Популяция


ЖОСПАР

1.Популяция және оның құрылымы
2.Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер
3. Популяциялар санының ауытқулары

Қолданған әдебиеттер тізімі
ПОПУЛЯЦИЯЛАР ЭКОЛОГИЯСЫ
1.Популяция және оның құрылымы
Популяция дегеніміз - белгілі бір географиялық аумақта тіршілік етуге бейімделген, генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтар жиынтығы. Популяция латынның "попилус" - "халық, топ" деген мағынаны білдіреді.
Әрбір жеке түрдің өзіне тән таралу аймағы болады. Олардың сол аймақтағы тобы, сан мөлшері әр түрлі болуы мүмкін. Популяцияның сан мөлшерінің аз немесе көп болуы түрдің шығу тегіне, тарихына, ареалдың көлеміне т.б. көптеген себептерге байланысты.
Организмдердің популяцияларын жан-жақты зерттеуші экологтар С. С. Шварц, А. М.Гиляров, А. В. Яблоков, т.б. өздерінің еңбектерінде популяцияға қазіргі түрғыдан анықтама береді. Мәселен, С. С. Шварц (1969) популяция дегеніміз "Орта жағдайларының өзгерісіне үзақ уақыт бойы өзінің тұрақты санын ұстап тұратын бір түрге жататын организмдердің элементар топтар" деп анықтама береді. Ал, A. B. Яблоков өзінің еңбегінде "белгілі бір аумақты мекендейтін бір түрге жататын организмдердің эволюциялық даму жолы ұқсас топтары" дейді. A. M. Гиляров өзінің әріптестерінін идеяларын дамыта келіп, популяцияға біршама жаңа қөзкарасты анықтама беруге тырысты.
Популяция - белгілі бір аумақты мекендейтін шығу тегі бір, ұзақ жылдар бойы табиғаттағы санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын организмдер жиынтығы. Популяция ішінде үнемі тіршілік үшін күрес, басқа туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген формалар тіршілік етеді. Олар бір-бірінен - жергілікті, экологиялық, географиялық популяциялар деп бөлінеді. Популяцияларды осылайша жіктеу Н. П. Наумов жүйесіне негізделеді.
Популяция - биологиялық бірлік ретінде өзінің белгілі құрылымы, қасиеті және атқаратын функциялары арқылы ерекшеленеді. Популяция құрылымы ондағы особьтар санымен және кеңістікте таралуымен сипатталады. Ал, популяцияның функциясы басқа биологиялық жүйелермен үқсас келеді. Популяцияға тән касиеттерге өсу, даму, көбею, орта жағдайларының өзгерісіне бейімділігі, генетикалық шығу тегі, экологиялык жағдайлары жатады.
Элементар (жергілікті) популяция - табиғаты бірдей кішігірім аумақтарды мекендейтін бір түрге жататын особьтар жиынтығы. Элементар популяциялардың табиғаттағы саны, даму эволюциясы мен ұзақтығы биоценоздың күрделі немесе қарапайымдылығына, бірегейлігіне байланысты болады.
Табиғатта жергілікті популяциялардың араласып кетуі бір-бірінің арасындағы шекараны жойып, түрлердің ұсақтап кетуіне әкеліп соғады.
Экологиялық популяция - жергілікті популяциялардың жиын-тығы негізінде қалыптасады. Олар негізінде түр ішіндегі топтар болған-дықтан белгілі бір биоценозда тіршілік етуге бейімделген. Мәселен, кәдімгі ақ тиін көптеген ормандарда кең таралған. Сондықтан олардың "қарағайлық", "шыршалық" немесе т.б. экологиялық популяциялары көптеп кездеседі. Олар бір-бірімен жиі араласатындықтан генетикалық алмасулар элементар популяцияларға қарағанда баяу жүреді.
Географиялық популяция - географиялық жағдайлары бірдей аумақты қамтитын, особьтар топтарын қүрайтын экологиялық попу-ляциялардан тұрады. Географиялық популяциялар салыстырмалы түрде бір-бірімен нақты шектелген әрі өсімталдығы, особьтар формасы, экологиялық қатарлары, физиологиялық мінез-қүлқы және басқа да касиеттері арқылы ерекшеленеді. Популяциялардың осылайша ұзақ жылдар бойы жекеленуі бірте-бірте географиялық раса немесе жаңа түр формаларын дүниеге алып келуі мүмкін. Ондай түрлерді географиялық түр тармағы, раса немесе сол түрдің синонимі ретінде қарастырады. Мәселен, кәдімгі ақ тиіннің 20-дан астам географиялық популяциясы бар. Табиғатта популяцияның шекарасы мен дене тұрқы оның қандай аумақты мекендейтіндігінде емес популяцияның өзінің жеке қасиетгерімен
Пайдаланған әдебиет:
1.Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов, Ж.Шілдебаева. Экология және табиғатты тиімді пайдалану . Алматы. “Ғылым” баспасы. 2004 ж.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге
Таңдаулыға:   




ЖОСПАР

1.Популяция және оның құрылымы
2.Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер
3. Популяциялар санының ауытқулары

Қолданған әдебиеттер тізімі

ПОПУЛЯЦИЯЛАР ЭКОЛОГИЯСЫ
1.Популяция және оның құрылымы
Популяция дегеніміз - белгілі бір географиялық аумақта тіршілік етуге
бейімделген, генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтар
жиынтығы. Популяция латынның "попилус" - "халық, топ" деген мағынаны
білдіреді.
Әрбір жеке түрдің өзіне тән таралу аймағы болады. Олардың сол
аймақтағы тобы, сан мөлшері әр түрлі болуы мүмкін. Популяцияның сан
мөлшерінің аз немесе көп болуы түрдің шығу тегіне, тарихына, ареалдың
көлеміне т.б. көптеген себептерге байланысты.
Организмдердің популяцияларын жан-жақты зерттеуші экологтар С. С.
Шварц, А. М.Гиляров, А. В. Яблоков, т.б. өздерінің еңбектерінде популяцияға
қазіргі түрғыдан анықтама береді. Мәселен, С. С. Шварц (1969) популяция
дегеніміз "Орта жағдайларының өзгерісіне үзақ уақыт бойы өзінің тұрақты
санын ұстап тұратын бір түрге жататын организмдердің элементар топтар" деп
анықтама береді. Ал, A. B. Яблоков өзінің еңбегінде "белгілі бір аумақты
мекендейтін бір түрге жататын организмдердің эволюциялық даму жолы ұқсас
топтары" дейді. A. M. Гиляров өзінің әріптестерінін идеяларын дамыта келіп,
популяцияға біршама жаңа қөзкарасты анықтама беруге тырысты.
Популяция - белгілі бір аумақты мекендейтін шығу тегі бір, ұзақ жылдар
бойы табиғаттағы санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын
организмдер жиынтығы. Популяция ішінде үнемі тіршілік үшін күрес, басқа
туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген формалар тіршілік етеді. Олар бір-
бірінен - жергілікті, экологиялық, географиялық популяциялар деп бөлінеді.
Популяцияларды осылайша жіктеу Н. П. Наумов жүйесіне негізделеді.
Популяция - биологиялық бірлік ретінде өзінің белгілі құрылымы,
қасиеті және атқаратын функциялары арқылы ерекшеленеді. Популяция құрылымы
ондағы особьтар санымен және кеңістікте таралуымен сипатталады. Ал,
популяцияның функциясы басқа биологиялық жүйелермен үқсас келеді.
Популяцияға тән касиеттерге өсу, даму, көбею, орта жағдайларының өзгерісіне
бейімділігі, генетикалық шығу тегі, экологиялык жағдайлары жатады.
Элементар (жергілікті) популяция - табиғаты бірдей кішігірім
аумақтарды мекендейтін бір түрге жататын особьтар жиынтығы. Элементар
популяциялардың табиғаттағы саны, даму эволюциясы мен ұзақтығы биоценоздың
күрделі немесе қарапайымдылығына, бірегейлігіне байланысты болады.
Табиғатта жергілікті популяциялардың араласып кетуі бір-бірінің
арасындағы шекараны жойып, түрлердің ұсақтап кетуіне әкеліп соғады.
Экологиялық популяция - жергілікті популяциялардың жиын-тығы негізінде
қалыптасады. Олар негізінде түр ішіндегі топтар болған-дықтан белгілі бір
биоценозда тіршілік етуге бейімделген. Мәселен, кәдімгі ақ тиін көптеген
ормандарда кең таралған. Сондықтан олардың "қарағайлық", "шыршалық" немесе
т.б. экологиялық популяциялары көптеп кездеседі. Олар бір-бірімен жиі
араласатындықтан генетикалық алмасулар элементар популяцияларға қарағанда
баяу жүреді.
Географиялық популяция - географиялық жағдайлары бірдей аумақты
қамтитын, особьтар топтарын қүрайтын экологиялық попу-ляциялардан тұрады.
Географиялық популяциялар салыстырмалы түрде бір-бірімен нақты шектелген
әрі өсімталдығы, особьтар формасы, экологиялық қатарлары, физиологиялық
мінез-қүлқы және басқа да касиеттері арқылы ерекшеленеді. Популяциялардың
осылайша ұзақ жылдар бойы жекеленуі бірте-бірте географиялық раса немесе
жаңа түр формаларын дүниеге алып келуі мүмкін. Ондай түрлерді географиялық
түр тармағы, раса немесе сол түрдің синонимі ретінде қарастырады. Мәселен,
кәдімгі ақ тиіннің 20-дан астам географиялық популяциясы бар. Табиғатта
популяцияның шекарасы мен дене тұрқы оның қандай аумақты мекендейтіндігінде
емес популяцияның өзінің жеке қасиетгерімен сипатталады. Н. П. Наумовтың
зерттеулері бойынша популяциялардың ұсақ аумаққа таралуы олардың
көптүрлілігін және генефонын байытады деп тұжырымдайды. Осыған байланысты
табиғатта абсолютті популяция болмайды. Өйткені, әрбір түр өзінің даму
эволюциясы барысында уақыт пен кеңістікке қатысты миграция (орын ауыстыру)
кезінде бір-бірімен араласып отырады. Ал, өсімдіктер болса тозаңдары жел
арқылы немесе өсімдіктер арқылы кең таралып жатады. Нәтижесінде, түр
шегіндегі популяциялардың әр түрлі формалары қалыптасып отырады. Сондықтан
популяцияға экологиялық тұрғыда толық анықтама берілген жоқ. Осы бағытта С.
С. Шварцтың көзқарасы қолдауға тұрарлық бағыт. Онда: "Популяция дегеніміз
жеке түрдің сандык және сапалык параметрлерімен сипатталатын түр ішіндегі
тіршілік формалары ұқсас особьтардың топтары" деп анықтама беріледі.

2.Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер
Популяцияның табигаттағы саны мен тығыздыгы. Популяцияның саны мен
тығыздығы оның қасиеттерін сипаттайтын негізгі көрсеткіш болып саналады.
Популяцияның саны дегеніміз белгілі бір көлемдегі немесе аумақтағы
особьтардың жалпы саны. Организмдердің саны табиғатта тұрақты болмайды.
Оның аз немесе көп болуы особьтардың өсімталдығы мен шығынына (өлуі)
байланысты.
Популяцияның тығыздығы белгілі бір көлемдегі немесе кеңістік-тегі
особьтардың саны мен биомассасының салмағымен өлшенеді. Мәселен, 1
гектардағы шыршалардың саны 150 немесе 1 м3 көлемдегі су дафниялардың
биомассасы 0,5 г.
Популяцияның тығыздығы олардың санына байланысты өзгеріп отырады.
Тығыздык шексіз өсуі мүмкін емес. Ол үшін особьтардың кең таралуына қолайлы
жағдай мен кеңістік болуы керек. Организмдердің кеңістікте таралуы олардың
шектеуші факторы кездеспейінше жүре беруі мүмкін. Осыған орай,
популяциялардың кездейсоқ, біркелкі және топтанып таралу жолдары бар.
Кездейсоқ таралу - тек бірегей ортаға тән құбылыс. Мәселен,
егістіктерде зиянкес жәндіктердің таралуы алғашында кездейсоқ
болғанымен бірте-бірте көбейе түсіп, топтану немесе шашыранды
таралу сипатын алады.
Популяцияның табиғаттағы санын өзін-өзі реттеу мүмкіндігі бар. Әрбір
түрдің көбеюінің жоғарғы және төменгі шегі боладьі. Одан әрі түр көбейе
алмайды. Сондықтан кез келген популяция өзінің сан мөлшерін оптимальды
(қалыпты) жағдайда ұстап тұруға тырысады. Организмдердің табиғаттағы
санының ауытқуының тәуліктік және маусымдық кезеңдерін байқауға болады.
Мәселен, ұсақ сүт қоректілер, кеміргіштер, кейбір қүстар мен насекомдардың
өсу, көбею потенциалы өте жоғары болады. Кеміргіштер бір маусым ішіндс 300-
500 есе, ал кейбір насекомдар 1300-1500 есе көбейетіні ғылымға мәлім.
Мұндай құбылыстар, әсіресе, шегірткелерде, жұқпалы аурулардың
қоздырғыштарында, вирустар мен бактериялар өмірінде жиі кездесіп, ауыл
шаруашылығына немесе адам өміріне үлкен қауіп төндіруде.
Популяциялардың табиғаттағы санының күрт азайып кетуі де қалыпты
жағдай емес. Кей жағдайда популяциялар сиреп, бірте-бірте құрып кетуі
мүмкін.
Популяциялардың табиғаттағы санының қайталанбайтын, тұрақты, сирек
қайталанатын, ырғақты қайталанатын, тұрақты қайталанатын жағдайларын
кездестіруге болады. Мәселен, тұрақты қайталанбайтын ауытқулар тарихта
бірнеше мысалдар арқылы көрініс берген. Американдық шабақ балықтарды аулау
1900 жылдан бастап жыл сайын 2000 т болған. Одан соң оны аулау бірнеше жыл
бірден 98 % кеміп кеткен. Ал, 1944 жылдан бастап тағы да жылына 2500 т
шабақ аулана бастаған.
Табиғатта кездесетін мұндай кұбылыстарға XIX ғасыр мен XX ғасыр
аралығында Ресей жеріндегі жұпсыз түн көбелегінің, Австралия жеріндегі қоян
мен Гавая аралындағы опунция кактусының, Еуразияға кең таралған колорада
коңызы мен амброзия арамшөбін мысалға келтіруге болады. Организмдерде сирек
кездесетін мұндай құбылыстар көбінесе олардың жаңа ортаға түсуімен
байланысты екені көңіл аударарлык жағдайлар. Оның бірден-бір басты себебі,
жаңа ортаға кездейсоқ жолдармен келген организмдердің көбінесе тұқымы,
жемісі, жұмыртқасы немесе ересегінің келіп түсуі. Нәтижесінде, организмнің
бүрынғы мекенінде оның ғасырлар бойы бейімделген табиғи жаулары,
паразиттері, ауруларын туғызушылар, бәсекелестері, т.б. реттеушіле-рінің
қалып қоюында екенін ғалымдар дәлелдеді.
Организмдердің көбею мүмкіндігі өте жоғары. Оны организмнің биотикалық
потенциалы дейді. Ғалымдар кейбір организмдердің теориялық өсімталдығын
зерттеген кезде көптеген қызықты фактілерге көздері жеткен. Мәселен,
бактериялар әрбір 20 минут сайын көбеюге қабілетті болған. Егерде олардың
көбеюіне ешбір кедергі болмаған жағдайда 36 сағат ішінде бүкіл жер шарын
қаптап кететіндігі дәлелденген. Сол сияқты кәдімгі бақ-бақ өсімдігі бір тал
тұқымының популяциясы жер шарына 10 жыл ішінде таралып кететін көрінеді.
Ал, балықтар уылдырығын он мыңдап шашқанымен оның небәрі 2-3 % ғана тірі
қалады. Насекомдардың көбі жүздеп, мыңдап жұмыртқа салғанымен оның аман
калу мүмкіндігі 0,32 % деп есептеледі. Аталған фактілер организмдердің шын
мәніндегі тірі қалу мүмкіндігінің өте аз екендігін дәлелдейді.
Организмдердің табиғаттағы сан мөлшері олардың шығынына да көп
байланысты. Популяцияның шығыны (өлім-жітімі) дегеніміз - белгілі бір уақыт
аралығындағы өлген особьтарының саны. Организм-дердің шығыны орта
жағдайларына, қорекке, ауруларға, популяцияның жас ерекшеліктері мен т.б.
көптеген факторларға тәуелді болып келеді. Кейбір организмдердің шығыны жас
кезінде жоғары болса, ал біразы ересек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Популяция экологиясы және популяция
Популяция туралы
Популяция түсінігі
Популяция санының ауытқулары
Популяция сипаттамалары
Популяция экологиясы - Дэмэкология
Популяция жайлы
ДЕМЭКОЛОГИЯ (Популяциялар экологиясы). ПОПУЛЯЦИЯ. ПОПУЛЯЦИЯ НЫШАНДАРЫ
Популяция және оның құрылымы
Популяция генетикасы, популяция және таза линия жайында түсінік
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь