Ғаламтор желіcіндегі ақпараттарды іздестіру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

8
1. Ғаламтор желіcіндегі ақпараттарды іздестіру негіздері ... ... ... ... ...
10
1.1 Ақпараттық.іздестіру үдерісінің негізгі түсініктері ... ... ... ... ... ...
10
1.2 Қазіргі заман ақпараттық.іздестіру жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
19
1.3 Ақпараттық.іздестіру үдерісінің моделдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..


24
2. Ғаламтор ресурстарын ақпараттық іздестіру әдістемесі ... ... ... ... ... 35

2.1 Ғаламтор ресурстарын іздестіру әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 35

2.2 Ғаламтор ресурстарын ақпараттық іздестіру әдістемесі ... ... ... ... .
40
2.3 Ғаламтор ресурстарын іздестіру үдерісінің бағдарламалық қамтамасы және олардан пайдалану нұсқаулығы ... ... ... ... ... ... ...


45
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

60
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 61
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Ғаламтор желісіндегі ғылыми-білімдік ресурстарды ақпараттық іздестіру үдерісін ұйымдастыру барысында, автоматтандырылған ақпараттық жүйелерінде орын алған заманауи ақпараттық технологиялардың даму тенденцияларымен таныс болу, оларды оқып-үйрену мен тиімді пайдалану және олардан ақпараттық ресурстарды интеграциялау мен кооперациялауда үнемді пайдалану, бүгінгі күннің өзекті мәселелерінен саналады. Бұларға – қоғамның ақпараттануы, ақпараттық технологиялардың корпоративтік негізде дамуы, қолданыстағы кітапханалық жүйелердің электрондық-ақпараттық ресурс орталықтарына айналуы, автоматтандырылған электрондық кітапханалардағы жұмыс орындарын жасақтау және олардағы ғылыми-білімдік ресурстарды іздестіру үдерісінің әдістемесін жетілдіру тенденциялары жатады.
1. Амамра Рушди Ахмад. Разработка методов и алгоритмов тематически ориентированного распределенного поиска информации в глобальных сетях типа Интернет: Дис.... канд. техн. наук. - СПб., 2002. - 209 с.
2. Башмаков А.И., Старых В.А. Систематизация информационных ресурсов для сферы образования: классификация и метаданные. - М: Мир, 2003. -160-212с.
3. Браславский П.И. Методы повышения эффективности поиска научной информации (на материале internet): Дис.... канд. техн. наук. -Екатеринбург, 2000. - 159 с.
4. Волков С. С. Теоретическое обоснование и разработка интеллектуальной русскоязычной информационно-поисковой системы: Дис....канд. техн. наук. - Краснодар, 2002. - 180 с.
5. Гитер Д.М., Лавринович М.Б. Использование Интернета для эффективного доступа к электронным и традиционным источникам информации: Доклад. НТБ. - 2009.- № 2.- С. 37-42.
6. Дубинский А.Г. Некоторые вопросы применения векторной модели представления документов в информационном поиске // Управляющие системы и машины. - 2011. -№4. - С. 77-83.
7. Ермаков А.Е. Полнотекстовый поиск: проблемы и их решение // Мир ПК. -2010.-N5.-С. 23-28.
8. Киселева Г.Н. Лингвистическая теория информационно-поисковых языков: Дис.... канд. филол. наук. - М., 1995. - 288 с.
9. Когаловский М. Р. Перспективные технологии информационных систем.М.: Компания АйТи, 2003. - 288 с.
10. Кристиан Нейгел и др. C# 5.0 и платформа .NET 4.5 для профессионалов = Professional C# 5.0 and .NET 4.5. — М.: «Диалектика», 2013. — 1440 с. —ISBN 978-5-8459-1850-5
11. .Қасымбеков А.С. Интернетте білім-ғылым ақпараттарын іздестіру әдістемесі // М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің Хабаршысы.-2009.-№2.-Б.131-135
        
        АННОТАЦИЯ
Araştırma kağıtinternette bilgi alma araştırma ve ... ... Bir arama strateji ... ve arama
sorgusu binanın temel aşamaları: formülasyonu ve bilgi istek ... ve ortak arama ... ... arıtma; planlama ... (yollar ve akılcı çözümler arama sorunun araçları tanımlamak);
gereksinimleri tespit setleriuygulanması için çağrıda, arama ... arama ( nihai çözüm arama sorun ) ... ... bilgi ... bilimsel ve eğitsel ... bir arama yapmak için
izin verir. Bu bilgi ... ... ... aynı ... geliştirmek için mümkün değil sadece yapar.
В дипломной работе рассмотрена методика информационного ... ... ... в ... Приведены основные этапы построения
стратегии поиска и формулировка ... ... ... ... информационного запроса (целенаправленное ограничение и
конкретизация ... цели ... ... ... ... ... и ... рационального решения поисковой ... ... ... ... ... выявленных
наборов требований; реализация поиска ... ... ... ... позволяют пользователю самостоятельно проводить ... ... в ... ... ... и дает
возможность не ... ... ... ... в ... ... но и повысить ее полноту.
In the research, paper discusses the methodology of information ... and ... ... on the ... The main stages ... a search strategy ... and search query: formulation ... of ... request ... ... and ... common search targets); planning search procedure (identify ways and
means of rational solutions search ... develop search ... for the ... of ... sets of requirements;
implementation of search (final solution search problem). They allow ... to conduct a search of ... and ... ... in the ... ... This makes it possible to not only improve ... of the resulting search for ... but also enhance ... |8 ... ... | |
| | ... ... ... ... ... ... |10 |
|................... | ... ... ... негізгі түсініктері |10 |
| ... | ... ... ... ... ... |19 |
| ... | ... ... ... |24 |
| ... | |
| | | |
| | | ... ... ресурстарын ақпараттық іздестіру әдістемесі |35 ... | ... ... ... ... әдістері |35 |
| ... | ... ... ... ... ... әдістемесі |40 |
| ... | ... ... ... іздестіру үдерісінің бағдарламалық | |
| ... және ... ... ... |45 |
| ... | |
| | | ... |60 ... |
|........................... | |
| | ... ... ... |61 ... | ... ... ... орындау барысында келесі нормативтік ... ... ... ... ... ... ... ҚП ХҚТУ-4.2.3-2009 Құжаттаманы басқару;
• ҚП ХҚТУ-4.2.4-2009 Жазбаларды басқару;
• УС-ХҚТУ-022-2013 Мамандықтар мен ... ... ... ... ... және ... тәртібі;
• УЕ-ХҚТУ-030-2013 Мамандық бойынша ғылым-білім беру ... ... ... ... ... ... ... оқу жоспарын дайындау.
АНЫҚТАМАЛАР
Диплом жұмысында төмендегі анықтамалар қолданылды:
Ақпараттық ресурстар  — кітапханалар, мұрағаттар, ... ... және ... да ... ... жеке ... немесе
олардың жиымдары түрінде шоғырланған мағлұматтар жиынтығы.
Автоматтандырылған оқыту жүйесі - оқытуды ... үшін ... ... ... лингвистикалық,
бағдарламалық, ұйымдастыру және т.б. қызметтік қамтамасыз ету кешені болып,
келесі функциялар: бастапқы ғылым-білім деңгейін, үйренуші ... ... оқу ... ... ... ... мәселе бойынша, оқу және бақылау
тапсырмалары бойынша иллюстрациялар; оқу ... ... ... деңгейі және ақпаратты беру қарқыны бойынша ... ... ... ... меңгеру сапасына қорытынды бақылау жасау; материал
меңгеру процесінің көрсеткіштерін тіркеу және оған ... ... МЕН ... ... ... ... ... – ақпараттық ғылым-білім ресурстары;
ААІЖ – автоматтандырылған ақпараттық-іздестіру жүйелері;
АІЖ – ақпараттық-іздестіру жүйелері;
ҒБР – ғылым-білім ресурстары;
ҒЗАЖ – ... ... ...... ... (МIM – мета ... машиналары).
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Ғаламтор желісіндегі ғылыми-білімдік
ресурстарды ақпараттық іздестіру үдерісін ... ... ... ... орын ... ... ... даму тенденцияларымен таныс болу, оларды оқып-үйрену мен
тиімді пайдалану және олардан ... ... ... мен
кооперациялауда үнемді пайдалану, бүгінгі күннің өзекті мәселелерінен
саналады. ...... ... ... ... ... дамуы, қолданыстағы кітапханалық ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарын жасақтау және олардағы ғылыми-
білімдік ресурстарды іздестіру үдерісінің ... ... ... ... ... бүгінгі күндегі ақпараттық-іздестіру
үдерісінің қоғамдағы тек қана адамзат ... ... және ... ... ғана ... сонымен қатар ақпараттық
кеңістіктердегі – кітапханалар, мұражайлар, ақпараттық орталарға да енуіне
байланысты ... ... ... өмірін Ғаламтор, телекоммуникация
құралдарынсыз елестету мүмкін емес. Ақпараттық-іздестіру ... ... ... ... дер ... ... тауып сақтау,
сұрыптап, өңдеу және тиімді ... ... ... ... ... етуге себепші болуда. ЖОО кітапхана жүйелері, негізгі
ақпараттық ресурс орталықтар ретінде, ... ... бірі ... ... ... ... ... іздестіру әдістемесін жетілдірудегі өзекті ... ... ... ...... ... ... Э.Гасанов, Ю.Шрейдер, И.Некрестьянов, L.Gravano,
және т.б. ғалымдардың теориялық және әдістемелік қағидаларына негізделген.
Ақпараттық және телекоммуникациялық ... ... ... ... ... ақпараттық ғылым-білім беру ортасының
даму» ... ... ... ... ... ... ... ғылым-білім ресурстары мен кадрларды ақпараттық
қоғамға дайындау, білім ... ... және ... ету, регионалдық ақпараттандыру бағдарламаларына қолдау көрсету,
білім саласындағы ақпараттық басқару жүйелерін ... және ... ... ... айшықталған «Электрондық ресурстар»,
ресурс орталықтары арқылы – ақпараттық ғылым-білім ресурстарын, ғылым-білім
порталдар ... ... ... ... және ... жұмыстары жедел дамып, біршама жұмыстар орындалуда.
Қажет электрондық ... ... ... ... ... ... ... келіп шығуы мен оның белсенді түрде қолданысқа ену
үрдісінде ... ... ... ... ... іздестіру аумағы бойынша зерттеулердің өзектілігі сонымен қатар,
ғаламтор желісіндегі ақпараттар іздестірудегі сұраныстардың қуаттылығы ... ... ... ... ... сай еселене түседі. Бұл құбылыс
іздестіру үдерісің қолданыстағы ... мен ... ... арттыру
қажеттілігін туындатып, оларды шешуді, бүгінгі күндегі кезек күттірмейтін
мәселелер қатарына қояды.
Әртүрлі әдістердің ... ... үшін ... ... ... ... ... сапалық бағамдарын (критерияларын)
атауға болады. Мұндай көрсеткіштерге – дәлдік ...... ... ... ... мен толықтық (recall) ... ... ... ... санындағы табылған релеванттық ... ... ... ... жүз ... ... ... мүмкін емес, сондықтан
берілгендердің сипатын арттыру әдістері – ақпараттық ресурстар (АР) мета
сипатталу ... ... ... мен ... ... ... тікелей тәуелді.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы, ақпараттық іздестірудің сапасын арттыру
мәселелері бойынша зерттеулер ... ... ... Олар ... мен АР ... ... жүйесін құру үшін ... ... ... ... жүйелердегі электрондық ресурстарды
іздестіру үдерісінің әдістемесін қолданыстағы ақпараттық іздестіру ... ... ... ... болып табылады.
Мақсатқа жету үшін келесі ... ... ... жүргізілді:
ғаламтор желісіндегі заманауи ақпараттық-іздестіру жүйелеріне жасалған
шолулар мен талдаулар ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды іздестіру үдерісінің
әдістемесін жетілдіру.
Зерттеу нысаны ретінде толық ... ... ... АР ... ... ... таңдап алынып, зерттеудің әдістемелік және
теориялық ...... ... ақпараттық-іздестіру үдерісі
әдіснамасы мен жасанды зияткерлік жүйелері теорияларының математикалық
аппараты алынды.
Дипломдық жұмыс нәтижесінің ... ... ...... толық мәтіндік құжаттарын индекстеу, ақпараттық-іздестіру
үлгілері мен әдістеріне ... ... ... әдістемесін атап
өтуге болады.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы – ... ... ... жетілдірілген әдістемесі негізінде, ... ... ... ... қол ... ... ... жұмыс көлемі мен құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі
тарау мен қорытындыдан және ... ... ... ... ... ақпараттарды іздестіру негіздері
1. Ақпараттық-іздестіру үдерісінің негізгі түсініктері
Автоматтандырылған ақпараттық жүйені ... ... және ... құралдардың, сондай-ақ белгілі бір ақпараттық
үдерістерді тұрақты орындау үшін жасалатын, ... ... ... ... болады [1,3].
Тікелей ақпараттық жүйеде жүзеге асырылатын ақпаратты қайта құруды бес
негізгі үдеріске: енгізу, ... ... ... шығаруға келтіруге
болады. Алғашқы екі үдеріс ақпараттың көздері және алушылармен жүйелі
байланысты ... ... ... ... ішкі болып табылады. Өңдеуші жүйе
ішіндегі ақпаратты алушылармен де жүзеге асырылады.
Ақпараттық жүйені екі ... ... ... арнайы тағайындалған
автоматтандырылған жүйе шеңберіндегі ақпараттық қамтамасыздандыру жүйесі
және дербес ... ... ... және ... ... ... ... мысалы болып басқару жүйелері (автоматтандырылған басқару
жүйелері – АБЖ (АСУ, АСУ, ... ... ... – ҒЗАЖ ... ... жүйелері (Жобалауды автоматтандыру жүйелері
– ЖАЖ (САПР), шешімдер қабылдау ... және т.б.. ... ... бар
ақпараттық жүйелер – автоматтандырылған ақпараттық-іздестіру жүйелері
(ААІЖ) болып табылады.
Ақпараттық-іздестіру ... (АІЖ) – бұл ... ... ... жиынтығы және ақпаратты сақтау және іздестіру үшін ... ... ... ... ... ... ... кез-келген белгілі бір түрде ұйымдастырылған
ақпаратты ұйымдасқан түрде сақтау. Оның ... ... ... бола ... ... бұл ... функция: ақпаратты
сақтау мен іздестіру.
Сақтау нысанасы және сұраныс ... ... ... ... ... ... және фактографиялық. Сондай-ақ соңғысын ақпараттық-
анықтамалық АІЖ деп те атайды.
Құжаттық АІЖ деп аталады, егер мұнда құжаттар ... ... ... іздестіру іске асырылса, пайдаланушыға бұл құжаттардың көпшілігін
немесе олардың көшірмелері жеткізілсе. Құжат ұғымы ... ... ... ... ... бұл әлдебір материалдық иеленушіде (қағаз, фото,
кинопленка, магниттік жад т.б) ... ... ... белгі жүйесі
арқылы) әлдебір ақпараттық нысан және әлеуметтік коммуникациялар жүйесінде
кеңістікпен және ... ... үшін ... АІЖ ... нақты мәліметтерді (ғылыми техникалық
нысандардың экономикалық сипаттамасымен, қасиеті, ... ... атау ... ... т.б) сақтауды, іздестіру мен ұзатуды
іске асырады.
Құжаттық және ... ең ... ... ... ала өңдеу дәрежесімен ерекшеленеді. Құжаттық жүйеде сақтау мен ұзату
нысандар жүйесі - ... ... ... ... ... мен
ұзату нысандары - бұл белгілі бір ... ... ... ... ... ... ұсынылатын арнайы формасы. Бұл мәліметтер енуде тікелей
тіркеледі, немесе құжаттардан (мәтіндерден) жазып алынады.
Мысалы, «жарықтың жылдамдығы қандай» сұрағына ... АІЖ ... ... берілетін болады, оларда жарықтың жылдамдығы туралы ... ... ... сұраққа жауап болады. Фактографиялық жүйеде әлдебір
формада оның қандай екендігі туралы хабар беріледі (секундына үш жүз ... және ... ... ... басты мәнді
айырмашылық, біздің ... ... ... ... және ... одан әрі ... ... үшін құжаттарды
алдын ала өңдеу сипатталады. Құжаттық жүйеде «құжатта не айтылатыны туралы»
ал фактографиялық жүйеде «құжатта нақты не ... ... ... ... ... екі типін ... ... ...... ... ... құжаттарды табу керек») және
фактографиялық («жарықтың жылдамдығы қандай екенін табу»).
Құжаттық жүйеде құжаттар тұтастай олардың тақырыптық, ... ... мәні ... Бұл ... ... ... ... тақырыптар
мен нысандарды тауып, нысандар атауы ... ... ... ... ... мен бұл ... мағынасы белгіленеді. Осы
жерден жүйедегі жазу тілі мен жазуды ... ... ... Сәйкесінше, іздестірудің әрбір түрі үшін өзінің іздестіру құралдары
қолданылады.
Фактографиялық жүйе құжаттар массивінде ... ... ... мен ... көздейді. Мұндай құрылым ақпараттық жүйеге енгенде
құжаттарды алдын ала интеллектуалды өңдейді немесе мұндай ... ... ... адам ... ... бар ... мысалы, есептік форма,
бланкілер, анықтамалықтар, кестелер т.б., фактографиялық АІЖ ақпарат ... ... тек ... бір типі ... және тек ... ... бойынша қамтамасыз етеді. Мазмұны мен құрылымы бойынша сан ... бұл сан ... ... түпкі мәліметтерді сақтау мен іздестіруді
қамтамасыз ететін мейлінше дамыған фактографиялық жүйе қолданылады [12].
Сонымен бір мезгілде, ... және ... ... арасында
елеулі айырмашылық жоқ. Көбіне нақты АІЖ ... ... ... ... ... ... ... іздестірудің қосымша құралы ретінде
және керсінше ... ... ... ... ... ... өрістерге бөлініп құрылымдануы мүмкін, құжаттық
ақпаратты өңдеу мен ұзату жекеленген ... ... ... алады.
Құжаттық-фактографиялық іздестірудің фактографиялық элементтермен сан
түрлілігі деп құжаттарды библиография элементтері бойынша жүзеге асыратын
библиографиялық іздестіруді ... ... ... ... ... ... баспа
түрі, баспа, т.б). Библиографиялық сұраныс толығымен ... ... ... ... ... 2004 жылы ... ... сериясымен
шығарған кітаптар. Мұндай ... ... ... ... ... сипатталатын белгілеуге жататын кітаптар (библиографиялық жазу,
сақтау шифрлары) мәліметтері сияқты кітаптардың өзі де бола ... ... ... ... жүйе ... ... ... туралы айтылады. Іс жүзінде нақты ... жүйе ... ... ... түрлі типтегі бірнеше АІЖ ... ... ... ... деп ... ... типіне де
бөлінеді. Бұл жүйелер сұраныстарға жауап беруші, олардың ... ... ... ... жоқ. ... ... ... өзінде қолда бар құжаттық
немесе фактографиялық-алгоритмдік ... ... мен ... ... жауап алуға көмектеседі. Бұл жаңа ақпарат
немесе сұранысқа ... ... ... ... ... үшін ... Бұл типтің теориялық жүйесі класс сияқты бұрыннан зерттеліп,
өңделеді. Практикада олар салыстырмалы түрде сирек және олардың кейбірі ... ... және ... дамуын көрсетеді. Тұтастай бұл жүйе
мүлдем әртүрлі. ... ... ... АІЖ , ... ... және ... шешімдер қабылдау жүйесі (қолдануы), ғылым-
білім базасы, ... ... ... ... болады. Одан басқа мұндай
парасатты жүйелер автоматтандырылған сан алуан жүйелер құрамында ... ... ... және ... табиғи тілде
(қатынас)өңделеді.
Ақпараттық-іздестіру жүйелерінің даму кезеңдері. Автоматтандырылған АІЖ
даму тарихы бірнеше ... ... ... дамуының бірінші кезеңі 1955-1965 жылдарға сәйкес келіп, әсіресе
ақпараттық жарылыстың басты ...... ... ... ... бірге ақпаратты өңдеу, сақтау мен ... ... жаңа ... қызығушылыққа түрткі ... ... АІЖ 60-шы ... ... ... болды. Ақпараттық
іздестіру саласына компьютерлерді ендіру үлкен ... жол ... бұл ... ... ... ұзақ ... жоқ, эйфория сауығуға
алмасты. Толығымен автоматтандырылған интелектуалдық іздестіру жүйесін
жедел алу мүмкін болмай ... ... ... ... ... жүйесін
жасауға практикалық жұмыстар басталып, құжаттық ... өз пәні ... бар ... ... міндеттерді жүктеді.
Екінші кезеңді шартты түрде ХХ-ғасырдың 60-70 жылдар аралығына
орналастыруға болады. Бұл ... ... ... жұмысына ендіру
басталды. Бұл ендіру қарапайым дағдылы операцияларды автоматтандырудан
басталды. Алайда, қауымдастықтың кітапханалық ... MEDLARS ... MARC ... сияқты ірі өзіндік жобалар пайда ... [4]. Бұл ... ... ... тілі (AIT) және индекстік ... ... тән ... ... ... ... жылдары типтік АІЖ – адам-машиналық жүйедегі құжаттардың ... мен ... ... ... ... ... жүргізілді. Бұл
іздестірулер құжаттардың іздестіру бейнелерін және дескрипторлық сөздіктер
немесе тезаурустардың негізінде жасалған сұраныстың ... ... ... тұрды.
Бұл АІЖ ақпаратты іріктеу, тарату тәртібін ... ... ... ... жүйе ... ... етті. Әсіресе бұл
кеңестер одағы үшін тән. Мұнда сол жылдары мемлекеттік ғылыми-техникалық
ақпараттың автоматтандырылған ... ... ... бұл ... ... үшін АІЖ және АІТ дамуына АІТ-ді табиғи
тілмен ... ... ... тіл, ... ... ... индекстеу
әдістемесін өңдеу мен пайдалануға көп көңіл бөлінді. Зерттеудің негізгі
тақырыбы – автоматтандырылған ... ... ... ... ... дәлелі емес, құжаттардың ақпараттық массивінен, релеванттық
сұраныстан табу міндетін мейлінше тиімді ... ... ... ... әдістерді табу мен өңдеу болды. Мұнда ... ... ... мәнге ие болды [5]. Оның мақсаты іздестірудің түрлі құралдары мен
стратегиясының тиімділігін салыстырмалы ... ... ... іздестіру
құралдары бос сөз емес парадигматикалық және синтаматикалық ... ... ... ... еді. Олар із көрсеткіштерінің
жақсаруына ... не ... ... (толықтық дәлдік) бірін
елеусіз жақсарта отырып, екішісін байқаларлықтай нашарлатады.
Құжаттық АІЖ дамуының үшінші кезеңі шартты түрде 1975-1995жж. ... Бұл ... ... пікірсайыстан соң және сыртқы технологиялық
факторлардың ықпалымен «тезаурус емес» деп аталатын жүйе немесе еркін ... ... ... ... ... ... searching systems).
Олардың ерекшелігі бір жағынан, лексикалық бақылаудан бас тарту және
сонымен ... ... ... бас ... ал ... контексті
кеңінен пайдалану және синтагматикалық байланыстарды кеңінен пайдалану
болып табылады.
Сырқы технологиялық факторлар машина ... ... ... ... ... қоса ... құжаттардың қысқаша библиографиялық жазуын
мазмұндайды.
Әдеттегідей, бұл мәліметтер қоры құжаттардың қысқаша ... ... ... ... аннотация, реферат көрінісінде мәтіндік
өрісті де қоса мазмұндайды. Және ... ... ... ... бейнелерін мазмұндамайды. МБ әдетте бір ... ... ... ... ... ... пайдаланылды, өйткені құжаттарды бастапқы семантикалық
өңдеу мен сұраныстарды өңдеу ... ... ... ... Бұл ... ... болып жоғарыда аталған жүйелер өзін көрсетті. Автоматты индекстеу
саласында жақсы нәтижелерге қол жеткізілді. Жүйелер ... ... ... ... енді ... тәртіпте жүзеге аса бастады (мысалы,
«Скоби») [6].
Бұл кезеңнің зерттелуінің басқа бағыты – бұл ... ... ... ... ... және ... бағалау әдістері. ... ... ... зерттеулердің үлкен санына қарамастан,
практикада негізінен АІЖ булевтік операторлар пайдалана ... ... ... оның ... ... ... ... айқындығы іздестірудің диалогтық құралдарының дамуымен сәйкес
келеді. Іздестірудің аралық нәтижелерін алу мүмкіндігі іздестірудің ... ... ... ... ... ... ... көмегімен
іздестіру нәтижелерін қанағаттандыруға жеткілікті болып шықты.
Осылайша, 70-ші жылдар ортасында ең көп ... және ... ... ... істейтін жүйелер класының басымдығы қалыптасты
және ұзақ жылдар тұрды.
Бұл жүйелер класы ... ... ... АІТ ... ... ... ... үйлестіруші типі.
2. Булевтік логика негізінде мәндік сәйкес логикалық өлшем.
3. Синтагматиканы тіркеу үшін ... ... ... ... ... ... ... (әдетте, ұсынылған рефераттар).
5. Іздестірудің диалогтық тәртібі.
6. Іздестірудің толықтығы мен дәлдігінің тиімділігін бағалау.
7. ... кері ... ... ... ... ... саралап тарату режиміндегі іздестіру жүйесінің кең
таралуы.
Бұл кезең үшін АІЖ өндіріс құралына айналуы тән: ... ... және ... ... ... ... ... жинақтауды жүзеге
асырды, қуатты коммерциялық ақпараттық қызмет пайда болды. ... ... ... ... мен ұйымдар шарттарына
тез бейімделетін салыстырмалы, қолданбалы ... ... ... ... Тіл ... ... келтіру құжаттық массивтерді
алмастырудың бірыңғай ... ... ... ... ... коммуникативтік ГКФ [7], ал одан кейінгі 1984-1985 жылдары МЕКОФ
[8] форматтары ... ... ... тіл ... ... ... ... келтіруге әрекет жасалды. Түптің түбірінде мұндай тіл
жасалды, бірақ кейінірек, жеке тіл ретінде емес, Z39.50 іздестіру ... ... ... ... ... АІЖ ... төртінші кезеңі 1990 жылдардың ортасында басталды.
Ақпараттық салада түбегейлі өзгерістер Ғаламтор желісінің ... және ... ... ... ... ... шұғыл
көшкіні түрінде өсті.
Бұл кезең үшін мыналар ... ... ... ... ... ... желілік
технологиялары;
2. Бұл базада жаһандық АІЖ пайда ... ... ... ұсынудың арнайы тілдері.
4. Ақпараттық массивтердің түрлік, тақырыптық, тілдік сан-алуандылығы.
5. ... ... ... ... ... кезеңнің лингвистикалық қамтамасын мұраландандыру.
Қазіргі АІЖ лингвистикалық компоненті техникалық және ... ... ... ... ... ... техника бойынша
бағдарламашылар мен ... ... ... ... ... ... қолданбалы лингвистиканың және
ақпараттық іздестіру теориясының көптеген мәселелерін зерттеу мен ... ... ... және ... ... ... табылады. Құжаттық
іздестірудің бағдарламалық, техникалық ... ... ... ... қазіргі ақпараттық жүйе өзгерген бейнесімен
әсер қалдыратындай көрінеді. Алайда бұл ... ... ... ... ... ... ... сай келмейді. Қазіргі
кездегі құжаттық ағымның қуаттылық ерекшеліктері–ақпараттық жүйенің тиімді
қызмет етуі ескі ... ... ... емес және жаңа ... ... ... ... талап етеді. ХХ-ғасырдың соңында
электрондық құжат айналымына толық құқығымен табиғи тіл енді. Бұл, сондай-
ақ ... жүйе ... ... ... оларды интелектуалдандыру
бағытындағы жаңа теориялық және практикалық өңдеуді талап ... ... және ... Құжаттық типтегі ақпараттық іздестіру
жүйесі реттелген құжаттар жиынтығын ... ... ... сұранысы
бойынша сақтау, іздестіру және ұзату үшін белгіленген құралдар мен әдістер
жиынтығын көрсетеді. Құжаттық іздестірудің сан ... ... ... ... ... ... ... АІЖ тақырыбы, пәні бойынша
сұранысқа сай келетін құжаттарды береді. Құжат, оның ... пәні ... ... ... сұраныстың ойлы мазмұнына сай ... деп ... ал екі және одан да көп ... ... ... (бұл жағдайда–құжаттық және ақпараттық сұраныс арасында)-
релеванттылық деп ... ... relevant - ... ... ... – бұл ақпаратты ... ... ... ... Бір
жағынан, оны жай аксиома сияқты анықтамасыз қалдырады.
Екінші жағынан, барлық ғылымдардағы іргелі ұғымдар сияқты АІЖ ... ... ... ... ... пікірталас толастамаған. Релеванттық
оның анықталуы, оның есептелуі ... ... ... ... және ... ... Бірінші болып бәлкім релеванттық туралы ... ... ... [10]. Бұл ... ... пікір сайысты
мақаланы ақпараттық іздестірудің негізін қалаушылардың біріне ... ... ... ... деп ... ... бас ... шақырады [14].
Релеванттық – бұл екі топтарға жататынын екі нысанның арасындағы ... ... ... ... іздестіруде бұл құжатар мен сұраныстар
топтары және АІЖ ... ... ... мен ... ... және ... сәйкестігі немесе сәйкес еместігі туралы шешім
қабылдаудан тұрады. Бірақ АІЖ бұл үшін ... мен ... ... түсінігі қалыптастырылады. Олар «құжатты іздестіру
үлгісі» (ҚIҮ) мен «сұраныс іздестіру үлгісі» (СIҮ) атауын алады және ... ... ... ... бұл екі ... ... қатынас деп қорытынды жасауға болады. Екінші жағынан жоғарыда
келтірілген релеванттықты анықтау әлдебір екінші машиналық ... ... мен ... өзін ... пайдаланушы белгілі және ... ... ... ... ... Бұл ұғым ... ме, не
субъективті ме деген пікірсайыс пайда болады. Сондықтан релеванттықтың ... ... және ... туралы айта бастады. Ақпараттық сұраныстың
құжаттық мазмұнына сәйкестігін мәндік ... деп ... ал ... іздестіру бейнесі берілген ақпараттық сұранысты білдіретін
іздестіру ... сай ... ... ... деп ... ... формалды релеванттықты ... ... ... ... ... ... түрін алады) деп атайды.
Алайда пайдаланушы құжаттық ақпаратын ... ... ... ... ... ... ... болады. Ол үшін сұраныстың жасақталуы
бастапқы емес, іздестіру үшін себепші ... ... ... ... ... ... ... қасиеті сияқты тағыда
бір релеванттылық пайда болады. Ф.Ланкастер [14] оны ақиқат релеванттылық
деп атады. ... мен ... [15] оны ... ... ... ... ... деп атауды ұсынды (мәндік
релеванттық) (ағыл ... сай ... ...... іздестірудің тағы да бір негіз
қалаушы ұғымы. ... ... ... ... ... ол ... ... міндеттер мен мәселелерді шешу үшін қажет
(өзінің жеке қызығушылығын қанағаттандыруды қоса ... ... ... ... ... ... алмау немесе соған қабілетсіз болу
қасиеті түрлі дәрежеде болса да, барлық ... тән ... ... ... АІЖ ... ... ... ақпараттық қажеттілікті
емес, жүйеде қалыпасқан түрдегі ақпараттық сұраныстарға жауап ... ... ... ... ете алады.
Ақпараттық сұраныс мұнда көрсетілген ақпараттық қажеттіліктен едәуір
ерекшелене алады. Көптеген жағдайларда пайдаланушылар өзінің қажеттігін ... ... ... келеді. Мысалы паралельдік алгоритмдер сияқты
сұраныс жеткілікті түрде дәл емес болып шығады. Біріншіден пайдаланушыға
паралельдік ... ... олар ... ақпарат үлгілері ме, нақты не
қажет екені түсініксіз. Екіншіден авторға барлық қолда бар ... ... ... тек ... ... қажет пе және соңында қай сала-теориялық немесе
практикалық па ... ... ... ... туралы пікірді шығара отырып меншікті ақпараттық тұтынушылығы
негізінде оны анықтайтын ... ол өте жиі тек оның ... ... ... АІЖ ... ... ... пікірді пайдаланушы қалыптастырған
сұрақ мәтіні негізінде шығарылады. Осылайша релеванттық болу әлі де ... сол ... ... ... ... сай ... дегенді
білдірмейді. Кез-келген жүйе берген құжатты екі аспектіде: сұраныс берген
пайдаланушының субьективті көзқарасы тұрғысынан (прагматикалық ... ... ... ... ... ... ... сай көзқарасы тұрғысынан
(семантикалық әдіс) қарастыруға болады. Семантика терминінде релеванттықтың
семантикалық қатынасы ... ... ... ... ... болады [15]. Алайда пертиненттік пен релеванттықты шектеу барлық
проблемаларды шешпейді. Іс ... ... әлі ... ... ... ... бірінші топтың нысандарындағы құжаттарда келесі
мәнді бөліп ұсынуға болады:
1. ... ... мән, оны ... ақпарат іздестіруде алады);
2. ақпарат (пайдаланушы құжатты оқи отырып білетіні);
3. құжаттық іздестіру бейнесі (ҚІБ).
Бінші топ – құжаттың формалды көрінісі, ол ... ... ... ... ... ...... кілтті сөздер тізімінен,
авторлар атынан, ... ... ... т.б. ... ... топтың нысандарында, сұраныстарда, келесі мәндерді бөлуге болады:
• проблема (пайдаланушы ... ... ... өзінің шешімін табу
үшін ақпарат талап ететін әлдене);
• ақпараттық қажеттілік (пайдаланушының санасында мәселенің көрінісі, оның
үстіне пайдаланушы мәселені көз ... ... ... мүмкін);
• ақпараттық сұраныс (табиғи тілде пайдаланушының ақпараттық қажеттігінің
көрінісі);
• іздестіру нұсқаулығы (сұраныстың іздестіру бейнесі (СІБ) ... ... ... және ... ... іздестіруге
тапсырма).
Сонда релеванттық құжаттық ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық сұранысқа (мәндік
релеванттық) ... ... ... ... ... ... қатынасы сияқты қарастыруға болады. Релеванттылықтың ... ... ... ... ... қалған мәніне ықпал жасайды, деген сұрақ
туады.
Одан басқа, екінші топтағы жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... қызықтыратын пәндік салаға жатады);
• есеп (табылған құжат ... ... ... ... ... ... пен ... жататыны, бірақ сонымен қатар іздестіру және
іздестіру нәтижелерін бағалауға ықпал етеді).
Әдеттегідей, ақпараттық ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз болып ұсынылуы
мүмкін: мысалы, пайдаланушыға есепті ... үшін ... ... оған ... сол ... қажет емес. Немесе, бір жағдайда ол үшін
жалғыз құжат жеткілікті болады, басқа пайдаланушы ... ... ... ... көп әдебиетті алуға ұмтылады.
Сонда, басқа сөзбен айтқанда, құжаттық іздестіру бейнесі ... бір ... ... ... ... нұсқауына
(пайдаланушылық сұраныс, ақпараттық қажеттілік, ... ... ... тақырыпқа жататын, есепттер мен тақырыпқа жататынын релеванттық
туралы, немесе барлық үш ... ... ... ... ... ... ... факторы ескерілуі тиіс. ... ... адам ... ... ... ... шын мәнінде керек екенін
ұғына бермейді. Сондықтан оған берілген ақпараттық ... ... ... ... ... бұл адамның өзінің ақпараттық тұтынушылығы
туралы түсінігін өзгерте алады немесе бұл қажеттілікті өрнектер ... ... ... ... және оның ... релеванттық туралы пікірді
өзгертеді. Релеванттық - ... ... бір және сол ... ... уақыттың белгілі бір сәтінде релевантты бола алады және ... ... және ... ... арасында тәуелділік бар:
бірінші көрінген құжат келесісінің релеванттылығына ... ... ... ... түрі төрт ... ... нүкте сияқты
келесі мәндерімен қарастырылады:
• іздестіру бейнесі, ... ... ... ... ... сұраныс, ақпараттық қажеттілік;
• пайдаланушы, тақырып, есеп, контекст және олардың комбинациясы;
... ... ...... пайда болуы және шешілуі.
Релеванттықты анықтау әдістері. Релеванттықтың түрлі түрлерін анықтаудың
әдістері туралы мәселе ашық ... ... ... ... оны ... ... бағалауы тиіс, немесе сол ... ... оның ... ... сай ... ... ... бағасы
оның алдында тұрған практикалық сипатына, оның ғылыми ... мен ... ... тәуелді.
Бірақ кім, қандай түрде релеванттықты анықтауы тиіс? Бұл тұрғыда ... бар. ... ... ... ... ... ... отырып,
релеванттық туралы пікірде уақыттың белгілі бір сәтінде ... ... ... ... ... бар. Релеванттық туралы
бұл пікірді бес өлшем бойынша жіктеуге болады:
1. ... ... оның ... ... шығады (ІБ, құжат немесе ақпарат);
2. «сұраныстық» мәні, оны сарапшы ... ... үшін ... (іздестіру
нұсқауы, пайдалану сұранысы, ақпараттық қажеттілік, мәселе);
3. пікір шығарылатын компонент (тақырып, есеп, контекст);
4. релеванттық туралы пікір шығатын уақыт сәті;
5. ... типі ... және ...... ... түрлі сарапшылар релеванттық туралы
түрлі ... ... ... ... ... ... жетерлі
бірыңғайлықты қамтамасыз ететін формальды ережелер бойынша жүзеге асырылуы
қажет.
2. Қазіргі ... ... ... ғасырдың ақпараттық қоғамына өту ... ... ... өлшеусіз өсуін және ақпараттық шоғырлануын тудырды. ... ... ... (АІЖ) ... мен оны ... ... шұғыл шиеленістірді.
Автоматтандырылған ақпараттық-іздестіру жүйесінің тарихы жарты ғасырмен
есептеледі. Алғашқы ... тән АІЖ – бұл ... ... мұнда
құжаттардың мазмұнын талдау мен жазу ... ... ... ... ... ... АІЖ ... негізін ақпараттық іздестіру
тілдері (АІТ) құрады, оның негізгі элементтері ... ... ... ... ... Бұл ... АІЖ ... істейтіндердің көпшілігі
тезауруссыз типтегі вербальды жүйе тобына жатады. Мұнда индекстік терминдер
тікелей құжаттар мәтінінен алынады. Электронды құжаттық ақпарат ... ... ... оның ... тақырыптық және тілдік саналуандығы,
қазіргі ақпараттық іздестірудегі дағдарыс себебі ретінде, сондай-ақ ... ... да ... ... ... ресурсты іздестіру проблемасы танылысымен-ақ, бұған
жауап ретінде түрлі жүйелер мен бағдарламалық жасақтамалар пайда ... ... Gopher, Archil, ... WAIS, WAOIS және т.б. ... ... ... уақытта бұларды ауыстыруға бүкіл әлемдік WWW тордың
“клиенттер” және “серверлер” келді.
Ғаламтор желісіндегі ... ... ... ... ... ... Вербальды типтегі АІЖ (іздестіру жүйесі – search engines);
2) ... АІЖ ...... ... анықтамалықтар (“сары” беттер, т.б.);
4) Жекелеген ресурстар түрі бойынша мамандандырылған АІЖ;
5) ... ... Мета ... ... ... ақпараттық іздестіру жүйелері
Негізгі вербальды ақпараттық іздестіру жүйесі. Ғаламтор желісіндегі АІЖ
тарихы 1994 жылдан бастау алып, ... ... ... өте бай ... ... ... жүйесінің тарихы сияқты «спираль бойынша»
дамуда. Алғашқы жылдары сұраныс тілдері мен ... ... ... ... және ... ... саны мен қуатының үнемі
артып отыруы байқалады. ... ... ... ... құралдар өзінің
тиімсіздігін немесе сұрамсыздығын көрсетті. Бір жүйелер бәсекеге төтеп бере
алмай, сахнадан ... ... ... ең ... ... ол осы күнге
дейін желідегі АІЖ тақырыбындағы барлық ... еске ... оның ... ... Бүгінгі күндегі қолданыстағы ... ... Google ... ... басында ғана пайда болды.
Вербальды типтегі басты іздестіру жүйесінің қатарына (бірінші кезекте,
мәліметтер базасының көлемі бойынша) ... ... ... бойынша
төмендегілерді жатқызуға болады: Fast Search (AllTheWeb&Lycos), AltaVista,
Direct Hit, Excite, Fast Search, Google, HotBot, Inktomi, iWon, Lycos, ... ... Snap), Northern Light, Teoma, WiseNut. ... ... ... ... ... тілімен, маңызына қарай
алгоритмдерімен және басқа ерекшеліктерімен ... жүйе ... ... – Яндекс (Яandex), Рамблер (Rambler),
Апорт (Aport). Ақпараттың толықтығы үшін тағы да ... және ... ... ... ... ...... Ғаламтордың (Рунет) ең ірі ақпараттық ... ... CompTek ... ... ... болып табылады.
Іздестіруді орыс морфологиясын ескере отырып орындайды. Сұраныстың өте
қуатты ... ... ... ... ... «Aгама» компаниясы жасады. Барлық
кириллицалық кодтауды түсініп, ... ... ... ... орындайды. Сұраныстардың икемді тілі, сұранысты орысшадан
ағылшын ... және ... ... ... ... Stack Ltd компаниясына тиісті. Тор 100 орыс бетінің рейтингін
қолдайды. Веб – ... ... ... ... топтарға бөлінген, және
көптеген пайдаланушылар бұл рейтингті каталог ретінде пайдаланады.
Басты шетелдік іздестіру жүйесінің негізгі айрықша ерекшеліктері.
Google. ... ең ... ... ... ... Оны
толықтырудың жоғары жылдамдығы. Мазмұнына қарай ... ... ... ... Құжаттарды PDF форматында индекстей алады. КЭШ-жадта веб-
беттер бейнесін оларды индекстеу сәтінде байқайды.
Fast (Allthe Web and Lycos). ... ең ... ... ... ... ... мүмкіндіктері (бірақ логикалық
операторларды қолдамайды). Басқа АІЖ таба ... ... ... Light. ... ... ... базасы. Мәліметтердің
арнайы базасы (телеконференция, ... ... ... ... қуатты тілі. Іздестіру нәтижелерін ұсынудың
қызықты әдісі (тақырыптық папкалар ).
Alta Vista. Мәліметтердің ең ... ... ... ... ... мен сұраныстардың қуаттылығы. Табылған құжаттарды аудару
тәртібі.
Вербальды АІЖ функционалдық құрылғылары
Вербальды ақпараттық ... ... ... Ғаламтордағы
негізгі іздестіру құралдарын вербальды іздестіру жүйелері деп ... ... АІЖ ... бұл ... типтері бұрынғы
координаттық тип ... олар ... ала ... ... АІЖ ... ... «қарама-қарсы» тұрады (ағылшын әдебиеттерінде –
«search ... ... ... типтік схема элементтері ретінде
төмендегілерді атап көрсетуге болады.
Веб-сайттар – бұл ... ... ... ... ... оны көру ... ... етіледі.
Робот – Ғаламторды көруді (сканерлеуді) қамтамасыз ететін және ... ... ... ... ... ... жүйе. Бұл бағдарламалық кешен желінің ақпараттық ресурстары,
шарттары туралы ақпараттың негізгі көзі болып ... ... ... – осылай аталатын индекс – арнайы түрде
ұйымдастырылған база (ағыл. index database) ең ... ... ... яғни ... ... ... ... және лексема, құжаттар, ... ... ... ... түрлі
ақпараттармен қамтамасыз етеді (жекелей алғанда, ... ... – бұл ... ... ... көру бағдарламасы,
басқаша айтқанда, веб-клиент. (Қазіргі ... ең ... ... Internet Explorer және Netscape ... Бұл ... сервистер құжаттарын көру мен іздестіру жүйесімен қатысуды қамтамасыз
етеді.
Пайдаланушы – 1) пайдаланушының іздеу ... ... ... ... ала ... ... кейбір жүйелерде пайдаланушының
жеке базасында іздестіру жүйесінде сақталады. 2) іздеудің нәтижелері.
Пайдаланушылық (іздестіру) ...... ... қатысуының экрандық форматы: сұраныстарды және іздестіру
нәтижелерін көруді қалыптастыру жүйесі.
Іздестіру жүйесі – ... ... ... ала ... іздестіру мәліметтер базасынан іздеу және пайдаланушыға ... ... ... ... ... – индексаторлар. «Робот» (robot, сондай-ақ spider – «өрмекші »,
crawler – «жүзуші», worm – ...... ... түрде зерттейтін
бағдарлама немесе бағдарламалар жиынтығы, ... ... ... табады, оларды оқиды және сілтемеге сай, құжатта ... ... ... ... ... беттерін табады. Веб-кеңістік
құрылымы бейімделген граф құрылымына ұқсас, ... ... ... ... ... ... ... шығудың үш түрлі әдісі бар:
а) іздестірудің атауы үшін бағдарлама – роботпен URL – ... ... ... ... ... құжатты индекстеп, URL-
адресті бөледі, ол басқа құжаттарды көрсетеді, одан соң «көбінесе енінен»
немесе «көбінесе ... ... үшін бұл URL-ді ... ... Іздестіру веб-тораптың белгілілігіне байланысты URL-адресті
енгізгеннен кейін ... және ... ... ... ... ... ... бет) берілген және басқа да веб-түйіндерде ең ... ... ... ... белгілі URL-адрестердің болатыны
түсінікті.
в) веб-кеңістік ... бір ... ... ... Ғаламтор немесе
елдің кодтарының атауларының негізінде және бұл ... ... ... ... бағдарлама-робот немесе бірнешесі бөлінеді. ... ... ... ... жиі ... өңдеу принципінде файлдың автоматты индекстеу элементтерімен
инвертациялау үдерісіне ұқсас. Соңғысы болмауы да мүмкін, бірақ бұл ... ... деп ... ... егер ол ... файл
құрастырумен шектелсе де, мұнда индекстеудің әрбір терминіне құжаттар
тізіміне сәйкес қойылады, ... ол ... ... үдеріс тек жеке
жағдай, дәлірек айтқанда АІЖ ... ... ... ... ... ... ... байланысты проблема құжаттық іздестіру
бейнесін жазып ... ... ... ресурстар сөздік туралы
(бақыланатын ... ... ... арқа сүйейді, одан бұл терминдер
іріктеледі. Бақыланатын сөздік мәліметтердің лексикалық базасын ... оған ... қосу ... ... ... және ... құжаттар тек сол дескрипторлармен индекстелетін бола ... ... осы ... ... Ғаламторда бұл технология ... ... ... ... не жаңа ... ... болу шарасы
бойынша автоматты түрде толығады, не мүлдем виртуальды, инверстік файлдың
барлық терминдері АІТ-нің ... ... ... бейнелеу болып
табылады (көбіне инверстік файл осылайша сөздік аталады).
Роботтарды жасау еш уақытта өз ... ... ... ... ... қалу қауіпі бар. Ең ... ... ... жылдам
әрекеттілігі.
Іздестіру жүйесінде робот-индексаторлармен өз веб-сайтын индекстеуге
тапсырыс ұзату мен ... ... ... ... ADD URL ... your URL ... ... арқылы болады. Ауысатын ресурстарды қайта
индекстеуді қалай қамтамасыздандыруға болады деген мәселе бар. ... ... бір ... ... ... барған сайын көбірек
таралуда.
Индекстеуде басты мазмұнды проблема құжаттарға қандай терминдер жазу
керек, ... ... алу ... ... ... ресурстардың
бөлігі мүлде мәтін болып табылмайтынын ескеру ... ... ... ... ... ұсынылуы мүмкін. Түрлі жүйенің роботтары ... ... ... ... ... ... ... іздестіру
бейнесіне түседі деп ойлауға болмайды. Индекске түспейтін тыйым ... ... (stop words) өте ... ... ... қызметтік
сөздер (көмекші сөз, жалғаулық, т.б.) және мағынасыз сөздер. Көптеген жүйе
тек ... ... ғана ... ... ... бір және ... ... тек бөлігін ғана өңдейтін роботтар бар және оның үстіне
жаһандық АІЖ іздестіру индекстерінің көлемі ... ... ... ... гипермәтіндік белгілер: сілтемелер, тақырыпшалар,
аннотациялар, ... ... ... және т.б. ... ... ... пайдаланылады. telnet, gopher, ftp ресурстарын, сондай-
ақ ... емес ... ... үшін ең бастысы URL, файлдар атауы,
Usenet жаңалықтары мен сілтеменің ... ... үшін Subject ... ... ... ... ... істейтінін, олардың техникалық сипаттамасы қандай
екенін білу веб-құжаттарды құру үшін де, іздестіру жүргізуде ... үшін де ... ... ... Іздестіру жүйесінің роботтарын басқаруға
мүмкіндік беретін негізгі құралдар небәрі екеу: арнайы robots.txt атауымен
файл ... ... ... ... және жеке ... HEAD
секциясындағы META-элементтерді қолдану.
Robots.txt файлы сайттың жекелеген каталогтарын индекстеуден ... ... ... жиынтығынан тұрады. Әдетте суреттер, скрипттер,
қызметтік ақпараттар файлдарын ұстайтын каталогтар жабылады. Жекелей ... ... ... ... ... маңызын арттырады.
Әсіресе, егер робот бір сайт үшін ... ... ... шектеуге ие
болғанда.
Robots.txt файлы бос жолдармен бөлінген бір немесе бірнеше жазбалардан
болуы тиіс. Әрбір жазба User-agent және Disallow ... ... ... ... іздестіру жүйесі бағдарлама-роботқа түп нұсқалық ат береді, ол
үшін Disallow-тық төмендегі өрісінің ақпараты ... Бос ... ... ... ... ... ... болады, бәрін ұсынуға болады
(*белгісінің көмегімен). Disallow ... ... ... көрсетеді
(әрбір каталог қисық жақшаларда). Robots.txt файлы шығару стандарты мен
бұйрық синтаксисін ... жазу ... ... ... пайдалы ақпаратпен бірге
Web Crawler серверінен табуға болады [25].
Бір нақты құжатты индекстеуді басқару үшін МЕТА ... ... ... ... ... кілтті сөздер жиынтығын және өз ресурсына
дәл сипаттама бере алады (мысалы, Дублин ... ... ... ... ... ... name, content, scheme және lang
атрибуттар тапсырмасына сияды. ... ... ... ... жіберілгендерден жинаған мағынаны қабылдайды.
Сондай-ақ роботтар үшін арнайы атрибуттар бар, ол да тек МЕТА-мен
беріледі. ... ... ... ... ... немесе content=“noindex”) индекстеуге немесе индекстемеуге
нұсқама береді және беттер береді, оған сілтемелер ... ... ... сілтемесін береді. Content атрибутындағы екі
мағынаның орнына біреуін ... ... ... ... Content атрибуты үшін сондай-ақ none мәнін-“noindex”
және “nofollow”-ты эквивалентті қолданумен ... жол ... ... ... үтір ... ... ... Әлдебір мағына жоқ
болған жағдайда үнсіздік бойынша «индекстеу» және «сілтеме бойынша ... ядро [21] ... ... ... HTML ... үш ... ... ол іздестіру жүйесінің роботтары үшін
тағайындалған. Бұл, name=”keywords”, ол ... ... ... ... кілтті сөздер мен фразаларды жинақтап өзіне береді. Қабылдау үшін
жол берілген ... ... content ... ... ... ... ... түрін өзгертеді. Кілтті сөздердің МЕТА-элементін бірнеше
жолға емес, бір жолға ... ... ... ... ... жаңа ... ... name=“description” META-элементі content атрибутында құжаттық
қысқаша жазбасын келтіруге мүмкіндік береді. ... ... ... 250 ... ... мәтін қабылданады.
МЕТА-элементтерді пайдаланатын жүйелердің көп бөлігі веб-беттердің басқа
өрістеріне қарағанда ... ... ... ... көрсете бермейді.
Жарнама мақсатындағы кілтті сөздер өрісдерін пайдалану дұрыс емес ... ... рет ... ... ... сай ... танымал кілтті
сөздерге ұзату, т.б.-«спам» деп аталатынның бәрі) тега МЕТА индекстеуден
бас тарту кілтті сөздер атрибутымен және ... ... ... ... қозғаушы, автордың атын енгізуге мүмкіндік береді.
1.3. Ақпараттық-іздестіру үдерісінің моделдері
Іздестіру ... ... ... ... моделдерінің бірі ретінде атрибутты
іздеcтіру мақсатына сәйкес берілген көптеген белгілер, ... ... ... ... ... табу ... іздеcтіру. АҒБР туралы және АҒБР Мағынасы туралы Жалпы
мәліметтер контейнерлерінің ... ... ... ... мағынасы метамәліметтер элементтерімен анықталған бір ... ... ... ... немесе белгілер бойынша біріктірілген
түрлі ресурстарды ... ... ... ... АҒБР ... метамәліметтер данасының кейбір топтары үшін
бірдей мағынасы болатын элементтерді бөліп қараймыз.АҒБР ... ... ... ... Каталогизатор, Айы, күні, АҒБР-мен
байланысты, АҒБР-дың Бірыңғай белгіленуі сияқты элементтер нақты ... үшін ... ... ... және де сол үшін де АҒБР ... үшін ... белгі ретінде пайдаланылмайды.
Сонымен, АҒБР метакаталогы бойынша АҒБР-ды ... ... ... үшін төрт ... ... ... ол бойынша іздеcтіру
жүргізу үшін олардың тізімі берілген (Қосымша, 8-кесте).
Атрибуттардың ... беру ... ... ... ... ... ... енгізу, берілген сөздіктерден ... ... ... мағынасының болмауы іздеcтіру кезінде
берілген атрибутты ... ... ... N – іздеcтіру жүзеге асырылатын атрибуттар ... і – ... R і – і ... ... ... ... жиыны. Бұл кезде R –
АҒБР бойынша ... ... ... іздеcтіру жүйесінің бағасы
болып, оның түрі:
(2.1)
АҒБР релеванттылығының дәрежесі АҒБР ... ... ... n ... қатынасы ретінде есептелінетін, берілген
іздеcтіру формасымен іздеcтіру ... ... N ... санына мағынасымен сәйкес келуі бойынша жүзеге ... ... АҒБР ... ... АҒБР ... ... ... сөздер бойынша ... ... ... ... үшін АҒБР ... ... схемасының
мынадай элементтері бар ақпараттар ... ... аты, ... мен ... Бұл ... мәтіндік типі болады. Олар
бойынша ... ... ... ... ... ... Олар бойынша іздеcтіру сөз тіркесі болып табылатын, және
жеке сөз ... ... ... ... білдіреді. Контекстілі
іздеcтіру іздеcтіру сұранысының термдері OR ... ... ... ... үлгісіне сәйкес орындалады. ... ... ... ең ... ... бірі
болса, АҒБР релевантты ізденіс сұранысына есептелінеді.
Мейлі, R1 – АҒБР тізімі ... ... ... ... ... ... R2 – АҒБР ... ... ... ... сұранысының термдерімен сәйкес келеді және R3 – АҒБР тізімі,
мұнда оның аннотациясы ... ... ... ... Бұл
кезде R – іздеcтіру сұранысының бағасы, ол контексті ... ... ... түрі ... ... АҒБР үшін h сипаттамалық сан есептеп шығарылады, ол
мына формула ... ...... ... ... АҒБР ... термдері сәйкес
келу саны;
к2 – бұл метамәліметтерде берілген АҒБР ... ... ... ... ... келу саны;
к3 – іздеcтіру ... ... АҒБР ... ... келу ... – дәрежесі контекстілі ... үшін ... ... ... ... ... ... негізі деп аталатын
шама; х > 1.
Нәтижесінде R тізімі ... ... h ... бойынша
сипаттамалық санын азайту қатарын білдіреді.
Атрибуттық-контексті ... ... ... контексті түрлері мен атрибуттық коибинациясын білдіреді.
Ол берілген атрибуттарды есепке алумен ... ... ... ... мүмкіндік береді.Сондай-ақ атрибуттық іздеcтіру
кезінде ... бұл түрі он төрт ... ... беруге
мүмкіндік береді. «Сұраныс» енгізу өрісінде здеу ... ... ... ... есепке алумен атрибуттық-контексті
іздеcтіруді жүзеге асыру кезінде R іздеcтіру жүйесіне баға беру ... ... және ... ... жүзеге асыру
нәтижелерін кесіп өтуді білдіреді.
(2.4)
R баға беруді ранжирлеу бұл ... мына ... ... есептеп шығарылған интегралдың көрсеткіші бойынша жүзеге
асырылады:
мұнда а – атрибуттық іздеcтіру ... АҒБР ...... ... ... АҒБР сипаттамалық саны.
Ақпараттық сұраныс тілдерінің моделдері
Пайдаланушы әлдебір ... ... сала ... броузерден шықпай,
бізге сан алуан сұраныс тілдерін ұсынушы, бұл қызметтің ... ... ... бұл ... бақылаусыз тілдер. Іс жүзінде, біз
«клиент-сервер» архитектурасында іске асырылатын ... ... ... ... бұл сұраныстар тілінің ең үстіңгі ... ... ... Көптеген жүйелердің сұраныс ... ... ... ... ... құжаттық құрылымдануын ескеретін мәтіндегі
сөздер тәртібі және сөздер арасындағы ... ... ... ... қосады.
Сұраныстар тілінде сұраныстың өзі және кейде нәтижені ұсыну формасы
суреттеледі.
Құжаттардың өзін (веб-беттер) алу үшін және ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың кілтті сөздерімен
бөлінген құжаттардың контекст-үзінділерін көру мүмкіндіктерін ұсынады.
Іздестіру ... ... ... ескі ... ... береді және не оны қарапайым анықтайды, не мейлінше күрделі
іздестіру құралдарын ... ... ... ... өту ... ... ... мен құрамы. Ақпараттық сұраныс – бұл ... ... ... ... ... ... ... заттық
мазмұны бойынша талданады және нақты АІТ-нің бақылау сөздігінен ... ... ... ... сияқты, меншікті іздестірудің үдерісі
әрбір құжаттық сұраныстың іздестіру бейнесімен және ... ... ... олардың сай келуімен іздестіру бейнесін кезекпен
салыстырудан тұрады. Егер ... ... ... ... сұраныстық берілген
іздестіру бейнесі бойынша құжат ... деп ... ... ... жауап ұзатушы) және шығарып беруге жатады.
Әдетте индекстеу мен іздестіру ... ... ... ... мазмұнын индекстеуде әлдебір түрде жазылады немесе ұсынылады.
Іздестіру жағынан ... ... ... ... іздестіру
нұсқамасы түрінде ақпараттық қажеттілікті қалыптастырады. Одан соң құжат
пен сұраныстың бұл екі ... ... ... ... Іс
жүзінде индекстеу мен іздестірудің арасындағы симметрия қатынасы ... ... ... ... тәжірибесі индекстеушінің
тәжірибесінен түбегейлі ерекшеленеді. өйткені, пайдаланушыға әлдебір ... ... ... ... ... жазу ... болады.
Бұл ақпараттық қажеттілікті жазудағы дәл еместікке ... ... ... саланы жазуға әкеледі. Мұнда ... ... ... сай келмейтіндігі табиғи. Бұл қарама-қайшылық
ақпараттық іздестірудің ортақ проблемаларының бірі ... ... ары: ... ... мәндік сәйкестік өлшемін білмейді және
ойланбайды, сол кезде пайдаланушы үшін бұл ғылым-білім міндетті және ... ... ... ... ... ... тілі» енеді.
Сұраныстар тілдері күрделі нысандарды көрсетеді және ... ... ... сай келу ... ... ... интерфейсіне талапты
қамтамасыз етеді. Жинақталған ... ... ... ... ... енеді:
• Меншікті іздестіру элементтері (ақпараттық ... ... ... мәтіндік элементтерін морфологиялық бірқалыптандыру құралы;
• Іздестіру (бульдік ) операторлары;
• Сызықтық грамматика ... ... ... позициялық
операторлар);
• Іздестірудің қосымша шарттары: ... ... бір ... ... ... ... аймағы, датасы бойынша іздестіру
саласындағы шектеу және т.б.
• Мәндік сәйкестік өлшемін басқару құралы;
• Іздестіру нәтижелерін сорттау талабы;
• Іздестіру нәтижелерін ... ... ... ... ... мен берілетін құжаттар саны және т.б.
Түрлі жүйелердe түрлі іздестіру жағдайлaрында бұл ... ... ... ... ... екі түрін ажыратады: «анкета»
типіндегі форманы толтыру, не ... ... ... ... барлық
іздестіру нұсқаулығын енгізу. Анкеталық сұраныс формасы ... ... мен ... ... ... байланыс типін таңдауға мүмкіндік
береді. Іздестірудің барлық қосымша жағдайлары мен шектелуі. Әдеттегідей,
форманың тиісті ... ... ... жағдайда көптеген режимдер
үнсіздік бойынша болжанады, ал сұраныс терезесінде ... ... және ... ... ... Бұл жағдайда күрделі қисынды
өрнектер түрінде сұраныс құруға болады, бірақ пайдаланушыдан ... ... ... білу талап етіледі.
Ақпараттық қажеттіліктің өрнектелуі. Іздестіру нұсқаулығы негізін
іздестіру терминдері (кілтті сөздер) ... олар ... ... ... ... жиі бір ... екі сөз ... Мысалы: «иттер». Мұндай сұраныстар мүмкін, бірақ бәрібір бір ... ... ... ... қажеттігін білдіре алмауының
салдары болып табылады. Пайдаланушыны жоғарыда келтірілген сұраныстағы ит
туралы ... ... ... қояр ма ... ... ... өзі үшін ... ақпарат санын алады. Екінші жағынан мұндай ... ... ... ... ... «ит» тақырыбына жататын көптеген
құжаттарда болмайды. Бірақ берілген сөздің мазмұнында емес.
Іздестіру сұранысын ... ... ... негізгі тақырыбын және
біз аспектілер деп атайтын тақырыпшаларын бөледі («не», «кім», «қайда»,
«қашан», «қалай», ... ... ... ... ... ... схемаларды сұраныстың семантикалық құрылысы ретінде ... ... және ... ... ... ... ... қалыпқа түсірілген сұраныста 3-4-ке теңеледі.
Жоғарыда сөз болған сұраныстың аспектісі мәні ... ұғым ... және ... ... ... ... ... іс
жүзінде барлық АІЖ жүйе тезауруссыз типте көрінеді және сұраныстардың
мазмұны құжаттардың өзі сияқты ... тіл ... ... ... ... сөздер яғни лексикалық бірліктер туралы айтылады, ... ... мен ... ... ... елеулі. Бұл тұрғыда
елеусіз сөздер сұранысқа ендірілмейді. Көптеген жүйелерде бұл ... ... ... ... ... егер ... олар ... да.
Басқа сөздердің арасынан мынадай түрін таңдау керек, олар бәрінен ... ... ... ... Әдеттегідей құжаттар мен
сұраныстардың заттары зат есімді және субстантивті сөз ... ... ... ... сұраныстың аспектілері сөздің ... ... ... ... ... ... ... жиілік сипаттамасын біліп, ескеру қажет және нақты АІЖ ... бұл ... ... ... АІЖ арқылы желіге ашуы мүмкін.
Ұғым тілде түрлі сөздер мен сөз ... ... ... ... тақырыбы мен оның аспектілері - бұл ұғым атының мәні және біз
бұл ұғым ... ... ... ... ... бейнеленетін мәні бойынша
жақын сөздер мен сөз тіркестерінің барлық ... ... ... ... ... жеке ... сондай-ақ түрлі лексикографиялық
оқу құралдарына арқа сүйеу қажет.
Кейде бірқатар сөздер үшін жазудың түлі ... жол ... тілі үшін ... ... ... ... ... үлкен
бөлігі көрінеді және іздестіру ... ... ... бар, бұл
проблема тілдің ағылшындық және ... ... ... ... ... тұр. Мысалы colour\color, ... Бұл ... ... ... ... ескеру
қажет. Дұрысы сұраныста екі вариантты олардың OR операторымен біріктіріп
ұзату керек. АІТ ең ... екі ... ... және ... ... ... Екінші қатынас бірқатар жағдайларда сондай-ақ
ақпараттық сұраныста айқын түрде ашу мақсатқа сай ... ... ... туыстық, мейлінше кең қосылады. Бұл айқын. Бірақ қатарында
пайдалы да және кері де болады. ... ... ... ... ... дейік. «Түрлі-түсті» аспекті бұл жағдайда «түрлі-түсті» кілтті ... ... ... Синонимдер ретінде оған «полихромдық», «көп
түсті» дегендерді қосуға болады. ... ... ... бар ... ... ... ... синоним ретінде жекелеген түстердің атауын:
қызыл, көк, сары т.б. ... мәні бар. Яғни ... ... ... ... ... көрінеді.
Сұраныстардың кілтті сөздері қатынастың түрлі деңгейіндегі ұғымына сай
болады. Және ... ... ... ... ... ... жиынтығы сай
келеді. Көптеген жағдайларда заңдылық байқалады. Ұғымның ... ... ... ... оған сай келетін кілтті сөздің жиілігі де ... Ұғым ... және ... ... ... пайдалану. АІЖ
тұрақты сөз тіркесі (“phrase”-барлық сөз ... ... және ... болып
ажыратады. Бірқатар жүйелерде сөз тіркестерін қашықтығын ... ... сөз ... ... ... сөз ... ... құралы
бар. Мұндай қатаң емес синтагманың ұзындығы тұрақты сияқты (Alta Vista,
Рамблер) айнымалы да (Апорт, ... ... ... бола ... ... тұрақты сөз тіркестері тырнақшада беріледі. Сөз тіркесі міндетті ... ... егер олар ... болса тек негізгі іздестіру
терминінің көлемін ғана ... ... ... ... жаңа ұғым ... ... «rain in Spain», «Gettysburg Address», «big bal ... ... ... кітап», «ақ кітап», «сары баспасөз», т.б.
Іздестіру операторлары. АІЖ ... ... ... AND, OR, ... ... операторымен өрнектелген сұранысқа бұл операторларымен
біріктірілген екі (барлық) іздестіру элементтері ... ... AND ... ... ... ... ... сипаттаушы
іздестіру элементтері жинақталады. AND ... ... ... ... ... жеке ... элементтері бойынша іздестірумен
салыстыру бойынша релеванттық құжаттар ... ... Бұл ... ... қиылысу операцияларына сай келеді.
OR булевтік операторымен өрнектелген сұранысқа бұл ... ... ... бірін ғана ұстайтын құжаттар
беріледі. OR операторы іздестіру нәтижелерін кеңейтеді және әрбір жекелеген
іздестіру ... ... ... құжаттардың санын арттырады. OR
операторымен әдеттегідей, ... ... ... ... ... ... (яғни барлық лексикалық синонимдер
және/немесе ... бір және сол ... ... ... ... сұраныстың берілген аспектісіне сай ... ... тану үшін одан ең ... бұл ... ... ... бірін табу жеткілікті. Бұл оператордың ... ... ... сай ... операторы – бір ... ... ... жиі AND NOT ... Бұл ... бұл ... NOT ... оң жақта тұратын
іздестіру элементтерін ұстайтын барлық құжаттарды шетке ... ... ... ... ... беріледі. Теорияда көптеген бұл
операторға толықтыру операторы сай келеді. NOT ... ... ... ... ғана ... бұл кез ... іздестіру элементін тұтыну
құжатта сұраныс құжатының релевантсыздығы туралы мәлімет береді.
Одан басқа, арнайы контекстік ... бар, ол АІT ... ... мүмкін. Іс жүзінде бұл AND операторы терминдер
арасындағы қашықтықта контекстік ... ... ... ... ... ... ... негізгі жүйеден жойылған). Олардың
бастысы - phrase. Бұл тұрақты сөз тіркестері үшін оператор ... ... ... екі сөзі қатар тұруы тиіс. Ғаламтор желісіндегі жүйе
үшін үлкен көлемдегі құжатпен ... бір ... ... тақырыптар ұсынылуы
мүмкін. Бұл операторларды пайдалану өте маңызды.
Іздестірудің қосымша шарттары.
Орны ... ... Біз ... тек белгілі бір орында
орналастырылған серверде ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер аз, өйткені әрбір сервер бойынша қосымша
жазылған стандартты «адресті карта» жоқ. Ең ... әдіс URL ... ... ... ... ... ... саласын шектеу. Еске
түсірейік, желідегі компьютердің символдық доменнің адресі ... ... ... ... 2-cимволдық кодына ие (басқа ... ... ол ISO-3166 ... ... ... ... 230
георграфиялық доменнен астам, олардың 190 жүйелі пайдаланады. ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі домен-
us – бұл ел үшін әдетте пайдаланылмайды. Оның орнына ұйымдар типінің ...... және ... да коммерциялық ұйымдар; edu – ғылым және
ғылым-білім, gov – үкіметтік, mik –мекеме, mil – ... ... net ... провайдері, Org – коммерциялық емес ұйымдар.
Қосымша кодтар енгізу жоспарланған (кейбіреулері ендіріліп те қойылған).
Arts – мәдениет пен ойын-сауық саласы, biz – ... firm – ...... ... NOT – жеке ... rec – ... және ойын-
сауық, store – ... ... ... ... www-мен байланысты
ұйымдар.
Соңғы кездері ұйым типтерінің кодтары басқа елдерде бірге немесе елдің
кодымен қатар қолданыла бастады. ... ...... сервері; www.sw.edu.au – Оңтүстік Уэлс ... ... ... ... ... ... URL (‘URL=’) бойынша іздестіру
жүргізу үшін арнайы өріс енгізуге мүмкіндік береді.
Дата бойынша шектеу. ... ... ... ... беріледі.
Кеңінен таралған кейде белгілі бір уақыт ... ... ... ... етілгенде өте пайдалы болады. Дата бойынша іздестірудің
кемшілігі ... ... бұл ... ... индекстеудің датасы
бойынша жүргізу болып табылады. Яғни оны іздестіру қызметінің мәліметтер
базасына қосу ... ... ... мәні ... барлық веб-дизайнерлер тега
МЕТА арнайы өрісін құжаттар жасаудағы датаға енгізбейді және АІЖ ... бұл ... ... ... ... Екі ... бар: HTML-белгісінің ішінде
түзілген мәтін бойынша іздестіру: … (anchor) ... ... ... ... бойынша іздестіру (HREF параметрі). Бірінші
жағдайда сұраныста “anchor=” іздестіру элементі екіншіде ... ... ... ... ... сөз ... сөз ... параметрі
ретінде берілетін жердегі “title=” ... ... ... ... ... бар ... ... құжаттар беріледі.
Арнайы нысандар бойынша іздестіру. Апплеты, графикалық файлдар,
файлдардың басқа ... ... ... бір ... нысандары бар
мәтіндерде құжаттарды іздестіру және ұзату мүмкіндігі бар. ... ... үшін ... ... ... бар. Құжаттарды ұзату
туралы шешім іздестіру параметрінің атымен сай келгенде немесе апплеттің
немесе файлдың кеңеюінде қабылданады.
Тереңдігі ... ... ... бұл ... ... іздестіру
элементімен беріледі. Мұнда белгілі бір сайттан қосымша құжаттар іздестіру
және ... ... ... ... Depth параметрі ізделінген
құжаттардың «ұя салуы» тереңдігін анықтайды.
Сұраныс тілдерінің структуралық элементтері
Түрлі ... ... ... ... ... және олардың жүйелер
бойынша таралуында сұраныс тілдеріне тән элементтерін атап өтейік. ... ... ... ... ... Light, ... HotBot, Google, MSN Search, ... Teoma, Рамблер,Апорт, Яндекс.
OR: Alta Vista, Excite
Сұраныстағы логикалық операторлар және өрнектер:
AND, OR жақшалық ... Northern light, ... ... ... MSN Search, рамблер, апорт.
NOT: Northern Ligh, HotBot, Excite, MSN Search, рамблер, апорт.
AND, NOT: ... ... ... OR: ... Simple, ... OR: ... жақшалық жазу түрде.
Контекстік операторлар (жақындық, арақашықтық)
Phrase: Northern Light, Alta vista, Google, HotBot, Excite, MSN ... ... ... ... ... ... Апорт, Яндекс.
Ұсыныстағы қашықтық: Яндекс.
Морфологиялық нормалдау:
Кесінді: AltaVista, NorthernLight, HotBot, MSN Search, NBCi, ... ... ... ... Апорт, Яндекс, Рамблер.
Жиындық санды автоматты нормалдау: Northern Light.
Сөздің ... ... ... ... HotBot, MSN Search.
Регистрге сезімталдық:
Әрдайым AltaVista.
Жекелей: HotBot, MSN Search
Регистрді ескере отырып сорттау: NORthern Light.
Жоқ: Google, Alltheweb, Excite, Lycos, WiseNOT.
Өріс бойынша ... ... Northern Light, HotBot, MSN Search, NBCi, ... ... ... ... Northern Light, Fast Advanced Search, Lycos ... Яндекс, Рамблер
Inurl: Google
allinurl: Google
Link: AltaVista, Google,Fast Advanced Search, Lycos Advanced, MSN
Search, Апорт, Яндекс.
Host: ... HotBog, ... ... ... Fast Advanced Search, ... Яндекс
Image: AltaVista
Related: Google
Others: AltaVista, Northern Light, HotBot, MSN Search
Іздестіру ауқымын ... ... ... ... Northern Light, HotBot, MSN Search,
Апорт, Яндекс, Рамблер.
Тіл ... ... ... Northern Light, HotBot, Google, ... Lycos, WiseNut, Яндекс, Рамблер.
Тақырып бойынша: Northern Light
Құжаттар типі бойынша: Northern Light
Домен бойынша: Northern Light, ... Advanced Search, ... ... ... ... типі бойынша: HotBot, MSN Search
Сайт ішінің тереңдігі бойынша: HotBot.
Стоп-сөзді пайдаланумен индекстеу:
Northern Light, AltaVista, AllTheWeb, Lycos пайдаланылмайды.
Alta Vista Single, HotBot, Excite, MSN Search, Lycos, ... ... ... ... ... пайдаланылады:
Google, Teoma, WiseNut.
Маңызына қарай:
Релеванттығы бойынша: Барлығы
Датасы бойынша: Northern Light, ... ... ... Excite, Google, ... тек қазіргі вербальді АІЖ сұраныстар тілінің негізгі элементтеріне
шолу келтірілді. Қосымша, көптеген жүйелерде түрлі басқа мүмкіндіктер ... ... ... ... орнату тәртібі, мұнда ... ... ... ... ... және ... ... қорытындылай келе, қарастырылған Ғаламтор желіcіндегі
ақпараттарды іздестіру негіздері – ақпараттық-іздестіру жүйесінің ... мен ... ... іздестіру жүйелерінің заманауи
түрлері және ... ... ... ... ... ақпараттарын
іздестіру ерекшеліктері сипатталып жазылған.
Ақпараттық-іздестіру жүйесінің негізгі түсініктері – релеванттық пен
пертиненттіктерді анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... және ... жүйешелері де сипатталған.
Ғаламтор желісіндегі іздестіру жүйелері шартты ... ... ... және ... АІЖ (каталогтар – directories); электронды
анықтамалықтар; жекелеген ресурстар түрі ... ... ... агенттер және мета іздестіру жүйлеріне бөлініп қарастырылған.
Ғаламтор желісіндегі ақпараттық-іздестіру үдерісінің ... ... ... ... ... ... белгілер,
атрибуттар, қасиеттер бойынша іздестіру қызметінің ... ... ... ... ... негізгі сөздер мен
аннотациялары ... және ... ... ... ... ... ... моделдері – меншікті ... ... ... ... морфологиялық бір
қалыптандыру, іздестіру (бульдік) операторлары, сызықтық грамматика, мәндік
сәйкестік өлшемін ... және ... ... ... ... ... жүйелердe іздестіру жағдайлaрына байланысты бұл
моделдер түрліше іске ... ... ... ... іздестіру әдістемесі
2.1 Ғаламтор ресурстарын іздестіру әдістері
Қазір заманғы ақпараттық қызмет көрсету сервисінің кез-келген деңгейінде
(жекелей, ... және т.б.), ... ... қолдайтын
іздестіру әдістерінің үздіксіз даму үдерісі ... үш ... ... [17].: ... ... жаңа бұрын ұсынылмаған қызмет
ұсыну; қолда бар сервистердің мүмкіндіктерін кеңейту; ұсынылған ... ... ... ... ... ... дамытудың мысалына салыстырмалы түрде
жуырда пайда болған IP-телефониясы қызмет етеді, яғни ... ... ... ... қолдау құралы ретінде Ғаламтор желісін
пайдалану мүмкіндігі.
Дамудың екінші бағытының мысалы Ғаламтор-конференция эволюциясы. ... ... ... бағыттың мысалына ақпаратты қысқа мерзімде ұзатудың жаңа мейлінше
жетілдірілген әдістерінің пайда ... ... ... ... ... көпшілігі Ғаламтор желісін
пайдаланушылардың сандық өсуі қатынасы бойынша инвариантты болып табылады.
(Мұнда және былай да ... біз ... ... ... ... ... ... пайдаланушыларының саны мен ұсынылатын қызмет сапасы арасында
жалпы жағдайда оң және кері ... ... ... қызметін
таратудың сапасы тікелей және кері пропорционалды ... ... ... ... және желіні пайдаланушылар санына байланысты.
Бұл қызметтің екеуі де ... ... ... ... және ... ... барлық негізгі қызметіне іс ... ... ... ... ... ... ... қатысады.
Ғаламтор желісіндегі екі іргелі үдерістер: ... ... ... ... ... ... ... болып табылады? Егер біз ақпараттық
ресурс таба алмасақ, мұнда бізге байланыс арнамыздың қуаты қандай ... ... ... ... ... ...... түрлі
Ғаламтор қызметін ұсынатын серверлерде орналастырылады. Ақпарат әрбір
сервердің ... ... оның ... бұл ... ... ... Әрбір бет өзінің ... ... ол ... екі ... қосады: Ғаламтор желісіндегі сервер
адресі және сервердегі бет адресі. Ғаламтор желісіндегі ... ... ... ... бірыңғай болып табылады.
Айталық, пайдаланушы қызықтыратынын өзіне алады, бұл ақпарат Ғаламторда
орналасқанын болжайды, бірақ ол қайда ... ... ... ... ... ... анықтамалықтар редакциясында олар
туралы ақпарат береді. Бұл анықтамалықтар (ұқсасы бойынша телефондық “сары
беттер” деп ... ... ... және әлдебір уақыт ... ... ... ... басты көздері және Web-
кеңістіктегі ақпаратты іздестірудің бірден бір құралы болып ... ... көп ... ... ... ... ... сақтаудың “қағаздық”
әдісінде мынадай мағынаға қол ... ... ... өсу ... не бұл ... ... не ... пайда
болу қырқынымен игере алмады. ... ... ... ... сақтаушысының орнына электрондық – осылай аталатын іздестіру машинасы
келді.
Ең басынан іздестіру машиналары (IM) екі ... ... ... Бірінші типтегі іздестіру машинасы өздерімен бірге ... ... ... ... көрінеді. Оның торабына тиісті деңгей
мен ... ... ... беттердің адрестерінің тізімі
бекітіледі. Мұндай IM “директория” деп аталады.
Екінші типтегі ІМ «индекс» деп аталатын ... ... ... ... ... ұзындық кортежінің массиві сияқты ... ... ... ... ... жүргізілетін тілдің сөздігіндегі сөз
болып табылады. Кортеждің ... ... ... ... ... ... көрсетеді, мұнда берілген сөз ең болмаса бір рет
кездеседі.
Кортеж массиві олардың ... ... ... деп болжаймыз. Бұл
элементтерден тұратын вектор – бағана және мәні ... ... ... ... ... ... «кілтті сөздер бойынша» ақпарат іздестіру
үшін индекс болып қызмет ... ... IM тек ... кілтті сөз бойынша ғана емес іздестіру
жүргізеді. ... ... ... ... ... олардың операндасы
кілтті сөз болып табылады.
ІМ беттің тек ... ... олар ... ... оның
“директориясында” немесе “индексіне” жазылады. Бірінші жағдайда ... ... жазу ... бір ... ... ІМ-директориясын
толықтыруға жауапты «эксперттермен» жасалады.
Екінші жағдайда индексті құру арнайы механизммен жүзеге асырылады. Ол
«индекстік» ІМ ... ... Crawler ... бір ... ... ІМ ... ... болып табылатын көптеген сайттарды
сканерлейді.
Ғаламтор желісін дамыту шарасы бойынша ІМ саны артып, ... ең ... ... ... ... ... аумағында
белгілі бір «тақырыптық» немесе «географиялық» кіші ... ІМ ... ... ... ... өсуі ... аймағының артуынан озғаны сөзсіз, олар салыстырмалы
мағынада аяққа ... ... Бұл ... жою ... ... іздестіру машиналарының ізінше пайда болған басты мәселетер
болып табылады, ... ... ... машиналарының бірқатарының адресі
жиналған болатын. Пайдаланушы ІМ басты бетіне түскен ... кез ... ал ... ... ... ... ... аяқтап бастапқы
бетке қайта оралды. Ол өзімен бірге бірқатар «адресті ... ... ... іздестіру жолына келесі қадам пайдаланушыға ІМ ... ... ... бұл ... ... интерфейстер ұсынатын құралдардың
пайда болуы болды. Бұл интерфейстік пайдаланушыға сұранысты қалыптастыруға
мүмкіндік береді. Және ... ... ІМ ... ... да ... ІМ қаралған соң пайдаланушы бірнеше HTML беттері
табылған Ғаламтор ресурстарға ... ... ... ... алады. Алынған
әрбір ІМ нәтижелерін біріктіріп, пайдаланушы ... ... тиіс ... ... ... ... ... эволюциясы мета іздестіру машинасының
(МІМ) пайда болуына әкеледі. МІМ көп ... ... екі ... ... ІМ ... ... және алынған нәтижелерді
біріктірумен айналысады.
Мәні бойынша бірқатар МІМ «екінші тәртіптегі» мета ... ... ... ... ... ... ... қосылады. Мұнда олар
тек ІМ-ғана емес, ... ... ... де. Пайдаланушылардың ақпараттық
қажеттігін қанағаттандыруға байланысты ... ... тек ... ғана ... ... және мета ... машиналарының
базасында жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... ... сөздердің негізінде іздестіру сұранысына ... ... ... дәл ... алынған адрестер тізімі мәселені
түрде сол немесе басқа дәрежеде «қажетсіз» болады. ... ... сүру үшін ... ... жұмыс істеу құралдарын жасаушыларға жаңа
шешімдерді іздестіруге түрткі ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру үшін
меншікті индекстерді құруды да жатқызуға болады. Мұндай екінші ... ... ... сұранысты іске асыруда шудың ... ... Одан ... қол ... ... ... өйткені көптеген
пайдаланушылар үшін бұл ресурсқа қол ... ... ... ... ... мен ... ... өсуі, оны іске асыруда
адасуға болмайды. Оларды пайдаланудан барабар тиімділік туындайды.
Біріншіден, ... ... ... ... қайталайтын жеке-дара
саны үлкен және осымен едәуір интерфейс құрылысы бойынша ажыратады.
Екіншіден, www-технологиялардың ... ... ... ... ... ... бірлесе пайдалануда бастапқыда
келісілмеген ... ... ... шақырылған көптеген
операциялар қолмен орындауға мәжбүр болады.
Web-құралдарды үйлестіру, Web-технологиялар [16] ... ... ... ... ... Ғаламтор-кеңістіктегі ақпараттық
ресурстардың ұлғаюын ... ... қол ... ... ... ... ... үдерісінің мета іздестіру әдістері
Әрбір нақты іздестіру машинасы, тіпті әмбебап, индекстелуді қамтиды,
яғни өзіндік іздестіру аясында қол ... ... ... ... ... 500-800 миллионға дейін беттерді индекстеу үшін қосады.
Мұндағы «теңшамалы» IM үшін ... ... ... яғни ... саны ... ... 65%-дан аспайды. Бірнеше іздестіру
машиналарындағы ... ... ... қамтамасыздандыруды
арттыру мақсатында берілген сұраныстарға қарау қажеттігі ... ... ... іске ... ... ... мета іздестіру
құралдары деп атау қабылданған. Олар порталға (All-In-One Search ... ... ... (Meta Search Engines ... Meta-crawlers) және
мета іздестіру утилиттеріне (Meta Search Utilities) бөлінеді.
Пайдаланушы интерфейс, сондай-ақ сұранысты ... ... ... нәтижелерді қалыптастыру толығымен пайдаланушы қараған IM
сипаттамасына сай ... ... ... ... ... ... ... жазу үшін өріс ұсынады, олар одан соң ... ... ... IM ... ... өрісі пайда болады. Түрлі IM алынған
нәтижелер өңдеу үшін ... ... ... ... Бұл функция
толығымен пайдалануға жүктеледі.
Осылайша, әрбір нақты IM функционалдығын порталдар ... ... ... ... Олар бір ... ... IM-ге қарау
тиімділігін арттыра отырып, ... ... ... ... ... ... қарау Web ақпараттық кеңістігінде қамтамасыздандыруды
кеңейту мен іздестіру ерекшеліктері қажет.
Мета іздестіру ... ... ... ... ... ... істей отырып және іздестіру сервері болып табыла ... ... ... және меншікті индексі болмайды.
Олар пайдаланушыны олар ұсынған интерфейс арқылы бірыңғай сұранысты
қалыптастыруға және бірнеше ... бір ... ... мүмкіндігі бар.
Мұнда IM-де іздестіру өрнегін қалыптастыру тілінің мүмкіндігі, әдетте,
нақты IM-ге қарағанда ... ... ... ... сол IM-нің мүмкіндіктерінен басым
болмаса, ол ... ол тек оған ... ... өтеді. Егер IM
мүмкіндігі іздестіру ... іске ... ... ... ол ... ... немесе бірқатар операциялар мен ... ... ... ... егер IM NEAR, ... жүзеге асыра
алмаса, ол AND операциясына алмастырылады. Егер IM NOT ... ол ... ... ... ... Іздестіру
түсінігін қайта жаңартудың басқа тәсілдері мүмкін.
Әлбетте, мұндай жағдайда IM-нен іздестіру ... ... ... ... ... ... ... машиналарының әрқайсысынан алынған нәтижелер не
бірыңғай тізім түрінде, не IM бөлшектеріне берілуі мүмкін. Бірыңғай ... ... ... ... ... релеванттылығы және
бірқатар басқа мінездемелер бойынша сұрыпталады. Сондай-ақ ... ... ... ... бет бірнеше IM табылса) жойылады және ... ... ... яғни ... мына ... Web іздестіру
кеңістігінің индекстеу маусымы ішінде, оларды анықтаған IM-да жабылса, ... ... Осы ... ... біз ... іздестіру машиналарының
бірде-біреуі жүзеге асыра алмайды.
Нәтижелердің бірыңғай тізімін, релеванттылығы бойынша сұрыпталған, яғни
сұранысты нәтижесінің семантикалық сәйкестілігіне дәрежесі ... ... ... ... бірдей болмау проблемасы туындайды.
Олардың әрқайсысы бағалаудың ... ... ... ... шешу ... ... тексеру арқылы ғана мүмкін болады, нәтижелер
тізімінде көрсетілген, бірыңғай алгоритмді және ... ... ... ... ... ... Бұл мета
іздестіру утилиттерін жасауға жағдай ... ол ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Бірқатар МІМ ұсынатын қосымша мүмкіндіктер іздестірудің тақырыптық
санаттарын ... ала ... және IM осы ... ... ұсынылатын тізімін
ұзату болып табылады. Ұсынылатын IM-ның тізімі пайдаланғышта редакторлық
қорытудан өткізілуі мүмкін.
Айта кетсек, МІМ ... ... ... ... ... ... іздестіру машиналары пайдаланады. Мәселен, даталары
бойынша актуализациялау, ... ... және ... ... ... оларға құжаттар мәтінінде нұсқаулар ... ... ... ... ... және т.б. ... танымал мета іздестіру
машиналарының мінездемелері келтірілген дереккөздер жеткілікті.
Ғаламторға орналастырылған іздестіру құралдарына ... ... ... ... жүргізілген талдау көрсеткеніндей, олардың
барлығының өзіне жараса артықшылықтары мен ... ... ... іздестіру машиналарының әрқайсысы Ғаламтордың шектеулі
Web-кеңістігін жабады. Түрлі бағалар ... ... ... ... ... ... ... жағдайда іздестіру түсінігін жазу үшін
тілдік ... тағы да ... Олар Буль ... ... NOT) ... түйін сөздер мен дәйектерінен тысқары шыға алмайды және
кей кездері операндалармен (NEAR, FAR, BEFORE және т.б.) ... ... ... ... мета ... ... Ғаламтордағы Web-
кеңістіктердің біріне дерлік іздестіру аймағын кеңейтуге мүмкіндік береді,
бір мезетте 6-12 негізгі әмбебап ... ... ... ... ... түсінігін қалыптастыру тілінің айшықты құралдары сондай
болып қала береді.
Бүгінгі күнге мейлінше жетілдірілген ... ... ... ... болып табылады, өйткені олар іздестіру нәтижелерін тікелей
пайдаланушы компьютеріне алуға мүмкіндік жасайды және ... ... ... оларды қосымша талдауға пайдалану ... ... ... ... ... мейлінше қуатты тілін
пайдалануға болады. Мета іздестіру ... ... ... ... ... ... біз ... іздестіру түсінігін
жазу үшін топологиялық-семантикалық тілді пайдалануды ұсынып отырмыз. Бұл
тілде ... ... ... бар, олар Бульдің кеңейтілген
операторларымен байланысты түйін сөздер мен ... ... ... ... ... ... ... Біздің пікірімізше, бұл
іздестіру дәлдігін айтарлықтай ұлғайтуға ... ... ... ... ... жоқ ... іздестіру құралының басқа айтарлықтай кемшілігі нақты мета
іздестіруді әрбір өңдеген сайын ... ... ... келтіруді жүргізу
орындалады. Пайдаланылатын іздестіру машиналарының жиынтығын ... ... ... ... басқалай жағдайларын ұсыну.
Бұл кемшілікті жою үшін арнайы тіл жасалады, ол іздестіру бағдарламасын
берілген ... ... ... ... ... ... ... және алынған нәтижелерді өңдеуге мүмкіндік береді.
Осындай алдын ала дайындалған бағдарлама, пайдаланушы үшін кез ... ... ... ... іске ... алады.
2.2 Ғаламтор ресурстарын іздестіру әдістемесі
Қазіргі таңда Ғаламтор кітапхана оқырмандары үшін басқадай жолмен алынуы
мүмкін емес ... өте ... ... ... ... жол ... ұлттық және жаһандық желілерді біріктіре отырып, ол қазіргі таңда
барларының ішінде динамикалық ... ең ... ... ... өте ... тұсының бірі – қолданушы жай ... ... қана ... оны өзі де ... ... Сондай-ақ, ақпаратты
іздестіру жаңаша жағдайларда және бірыңғай ақпараттық ортада қолданушының
өзіне ұсынылады. Осыған байланысты екі ... ... атап ... болады:
қажетті, маңызды ақпаратты табу мүмкіндігі көбейеді, бірақ ... ... ... ... ... келе бермейді. Қолданушы ... ... ... ... ұстанбайды. Ол алынған нәтижесіне
қарай іздестіру тактикасын өзгерте отырып, ... ... ... ... ... ... ғылыми ойлау негіздері
қалыптасады. Қолданушы желі ... ... ... үйрене бастайды, көп
құжаттардың ішінен шын мәнінде өзіне керек және ең болмағанда ... ... ... ... ... ... ... ала алады.
Соған қарамастан қолданушылар ... ... ... ... ... ... Бұл, ... келесі себептерге
байланысты болады: іздестіру ... ... ... ... барысында
ғылым-білімінің жоқтығы үлкен ақпараттық шуға ... ... ... ... ... ... ... ол іздестіру
машинасының сыртында қалып қоятын фактіні ұғынбайды. ... ... бір ... ... ... ақпарат алудың жолын
төмендетеді.
Сайып келгенде, дәл қазіргі кезде Ғаламторда мүмкіндіктердің көп екенін
айтуға ... ... ... ... ... ақпараттың жетіспеуінде
емес, мәселе қолданушының оны таба алмауында жатыр.
Бұл әдістемелік нұсқаулық ақпараттарды іздестіру мәселесіне арналған
әдістемелік ... ... және ... ... ортада ақпараттарды іздестіруді біз көбіне қолданушының
алдында тұрған жай ғана ... ... ... гөрі ... ... ... ... қарастырамыз. Бұл әдістемеде, іздестіру үдерісі
шартты ... үш ... және он ... ... ... (11). ... ақпаратты сұранысты жүйеге түсіру және нақтылау мен ... ... және ... болып табылады.
І. «Ақпараттық сұранысты жүйеге түсіру және нақтылау». Бұл ... ... ... ... ... ... ... нақтылығы
және дәстүрлілігі жетекші рөл атқарады. ... ... ... ... ... таңдау да соған байланысты болады.
«Сұратуды ... ... ... ... ... ... үшін ... бірқатар бағамдарды немесе сұрақтарды
көрсетеді. ... ... ... тақырып мазмұны, ретроспективті
іздестіру тереңдігі жүргізілетін дереккөз түрі түсіндіріледі. Бұл ... ... ... ... ... жаратылыстану тілінде сауалды
қалыптастыру; ақпараттық ... ... ... ... іздестірудің
мақсатын анықтау; іздестіру қажеттілігіне шек қоюын анықтау; ақпараттық
сауалдың ақырғы қалыптастыруы.
1. Табиғи тілде сұранысты ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметті қалыптастыру. Бұл мәліметті
алу үшін ақпараттық ... иесі ... ... ... ... анығырақ жеткізуі керек.
2. Ақпараттық қажеттіліктің типін анықтау. ... ... ... ... (дөрекі) мәліметтің өзі іздестіру кезінде ескеріліп, оның
шарттастырылған талаптарын нақтылауға ... ... ... ... ... екі типке бөлуге болады: ақпараттық
қажеттіліктер шекарасы айқын анықталған, ... 2007 жылы ... ... ... тілі оқу ... ... ... нақты
анықталмағаны, мәселен, іскер қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... түрлі
типтері көмегімен қанағаттандырылатынын, тұтас ... ... ... орай ... ... әр ... түрлері туралы
айтуға болатынын атап өткеніміз орынды. Ақпараттық қажеттіліктердің ... ... ... ... фактографиялық деп аталады.
Ақпараттық қажеттіліктердің екінші ... ... ... туралы – құжаттық деп айтады. ... ... ... табу үшін ... ... осы ... сақталған
(мазмұндалған) (Web-бет) құжаттарын іздестіру қажет. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... мақсатын анықтау және шектеу. Ақпараттарды
іздестіру мақсатын анықтау ақпараттың қажет етілген ... ... ... ... ... ... ... таңдауға ықпал
етеді. Ақпараттарды іздестірудің ... ... ... ... ... болып табылады: мәселемен алдын-ала танысу және
мұқият зерттеу. Әдеттегідей, ақпаратты іздестірудің ... екі ... бір ... ... яғни ... ... ақпараттар саны қажет
болады, бірақ оған мәліметтің абсолюттік ауқымы қажет емес.
Негізгі шектеулер қатарына дәстүрлі түрде ... ... ... түрлері
бойынша шектеу, жарияланым тілдері, іздестірудің ... ... ... ... ... да ... айқындау қажет:
қолданушыны ... ... ... ... және т.б.) ... ... қай тілдегісі;
іздестірудің қандай географиялық шеңбері; іздестірудің қандай хронологиялық
шеңбері қызықтырады.
4. Ақпараттық ... ... ... ... ... тұржырымдамасы үшін іздестіруге жатқызылатын ақпараттарға жан-жақты
лексикалық талдау жүргізілуі қажет. ... ... ... және ... ... қандай да бір өнеге боларлық ... ... ... ... ... ... ... жалпы профильдегі
энциклопедиялар мысал бола алады. Зерттелген ... ... ... бірнеше тілдерде жекелеген терминдер, сөзжасамдар,
кәсіптік лексика және клише ... кілт ... ең мол да ... ... ... ... процедурасын жоспарлау». Бұл сатыда мақсатты бағыттың
шектеуі және іздестірудің жалпы мақсатының нақтылығы жүреді.
Бұл ... ... ... - ... ... ... шешудің
тәсілдері мен жолдарын анықтау. Ол өзіне ... ... ... айқындалғандардың орындалуын қарастыратын іздестірудің ... ... ... ... ... ... жүйесінің
сапасын таңдау мен ... ... ... ... ... ... Бұл сатыда мақсатқа лайықты мыналарды орындау керек:
іздестіру жүйесінің сапасын таңдау және ... ... ... ... Іздестіру жүйесінің сапасын таңдау және бағалау. Іздестіру жүйесінің
сапасын іріктеуді және бағалауды олардың нақты ақпараттық қажеттілігі ... ... ... ... тұрғыдан жүргізу керек. Әрбір
қолданушы іздестіру жүйесін таңдауға, оның мазмұны мен ... ... ету ... ие. ... жүйесін таңдау кезінде
мына параметрлерге көңіл аударуы керек: іздестіру жүйесінің ... онда ... ... ... қадағалауға, сұрату тілдерінің
мүмкіндіктеріне.
6. Іздестірудің жалпы бағдарламасын жасау. ... ... ... ... ... ... ... тілдік, географиялық) мүмкін бағыттары (маршруттары) мен
әдістерін, сондай-ақ, іздестіру көлемінің ... ... ... ... мен ... ... ... ғана емес, сұраныстың
басқа да параметрлеріне байланысты ажыратылады. Бұл жерде бірқатар жалпы
әдістемелік нұсқауларды басшылыққа алу ... ... ... ... ... қолданушының алдына қойған іздестіру мәселелерінің
мазмұнымен анықталады. Бұл ... мына ... ... ... ... ... ... дереккөздерін кеңінен қамтуы қажет болғандықтан
да ... ... және оның ... ... ... ... десе де болады. Соған орай ... ... ... ... жиынтығы) үлкен мөлшерде іздестіру жүреді. Содан
кейін ... ... ... ... ... ... байланыста
ақпараттық іздестіру нақтыланады, шектеледі. Бұл сатыда құжаттардың өзін
іздестіру мәселесі жүреді.
Ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... көрген [20,22-24]. Әдеттегідей, авторлар қажетті
фактілерді барынша ... ... ... ... бар ... іздестіру құралдарына көңіл бөлуді ұсынады, яғни ... ... ... ... ... ... ... беруге
ұмтылады.
ІІІ. «Іздестіруді жүзеге асыру». Соңғы сатының мақсаты – ... ... ... Ол ... оны шешу үшін ... ... ... ... ... Бұл ... мыналарды орындау қажет:
іздестіру тақырыбы бойынша ақпараттық ... ... ... ... ... ақпараттар көлемін бағалау; ақпараттық
ресурстар көлемінің шеңберін кеңейту.
7. Іздестіру ... ... ... ресурстар жиынтығын іріктеу.
Іздестіру тақырыбы бойынша ақпараттық ресурстар жиынтығын іріктеу сатысында
іздестіру жүйесінің жиынтығын ... ... ... сатысында
іріктеліп алынған іздестірулер жүргізіледі. Ақпарат ... ... ... ... жалпыдан жекеге қарай жүргізуге ... ... ... ... жөніндегі ақпараттарды мазмұндайтын
ақпараттық ресурстар тізімі қалыптасады.
Ақпараттық ресурстар тізімі былайша белгіленеді: ... ... ... ... тақырып бойынша барынша қамтылған ақпарат алдын
ала белгіленген іздестіру шектеуіне сәйкес келуі тиіс. Егер олардың шеңбері
өте тар ... ... ... ... ... мүмкін, ал
егер өте кең болса – ол кезде іздестірудің еңбек сыйымдылығы да ұлғаяды.
Бұл сатыда бізге ізделіп отырған ақпараттар ... не ... және ... екендігін анықтап, оны түсіндіру қажет. Мысалыға, ... ... ... аты ... ... ... ... бірақ оның
URL белгісіз. Осылайша, жеткіліксіз ... ... үшін ... ... ... ... қажет. Бұл тізім айқындалған кілт
сөздері және ... ... бар ... ... қалыптасады.
Ресурстардың (метадерек) жетіспейтін буындарын жазуды іздестіруші және
мета іздестіруші машиналардың көмегімен жүргізу ... ... ... ... жайында ештеңе белгілі болмаса, онда топтастырғыш
іздестіру жүйесіне немесе мамандандырылған сөздік іздестіру жүйесіне жүгіну
керек. Егер де ... бұл ... ... ... ол жағдайда оған
ғылыми бақылау сапасы бар топтасқан іздестіру жүйесіне ... ... ... болады.
Іздестіру жүргізу кезінде мына әдістерді ... ... ... ... ... ... әдісі, жекеден жалпыға іздестіру әдісі.
Болжау әдісінің мәнісі мынада: іздестіріп жатқан ұйымның атын ... ... ... жазып көруге болады.
Жалпыдан жекеге іздестіру әдісі, әдетте, топтастырып іздестіру жүйесінде
қолданылады. Олар тек пәндік категорияларға және ресурстардың ... ... ... ... ... мақсатқа лайық кеңейту
керек.
Жекеден жалпыға іздестіру әдісі, әдетте, сөздік іздестіру жүйесінде
қолданылады. ... ... ... тізімі қалыптасады. Бұл
қадам, нақты мәселетерді іздестіруді шешуге бағытталған дербес ақпараттық
жүйені құруға мүмкіндік ... ... ... ... ... іздестіру жүргізгенде
сұранысты кеңейту және сол ... қысу ... де ... керек.
Іздестірудің дәстүрлі түрдегі екі базалық стратегиясын ажыратуға болады:
салалық іздестіру және пәндік іздестіру. Олар ... мен ... ... өзара екі қарама-қарсы тенденцияларды бейнелейді: ғылым
дифференциациясын және олардың ... ... ... ... ... ... ... қарау жолымен, ал
пәндік-жекеден жалпыға дескриптор мағынасы ... ... ... ... ... ... мәліметтер олардың "пәндік" қасиеттері
тұрғысынан ... ... ... Сол ... ... ... ... нақты іздестіру мәселелеріне тәуелді болады. ... ... ... ... ... жағдайлар кезінде сұраныстың нақты
сипатына ие болған сайын классификатор бойынша ... ... ... ресурстарды іздестіру кезіндегідей құжаттарды іздестіру кезінде
де әр түрлі деректер қорын ... ... ... ... ... ... қажет.
9. Ақпараттар көлемін бағалау. Ақпараттық ресурстардың ... ... ... ... ... бір ... айқындап,
алынған ақпараттардың ауқымын қарауды және бағалауды мақсатқа лайық ... ... ... ... ... ... ақпараттардың барлығы
бірдей керек болмауы да мүмкін. Көбіне оған бірнеше беделді ... ... ... Бұл ... ... ... ... және
көшірмесіне тексеру жүргізіледі. Алайда, егер алынған ақпараттар ... ... ... ... ... ... ... керек.
10. Ақпараттық ресурстар көлемінің шеңберін кеңейту. Ғаламторда ақпарат
іздестіруді жүргізу кезінде оның ... ... рөл ... ... ... ... жүйелерінің бірде-бірі барлық ресурстарды
бірдей индекстемейтінін есте сақтау ... ... ... ... ... ... болады: нақты іздестіру тақырыбына арналған
мәліметтер базасын айқындау мақсатымен шетелдік мета іздестіру жүйелерінде
іздестіру ... ... ... қозғала отырып, гипермәтіндік
сілтемелер бойынша іздестіру жүргізу; табылған құжаттардың URL құрылымына
сүйене отырып, мәліметтер базасына ... ... ... ... ... ... ақпараттық ортада өз
бетінше ақпарат іздестіруді жүргізуге мүмкіндік береді деп айтуға болады.
Ол ақпараттарды іздестіру және оның ... ... ... ақпараттардың сапасын жақсартуға да айтарлықтай үлес қосады.
2.3 Ғаламтор ресурстарын іздестіру үдерісінің бағдарламалық қамтамасы және
олардан ... ... ... ... ... бағдарламалық қамтамасы
Ғаламтор ғылым-білімдік ресурстарын іздестіру үдерісінің бағдарламалық
қамтамасы, MS Visual Studio 2010 Объектке бағытталған ... ... Telerik Rad Controls ... ... AJAX Control Toolkit ... және SQL Server 2008 R2 ... ... басқару жүйесін
пайдалана отырып жасалады [19]. Көмекші графикалық бағдарлама ретінде Adobe
Photoshop CS5 ... ... Ал, ... код, Microsoft
Visual Studio 2010 Объектіге бағытталған бағдарламалау ортасында ASP.NET
технологиясын қолданып, C# [10] ... ... ... ... ... ... енгізіп
электрондық ресурстарды іздестіру платформасына кіргенде оған сайттың
алғашқы беті ... Бұл ... бет ... ... сайтта тіркелмеген
және авторландырудан өтпеген қолданушыларға арналған (2-сурет).
2-сурет. Дипломдық ... ... ... көрінісі
Бағдарламаны құру кезінде қолданушы Web-кеңістікте өзін жақсы сезіну
үшін, оның навигациясын барынша ... ... ... ... ... мен ... ... батырмалар мен сілтемелерді
әзірлегенде, олар қолданушының көңілі бөлінбейтін етіп ... ... ... ... қосымшалармен жұмыс істеу үдерісі кезінде қолдану
қолданыстағы көптеген операцияларды орындайтын мәзір қатары орналасқан (3-
сурет). Мәзір Telerik Rad Controls RadMenu ... ... ... қатары
Мәзірдің атқаратын қызметтері
«Басталуы» пункті сайттың бастапқы бетіне өту үшін ... ... ... ... қорынан жалпы кітаптарды көру
бетіне өту үшін қолданылады. Ал ... ... ... ... ... ... «Авторландыру» пунктіне кіресіз. Егер сіз сайт
әкімгерші і болсаңыз «Әкімгерші » ... ... ... ... ... бөліміне өтуге көмектеседі. «Кітаптар» пунктінен шығатын
құлама ...... ... ... ... ... немесе электрондық ресурстар қорының толық іздестіру бетіне
өту пункті, ал ... ... – осы ... ... ... ... ... береді.
Сайтта жылдам іздестіру сервисі қарастырылған, бұл жоғары бетте, оң
жақта орналасқан лупа ... ... бар, ... ... ... өрісі.
Осы өріске керекті кітап атының, немесе ... ... ... әріптерін
ендірсеңіз және ондай кітап электрондық ресурстар қорында бар болса,
іздестіру механизмі оларды ... ... ... ... қолданушылар өздерін қолайсыз сезінбеу ... ... ... мүмкіншілітері де қарастырылған. Электрондық
ресурстар қорында негізінде қазақша және орысша ... ... ... ... үнсіз, қазақша сайт ашылады, бірақ ол орыс ... сайт ... ... ... ... жоғары жағында «Кіру-Шығу» cілтемелік батырмасы
бар, осы батырма көмегімен қолданушы аторландыру бетіне өте ... ... ... ... сәлемдесу беті орналасқан болып, бұл бет
сайтта тіркелмеген, авторландырудан өтпеген қолданушыларға да көрінеді.
Электрондық ресурс қорымен ... ... ... ... ... өтулері қажет, яғни жаңадан келген қолданушылар міндетті түрде
тіркелуден өтулері керек. Тіркелу үшін ... ... ... ... ... ... бетіне өтеді. ... ... өз ... ... ... үшін төрт өріс ... өріске қолданушы өзінің есімін, екінші өріске – құпия сөзін, үшінші
өріске – ... ... ... ... ... өзінің электрондық
поштасының адресін ендіреді, Соңғы, ... ... ... ... Captca ... ... мәндерді ендіруі қажет. Егер
қолданушы ендірілген ... ... ... ... бұған дейін
тіркелмеген болса, онда қолданушы тіркеледі. ... ... ... онда жүйе автоматты түрде авторландыру бетіне өткізеді.
Авторландыру бетінде қолданушыға екі мәлімет ендіру өрісі ... ... ... өзінің есімін, екінші өріске құпия сөзін ... Егер ... ... есіммен және құпия сөзі дұрыс болса, сайтқа
кіруге тұқсат беріледі немесе қолданушы сайтта тіркелуіне болады (4-сурет).
4-сурет. Авторландыру беті
Егер ... ... ... ... рет ... болса, ол тіркелу
бетіне өтіп сайтта ... ... ... ... ... ... бес мәтіндік өріс қолданылған, алдынғы төрт өрістерге
қолданушы өзінің мәліметтерін ... ... ... ... ... мәнді ендіру керек. Бұл RadCaptcha ... ... ... зиянды роботтар жаулап алмау үшін, яғни сайтта
тірі адам тіркеліп отырғанын ... ... ... бетіндегі бес
өрісті дұрыс толтырып, сайтта ... ... ... ... ... ... ... қолданып сайтқа кіру үшін, автоматты түрде, авторландыру
бетіне жіберіледі.
Электрондық ... ... ... ... ... ... ... статусына байланысты мүмкіншіліктер
беріледі. Жай пайдаланушылардың сайт әкімгерші дерінен ... ... ... ... мен ... басқа барлық
мүмкіншіліктер қрастырылған.
Сонымен қатар, электрондық ресурстар қорында қолдану ... ... де ... ... ... тек екі ... арқылы сайтты
толығымен қазақша немесе орысша етіп өзгерте алады. Бұл батырмалар сайт
бетінің жоғары сол ... ... ... ... ... ... ауыстыру батырмалары
Сайттың сол жақ бетінде қосымша мәзір орналасқан болып, бұл мәзірдің
жоғарғы мәзірге қарағанда, орындалу ... ... Бұл ... жайлы» пункт қосылған (7-сурет).
7 - сурет. Автор жайлы қысқаша ... ... ... ... ... ... мәзір үстінде орналасқан. Оны ағылшынша жай ғана Bread Crumb ... Оның ... ... ... сол ... ресурстар қорының қай
бетінде тұрғанын біліп отырады және артқа қарай қайта оралуына ... ... ... элементi
Егер қолданушы өзіне керекті ресурсты – кітаптың авторының атын немесе
толық тақырып атауын білмей, мәтін ... ... ... ... ... онда сол ... ... сервисі бойынша электрондық
ресурстар қорынан оңай таба алады. Бұл сервис жоғарғы оң жақтағы іздестіру
өрісінде әзірленген (9-сурет). Осы ... ... ... немесе сөз
тіркестері ендірілген жағдайда, сол ендірілген сөзге сәйкес ... ... ... бар ... ... ... ... көрсетіледі.
9-сурет. Іздестіру сервисінің навигациялық элементі
Кітап көру формасында әр кітапқа тиісті ақпараттардан бөлек, оларды оқып
танысу, ал керек ... ...... алу ... бар (10-сурет).
Яғни қолданушы өзіне керекті кітапты іздеп тапқан жағдайда, оны сол тұрған
жерінен ... алу ... ... ... оқу және көшіріп алу батырмасы
Мәліметтер қорындағы электрондық ресурстарды қолданушыға көрсету үшін,
стандартты ... ... ... Бұл формада әр-бір кітап бойынша
толық ақпараттық мәліметтер жазылады.
11-сурет. Ресурстарды қолданушыға көрсету формасы
Электрондық ресурстар қорындағы кітаптарды ... ... ... ... сайт бетіне шығатындай етіп жасалған, яғни сұранысқа
сәйкес, кітапхана ... ... ... саны он кітаптан көп
болса, онда олар ... жеке ... ... ... ... өту ... ... қызметтік компонентімен толықтырылған.
DataPeger компонентінің көмегімен қолданушы келесі әрбір он кітапты ... және оған қоса ... ... ... ... ... бетіне өту
мүмкіншілігі де қарастырылған.
12-сурет. DataPeger компоненті
Пайдаланушылар үшін, сайт ... ... ... ... көрсету
сервисі де әзірленген. Мәзірдегі Сайт картасы батырмасын басқанда – сайт
картасын ... ... ... ... өтуге болады (13- сурет).
13-сурет. Электрондық ресурстар құрылымының картасы
Бағдарламалық кодтар
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... мен ... ... сайт беттерінің біркелкі көріністе ... ... ... бір ... көріністе болу үшін, сайтты құрғанда
MasterPage ұсталық беті қолданылады. Осы ... ... ... беттер
мұрагерлік қағидасы бойынша құрылады. Бұл, ... сайт ... ... орналастырып, біртұтас етуге үлкен көмегін тигізеді. ... ... ... ... ... ... үшін, ол беттің
Page тегіне бірқатар кодтар ендірілсе жеткілікті, яғни:
MasterPageFile="~/Site.Master"
Беттерді әзірлеудегі мұрагерлік қағидаты қасиеттерін қолдану – ... ... ... бірі саналады.
Жаңа пайдаланушыны тіркеу және авторландыру. Жаңа пайдаланушы сайтта
тіркелу үшін, тіркелу бетіндегі өрістерді дұрыс ... ... ... ... батырмасы кодының көрінісі :
protected void Register_Click(object sender, EventArgs e)
{
string MessageString = " ";
if (RadCaptcha1.IsValid)
{
if ... != ... ... ... ... !");
return;
}
if (Membership.GetUserNameByEmail(Email.Text) != null)
{
MessageBox.Show("Бұл Email тіркеліп қойған !");
return;
}
try
MembershipUser newUser =Membership.CreateUser (Login.Text,
Password.Text,Email.Text);
if (newUser == ... ... жоқ ... "Тіркелу қателікке ұшырады !.");
}
}
else
{
MessageBox.Show ("Көрсетілген мәндерді дұрыс
ендіріңіз.");
}
}
Келтірілген ... ... ... ... түсіндірмелер
келтірілген.
Қолданушы электрондық ресурстар қорында сәтті тіркелсе, ол автоматты
түрде ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен
құпия сөзін ендіріп Авторландыру батырмасын шерткен жағдайда, сайтқа кіре
алады.
Авторландыру батырмасының коды :
Membership.ValidateUser (Login1.UserName, ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын іздестіру үдерісінің бағдарламалық қамтамасынан
пайдалану нұсқаулығында – ... ... ... ... ... ... ресурс қорларындағы кездесетін
ақпараттық ресурстармен танысу (оқу), көшіру, өңдеу, тасымалдап-ұзату және
т.б.с.с. операцияларды қолданып керекті амалдарды ... ... ... ... қорының әкімгершісі, басты мәзірдегі Әкімгер
батырмасын шерткенде, ғаламтордағы ғылыми-білімдік ... ... ... беті ... ... ... ресурстарды іздестіру формасы
Ғаламтордағы ғылыми-білімдік ресурстарды өңдеу беті
Осы форманың өрістерін толтырып Сақтау батырмасын ... ... ... ... ... ... ... ендіру формасы
арқылы электрондық ресурстарды, немесе ... ... ... ... ... жүйенің каталогына, немесе сыртқы файлдар сақтау
серверіне жүктеу мүмкіндігі қарастырылған. Яғни ... ... ... ... қалған жағдайда, сыртқы виртуалды файлдарға нұсқау беріліп,
қарастырылған кеңейтілу мүмкіншіліктерінен пайдалануға болады. ... ... ... ... ... ... ... қорына ендірілген ресурстарды автор өз бетінше қайта іздестіру
жағдайларына ... ... ... ... кітаптарды өңдеу
(редакциялау немесе жою) беті әзірленген (15-сурет).
15-сурет. Өңдеу формасының көрінісі
Ғаламтордағы ғылыми-білімдік ресурстарды ... ... бет ... сайт ... кез келген электрондық ғылыми-білімдік
ресурстар туралы мәліметтерді ... ... ... жоя алады. Электрондық
ресурстар қорындағы қолданылатын тізімдердің керектісін таңдауда, құлама
тізімдерге арналған өңдеу беті бар ... Осы ... ... ... ... ... болады.
16-сурет. Құлама тiзiмге арналған мәліметтерді редакциялау формасы
Сонымен, ... ... ... мәселелерді қорытындылай келе,
Ғаламтордағы ғылыми-білімдік ... ... ... ... ... – электрондық ресурстар қоры, толығымен Microsoft
Visual Studio 2010 Объектіге бағытталған бағдарламалау ортасы мен Telerik
Rad Controls 2010(Q1) ... ... ... AJAX Control ... элементтері және SQL Server 2008 R2 деректер ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама ретінде Adobe
Photoshop CS5 бағдарламасы қолданылды. Ал Microsoft Visual Studio ... ... ... ортасында бағдарламалық код ASP.NET
технологиясын қолданып, C# тілінде ... ... ... ғаламтор ғылыми-білімдік ресурстарын
іздестіру үдерісінің бағдарламалық ...... ... ... ... бағдарламасы мен ASP.NET технологиясын
пайдалана отырып, заманауи талаптарға сай ... ... ... ... ... бағдарламалық
қамтамаларын пайдалану нұсқаулығы – ASP.NET ... ... ... ... ... дәстүрлі іздестіру, мета іздестіру
және интернет-технологияларға негізделген іздестіру ... ... ... ... ресурстар базасынан іздестіру үдерісі
Электрондық ресурстарды көру үшін ... ... ... Бұл ... тізбек түрінде болып, әр-бір ресурс өзінің
формасы арқылы көрініс табады. Тізбекті ... ListView ... ... ... ... алу үшін DataSource компонентін
қолдану талап етіледі. LinqDataSource компоненті қолданыстағы ... ... LINQ ... ... тiлі) ... .NET
framework 3.0 бастап C# тіліне ендірілген мүмкіншіліктері кеңейтірілген
қосымша болып, LINQ арқылы кез ... ... ... ... істей алады.
Форманы мәліметтермен толтыру үшін келесі код ... ... ... ... ... ... ... ғаламтордағы ғылыми-білімдік ресурстарын көре алады.
Ғаламтордағы ғылыми-білімдік ресурстарды жылдам іздестіру. Қолданушы
өзіне керек кітаптың атын білетін ... сол ... ... ресурстар
қоры сайтынан жылдам және оңай табу үшін, іздестіру сервисін қолданып,
іздестіру тәсілдерінің бірін ... ... ... void Search(object sender, CustomExpressionEventArgs e)
{
e.Query = from p in e.Query.Cast()
where
SqlMethods.Like(p.ZaglavieKnigi,"%"+WebProfile.Current.Search+"%")||
SqlMethods.Like(p.TematicRubrika,"%"+WebProfile.Current.TematicRubrika+"%")
orderby p.ZaglavieKnigi
select p;
}
Көрсетілген код – ... ... ... ... мәліметтерді
алып, ресурстарды іздестіру немесе ... ... ... ... ... ... өзі анықтайды.
Ғаламтордағы ғылыми-білімдік ресурстарды кеңейтірілген іздестіру. Егер
пайдаланушы, электрондық ресурстар қорынан, кітаптардың ... ... ... ... ... болса, ол басты мәзірдегі Кітаптар
>> Кеңейтірілген іздестіру пунктіне кіріп, өзіне ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар (17-сурет).
Кеңейтірілген іздестіру формасы бетіндегі ... ... ... жұмыс кодының көрінісі төменде келтірілген:
17-сурет. Кеңейтірілген іздестіру формасы
protected void Filter(object sender, CustomExpressionEventArgs e)
{
e.Query = from p in ... "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" +
WebProfile.Current.KratkoeOpisanie + "%") ||
SqlMethods.Like(p.SvedeniaZaglavia, "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ||
SqlMethods.Like(p.FormatDoc, "%" +
WebProfile.Current.FormatDoc + "%") ||
SqlMethods.Like(p.ElektroResurs, "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" +
WebProfile.Current.Sigla + "%") ||
SqlMethods.Like(p.PageCount, "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ... "%" +
WebProfile.Current.InventarNomer + "%") ||
SqlMethods.Like(p.BBK, "%" ... + "%") ... "%" ... + "%") ||
SqlMethods.Like(p.ISBN, "%" ... + "%") ... "%" ... + ... ... ... ресурс әкімгерлерінің арнайы құқықтары
Электрондық ресурстар ... ... жай ғана ... ... ... ... ... бірқатар ресурстық
құқықтар бар. Осы ресурстық құқықтар негізінде, әкімгерлер, ақпараттық
мәліметтірді (электрондық кітап және сол ... т.б. ... ... ... ... ... іске асырады немесе керек емес
мәліметтерді жоя алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тарау мен ... және ... ... ... ... ақпараттық жүйелердің жұмыс үдерісін
ұйымдастыруда, ... ... ... орын алған
заманауи ақпараттық технологиялардың даму ... шолу ... ... ... ... интеграциялау мен кооперациялау
технологияларынан үнемді пайдалану және корпоративтік ақпараттық жүйелер
ұйымдастыруда автоматтандырылған ... ... ... ... ... тенденциялары қарастырылып, қойылған
мәселенің өзектілігі негізделді.
Бірінші бөлімде корпоративтік ақпараттық ... және ... ... ұйымдастыру принциптері мен электрондық каталог
жасалу жолдары сипатталып, ғаламтордағы ғылыми-білімдік ... ... ... ... ... ... ... кiтапханаларға келiп түсетiн басылымдарды бiрге каталогтау және
классификациялау; библиографикалық ... ... ... және ... ... ... алып бару және ... жүйе режимiнде онлайн байланысын беру; ... ... МАRC (USMARC, UNIMARC) ... айырбастау
мәселелері қарастырылған. Электрондық бiлiм ... ... ... ... IMS кеңейтілу әдістер мен стратегиялары негізінде
олардың спецификациялары формализацияланды. Электрондық ... ... ...... заманауи бiлiм мәліметтеріндегі IMS блок
спецификацияларының нақты түріндегі кеңейтулері ... ... ASP.NET ... ... ... ... ... іздестіру бағдарламалық қамтамасы, яғни корпоративтік
ақпараттық жүйелердегі электрондық ресурстар қоры, толығымен Microsoft
Visual Studio 2010 ... ... ... ... мен ... Controls 2010(Q1) ... ... Microsoft AJAX Control Toolkit
басқару элементтері және SQL Server 2008 R2 деректер қорын басқару ... ... ... ... графикалық бағдарлама ретінде Adobe
Photoshop CS5 бағдарламасы қолданылды. Ал Microsoft Visual Studio ... ... ... ... ... код ASP.NET
технологиясын қолданып, C# тілінде ... ... ... ... ... ...... Visual Studio2010» бағдарламасы және ASP.NET
технологиясын ... ... ... ... бағдарламалық қамтамаларынан пайдалану нұсқаулығында – ... ... ... ... ... ... тәсілдері де қарастырылған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Амамра Рушди Ахмад. Разработка методов и алгоритмов ... ... ... ... в ... ... Интернет: Дис.... канд. техн. наук. - СПб., 2002. - 209 ... ... А.И., ... В.А. ... ... ресурсов для
сферы образования: классификация и метаданные. - М: Мир, 2003. -160-
212с.
3. Браславский П.И. Методы повышения эффективности поиска научной
информации (на ... ... ... ... техн. наук.
-Екатеринбург, 2000. - 159 с.
4. Волков С. С. Теоретическое обоснование и разработка интеллектуальной
русскоязычной информационно-поисковой системы: ... ... - ... 2002. - 180 ... ... Д.М., ... М.Б. Использование Интернета для эффективного
доступа к электронным и традиционным источникам информации: Доклад.
НТБ. - 2009.- № 2.- С. ... ... А.Г. ... ... ... ... модели
представления документов в информационном поиске // Управляющие
системы и машины. - 2011. -№4. - С. ... ... А.Е. ... ... проблемы и их решение // Мир ПК.
-2010.-N5.-С. 23-28.
8. Киселева Г.Н. Лингвистическая теория ... ... ... ... ... - М., 1995. - 288 с.
9. Когаловский М. Р. ... ... ... систем.М.:
Компания АйТи, 2003. - 288 с.
10. Кристиан ... и ... 5.0 и ... .NET 4.5 для ... ... C# 5.0 and .NET ... ... 978-5-8459-1850-5
11. .Қасымбеков А.С. Интернетте білім-ғылым ақпараттарын іздестіру
әдістемесі // ... ... ... ... ... ... ... Д.Г. Автоматизированные документально-фактографические
информационно-поисковые системы // Итоги науки и ... ... ... - М., 1988. - Т. 12. - С, 6-77.
13. Лидски Д., Сирапян Н. ... узлы Web// PC ... С. ... ... И.С, ... В.Ю., ... В.В. ... тематического
подобия текстовых документов // Электронные библиотеки: Тр. второй
Всерос. науч. конф.- Протвино, 2009. - С. 204-210.
15. ... И.С. ... ... информационного
поиска: Дис....канд. физ.-матем. наук. - СПб., 2000. - 80 с.
16. Норенков И.П., Зимин A.M. ... ... в ... ... МГТУ им. ... 2004. - 352 с: ил.
17. Сегалович И.В. Как ... ... ... // Мир ... - 2002.
-N10.-С. 24-32.
18. Теряев А.А. Построение систем поиска ... ... ... ... Дис....канд. техн. наук. - СПб., 2002. - 138 ... ... ASP.NET 4.5 с ... на C# 5.0 для профессионалов, 5-е
издание = Pro ASP.NET 4.5 in C#, 5th ... ... ... ... А.О. Разработка математического и программного обеспечения
систем управления знаниями на основе семантических сетей для поиска
информации: ... ... ... ... - М, 1999. - 136 ... ANSI/NISO Z39.85-200x. The Dublin Core Metadata Element Set. Draft
Standard. Modified ... 30, 2000. National ... ... ... Cho J., Shivakumar N., Garcia-Molina H. Finding ... ... // Proc. Dean J., ... M. Finding Related Pages ... World Wide Web // Proc. of the WWW8. - 2009. - ... Edwards J., McCurley K., Tomlin J. An adaptive model for optimizing
performance of an incremental web crawler // Proc. of the WWW 10. ... -P. ... Placing search in context: the concept ... / Finkelstein L.,
Gabrilovich E., Matias Y., ets. // Proc. of the WWW 10. – ... Raghavan S., ... H. Crawlmg the hidden web // Proc. of ... -P. ... ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шет тілдеріне оқытудың инновациялық әдістері5 бет
Азнагүл алаңының геологиялық құрылысы, мұнайгаздылығының болашағы және мұнай мен газ шоғырларын іздестіру жобасы80 бет
Ақпараттарды шығынмен қысудың жаңашыл тәсілдерін үйрену5 бет
Ақпараттарды өңдеудің техникалық құралдары136 бет
Ақпаратты-іздестіру жүйесі және оның дамуы65 бет
Жедел іздестіру қызметі барысында алынған материалдар бойынша тергеу жұмыстарын әзірлеу және жүзеге асыру3 бет
Жедел іздестіру қызметін прокурорлық қадағалау12 бет
Жедел-іздестіру23 бет
Жеке құжаттар биографиялық акпараттардың көзі сияқты7 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь