатқа жұмсалатын түсімдердің жоғарылауына мүмкіндік
береді. ... ... ... әлеуметтік қорғау Тұжырымдамасы
әлеуметтік қорғаудың, кейбір жағдайларға ... ... ... бола ... және ... ақы ... ... қатысу арқылы
өзін қамтамасыз ете алмайтын азаматтардың өмірлік ... ... ... және ... ... бір ... ... етуін көздейтін
жүйе ретіндегі негізгі механизмдерін айқындайды.
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінде әлеуметтік сақтандырудың маңызы
зор. ... ... ... ... ... ... анықтауда әлеуметтік сақтандырудың тиімділігін анықтау
өзекті ... ... ... ... сақтандырудың тиімділігі
әлеуметтік мақсаттардағы сақтық қатынастарын қолдану ерекшелігін көрсетеді.
Сондықтан да ... ... бір ... ... ... сақтандыру
деңгейі, халықты әлеуметтік қорғауға арналған сақтандыру қаражаттарының
шоғырлану мен қолдануының ... ... ... ... нәтиже-әлеуметтік сақтандыруға қатысуда барлық қаржылық-
ұйымдастыру шарттарын орындаған кезеңнен бастап жеке ... ... ... орай ... ... ... ... дамуы
әлеуметтік тәуекелдердің зардаптарын толық өтеуге жағдай жасамайды. Бұл
әлеуметтік тәуекелдің көлеміне байланысты, ұлттық ... ... ... ... даму ... ... әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігін бағалай келе мынандай
қорытынды жасауға ... ... ... жүзеге асырылатын табысы ең
төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халыққа қаржылық көмек ... ... ... кешенді түрде көңіл бөлген жөн. ... ... ... ... ... ... сол арқылы
олардың тиімді қызмет етуіне материалдық және ... ... ... ... ең ... ... деңгейіне жеткізу үшін бюджет
қаражаттары неғұрлым көбірек ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңде әлеуметтік саясат екі ... ... ... ... ... қолдауынсыз болмайтын тұрғындардың
әлеуметтік әлсіз топтарын ... және ... ... ... ... ... ... саясат әрекеті
тұрғындардың жұмысбастылығын және өмір сүрудің ... ... ... ... ... халыққа жолдауында негізгі
басымдықтардың бірі еңбек нарығында оқыту, қайта дайындау, жаңа ... ... ... ... ... ... азаматтарды еңбекпен
қамтуға ықпал ету болып табылатын ... ... ... роль
берілді. Тұрғындардың өнімді белсенді ... ... ... ... ... және ... негізінде елдің әлеуметтік-
экономикалық дамуында барлық әлеуметтік топтардың жиынтық еңбек ... ... ... ... үшін ... ... ... емес секторларының өкілдерімен ... ... ... ... ... жеткілікті жаңа болып табылады. Бұл тек
ғана әлеуметтік саясатқа ... ... ... ... сонымен қатар жаңа
нарықтық құрылымдар тиімді әлеуметтік саясатты жүзеге асырудың ... бірі ... да ... ... әлеуметтік
мәселелерді, оның ішінде әлеуметтік қорғауды ... ... ... ... ... ... ... бизнестің қатысуы болуы мүмкін.
Осылайша, бүгін қазіргі заманғы әлеуметтік ... ... - бұл ... пен жеке ... ... ... арқылы
өмір сүрудің алдыңғы қатарлы әлеуметтік стандарттарына өту. Қойылған
мәселелерді ... шешу ... ... және ... күш ... ... ғана мүмкін болмақ. Ол қоғамның барлық мүшелерінің
индивидуальды жауапкершілігі мен ынтымақтастығына және әлеуметтік ... ... үшін тек ғана ... ... ... де
жауапкершілігіне негізделеді.
Алдағы уақытта әлеуметтік саясаттың негізгі ... ... ... ... және ... қабілетті адамды
қолдаудың негізгі құралы – еңбекке немесе табыс әкелетін басқа ... ... ... ету ... ... Бұл ... ... Мемлекет
басшысының тапсырмасы бойынша жүзеге асырылып ... ... ... ... арттырудың кешенді бағдарламасында - «Жұмыспен қамту
2020 жол картасында» қарастырылған, ... ... және ... ... ... және ... орта және ... ... ... ... ... елді мекендерді
көркейту);
2)Ауылдық кәсіпкерлікті дамыту ... ... ашу ... ... ... 3 млн ... ... микрокредиттер беріледі;
инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымдар дамытылуда ... ... ... сервистік қызметтер көрсетілуде.
Бағдарламада көзделген барлық құралдар тірек ауылдарды кешенді дамытуға
жәрдемдесу үшін қолданылатын болады.
3) Оқыту және ... ... ... ... табысы аз және
жұмыссыз азаматтарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу. Ол үшін ... және ... ... ... ... жатқан бос жұмыс
орындары мен жұмыс орындарына ... ... ... ... ... ... және ... арттыру, тірек елді мекендерге
көшіру, жастар ... және ... ... ... ашу ... ... бағытталған.
Екіншіден, еңбек нарығын тұрақтандыру және еңбек ресурстарындағы
экономикалық сұранысты қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... ие. «Жұмыспен
қамту 2020 жол картасы» шеңберінде тікелей кәсіпорындарда: курстарда ... ... ... ... ... ... ... және қайта даярлау үшін оқу топтамаларында, оқу орындарында  кәсіби
даярлықтың үш буынды жүйесін дамыту жөніндегі шаралар қабылдануда. ... ... ... ... ... нарығының талаптарына және жұмыс
берушілердің сұранысына жауап бере алатын мамандар ... ... ... ... ... ... отырып, Қазақстан
Республикасының ... 2020 ... ... ... Ұлттық біліктілік
жүйесін кезең-кезеңімен әзірлеудің ... ... ... барлық түрлері бойынша кәсіби стандарттар әзірлеу  көзделіп отыр,
оның негізіне оқу ... оқу ... ... сондай-ақ
маманның кәсіби стандартқа сәйкес келуін растау үшін ... ... жеке ... және ... ... ... ... қатынастарының жаңа тиімді
үлгісін құру міндеті тұр. Жоғары өндірістік еңбек үшін қауіпсіз ... ... ... ... әлеуметтік қорғалудың экономикалық
тиімділікпен үйлесімі, әлеуметтік сұхбаттың және ... ... алу ... тұрақтылықты қамтамасыз ету  жаңа үлгінің ... ... ... ... ... ... ... реформалау және
өтемақы төлеу үлгісінен өндірістегі қызметкерлердің ... ... ... іске ... ... ... кәсіби
тәуекелдерді басқару жүйесіне көшу жұмыстары басталып ... ... ... отырып жазатайым оқиғалардан ... ... ... ... және кәсіпорындардың ... және ... ... ... ... ... іске асыратын ұйымдарды ... ... ... ... берушілердің еңбек жағдайларын жақсартуға деген
мүдделілігін, сондай-ақ еңбек қауіпсіздігінің ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік беретін еңбек жағдайларын
нормативтік талаптарға сәйкестендіруді ... ... ... ... енгізу жоспарланып отыр.
Төртіншіден,  әлеуметтік қамсыздандырудың және ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта барлық
мемлекеттік міндеттемелерді сақтай отырып, әлеуметтік және ... ... одан әрі ... шаралары әзірленуде.
Зейнетақымен қамсыздандыру мәселелері (қазіргі уақытта) ерекше өзекті ... ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қорын дамытуды және Бірыңғай
жинақтаушы зейнетақы қорын құруды көздейді. ... ... ... және жинақтарын аудару толық көлемде жүргізіледі. Инфляция
деңгейін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... беру жөніндегі мемлекеттің міндеттемелері
сақталып қалады. Зейнетақы жинақтарын орталықтандыру және қолдану ҚР Ұлттық
банкінің бақылауында болады, тиімді ... ... ... ... ... және ... зейнетақы активтерін
өсіруге бағытталады.
   Сонымен ... ... ... және ... ... жұмыс
істейтін азаматтардың зейнетақы жинақтарын өсіру үшін еңбекақы ... 5 % ... ... ... есебінен) міндетті кәсіптік
зейнетақы ... ... ... ... жасын
біріздендіру туралы ереже жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысу ... және ... ... ... ... ... ... өзге
 Қазақстан  Республикасы  Президентінің  2013 ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасын ескере отырып,
зейнетақы жүйесін жаңғыртудың ұзақмерзімді стратегиясы әзірленуде.
Зейнетақы төлемдерінің ... ... ... және ... өмір ... ... қамтамасыз ету мақсатында стратегия жобасын талқылау
барысында мынадай:
- міндетті зейнетақы жарналарын жұмыс берушілер есебінен 5 % жоғарлату;
- ... ... ... ... ... 10 % ... жұмыс істейтін әйелдер үшін олар бала туу және балалардың күтімі бойынша
демалыста болған ... ... ... мемлекеттің субсидиялауы
жөнінде мәселелер қаралуда.
Ана мен баланы қорғау алдағы уақытта да негізгі ... ... ... ... ... ... міндеттерді нәтижелі жұмыспен қамтумен байланыстыру жағдайларын
жақсарту (жұмыс ... ... ... ... нормалары мен қағидалардың
сақталуы, жүктілігі және босануына, бала күтіміне байланысты табыстарды
жоғалту қатерін сақтандыруды ... үйде ... ... ... қайта
даярлауды ұйымдастыру және жұмыспен қамтуға жәрдемдесу);
- ананы қолдаудың көп ... ... ... ... ... әлеуметтік
қолдау деңгейін арттыру көзделеді.
Халықтың әлеуметтік әлжуаз топтарға және табысы аз азаматтарға ... ... ... ... ... ... және
қолдау идеологиясы өзгереді. Әлеуметтік көмек шынымен сол көмекке мұқтаж
немесе ... қиын ... тап ... ... себептер бойынша
(жасына, денсаулығына, мүгедектігіне байланысты және өзге де ... ... одан шыға ... азаматтарға көрсетіледі.
Еңбек ету қабілеті сақталған адамдарға әлеуметтік қолдау белсенді
бағдарламаларға қатысу шарттары бойынша ... ... ... ... ... ... ... жолдама, жұмысқа орналастыру,
балаларды мектепке дейінгі ... ... және ... ... дейін әлеуметтік қызмет ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметтер көрсету
жүйесін кезең-кезеңімен реформалау көзделуде. ... ... ... ... ... ... ... адамдар тұрып жатқан жерлерде сыйымдылығы аз медициналық-
әлеуметтік ... және ... болу ... ... ... ... әлеуметтік қызметтерді көрсетуге мемлекеттік тапсырыс
негізінде  ... емес ... мен жеке ... ... тартылатын
болады.
  Осылайша, қалыптасқан жағдайда еңбек ресурстарының өсуін ... үшін ... ... ... ... ... ... іске асыру жалғастырылатын болады.
      Мыналар:
      1) баланың тууына, бала бір жасқа толғанға дейін оның күтімі бойынша
жәрдемақылардың және көп ... ... ... ... ... ... мөлшерін арттыру;
      2) «келісілген әлеуметтік көмек» және ... ... ... ... ету ... ... режимде
енгізу;
      3) қиын өмірлік жағдайда жүрген отбасылар мен ... ... ... және ... көрсету жүйесін дамыту көзделеді.
      Өз кезегінде еңбек ресурстарының өсу қарқынының ... ... да әсер ... ... ... ... ахуал, халықтың әл-
ауқатының өсуі еліміздегі көші-қонның оң сальдосына алғышарттар жасайды.
      Ұзақ мерзімді ... ... ... халық санының азаюы
ғаламдық дамудың әлемдік үрдістері де ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... ... қысқаруы және соның
салдары ретінде, экономикалық белсенді тұрғындардың ... ... бұл ... ... ұсынысының қысқаруына алып келіп, еңбек
нарығындағы ахуалды ушықтырады.   Келешекте бала туу ... ... ... ... жағдайын жақсарту үшін қолайлы жағдай жасау мақсатында
ана мен баланы қолдау жүйесін жетілдіруді жалғастыру көзделеді.
Жұмыспен қамту ... ... әрі ... ... ... ... ... сынып оқушыларының арасында да, Бағдарламаға
қатысуға үміткерлер арасында да кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың қызметі
үлгісінде ... ... ... ... ... ... ... және жұмысқа орналастыруға үкіметтік емес ұйымдар және
жеке жұмыспен қамту агенттіктерін кеңінен тартуды; еңбек ... ... ... сондай-ақ бағдарламаның іске асырылуы мониторингі жүйесін
жетілдіруді және т.б. көздейді.   Экономиканың тұрақты дамуы, тұрақты және
нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... бола
алады.
Тұрақты макроэкономикалық ахуал, халықаралық ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру – заманның негізгі талаптарына жауап беруге ... ... ... ... ... ... орта ... сақталып
отыр.
      Халық табысында жалақының ерекше маңызы сақталатын болады.  Бұл
ретте, әлеуметтік әріптестерге ... ... ... ... жүйесіне қосу; еңбекақы төлеудің ең төмен стандартын ... ... ... ... өнімділігі мен қызметтің түпкілікті
нәтижесіне байланыстылығын қамтамасыз ету ... ... ... келешекте
азаматтық қызметшілерге еңбекақы төлеу жүйесінің жаңа моделін қосымша
пысықтап, көзделеді. ... ... ... мен ... ... ... ... күшейтудің маңызды факторы
әлеуметтік заңнаманы жаңарту болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Халықты ... ... ... қалыптасуы күнкөріс минимумы
концепциясымен тығыз байланысты. Күнкөріс ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі
деңгейін көрсетеді. Әлемдік практикада күнкөріс минимумы ... ... ... ... бола ... «кедейшілік шегі»
аталынады және оны абсолюттік ... ... ... ... да ... ... кедейшілік деңгейін өлшеу үшін
пайдаланылады.
Халықты әлеуметтік ... ... ... мыналар болуы тиіс:
-азаматтарды өмір сүру құралдарымен қамтамасыз ету, өмір сүру деңгейін
төмендететін факторлардан оларды қорғау;
-қоғам мүшелеріне заңға қайшы келмейтін ... ... өмір ... ... ... ақша ... ... беретін жағдайлар туғызу;
-азаматтардың білім алу, медициналық көмек және мәдениетке белгілі бір
қажеттілігін қанағаттандыру үшін жағдайлар құру;
-жалдамалы жұмысшылар үшін қолайлы еңбек ... ... ... ... ... және оның ... бөлімдерінде қолайлы әлеуметтік-
психологиялық климат қалыптастыру;
-қоғамдық өмірдің максимальды мүмкін тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ең ... ... мүшелерінің жұмыс қабілеттілігіне тәуелді. Нарықтық
шаруашылықтың әлеуметтік функциясы еңбек өнімділігімен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік функция толығымен ... ... ... ... ... ... ... оның
экономика мен әлеуметтік сферада болып жататын өзгерістерге баяу икемделуі
және ... ... ... ... ... ... ... Батыс Европа ... ... ... ... ... жүргізуде. Әлеуметтік
мұқтаждықтарға шығындардың елеулі өсуі ... ... ... ... ... ... ... осындай жоғарғы деңгейін
ұстап тұру сөзсіз жұмыссыздықтың жоғарғы ... мен ... ... алып ... ... ... елдері тәуекелмен қатар ... ... ... ... ... ... Мұндай
реформалардың бағдары болып кәсіпкерлік еркіндігін ұсынатын, әлеуметтік
бағдарламаларды нығайтуға ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әлеуметтік қорғаудың
тарихи қалыптасқан модельдерін ... ... ... ... өз ... бар ... атау ... бірақ олардың барлығы
әлеуметтік қорғаудың қызмет етуінің ортақ ғылыми-теориялық ... ... ... ... құру ... негізгі
кедергілер құқықтық сипаттағы ... ... мен ... ... ... келтірілген талдау Қазақстанда әлеуметтік
қорғауды дамытуға кедергі келтіретін үш ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі;
- қызмет көрсететін ұйымдардың потенциалын арттырудың қажеттілігі;
- әлеуметтік әріптестікті дамытудың қажеттілігі.
Әлеуметтік қорғау жүйесі оның құрылымы мен қызметіне ... ... ... ... пен жеке сақтандыру принциптерін
үйлестіретін аралас жүйеге ... одан әрі ... ... етеді.
Әлеуметтік сақтандырудың тиімділігі әлеуметтік мақсаттардағы сақтық
қатынастарын қолдану ерекшелігін көрсетеді. Сондықтан да қаржы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
қорғауға арналған сақтандыру қаражаттарының шоғырлану мен қолдануының
нәтижелілігін анықтауға болады. Бұл ... ... ... ... ... қаржыларын тиімді пайдалануын көрсетеді. Сақтандыру
қорларының бюджетін талдау ... ... ... мен ... ... болады.
Әлеуметтік саясаттың негізгі мақсаты тұрғындардың барлық ... ... ... ... ... стандарттары мен жоғарғы сапасына
қол жеткізу ... ... ... ... ... әлеуметтік
саясаттың міндеттері мыналар болып ... ... ... ... ... мен табыстарды ұлғайту; екнішіден, әлеуметтік-
еңбек қатынастарын оңтайландыру; үшіншіден, әлеуметтік сфера салаларын жан-
жақты дамыту. Бұл ... ... ... критерийі тұрғындардың
қажеттіліктерін максимальды ... ... ... өмір сүру ... ... болуы тиіс, бұл өз кезегінде біздің
еліміздің дамуының ұлттық ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарын енгізу
арқылы ... ... ... мен әлеуметтік қолдау мәселелеріне жаңа
көзқарастар қолданылады. Бұл ... қол ... ... ... ... әлеуметтік қолдау жүйесін қайта бағдарлауды көздейді.
Бұл ... осы ... ... қажет қоғам мүшелерін қолдауға өзінің
жауапкершілігін күшейтеді деген сөз.
Жұмысбастылықтың белсенді бағдарламасы ... ... ... ... және қайта даярлау), жұмыс күшіне ... ... ... ... ... ... нарығын реттеуді жетілдіру
(жұмысбастылық қызметтерін құру, ақпаратпен қамтамасыз ету) арқылы жүзеге
асырылады. Бұл ... ... ... ... ... кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... ... жағдайды реттеуде мемлекеттің
рөлін арттыру, әлеуметтік жұмыс ... мен ... ... құру ... ... тәртібін анықтау қажет.
Жалпы қазіргі кезеңде әлеуметтік саясат екі негізгі ... ... ... ... ... болмайтын тұрғындардың
әлеуметтік әлсіз топтарын қорғау және еңбекке қабілетті ... ... ... ... үшін ... экономиканың мемлекетік емес секторларының өкілдерімен өзара
әрекеті сияқты ... ... ... ... жаңа болып табылады.
Бұл тек ғана әлеуметтік саясатқа ... ... ... ... ... жаңа нарықтық құрылымдар тиімді әлеуметтік саясатты жүзеге асырудың
маңызды ... бірі ... да ... ... ... ... әлеуметтік саясаттың стратегиялық мақсаты - бұл мемлекет
пен жеке ... ... ... ... өмір ... алдыңғы
қатарлы әлеуметтік стандарттарына өту. Қойылған мәселелерді ... ... ... және ... күш ... ... жағдайда ғана
мүмкін болмақ. Ол ... ... ... ... мен ... және ... ... жүйесінің
тұрақтығы үшін тек ғана мемлекет ... ... де ... ... ... ... ««Қазақстан- 2050» стратегиясы - ... жаңа ... ... ... жылғы Қазақстан халқына
жолдауы.
2.     Хамзин А.Ш., Хамзина Ж.А., Хамзина Л.А. Право ... РК: ... - ... 2006.
3.Сансызбаева Г.Н. Система социальной защиты населения и ее проблемы.
Учебное пособие. Алматы: ... ... Т.П. ... ... ... политики в переходной экономике // Социально-экономические
проблемы ... ... 8. ... ... трудов. Караганда, 2002-С.50
5.Оразгалиева А.К.Социальная защита населения как социальный институт:
перспективы и пути развития в ... ... ... 2012
6.Космаровская Т. Средний класс и ... ... // ... - 2008. - № 7. - С. ... А. Социальная рыночная экономика: концептуальные основы,
исторический опыт, уроки для России // ... ... - 2006. - № 8. ... 71-84.
8.Колос Е.А. Изучение ... ... ... ... ... населения в РК, Вестник КАСУ №4 - 2007
9. Закон РК «О пенсионном обеспечении в РК» от 20 ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан как
фактор обеспечения социальных гарантий.
11. Проблемы бедности в контексте ... ... ... бюллетень при академии государственной службы при Президенте
РК, Астана, 2006
12. Белгілі тұрағы жоқ ... ... ... ... ... ... ... бекіту туралы Қазақстан
Республикасы Еңбек және ... ... ... министрлігі 2000 жылғы 25
сәуірдегі N 99-п бұйрығы, ... ... А.А. ... ... ... ... и безработицы
в Казахстане. Алматы, 2005-С.33
14. Денисов Н. Социальная политика: цели, ... ... // ... ... ... ... ... экономикалық дамуының
аспектілері. ХҚТУ Хабаршысы, №3, 2009
16. Закон РК «Об ... ... ... от 25 ... ... Т.Нурумбетов, А.Абишева. Социальная модель развития сельского
населения. ХҚТУ Хабаршысы, №3, 2008,с.171-174
18. ... ... ... меры по ... ... ... ... ХҚТУ Хабаршысы, №3, 2008,с.185-
192
19. Абдыкаликова Г.Н. Становление и ... ... ... ... в ... ... // ... международной научно-
практической конференции «Социальная модернизация - ... ... 30 ... 2011 г., Астана
20. Г.Абдыкаликова. В ... ... ... ... ... ... ... 2009
21. Анализ влияния источников дохода и социальных программ на
снижение бедности в Казахстане, «Исследование бедности в ... ... С. ... ... труда характеризует динамичность
/ / Казахстанская правда № 354-355 ... ... ... ... и ... ... населения на
брифинге СЦК при Президенте РК ... 17 ... 2014 ... pravo.zakon
24. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы. damu.kz/4485
25.Международная ассоциация пенсионных и социальных ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету
жүйесі, 2013 http://www.enbek.gov.kz/index.php
27. А.Курманов. Развитие системы обязательного социального страхования
Казахстана с учетом передового мирового опыта. www.enbek.gov.kz, 2013
28. Казахстанская ... ... ... ... плюс
доходность. доходностьhttp://www.primeminister.kz/news, 2013
29. Социальная политика в контексте «нормативной теории государства»/
Под общей ред. проф. А.Я. Рубинштейна. – М, 2010. - 343 ... ... ... ... ... қорғау
Тар мағынасындағы
әлеуметтік қорғау
Әлеуметтік қорғаудың маргинальдық моделі
принциптері
ынтымақтастық
өзін-өзі қорғау
деңгей
штаттар
федералдық
жергілікті органдар
құралдар
1. Жұмыс берушілер мен жұмысшылардан ... ... ... ... ... ... ақы қорынан аударымдары
Мемлекеттік бюджет
Формалары
Мемлекеттік көмек
Әлеуметтік сақтандыру
1. Жалпы федералдық бағдарлама
2. Жеке жүйе
- кепілдендірілген табысты қамтамасыз ету ... ... бар ... ... ... ... бойынша зейнет ақы
- жұмыссыздық бойынша жәрдем ақы
- асыраушысынан айрылғандарға зейнетақы
- еңбекке қабілеттілігін жоғалтқанға жәрдем ақы
- медициналық ... ... ... ... бөлу ... ... шаралар
Компенсациялық сипаттағы шаралар
Субсидиарлы сипаттағы шаралар
Заңнамалық және нормативті қамтамасыз ету
Әлеуметтік сақтандыру
Әлеуметтік көмек
1.Кедейшілік бойынша жәрдем ақы
2.Жанұялық жәрдем ақы
3.Тұрғын үй ... ... ... ... ... бойынша жәрдем ақы
2.Зейнетақы
3.Ауруы бойынша жәрдем ақы
4.Асыраушысынан айрылғанда ... ... ... шарты
2.Табыстарды бөлу
3.Тұтынушыларды қорғау
4.Қоршаған орта
5.Денсаулық сақтау
6.Білім беру, тұрғын үй, көлік қызметтерін беру
Әлеуметтік ... ... ... ... аударымдар)
Әлеуметтік қамсыздан –дыру қорлары (жалда -малы жұмысшылар мен жұмыс
берушілердің жарналары)
Әлеуметтік қатерлер
Еңбек ету қабілетін жоғалту
Асыраушысынан айырылу
Жұмысынан айырылу
Кәріліс жасқа ... ... ... ... оның ішінде балалар, зейнеткерлер,
мүгедектер
І деңгей
Базалық әлеуметтік төлемдер (базалық зейнетақы, ... ... ... деңгей
Міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақы төлемдері мен әлеуметтік
сақтандырудың Мемлекеттік қорынан төлемдер
ІІІ деңгей
Меншікті қаржылар есебінен азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы
- жинақтаушы зейнетақы
Міндетті деңгей
- ерікті зейнетақы
- ерікті кәсіби зейнетақы
Ерікті деңгей
Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы
Базалық ... ... ... ... ... ... ... деңгей
Мүгедектік
Ерікті сақтандыру төлемдері
Ерікті деңгей
Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы
Базалық деңгей
-ӘСМҚ-нан әлеуметтік төлемдер
- өмірді сақтандыру бойынша төлемдер
Міндетті деңгей
Асыраушысынан айырылу
Ерікті деңгей
Ерікті сақтандыру төлемдері
Қауіп-қатерлер
Базалық ... ... ... ... ... ... жәрдем ақы
Жұмыс істейтін және істемейтіндер үшін
Ана мен бала
Жұмыс істейтін әйелдер үшін
Жүктілік пен баланың туылуы және ... күту ... ... ... ... ... үшін
1 жасқа дейін баланы күту бойынша жәрдем ақы
Натуралды әлеуметтік ... ... үй ... бюджет қаржыларынан
Аз қамтылған жанұялардан шыққан балаларға мемлекеттік жәрдемақы
Жұмысбастылық бағдарламасы 2020
Мақсаты: тұрақты және ... ... ... ету ... ... ... мен ... тұрғызу мәселелері бойынша кеңес беру;
- бос орын іздеу және жұмысқа ... ... ... ... ... ... оқыту және біліктілікті көтерудің тегін курстарына
бағыт беру;
- жалақыны бөліктеп субсидиялау;
- психологиялық бейімдеу.
1. Оқыту және еңбекпен қамтуға ықпал ету
- микрокредиттер ... ... ... ... беру қызметтерін ұсыну;
-кәсіпкерлік негіздерін үйрету.
2. Ауылда кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... жалға типтік тұрғын үй ұсыну;
- жұмысқа орналасу мен жаңа тұрғылықты жерде кәсіби оқыту курстарынан өтуге
ықпал ету;
- психолоиялық ... ... ... ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 98 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Альфа кенорны бойынша ұңғыманның түп аймағына әсер ету әдістерін талдау ( ҚСЖ )67 бет
АлЭС-1 ЖЭО 6/110 кВ кернеулі генератор-трансформатор блогының релелік қорғанысы және автоматикасы57 бет
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді Азаматтық-құқықтық қорғау73 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Арысқұм кен орнының мұнай өндіру ұңғымаларының түп аумағына әсер ету әдістерін талдау76 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
Ақпараттық қауіпсіздік саясаты36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь