Қазақстан Республикасының еңбек нарығы

МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1 Еңбек нарығының қызмет ету механизмінің теориялық аспект 6


1.1 Еңбек нарығы: түсінігі, элементтері, құрылымы 6

1.2 Еңбек нарығының қызмет ету ерекшеліктері 9

1.3 Еңбек нарығын дамытудың шетелдік тәжірибесі 16

2 Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қазіргі жағдайына талдау.
20

2.1 Қазақстанның еңбек нарығындағы ағымдағы жағдайын талдау 20

2.2 Еңбек ресурстарының тиімділігін арттыру 34


3 ҚР еңбек нарығының дамуын жетілдіру жолдары 39

3.1 Еңбек нарығын мемлекеттік реттеудің бағыттары 39
3.2 Әлеуметтік тұрақтылықтың қалыптасуы және жұмыспен қамту мәселелері. 45
3.3 Халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдары. 52
Қорытындылар мен ұсыныстар 59
Пайдаланылған әдебиеттер 62
Еңбек нарығының экономикасы кез келген мемлекетпен экономиканың микро- және макро деңгейімен байланысты экономикалық білімнің маңызды облысы болып саналады. Еңбек нарығының мәселелрі экономикада ұзақ уақыт тарихи қарастырылмады, тек ХIХ ғ. соңында саяси жағдайы әсерінен экономикалық теорияда жаңа кезеңнің пайда болуымен, еңбек нарығының мәселесі аталған шығыс экономистердің жағынан белсенді талдана және қарастырыла басталды.
Егер Қазақстанға байланысты болса, онда экономика білімінің берілген бөлімі ұзақ уақыт талапты болмады, яғни экономика жоспарлы болды, ал одан кейін еңбек нарығының экономикасын оқу артық деп есептелінді.
1 Эренберг Р. Дж., Смит Р. Дж. «Современная экономика труда :
теория и государственная политика». – Хаппер Коллинс, Колливер Пабликейшнс, 1994. – 604б.
2 Смит «Экономика труда». – Рутледж, Лондон, Нью-Йорк,
2000. – 257б.
3 Рейнольдс Л. Дж., Мастере Х.С., Мозер К.Х. «Экономика
труда» / Рейнольдс Л. Дж., Прентис-Хол, Инк., Иглуд Клифс, Нью-Джерси 07632, 1997. – 562б.
4 Карибджанова А.С. «Экономика рынка труда». - Алматы :
Алматинский институт экономики и статистики, 2000. – 84 б.
5 Закон Республики Казахстан «О занятости населения» //
Казахстанская правда 5 қаңтар 1999 ж.
6 Закон Республики Казахстан «О труде в Республике
Казахстан» - Астана: 2000 4. Постановление Президента РК «О социальном партнерстве в области социально-экономических и трудовых отношений» // Казахстанская правда, 23.12.1999 ж
        
        |         |МАЗМҰНЫ                                                  |   |
| ... | |3 |
|1 ... ... ... ету ... теориялық аспект| |6 |
| | | | | |
| |1.1 ... ... ... ... ... | |6 |
| | | | | |
| |1.2 ... нарығының қызмет ету ерекшеліктері | |9 |
| | | | | |
| |1.3 ... ... ... ... ... | |16 |
| | | | | |
|2 ... ... ... ... ... | |20 |
| ... талдау. | | |
| | | | | |
| |2.1 ... ... ... ... ... | |20 |
| | ... | | |
| | | | | |
| |2.2 ... ресурстарының тиімділігін арттыру | |34 |
| | | | | |
|3 |ҚР ... ... ... жетілдіру жолдары | |39 |
| | | | | |
| |3.1 ... ... ... ... ... | |39 |
| |3.2 ... ... ... және ... | |45 |
| | ... мәселелері. | | |
| |3.3 ... ... ... ... ... | |52 |
| ... мен ұсыныстар | |59 |
| ... ... | |62 ... нарығының экономикасы кез келген мемлекетпен экономиканың микро-
және макро деңгейімен байланысты экономикалық білімнің маңызды облысы болып
саналады. Еңбек ... ... ... ұзақ ... ... тек ХIХ ғ. ... саяси жағдайы әсерінен ... жаңа ... ... ... ... нарығының мәселесі аталған
шығыс экономистердің жағынан белсенді талдана және қарастырыла басталды.
Егер Қазақстанға байланысты ... онда ... ... ... ұзақ ... ... ... яғни экономика жоспарлы болды, ал одан
кейін еңбек нарығының экономикасын оқу ... деп ... ... шартында жұмыскер жолдауының шарты анықталатының, жалпы еңбек
нарығында нысандардың көбейтілу өзара әрекетімен, соның ішінде ... ... ... ... ... түсіну керек.
Экономика ғылымында еңбек нарығы, еңбек ресурстарын тиімді пайдалану,
жұмыссыздық, халықты жұмыспен ... ... ... орын ... мақсаты мен міндеттері.Дипломдық жұмыстың мақсаты - ... ... ... ... ... тұрғыда анықтау
және оны мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдарын дәлелдеу болып ... ... ... сәйкес төмендегідей міндеттерді шешу қажеттілігі
айқындалады:
- еңбек нарығы, ... ... пен ... ... халықты
жұмыспен қамту мәселелерінің теориялық-әдістемелік негіздерін ... ... ... ... зерттеу;
- өңірдегі өмір сүріп отырған халық арасында ... ... ... ... ... көзқарастарын айқындау ... ... ... ... ... еңбек нарығын реттеу үшін маңызды факторларды анықтау;
- еңбек нарығындағы ... мен ... ... ... жүзеге асыруға
тиісті бағыттар мен атқарылатын іс әрекеттерді тұжырымдау.
Зерттеу пәні - халықты ... ... ... мен ... ... ... жиынтығы.
Зерттеу нысаны – нарықтық экономика жағдайында Қызылорда облысында
халықты жұмыспен қамту мәселелері.
Жұмыстың ... және ... ... Зерттеу барысында
келтірілген теориялық және әдістемелік тұжырымдар мен қорытындылар ... оның ... ... ... ... ... мен жұмыссыздығы
проблемаларын қарастыратын ғалымдардың ғылыми еңбектері негізінде құрылады.
Жұмыспен қамту, жұмыссыздық ... ... ... ... ... Т.Мальтус, Д.Кейнс, А.Пигу, М.Фридман, А. ... ... ... ... ... ... негіз болған.
Еңбек нарығы, тұрғындарды жұмыспен қамту, еңбек ресурстары және оның
сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... А.О.Котляр, И.К.Заславский, Б.Д.Бреев, В.Н.Якимов,
С.Г.Ковалев, ... ... ... және ... ... ... ... Сансызбаева Х.Н,
Б.С.Досманбетов, Ф.М.Днишев, М.К.Мелдаханова, Т.И.Есполов, А.Қошанов,
Ю.К.Шокаманов, Ұ.Р.Бекмұханбетова ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдік ғалым-экономистердің
зерттеу еңбектері мен Қазақстан Республикасының заңдары, Ел басының әр
жылдағы Қазақстан ... ... ... ... ... және ... да ... деректер пайдаланылды.
Негізгі теориялық тұжырымдарды анықтауда логикалық және тарихи тұтастық
қағидасы, жүйелік талдау мен ... ... ... үлгілеу, құрылымдық, әлеуметтік және
т.б. әдістер пайдаланылды.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... жаңалық ретінде
мынадай нәтижелер алынды:
- теориялық-әдіснамалық деңгейде нарықтық экономикада халықты жұмыспен
қамтудың бағыттары мен басымдылықтары зерттелді;
- әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... еңбек нарығына талдау жасалынып, «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы
бойынша атқарылған жұмыстар ... ... ... жұмыспен қамтылу мәселелерін талдау ... ... үлес қоса ... ... ... ... ... 15 жас пен 29 жас ... ... ... ... оның ... ... белгілері бойынша жіктеліп, өңірде
халықты ... ... ... ... ... негізделді;
- еңбек нарығын заман талабына сай мемлекеттік реттеу жөнінде ұсыныстар
жасақталды;
- жастардың еңбек нарығында сұранысқа ие ... ... ... үшін «Мамандық таңдау» үлгісі сараланды;
- халықты жұмыспен қамтуда ... ... ... ... ... тәжірибелік құндылығы. Дипломдық ... ... ... мен ұсыныстарды өңірлік еңбек нарығын мемлекеттік
реттеуде және халықтың жұмыспен ... ... ... асыруда,
мемлекеттік немесе аймақтық даму бағдарламаларын даярлауда ... ... ... ... ... және әлеуметтік
бағдарламалар басқармасының кешенді жұмыс ... ... ... ... ... ... және жұмыспен қамту саясатын жүргізудің
тиімділігін арттыруда қолданылды.
Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері «Экономикалық ... ... ... реттеу» курстары бойынша ... ... ... ... пайдалануға болады. Жүргізілген зерттеудің негізгі
нәтижелерін оқу ... ... ... ... ... ЖОО
студенттері және практикадағы қызметкерлері үшін де пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың көлемі мен ... ... үш ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы көлемі - 64
бет (оның ішінде 5- кесте және 11-суретті ... ... ... қызмет ету механизмінің теориялық аспект
1.1 Еңбек нарығы: түсінігі, элементтері, құрылымы
Еңбек нарығы жұмыс беруші және ... ... ... ... ... ... Еңбек нарығы түсінігіне әртүрлі
анықтама беруге болады, яғни ... ... ... ... нарығындағы жұмыс күшіне ұсыныс және ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік қызығушылықтарының және
функциялары қиылыстарының орны;
3) оның ... ... ... ... ... спецификалық нарық болып саналады, ... ... ... ... ... оның иесінен еңбекке меншіктің бөлінушіліксіз құқығы;
2) келісім қорытындысы кезіндегі ақшасыздық аспектілередің ... ... ... ... ... өмірдің климаты, карьералық перспективтер);
3) келісім уақыты бойынша ... ... ... ... ... ... болуы (сәйкес заңнама базасы,
жұмыс барысының реттелуі бойынша қызмет, халықтың ... ... ... ... ... келісімнің жекешеленуінің жоғары дрежесі;
Еңбек нарығын басты құрастыру бөлігі болып:
1) барлық ... ... ... ... ... ... жұмыс күшіне толық экономикадағы жалпы талап ретінде ... ... ... және ... ... ... ... нарығын құрайды.
Біріккен сұраныс және біріккен ұсыныс қиылыстарының жолымен бейнеленетін
бөлім икемді сұраныс деп ... ... ... ... нарыққа
сәйкес келеді. Ағымдағы нарық ... ... ... ... ... және ... ... болумен бейнеленеді (жаңа жұмыс орын
әрекетіндегі енгізу).  Айырады:
1) ашық ... ... – бұл ... ... ... және ... яғни ... сонымен қатар барлық экономикалық секторларға қажетсінетін
экономикалық белсенді халық;
2) жасырын ... ... – бұл ... формальді бос емес, сонымен қатар
өндірістің қысқарылуы немесе оның құрылымының өзгеруімен байланысты бос
емес.
Ашық ... ... ... бағалау, тенденцияны талдау, және жұмыс
күшін ұсыну үшін негізгі материал ... ... ... ... берілген комитеттер, жұмыс бастылығы ... ... ... ... ... ... оның негізгі элементтерін құруға болады:
1) еңбек нарығының субъектілері: жұмыс беруші және жалданған ... ... ... ... ... 3 ... ... жалданған жұмыскер және жұмыс беруші арасындағы қатынас;
-      еңбек нарығының субъектілері және әртүрлі ... ... ... ... ... қызметтері);
-       еңбек нарығы және мемлекет субъектілері арасындағы қатынас; 
2) еңбек нарығының ... – бұл ... және ... ... ... ... құрылымы, техникалық негіздің даму
деңгейі, әл-әуқаттылық, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдық жағдайы,
интеграциялық байланыстық даму ... ... ... ... ... және ұсыныс арасындағы арақатынасқа байланысты конъюктура
еңбек тапшылық, еңбек артықшылық және ... ... ... ... нарығының инфрақұрылымы – бұл мемлекеттік мекемелер, жұмыс
бастылығы әрекетінің мемлекеттік емес мекеме ... ... ... және ... ... ... нарығы экономикасының сұрақтарын микро-және макро деңгейінде
қазіргі экономикалық теория білімісіз, ... ... ... және ... анықтамасын шешу мүмкін емес.
Еңбек – бұл қоғамның мәдени және материалды құндылығын құру және іске
асыруға ... ... ... ... ... ... болуының негізгі нысаны болып:
1) адами энергияларының шығындары;
2) жұмыскерлердің бір бірімен өндірістік ... ... және ... ... ... ... өндірістік күші өзімен жұмыс күшінің өзара әрекетін және
өндіріс қаражатын ұсынады. Өз кезіндегі өндіріс ... – бұл ... және ... ... ... Еңбек заттары бұл - еңбек
қаражатын ... ... адам ... ... ресурстары – бұл еңбек әрекеттеріне интеллектуалды және
физикалық ... ... ... ... ... ... ... байланыстар немесе қызмет көрсетеді, яғни еңбек ресурстары
өзімен еңбек ету әдісін қосады. Шынайы және ... ... және ... ... еңбек ресурстарының
құрамында мемлекеттік заңнамалық құжаттардың ... ... ... сәйкес еңбек етуге жарамды жас келесіде
есептелінеді: 16-63 жастағы ер адамдар, 16-58 жастағы әйел адамдар.
1993 ж. ... ... ... ... ... ... бастады. Осы топтасуға сәйкес еңбек ресурстары келесі топтардан
құралады:
1) экономикалық белсенді емес ... - ... ... ... және
жұмыссызықты қосады;
2)  экономикалық ... емес ...... ... ... ... және т.б).
Экономикалық белсенді халық – тауарды әзірлеу және қызмет көрсету ... ... ... ... халықтың бөлігі.
              Белсенді халықтың саны/Жалпы саны*100%
Экономикалық белсенді емес ... – бұл ... ... ... ... ... ... жұмыс басының жоғары шегінің құрылуы үшін
жасы ... ... ... ... ... ... белсенді емес халық:
1)  оқушылар және студенттер;
2)  жасы бойынша зейнетақы алатындар;
3)  мүгедек бойынша ... ...  үй ... ... ... іздеп болғандар, бірақ жұмыс істеуге дайын тұрғандар.
Еңбек ресурстарын келесі топтармен құрастыруға болады:
1) жынысы бойынша;
2) жасы бойынша;
3) ... ... ... тұратын жері бойынша;
5) сала бойынша жұмысбастылығы;
6) кәсібі бойынша.
Еңбек ресурстарының саны, сонымен қатар олардың ... ... ... ... ... ... өсу;
Жылдың соңына халықтың саны – жылдың басына – халықтың саны:
2)    жыл ... ... ... екпіні;
 
мұндағы n – жыл саны.
Еңбек түрлерінің топтасуы кәсіби, функционалды және салалы ... ... ... ... ... кәсіби белгі бойынша ғылыми, инженерлік, ... ... ... ... ... атқарымдық белгі бойынша мақсаттық бағыттан ... ... ... ... ... және ұсыныс саласында ... ... ... ... 3 ... ... ... бөлу;
3) қолдану.
Осыған қарағанда нарықтық экономикада экономикалық ... ... ... ... ... ала өңдеу және оқып білу, сонымен қатар
талдау және болжамдау, кезеңі болады. ... соң ... ... ... және
жаңа тауар түрлерін әзірлеу және т.б. жүргізіледі.
3) салалы белгі ... ... ... ... ... ... негізгі өндірістік циклдің кәсіпорынында іске асырылғандар
жататынын мәлімге алынады;
4) еңбектің қолданылған ... және ... ... ... ... ... ... Осы негізде төмен
біліктіленген, орта біліктіленген, жоғары біліктіленген еңбекті белгілейді;
5) еңбек шарты және ... ... ... ... орта ... ауырлықты; стационарлық және ... жер ... және ... реттеуші және реттелмеген еңбегін айырады.
1.2 Еңбек нарығының қалыптасу механизмі
Еңбек ... кез ... ... ... ... ... және ... Осы жағдайда сұраныс жұмысты орындауға және бос ... ... ... ... алға шығады, ал ұсыныс – жұмыс орнын ауыстыруға
немесе алмаған жұмыс күші бар. ... – бұл ... ... және ... ... ... ... жағдайына байланысты жұмыс күшін жалдау
туралы шешім қабылдайтын жұмыс ... ... ... ... және ұйым ... ... ... өнімділік деңгейі және осы өндіріс көлемі кезінде
ваканттық жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... нақты шамасы анықталған кезең уақытында (ай, квартал, жыл)
кәсіпорын жалдаған жұмысшылар ... ... – бұл ... күшіне іске асырылған немесе ... ... ... ... бос қалған жұмыс орындарының
саны икемді емес немесе резервті сұранысты ұсынады.
Икемсіз сұраныстың шамасы ... бір ... және ... ... ... ... ... қойылған саналық негізінде
құрастырылады.
Бірақ кәсіпорынның және экономиканың орташа функциялануы ... ... ... ... сұраныс – бұл кәсіпорын даму перспектив ... ... ... ... кеңейуі, өнім шығарудың ұлғаюы.
Жұмыс күшіне сұраныстың құрылымы өндірістік профильге сәйкес ... ... ... еңбек түрлерімен анықталады, яғни жұмыс
күшіне арналған сұраныс ... және ... ... ... қатаң
дифференцияланған.
Сұраныс құрылымындағы жұмыс күшіне сұраныс жалданған біліктіленген
кәсіби деңгейдің көз ... ... ... ... негізгі топтар
бойынша бөледі:
1) жоғары біліктіленген жұмыс күшіне сұраныс;
2) орташа біліктіленген сұраныс;
3) төмен біліктіленген сұраныс;
4) ... ... ... ... микро деңгейде басталады. Кәсіпорынның нарықтық
экономикасында өздігінен өндірістік және ... ... ... ... өнім жасауды қамтамасыздандырады. Содан соң тұтас ... және ... ... ... ... ... ... келесі сатысы бұл сала. Нақты
саладағы сұраныстың шамасы барлық жеке ... ... ... ... ... сала аралық капиталдың объективті ескертілген үдерісі
болады. Одан соң ... ... ... ... капиталдың және
еңбектің сала аралық қозғалысы тұтас ... ... ... ... сұраныста жеке меншік сектордан басқа жұмыс күшіне
мемлекеттік сұраныс ... ... ... ... ... ... ... емес саладағы жұмыс күшіне сұраныс.
Сонымен, тұтас ... ... ... ... ... ... жеке ... салалы;
3) мемлекеттік;
Жұмыс күшіне сапалы жоспарлы тұтасқан сұраныс – бұл ... ... ... ... ... ... қатынасты көрсететін
экономикалық категория.
Сұраныс өзгерісіне әсер ететін факторлардың санына келтіруге ... ... ақы ... ... Біз ... ... ... алатынымызды ұсынайық, ал пайдаланған технологиялардың және құрал-
жабдықтардың деңгейі, капиталды беру шарты, өнім және сұраныс ... ... ... еңбек ақы өндірістің жоғары құнын және ... ... ... ... ... ... шығару көлемі
төмендейді, жұмыс бастылығы төмендейді. Осындай ... ...... ... деп аталады.
Бұдан басқа еңбек ақының өсуі кезінде жұмыскерлер жұмыс күшіне емес
көбінесе капиталға сүйенетін ... ... ... ... ... ... яғни ... бастылығы деңгейі төмендейді. Бұл
әрекет орнын ауыстыру тиімділігі деп ... ... ... ... ... бастылығы деңгейіне еңбек ақы төлеудің әртүрлі ставкасының әсері
сұраныспен қисығы ... ... ... ... ... ақы ... ... өзгертуіне
әсер ету икемді (эластичность) деп аталады. Тура икемділік еңбек ақы төлемі
деңгейінің бір айыздық өзгеруімен шақырылған ... ... ... ... ... Егер икемділік 1 көп болса, жұмыс
бастылығы деңгейінің бір ... ... ... ... ақысының өзгеруі 1%.
Егер сұраныс икемді болса онда еңбек ақы төлемі ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы төлемі
көтерілгеннен жұмыс бастылығы жылдам беріледі.
1 суретте әртүрлі икемділікпен сұраныс ... ... ... ... 1 - Әр ... икемділіктегі сұраныс қисығы
Сұраныстың қисығы икемдігі әртүрлі нүктеде өзгеруі мүмкін. Мысалды
қарастырайық. Типтік сұранысты ... ... Тура ... сұраныс
қисығының ерекшелігі болып жұмыс бастылығы деңгейінің бірлігінде біріңғай
өзгерістерге ... ақы ... ... бір ... ... ... еңбек ақы төлеу деңгейінің төмендеуі жұмыс ... ... ... 10 ... қамтамасыздандырады. Бірақ пайыздық ара
қатынастарда біз келесілерді көреміз: базалық ставка кезінде 12 доллар ... ... ... ақы ... 2 ... ... ал ... жалдаманың
10 жұмыскері 10 адам басты сандық кезінде 100 % сұраныстың өсуін береді.
Осылайша осы жағдайда сұраныс икемді. ... ... ... ... төлемі деңгейінің 2 долларға қысқартылуы, базалық ставка кезінде ... 50 % ... ал ... ... 10 ... ... санында 50,
20 % өсуі, яғни сұраныс икемді емес.
Осының күшімен фирмалар еңбектің әртүрлігін пайдалана алады, ... ... ... басқа категориялардың бағасы өзгерулері
жағынан әсер етеді. Мысалы, балашылардың еңбек ақы ... өсуі ... ... ... үйлерді қалауға қайта бағдар алады. Сондықтан,
тасшыларға сұраныс өседі. Басқа жағынан балташылардың ... ақы ... ... үй қалау көлеміне, және су құбыршыға сұраныс төмендеуі мүмкін.
Осыдан k факторының есебімен j факторына сұраныстың ... k ... бір ... ... ... j ... сұраныстың
пайыздық өзгерілуі бар.
Егер сұраныстың икемдігі k факторы ... ... j ... болса, яғни бағаның өсуімен сұраныс басқаға өседі, онда екі фактор
толық ауыстырушы деп аталады.
Егер икемдігі ... ... ... яғни біреуінің бағасының өсуі басқа
сұранысқа қысқарады, онда бұл факторлар толық толықтырылатын деп ... ... және ... ... сұраныс шартына
байланысты екенін белгілейміз. Мысалы ересек және жас ... ... ... ... ... Жас өспірімдердің еңбек ақы төлеуінің
түсуі келесі тиімділікке келеді:
1) орнын басу тиімділігі;
2) масштаб тиімділігі;
Төмен еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға мүмкіндік береді. Егер масштаб
тиімділігінің орнын ... ... аз ... онда жас ... ақы ... ... өзгерістерімен бір бағыттағы ересек халықтың
жұмыс бастылығының деңгейі қозғалады және 2 топ толық ауысады. Егер масштаб
тиімділігінің орын басудың ... көп ... онда ... және ... ... ақы ... ... әр түрлі бағыттарда қозғалады
және осы жұмыскерлердің екі категориялары толық қосымшалы болады.
2) ... ... ... әсер ... ... факторлары:
а) өнімге сұраныс
Сұранысты ұлғайту кезінде өндіріс ... ... ... ... ретінде, және масштаб тиімділігі еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... шарасы бойынша өседі.
Әзірше капиталға және ... ... ... ... ауыстыру
тиімділігі болып қалады, пайда ... ... ... ... ... кез келген ставкасы кезінде еңбек сұранысының өсуіне келтіреді,
яғни сұраныс қисығының қозғалысын келтіреді ... ... 2 – ... ... ... Капитал бағасының өзгерілуі
Егер капитал бағасы төмендесе, онда ... ... сол ... ... қысқарту өндірістің өсуімен ынталандырады.
Сондықтан, жұмыс ... ... ... ақы ... кез келген
ставкасы кезінде өседі. Солайша, ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу ставкасының кез келген деңгей кезіндегі
еңбек сұраныстың өсуіне енгізеді.
25
Сурет 3 – Еңбек ... ... ... ... ... ... сезіне капитал көлемді
технологиялардың құрал-жабдықтарына ... ... ... ... аз ... пайдаланады. Солайша, еңбекке сұраныс төмендейді, сұраныс
қисығы солға жылжиды[4].
Сурет 4 – ... ... ... капитал бағасының өзгерісі сұраныстағы еңбекке 2 қарсылық етуші
тиімділікті көрсетуге келтіреді. Нарықтың конъюктурасына жиналатын ... ... ... кез ... ... тұра алады.
Ұсыныс қисығы
Жұмыс күшін ұсыну – бұл тауар иелері контактісіне қатысатын 2 меншікті
қатынасты көрсететін экономикалық ... ... және ... ... ... тұтас ұсыныстарының шамасы келесі кесте бойынша
анықталуы мүмкін:
еңбек әдісі жасында ... ... саны (16 ... ... ... дейін);
институционалды халықты алу (арнайы ... ... ... ... осы ... ... істемейтін зейнеткерлер және I-II топтың мүгедектерін алу;
еңбек әдісі жасындағы институционалды емес халыққа тең;
жұмыс істейтін зейнеткерлер және жас ... ... ... күші ... ... ... ... санын алу;
азаматтық жұмыс күші санына тең.
Ұсыныс өндірілген ... үшін ... ... ақы ... ... Тәртіп ретінде сатушылар еңбек нарығындағы жетілген
бәсекелестік шартында ... ақы ... өсу ... ... ұлғайтуға
тырысады. Сондықтан еңбек сұранысының қисығына қарағанда еңбек сұранысының
қисығының басқа түрлерді қабылдайды. Сұраныс қисығының еңбекке шынайы еңбек
төлеудің ... ... ... ... өсетінін көрсетеді, ал
оның төмендеуі кезінде еңбек ұсыныстары түседі.
Еңбектің тұтас ұсынысы қоғамда П. ... ... ... ... ретінде анықталады:
1) халықтың жалпы санымен;
2) тұрғындардың жалпы санындағы өздігінен бос емес ... ... ... өндеген апта және жыл бойындағы сағаттың орта санымен;
4) жұмыскерлер ... ... ... және ... ... ... жеке алынған сала деңгейіне ұқсайды.
Егер барлық жұмыс берушілер хатшы референт орнын ұсынса, онда ... ... ... ... Кез ... фирма жалпы қабылданған
біріңғай деңгейде бағаны қоюға тырысады.
Сондықтан, ұсыныс қисығы тігінен сызық түрінде ... ... ... ... 5 – ... ... ... жеке деңгейде, онда мұндағы ... ... ... ақы ... ... микродеңгейге әсер етуге қабілетті,
қоғамдық өндірістегі қатысу туралы жеке ... ... әсер ... ... жұмыс күшін ұсыну туралы шешім қабылдап отырып есептеу
керек, жеке адам оны санымен түрлендіре алады. Егер жеке адам ... ... ... ақы төлеудің өсуімен бірге адамның сағат санын ... ... онда ол ... ... ақы төлеудің өсуі кезінде еңбекті
ұсынуды қысқартуы тиімділігіне орын береді, сондай-ақ ... ... орын ... сондай-ақ ұлғайтылған табыстың құндылығы өседі
(табыс тиімділігі).
Сурет 6 – Табыстың құндылығы
Сұраныс және ұсыныс ... ... ... ... шама ... саналады.
е/а
W2
W
W1
Жұмысшылардың
саны
W1 кезінде сұраныс үлкен болады, ал ұсыныс төмен болады, яғни ... ... ... ... Бұл еңбек төлемінің өсуіне
әкеліп соғады. Осыған байланысты келесілер болуы мүмкін:
жұмысшылардың көбі нарыққа шығады ... ... ... қозғалысы)
өскен еңбек ақы төлемі, жұмыс берушілердің жұмысшылар аз санын іздейтініне
алып келеді (сұраныс қисығы бойының қозғалысы)[1].
Егер еңбек ақы ... W2 ... ... ... онда ұсыныс
сұраныста көп болады. Жұмыс берушілер аз төлей бастайды, яғни еңбек ... ... ... ... ақы ... W тең болса, нарық тепе-тендік орнында
болады.
Сұраныс және ұсыныс бәсеке күресінде іске асырылады, бір ... ... осы және ... ... орны ... жұмысты орындау, ал
басқа жағынан өзінің сандық ретіндегідей ... ... ... ... ... ... ... жұмыс берушілер арасындағы бәсекелестік күреспен
іске асырылады. Мына бәсекелестік әділ ... ... ... ... ... Ең алдымен жұмыс күшінің мобильділігі, өндірістік күштің
орынды ... ... ... ... ... ... шақырылған аймақтың еңбек нарығы сапалы ... ... ... ... және ... ... ара қатынасқа негативті
айтылуы мүмкін. Осыдан басқа мемлекет қаржылы ... ... және ... ... ... кәсіпорынды құру және еңбек
ережелерінің икемдігін қолдану және басқа ... ... ... ... ... және ... жағдай жасаушылар.
1.3 Еңбек нарығын дамытудың шетелдік тәжірибесі
 
Еңбек нарығының ... ... ... назар аударады.
Экономикалық ойлауда еңбек ... ... ... ... ... белгілі. Еңбек нарығы сұрақтарының жоспарындағы негізгі жолдарды
қарастырамыз:
1) неоклассикалық.
Еңбек нарығы еңбек ... баға ... әсер ... Еңбек ақы сұраныс
және ұсыныс реттеушісі болып саналады. Білімдегі ... ... ... ... ... ... күшінің бағасы сұраныс және ұсынысқа
байланысты ұлғая және кішірейе талапқа көңіл аударады, ал жұмыссыздық – бұл
еркіндік іс ... ... іс. ... ... ... төмендігінен
мемлекеттік жалғасуда, одан басқа ваканттық жұмыс орындары бар ... ... ... классикалық.
Экономика тұрақты, ал еңбек нарығы одан да тұрақтырақ. Сатушы және ... ... күші ... ... интелектуалдылық және физикалық
әдісімен және оларды капиталға түзетуінің мойындауымен байланысты:
3) кейнсиандық.
Кейнсиандар әр уақыттағы қалыпсыздықтың пайда ... ... ... ... ... ақысы қатаң түрде бекітілген және ... ... ол ... ... ... саналмайды:
4) монетаристік.
Монетаристер қатаң бағаның пайда болуынан ... ... ... ... ... ... ... шығады яғни бұл ықтималды деңгей
экономикада тұрақтылықты қамтамасыздандырады. Еңбек ... ... ... ... ... ... саясатының құрал-жабдықтарын
пайдалануды ұсынады – есептік ставка, резервті талаптар, ашық нарықтағы
операциялар:
5) институционалистер.
Мұнда ... және ... ... ... ... ... және еңбек ақы деңгейі сәйкестігіне назар аударады. ... және ... ... жеке ... ... ... сипатын түсіндіреді. Экономика әлемі адамның тәрбиесінен және ... ... ... деп ... ... ... сай ... –  мысалы, экономика ұсыныстары.
Осы мектептің ұсынушылары бұрыс салық салуға байланысты ... ... ... деп ... неғұрлым аз төленсе соғұрлым өндірістің
белсенділігі көп болады, әрі қарай бюджетке көп түседі. Сондықтан салықтан
пайданы міндетті ... ... ... ал ... – жұмыссыздық бойынша
жәрдемақы, әлеуметтік төлеуден жұмыс істеуді әлсіретеді.
   Еңбек нарығының екі ... ... ... ... ... ... күшінің мобильділігін ұсынатын;
2)    кәсіпорын ішіндегі кадрлар қозғалысына негізделетін, ішкі.
Осы бөлімге қарамастан, осы және ... ... ... ... ... ... көрсету кезінде еңбек нарығының ашық моделдері
болып:
- жапондық модель.
Ішкі нарықтың дамуына кәсіпорын саясатына ... ... ... ... ... Жапон еңбек нарығы саналады. Осы ... ... ... ... негізделеді. Өмірлік жалдама жүйесі еңбек ақы
төлемі, жәрдемақы, жұмыс тәжірибесінің ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Бұл жүйе ішкі
фирмалық ... ... ... ... ... ... ... конъюктурасымен сәйкес кәсіпорын жұмыскерлерінің кәсіби –
біліктіленген құрамына ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс күші жұмыстан шығып кету арқылы
емес, жұмыс уақытының қысқартылуынан немесе жұмыскерлердің басқа (дочерния)
кәсіпорынына ауысуына ... ... ... ... қажеттіліктер
үнемілік персоналға жатады.
- АҚШ модельі
АҚШ еңбек нарығы моделіне арналған еңбек нарығының сипатты орталықтанбаған.
АҚШ-тың әр штаты жұмысбастылығы және ... ... ... ... заңнамалары бар.  Кәсіпорын рентабельді еместігін көрсеткен
кезде, АҚШ-та жұмыста ... тура ... ... ірі ... ... аз ... ... Еңбек ақысы және басқа төмендер ұзақ уақытқа
бекітілінетін контркпен ... АҚШ үшін ... ... ... АҚШ-да эксперттердің бағасы бойынша шамамен 10% жұмыскерлер бір
жыл ішінде кәсіптерін ауыстырады. АҚШ ... ...... ... ... ... ... жұмыс бастылығының толық жетістігі, жұмыс бастылығының
белсенді саясатын ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын құру үшін Швеция басқа елдерден қарағанда көп шығындалады.
Жұмыс ... ... ... ... үшін ... 3% ВНП және ... ... Осы шығындар мемлекеттік айналым шығындарына тең. Егер
шығын құрамын қарастырсақ, онда ¾ шығындар белсенді ... және тек ¼  ... ... ... ... ... дамуының приоритетін анықтау кезінде ... ... ... ... нарығы мөделін жасау керек. Осыған байланысты
басқа елдердің жұмыс тәжірибелерінің ... ... ... ... ... Бірақ, экономикалық саясаттың және әлеуметтік шарттарының менталитет
есебісіз модель үлгілері зардаптарға әкелуі ... Сол ... ... ... ... елдердің элементтерін енгізу шешімін қабылдау
кезінде міндетті түрде жартылай емес оларды кешенді енгізеді.
Сондай-ақ, әлемдік ... ЕНББ ... ... ЕНББ ... дамыту (кәсіптік оқыту және қайта даярлау), жұмыс ... ... ... ... ... субсидиялау), еңбек нарығын
реттеуді жетілдіру ... ... ... ... ... сүйемелдеу),
еңбек күштерін жандандыруды мемлекет іске асырып жатқан әлеуметтік қолдау
жүйесімен («құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... және оқыту бойынша жоғары сапалы
қызметтерді көрсетуге, ал ЕНББ ... ... ... ... ... ... іске асырылады.
Экономикалық тұрғыдан ЕНББ нәтижелі жұмыспен қамтудың артуын, еңбек
өнімділігін және ... ... ... тұрғыдан жұмыссыздықты
төмендетуді, еңбек белсенділігін арттыруды және адами ... ... ... ... экономикалық күйзеліс ... ... ... кезінде қолданылды, қазіргі уақытта ауыспалы
экономикасы бар мемлекеттерде өндірістік қайта құрудың ... әсер ... және ... ... аса ... ... ... осал топтарын
етене орнықтыру үшін пайдаланылады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... халықаралық
көші-қонның орталықтары болып табылатын ... ... ... ... ... ... толықтырады. Олардың
қатарына, мәселен, АҚШ, Ресей, Испания, Канада жатады. Бұл мемлекеттерде
шетелдік ... ... ... ... ... санының 15%-ын
құрайды.
Проблемалар
Оң өзгерістерге қарамастан ұлттық еңбек нарығы ... ... ... ... бос жұмыс орындары
сақталып келеді, ... ... ... ... қажеттілігіне
объективті болжам жоқ. Еңбек ресурстарының төмен сапасына және өндіріс пен
оқытудың нақты ... ... ... жұмыс күшінің
жеткіліксіздігі ... ... ... ... бұл ... кадрлар,
техникалық және қызмет көрсету еңбегінің қызметкерлері. Жұмыспен қамтылған
халықтың шамамен үштен бірінің кәсіптік білімі жоқ.
Осыған байланысты, білікті кадрлардың ... ... ... ... өтеледі.
Заңсыз жұмыспен қамту кеңінен таралған ... ... ... заңсыз сектордың ауқымы көп, 15-тен 64-ке дейінгі жастағы өз
бетінше жұмыспен қамтылған ... ... ... ... ... ... ... басындағы жағдай бойынша мемлекетіміздегі өз бетінше
жұмыспен қамтылған халықтың саны 2,7 млн. ... ... ... ... ... ... ... бірін құрайды.
Жалпы білімнің төмен деңгейіне байланысты өз ... ... ... ... ... ... ... (тіркелген жұмыссыз халықтың үштен бірі) және әйелдер
(ұзақмерзімді ... ер ... ... екі есе көп) ... ... ... болып қалып отыр.
Мүмкіндіктері шектеулі адамдар, мүгедектер, зейнеткерлік жасқа дейінгі
адамдар, бала күтімімен айналысатын ... ... ... ... ... ... ... перспективаға арналған шаралар (2020 жылға дейін):
1) білім берудің бастапқы деңгейінен ... ... ... білікті кадрларға деген экономика салаларының қажеттілігін
болжау тетігін ... ... ... ... ... ... ... жағдай
туралы ақпарат беру, БАҚ арқылы мәртебесін көтеру ... ... ... ... ... ... орындарын құруды (тұрақты, уақытша) жоспарлауды үйлестіру;
5) ... ... ... үшін ... ... ... салдарларын төмендету және экономикалық өсу үшін
қажетті негізді қамтамасыз ету;
6) кәсіпкерлік белсенділікті ... ... ... ... ... ... жетілдіру (қазақстандық
азаматтарды жұмысқа қабылдауды ынталандыру бойынша шараларды енгізу);
8) ішкі облыстық және ішкі ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыспен айналысатын адамдардың нәтижелі жұмыспен
қамтылуын арттыру, олардың мәртебесін заңдастыру;
10) әлеуметтік ... ... ... ... масылдықты
азайту мен еңбек белсенділігін ынталандыру;
11) Ұзақ мерзімді болжамдау мен жоспарлауға ... ішкі ... ... ... ... ... оның ... елдің кеңістік-аумақтық
даму, сондай-ақ экономикалық және еңбек мақсаттылығын ескере отырып ... ... ... ... ... ... нарығының қазіргі жағдайына талдау
2.1 Қазақстанның еңбек нарығындағы ағымдағы жағдайын талдау
Елдегі жоғарғы ... ... және ... сондай-ақ
әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ете отырып, еңбек нарығының тиімді
қызмет етуі экономикалық жүйенің тұрақты ... ... ... екендігі
анық.
Еңбек нарығы еңбекке деген сұраныс пен ұсыныстың әсерінен қалыптасады.
Кез келген мемлекет шеңберінде ... ... ... ... ... деңгейіне ел дамуындағы әлеуметтік және аймақтық
ерекшеліктері әсер етеді. Сондықтан осы ... ... ... бірі – ол ... ... тараған халықтың топтарын
анықтау.
Жаңа  онжылдық жаңа ... ... ... жаңа
мүмкіндіктері атты Республика президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2010 жылғы ... ... аса ... ...... барлық
азаматтарының өмiр сапасы мен деңгейiн жақсарту, әлеуметтiк ... ... ... Ел халқы санының 2020 жылы 10%-ға өсуi үшiн ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк саясатымыздағы басты басымдық
халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету болып табылады.
Сондықтан мен 2020 жылға қарай жұмыссыздық деңгейi 5%-дан, ал ... ... ... ... ... ... ... 8%-дан аспайтын болсын
деген мiндет қоямын.
Әлеуметтiк қызметтер тек ... ... ... қазiргi заманғы
стандарттар мен Қазақстандағы өмiр деңгейiне сәйкес болуы керек.
2015 жылға қарай базалық зейнетақы төлемдерi ең төменгi ... ... 60%-ы ... ... ... мемлекеттiк әлеуметтiк
жәрдемақылар мөлшерi 2010 жылмен салыстырғанда 1,2 есе арттырылуы ... ... ... және ... ... ... бойынша 2010 жылдың 1-ші ... ... ... ... ... мен еңбек ақының өсуі байқалды. Сондай-ақ
жұмыссыздық деңгейі ... ... ... санына қатысы бойынша
6,9%-ға дейін төмендеді. Қазақстанда тұратын халықтың саны 15,5 млн., ... ... ... ... саны 8 млн. ... ... таңда
жұмыссыздық мәселесін шешу жолдарын таңдау жайлы көптеген ... ... ... ... ... ... және
неоклассикалық үлгілерде тоқталды. Олардың мәні мемлекеттің араласуын қажет
етеді, бірақ әртүрлі ... ... ... болсақ:
Біріншіден, экомиканы дағдарысты жағдайдан шығару және өндірісті
көтеру үшін мемлекеттің белсенді қатысуы қажет. Бірақ оның ... ... ... болу қажет. Мемлекет ... ... ... ... ... ... керек. Өйткені отандық кәсіпорындар мен
ұйымдар ... ... ... зиян ... ... өндіріс
шығындары арта түседі, ал бұл жағдай өз кезегінде кәсіпорындарды өзінің
жұмысшыларын қысқартуға мәжбүрлейді.
Екіншіден, ... ... ... ... шешу ... қамтамасыз ететін орталықтардың жұмыстарының сапасын арттыру
қажет. Көптеген кәсіпорындарда мамандандырылған кадрлардың ... ... ... ... осы ... ... Сондықтан өзінің кәсіпкерлік ісін қажетті деңгейге қойып алу
үшін ... ... ... ... кәсіпкерлерді қолдау, жеке
кәсіпкерлік қызметтегі салықтарды төмендету арқылы. Сол ... ... ... ... ... және де көлеңкелі экономика көлемі қыскара
түседі.
Түпкі мақсат – төмен жұмыссыздық пен ... ... ... темптерін кепілдейтін, максималды икемді, бірақ ... ... ... құру қажет
Қазіргі таңда еңбекке деген сұраныс анықталады: төмен рентабельді және
тиімсіз, яғни шығынды кәсіпорындарға қатысты мемлекеттік саясат ... жеке және ... ... ... кәсіподақтардың
белсендігі мен позициясымен; көлеңкелі экономика масштабтарымен.
Еңбек ұсынысына келесідей факторлар әсер ... ... ... ... ... халықтың белгілі бөлігінде табыстың
альтернативті көздерінің пайда болуы, еңбек ресурстары өсімшесінің ... ... ... ... ... және демографиялық
саясаты.
Ұлттық еңбек нарығының институционалды құрылу барысында елімізде
бірнеше заңдар мен ... ... ... қабылдануда. Олардың
көпшілігі халықты әлеуметтік ... ... ... ... қызметі тұрғындар жағдайының кепілі болып табылады. Әлеуметтік
кепілдемелер бере отырып ... ... ... ... ... ... Бұл ... Республикасы Конституциясының өзінде
көрсетілген.
Қазақстан Республикасы ... 28 ... ... ... ... ... мен зейнетақының ең төменгі мөлшеріне,
жасы келген, науқастанған, мүгедек болған, асыраушысынан ... ... өзге де ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына 2006 ... ... ... 50 ел ... ену» стратегиясына
сәйкес анықталған бағыттардың бірі - барлық тұрғындарға ... ... ... әлеуметтік стандарттарды қамтамасыз ететін әлеуметтік
бағытталған қоғам кұру ... ... ... ... 2007 ... ... ... әлемдігі-жаңа Қазақстан» жолдауында ел президенті нарықтың
экономиканың механизміне сәйкес келетін ... ... құру ... ... ... ... ... Еңбек Ұйымының әлеуметтік қамтамасыз етудің (ең
төменгі) минималды нормалары туралы (102) конвенциясы әлеуметтік ... ... ... жәрдемдер тізімін анықтайды. Оның ... ... ... ... ... ... жәрдемақы;
жұмыссыздық бойынша жәрдемақы; қарттық бойынша зейнетақы; ... ... мен ... ... ... ... жәрдемақы; мүгедектік
бойынша зейнетақы; асыраушысын жоғалту бойынша жәрдемақы.
Жоғарыда көрсетілгеннің ... ... ... формада жүзеге
асырылады. Берілген конвенцияны қабылдай отырып мемлекет жәрдемақының ең ... үш ... ... ... сонымен бірге оған ең төменгі қамтамасыз
ету міндеті жүктеледі. Және де берілген конвенция ... ... ... ... ... - бұл ... конституциялық құқықтарын
жүзеге асыруға бағытталған заңмен көрсетілген мемлекет міндеттемелерінің
ұзақ мерзімді әрекет ету ... ... ... ... ең
төменгі әлеуметтік стандарттар болып табылады.
Ең төменгі (минималды) әлеуметтік ... - бұл ... ең ... деңгейін бекітетін Қазақстан Республикасының
заңдарымен орнатылған нормалар мен ... ... ең ... стандарттар жүйесін келесі салалардағы өзара
байланысты мемлекеттік ең ... ... ... құрастырады: еңбек
ақы орнату; зейнетақылық қамтамасыз ету; білім беру; ... ... ... ... ... тұрғындарға коммуналдық қызмет
көрсету.
Еңбек ақы саласындағы орнатылатын ең төменгі стандарттар ... ... ... ең ... ... ... ... саласы
қызметкерлерінің еңбек ақысын өтеудің ортақ тарифті ... Ең ... ... - ... ... ... ... қамтамасыз етуге
арналған жұмысшының жалақы деңгейі. Жалақының ең төменгі деңгейі кепілді
сипатқа ие. Оның ... ... ... ... ақы ... ... жалақының деңгейін анықтау әдетте өмір сүрудің ең ... ... ... Өмір ... ең ... ... - баға деңгейін
ескергендегі тауар мен ... ... ... ... ... есептеледі. Ең төменгі жалақы
көлемінің тұтынудағы минимумға сәйкес келуі экономиканың тұрақтылығын ... ... ... ... ... жағдайында минималды жалақы
деңгейі экономикалық жағдайға байланысты бекітіледі.
Көптеген дамыған елдерде қазіргі кезде ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... минималды жалақы АҚШ-
та, Францияда, Испанияда, ... ... бар. ... ... ... ... Ұлттық Ұжымдық келісіммен, ал Италия, Германия,
Данияда салалық келісіммен анықталады. Ұлыбритания мен Ирландияда минималды
жалақы деңгейін жалақы бойынша ... ... ... Олар үш жақты
негізде (мемлекет, кәсіпкерлер, кәсіподақ) ... ... 2011 ... ... ... ... атаулы жалақысы
2011 жылы қызметкерлердің орташа айлық атаулы жалақысы Республика
бойынша 78 083 ... ... ... ... беру ... және ... ... 55 270 теңгені құрап отыр.Өнеркісіп саласы
92 115,құрылыс 102 995 теңгені құрады[7].
2011 жылғы I тоқсанда 15 және одан ... ... ... ... ... саны 8,6 млн. адамды құрады, бұл 2010 ... ... ... ... көп. ... ... 8,1 млн.
адам жұмыспен қамтылды немесе 15 және одан жоғары жастағы халықтың 67,2%.
Өткен жылғы I ... ... ... саны 105,2 мың ... (1,3%-
ға) артты.
Кесте 1. 2011- 2013 жылдарда Қазақстан Республикасындағы ... ... ... |15 және одан ... ... |
| ... |
| |
| |2011ж. |2012ж. |2013ж. ... тұрғыдан белсенді халық, |8413,5 |8555,5 |8610,4 ... адам | | | ... ... ... |70,3 |70,7 |71,2 ... ... % | | | ... қамтылған халық, мың адам |7830,4 |8029,3 |8134,5 |
| ... ... ... ... | | | |
| 15 және одан ... ... |65,5 |66,4 |67,2 ... ... | | | |
| ... тұрғыдан белсенді |93,1 |93,8 |94,5 ... ... | | | |
| ... қызметкерлер, мың адам |5199,1 |5348,7 |5465,9 |
| ... ... ... ... |66,6 |67,2 ... % | | | |
| Өз ... ... қамтылғандар, мың|2631,3 |2680,6 |2668,6 |
|адам | | | |
| ... ... ... ... |33,4 |32,8 ... % | | | ... ... мың адам |583,1 |526,2 |475,9 |
| ... ... % |6,9 |6,2 |5,5 ... жастағы жұмыссыздар, мың адам |100,5 |81,5 |60,6 ... ... ... % |7,7 |6,1 |5,0 ... ... | | | |
| Ұзақ ... ... ... % |2,7 |2,3 |2,0 ... ... ... халық, мың |3548,8 |3544,1 |3487,8 |
|адам | | | ... ... ... |29,7 |29,3 |28,8 ... ... % | | | ... қамтылғандардың құрамындағы жалдамалы жұмыс-шылардың пайыздық
үлесі 67,2% болды, ал ... ... ... ... ... ... ... негізгі үлесі мемлекеттік және мемлекеттік
емес ұйымдарда ... ... – 81,7% (4,5 ... Өз бетінше
жұмыспен қамтылғандар саны 2,7 млн. адамды құрады. Өз ... ... ... ... өз қызметін ауыл шаруашылығында (62,1%),
сондай-ақ, сауда саласында (22,6%), көлік қызметін ... (4,9%) ... (4,0%) ... асырды [8].
.
Кесте 2. 2013 жылғы I тоқсандағы жұмыспен қамтылу мәртебесі мен ... ... ... ... ... ... ішінде |
| | ... ... |
| |мың ... |мың ... |мың |үлес |
| ... ... ... ... | |% | |% | |% ... ... ... |8134,5|100,0 |4166,3|100,0 |3968,2|100,0 |
|барлығы | | | | | | ... ... ... ... ... |
| ... ... жұмыспен | | | | | | ... | | | | | | |
| ... ... ... |737,9 |26,0 |1075,6|40,9 |
| ... емес ... ... ... |1086,9|41,4 |
| жеке тұлғаларда |677,8 |12,4 |314,7 |11,1 |363,1 |13,8 |
| ... ... |323,7 |5,9 |222,1 |7,8 |101,6 |3,9 ... | | | | | | ... ... ... ... |1327,6|31,9 |1341,0|33,8 ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... |175,4 |6,6 |107,0 |8,1 |68,4 |5,1 |
| өз ... жұмыс |2401,8|90,0 |1171,5|88,2 |1230,3|91,8 ... ... | | | | | | |
| ... ... |24,6 |0,9 |17,7 |1,3 |6,9 |0,5 ... | | | | | | |
| ... |66,8 |2,5 |31,4 |2,4 |35,4 |2,6 ... ақы | | | | | | ... ... | | | | | | ... және орта ... ... білімі барлар 4,7 мың адам, бұл
жұмыспен ... ... 58,4% ... Ерлермен салыстырғанда, жұмыспен
қамтылған әйелдер жоғары және орта кәсіптік білімнің неғұрлым жоғары
деңгейіне ие. ... ... ... жұмыссыз ерлердің үлесі 43,5%,
әйелдердің үлесі – 56,5% құрады. Жұмыссыз әйелдердің саны 269,0 мың ... бұл ... ... 62,1 мың адамға (30,0%-ға) көп[9].
Гендерлік аспектіні ескере отырып, ... ... мен ... дамыту арқылы тұрақты жұмыс орындарын құру
Кәсіптік-техникалық білім беру ұйымдарында модульдік кәсіптік ... мен ... ... ... ... ... ... бағдарламасы шеңберінде кәсіпкерлік білім
мен оқуға қолжеткізу мүмкіндігін, оның ішінде ХЕҰ «Өз бизнесіңді баста ... оқу ... ... ... да ... ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау» ... ... ... білім беру жөніндегі мемлекеттік жалпыға міндетті
стандартты бекітілген.
ХЕҰ халықтың нысаналы топтарын, оның ішінде әйелдер мен ... ... ... жетілдіру мәселелері бойынша сарапшылық көмек
көрсетеді, консультация береді.
ХЕҰ кәсіпкерлік білім беру мен ... қол ... ... ... әр ... ... ... шешуге бағытталған, жастарды
жұмыспен қамтуға және ... ... баса ... ... жаңа ... ХЕҰ білімді дамытуға және басымдықтармен, оқу бағдарламаларымен,
ХЕҰ автономды ... ... ... ... ... таныстыру құралы ретінде Виртуалды ресурстық
тұғырнаманы[1]енгізуде қолдау ... ... ... ... үстелдер өткізу арқылы
өңірлерде әйелдерді, жастарды ... ... өз ... ... қатыстыру бойынша насихаттау, түсіндіру жұмыстарын өткізуге жәрдем
көрсетеді.
Кесте 3. 2013 жылғы I тоқсандағы білім денгейі және ... ... ... ... ... |соның ішінде |
| | ... ... |
| |мың ... |мың ... |мың ... |
| ... ... |салмағы,|адам |салмағы,|
| | |% | |% | |% ... ... |8134,5 |100,0 |4166,3 |100,0 |3968,2 |100,0 ... ... | | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... |2171,9 |26,7 |983,7 |23,6 |1188,2 |29,9 |
| ... ... |244,5 |3,0 |116,2 |2,8 |128,3 |3,2 |
| орта ... |2333,5 |28,7 |1145,7 |27,5 |1187,8 |29,9 ... | | | | | | |
| ... ... |703,6 |8,7 |455,7 |10,9 |247,9 |6,3 |
| ... орта |2400,0 |29,5 |1307,7 |31,4 |1092,3 |27,5 |
| ... ... |238,7 |2,9 |133,6 |3,2 |105,1 |2,7 |
| ... ... |42,3 |0,5 |23,7 |0,6 |18,6 |0,5 ... жылғы I тоқсанда жұмыссыздар саны (табысты жұмысы болмаған, ... ... және оған ... әзір ... 15 және одан ... жастағы
адамдар) 475,9 мың адамды ... және ... ... ... кезеңімен
салыстырғанда 50,3 мың адамға немесе 9,6% ... ... ... (2010ж. I ... – 6,2%) ... жылғы I тоқсанда жұмыссыз ерлердің үлесі 43,5%, әйелдердің
үлесі – 56,5% ... ... ... саны 269,0 мың ... ... ... санынан 62,1 мың адамға (30,0%-ға) көп .
2013 жылғы I тоқсанда жұмыссыздардың жалпы санындағы жастардың (15-24
жастағы) үлесі 12,7% немесе 60,6 мың ... ... ... ... 5,0% (2010ж. I ... – 6,1%) болды.
Кесте 4 2013 жылғы I тоқсандағы жынысы және жасы ... ... ... ... ішінде |
| |мың ... ... |
| ...... | |
| | |% | | |
| | | |мың ... ... | | ...... |ық |
| | | | |% | ... |
| | | | | | |% ... |475,9 |5,5 |206,9 |4,7 |269,0 |6,3 ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |60,6 |5,0 |32,3 |4,9 |28,3 |5,1 ... |100,2 |7,5 |45,2 |6,4 |55,0 |8,7 ... |77,4 |5,8 |31,9 |4,7 |45,5 |7,0 ... |50,1 |5,6 |20,3 |4,5 |29,8 |6,7 ... |42,9 |4,4 |18,1 |3,8 |24,8 |4,8 ... |49,4 |4,8 |19,2 |3,8 |30,2 |5,7 ... |49,6 |5,1 |18,8 |4,0 |30,8 |6,1 ... |32,4 |5,8 |13,1 |5,1 |19,3 |6,4 ... |13,3 |6,1 |8,0 |5,6 |5,3 |7,2 ... ... ... ... ... ретінде тіркелген адамдар
саны (Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... ... ... 53,7 мың ... құрады, бұл 2012 жылғы
осы ... ... 22,7 мың ... немесе 29,7%-ға аз. Экономикалық
тұрғыдан белсенді халық санындағы тіркелген жұмыссыздардың үлесі 0,6% (2010
жылғы ... – 0,9%) ... ... саласындағы ең төменгі кепілдемелерді ... ол ... 1000 ... ... ... орындарымен,
амбулаторлы мекемелермен қамтамасыз етілу көрсеткіші қолданылады. Қазақстан
бойынша барлығы 55509 мамандандырылған дәрігерлер, 119 581 орта медициналық
қызметкер өз жұмысын ... 000 ... ... ... ... 36,5 ... ал ... қызметкерлер 78,6 адамды құрайды.
Барлық мемлекеттік ең төменгі кепілдемелер ... ... ... ... ... ... ... деңгейі»
ұғымы адамдардың рухани және материалдық ... ... ... Өмір деңгейін анықтау үшін өмір ... ең ... ... ұғым пайдаланылады. Өмір сүрудің ең төменгі деңгейі - тұлға
дамуы мен ... ... ... ... үшін ... өмір ... ... сипаттайды. Қазақстан Республикасының 1999 жылдың
16 қарашасындағы «Өмір сүрудің ең төменгі деңгейі ... ... ... ... ең ... ... - ... бойынша минималды тұтыну
қоржынына сәйкес келетін бір ... ... ... ... табыс». Оның
көлемі Тұрғындарды әлеуметтік қорғау және еңбек ... ... ... төменгі тұғыну қоржынынан сай орнатылады. Ол республика мен оның
аймақтары бойынша квартал ... ... Өмір ... ең ... ... ... ... топтар бойынша
есептеледі:
• Балалар: 1 жасқа дейінгі, 1-3 жас, 4-6 жас, 7-10 жас, 11-13 ... Жас ... мен ... 14-17 жас, 18-29 жас, 30-62 жас, ... ... Жас өспірім қыздар мен әйелдер: 14-17 жас, 18-29 жас, 30-57 жас, 58-жен
жоғары.
Ең ... ... ... - бұл ... және құндық формадағы тауарлар
мен қызметтердің минималды жиынтығы. Тұтыну қоржынын арнайы ... ... ... ... ... ... есептейді.
2006 жылдан бастап тұтыну қоржыны өмір сүрудің ең төменгі деңгейінің 60 %
құрайды. Егер тұтыну қоржынын анықтауда ... ... ... ... туралы
ақпарат болмаса, республика бойынша сол ... ... ... емес ... мен қызметтерге деген өзге шығындар ... ... ... орнатылады. Өмір сүрудің ең төменгі
деңгейі жыл сайын келесі көрсеткіштерді есепке алу үшін ... ... мен өмір сүру ... ... ... ... ... және тұрғындарды әлеуметтік қолдау шараларын анықтау үшін; ... ... яғни ең ... ... ... ... анықтау үшін.
Кедейшілік табалдырығы - адамның ең ... ... ... ... деңгейі, ол республикадағы экономикалық мүмкіндіктерге
байланысты орнатылады. Бұл ... ... ... ... сайын
есептеліп отырады, және тұрғындарға әлеуметтік көмек көрсетудің критериі
болып табылады. Өмір сүрудің ең ... ... ең ... ... ... ... мөлшерін анықтауда пайдаланылады.
Қазіргі кезде әлемдік қаржы дағдарысының Қазақстан экономикасына
тигізе бастаған ... ... ... қамтылуын қамтамасыз етуді өзекті
мәселелердің біріне шығарып отыр. Осыған орай, елімізде ... ... мен ... ... маңызды болып табылады.
Мәліметтерге келсек, 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстан
халқының саны 16,4 млн адамға жетсе, оның 48 ... ... ... ... ... жалпы халық санындағы жалдамалы жұмысшылардың үлесі
- 31,7 пайызды, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар - 16,5 пайызды құрайды. 2015
жылға ... ... ... 1,5 млн халықты қамту жоспарланған. Соның
арқасында еліміздегі кедейшілік деңгейін 6 ... ... ... 5,5 ... асырмау міндеті қойылып отыр. ҚР Статистика
агенттігінің ... ... ... ... қазіргі
деңгейі де 5,5 пайыздың шамасында.
2011 жылғы IV тоқсанда 15 және одан ... ... ... ... халықтың саны 8,9 млн. адамды ... бұл 2010 ... ... ... ... көп. Республика экономикасында 8,4 млн.
адам жұмыспен қамтылды немесе 15 және одан жоғары жастағы ... ... ... IV ... ... ... саны 287,7 мың ... (3,5%-
ға) артты.
Қазақстанның тұрақты экономикалық өсуі еңбек нарығының құрылымында
едәуір өзгерістер, ... ... ... ... ... туындатты. Мемлекет экономиканың базалық салаларын ... ... ... ... өңдеуші өнеркәсіпті (машина
жасау, мұнай-химия өнеркәсібі, құрылыс материалдары өндірісі), сондай-ақ
сервистік ... ... ... ... ... ... ... етуде өсіп отырған қажеттілікті бастан өткеруде.
Осыған орай, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... даму ... ескерілу керек.
Аймақтағы еңбек нарығының сұранысына қажетті мамандар ... ... іске ... ... ... ... ... ең алдымен, білікті қызметкерлердің
тапшылығы еңбек ресурстары сапасының төмендігімен және ... пен ... ... ... ... байланысты.
Жұмыспен қамтудың өсімінің жаңа мүмкіндіктері үдемелі индустриялық-
инновациялық ... ... жол ... ... ... ... ... асыру: бір жағынан, жаңа жұмыс ... ... ... ... ... ... ... талаптарға
сәйкес тиісті кәсіптік біліктілігінің болуын талап етеді.
Облыс аумағы 226,0 мың ... км, ... ... аумағының
8,3 % -ын құрайды. Облыс халқы (2010 жылдың 1 ... – 698,3 ... ... республика халқының 4,1% -ы.
Оңтұстік Қазақстан облысы бойынша экономикалық белсенді халық саны
353,9 мың ... ... ... жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 33,4 мың
адамға көбейген. Облыс экономикасында жұмыспен қамтылған халық саны ... ... оның ... өз ... жұмыспен қамтылғаны – 125,1 мың адам,
жалдамалы жұмысшылар – 209,7 мың ... ... саны – 19,0 мың ... ... ... 5,4 ... құрап, өткен жылмен салыстырғанда 0,3
пайыздык пунктке төмендеген.
Соңғы бірнеше жылда облыста макроэкономикалық көрсеткіштер өзгерісінің
оң динамикасын ... ... ... ... ... қалыптасты,
сонымен бірге, өндірістің өсуімен қоса ... ... ... ... Оңтұстік Қазақстан облысы үдемелі және ... ... ... 5 - ... ... ... халық саны
|№ |Атауы  ... ... |
| | | |+ ... |
| | | |- ... | | 2010 жыл |2011 жыл | |
|1 ... белсенді халық |320,4 |353,9 |33,4 |
| ... мың. Адам | | | |
|2 ... ... халық, |302,2 |334,8 |32,6 |
| ... | | | |
| |- ... ... |178,6 |209,7 |31,1 |
| ... | | | |
| |- Өз ... ... |123,6 |125,1 |1,5 |
| ... мың.адам | | | |
|3 ... ... ... |18,2 |19,0 |0,8 |
|4 ... жұмыссыздық деңгейі, % |5,7 |5,4 |- 0,3 ... ... ... ... статистика басқармасы мәліметтері |
|негізінде автордың құрастыруы ... ... ... ... ... әлеуетті құрайтын бай
ресурстарға ие. Бұған бірінші ... ... ... 47,4% ... ... етуге қабілетті тұрғындарын жатқызамыз. Табиғи қазба
байлықтары: мұнай, уран, ас тұзы, әк, ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Сурет 8. Экономиканың салалары бойынша құрылған жаңа жұмыс орындары
Ескерту- ... ... ... ... ... ... автордың құрастыруы
Өңірде мырыштың - 15,1%, қорғасынның - 9,6%, ... ... - 4,7%, ... -13,7%, жер асты суларының -3,4% қорлары
бар. Оңтұстік Қазақстан ... ас ... ... ... ... ... ірі ... әрі жеткізушісі болып табылады, сондай-ақ,
сапалы күріш өсіретін жалғыз өңір болып саналады. Республикалық өндірістің
жалпы ... ... ... ... ... ас ... дан ... 10003 жаңа жұмыс орындары құрылды, бұл бағдарлама көрсеткішінің
(8985) 111,3 пайызын құрайды. Жаңа жұмыс ... ... - ... – 276, шағын кәсіпкерлікте - 1496, білім және ...... ... – 1350, ... - 979, көлік және байланыста – ... – 2972 ... 2011 ... шілде айынан бастап «Жұмыспен қамту - 2020»
бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасыны
жүзеге асыруға 2,8 млрд.теңге бөлініп, 71,3 пайызы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшіне деген ... және ... ... ... ... ... ... категорияларын (әсіресе
жастар) жұмыспен қамтуды қамтамасыз етудің қиындығы;
- облыстың кәсіптік-техникалық мектептеріндегі ... ... ... ... ... ... ... жетіспеуі;
Өңірде жастарды жұмыспен қамту ... ... ... өзекті
мәселелердің бірі болып табылады және зерттеуді ... ... ... аймақ жастарының жұмысбастылық деңгейін, ... ... ... ... айқындау, жұмыссыздық себептерін
анықтау мақсатында жастар дамуына үлес қоса ... ... ... ... қамтитын 15 жас пен 29 жас аралығындағы Оңтұстік ... ... ... ... ... ... 394 респондент, респонденттер жастық, жыныстық,
әлеуметтік-кәсіби санаттарына қарай ... ... ... ... Сауалнамалық сұрау “face to face” ... ... ... байланысты ашық және жабық сұрақтармен ... ... ... сұрақтарға респондент өз пікірін ерікті түрде жазып ... ... ... ... ... дайындаған жауаптарына сүйене
отырып өз ... ... ... ... жас ... ... ... өзекті мәселелері аз емес.
Тіпті, әлем жастарына ортақ проблемалар да жеткілікті. Ең ... ... ақша ... ... тұру. Білім алу. Бұл барлық ... ... ... ... ... Сауалнама қорытындыларынан көріп отырғанымыздай
жастардың ең ... ...... ... ... ... Осы
мәселеге байланысты аймақ жастарының жұмыссыздығын азайту, жұмыс ... ... ... ... ... шаралары жайлы ақпаратты жастарға
кеңінен насихаттау қажет.
Жергілікті орындардағы жұмыспен ... ... ... ... ... жүргізуі керек. Осы мақсатта еңбек нарығының сұраныстары мен
экономикалық дамудың перспективаларын ескере ... ... ... ... мен ... ... жөніндегі ауқымды бағдарламаларға
кірісу маңызды болмақ.
Жалпы халық санындағы экономикалық белсенді халықтың үлесі, яғни ... саны ... ... ... ... Жұмыс күші жұмыспен қамтылғандар
санының өсуімен бірге жүріп отыр және ... оның ... ... ... ... ... деңгейінің жылдан жылға
азайып келе жатқандығын байқай-мыз.
2011 жылғы I-тоқсанда 15 және одан ... ... ... ... халықтың саны 8,6 млн. адамды құрады, бұл 2010 ... ... ... ... көп. ... ... 8,1 ... жұмыспен қамтылды немесе 15 және одан жоғары жастағы халықтың 67,2%.
Өткен жылғы I-тоқсанмен салыстырғанда олардың саны 105,2 мың ... ... ... қамтылғандардың құрамындағы жалдамалы жұмыс-шылардың пайыздық
үлесі 67,2% болды, ал өздігінен қамтылғандар (самозанятые) 32,8%-ды құрады.
Жалданып жұмыс істейтіндердің негізгі ... ... және ... ... ... ... – 81,7% (4,5 млн.адам). Өз бетінше
жұмыспен қамтылғандар саны 2,7 млн. ... ... Өз ... ... ... ... өз ... ауыл шаруашылығында (62,1%),
сондай-ақ, сауда саласында (22,6%), ... ... ... (4,9%) ... (4,0%) ... асырды.
2011 жылғы I-тоқсанда жұмыссыздар саны (табысты жұмысы болмаған, оны
үздіксіз іздеген және оған кірісуге әзір ... 15 және одан ... ... 475,9 мың ... құрады және өткен жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда 50,3 мың адамға ... 9,6% ... ... ... (2010 ж. ... – 6,2%) құрады.
Ағымдағы жылғы I-тоқсанда жұмыссыз ерлердің үлесі 43,5%, әйелдердің
үлесі – 56,5% ... ... ... саны 269,0 мың ... құрады, бұл
ерлердің санынан 62,1 мың адамға (30,0%-ға) көп.
2011 жылғы наурыздың соңында жұмыссыздар ретінде ... ... ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігінің деректері бойынша) 53,7 мың адамды ... бұл 2010 ... ... ... 22,7 мың ... ... ... аз. Экономикалық
тұрғыдан белсенді халық санындағы тіркелген жұмыссыздардың үлесі 0,6% (2010
жылғы наурызда – 0,9%) ... ... ... ... ... ... келе ... еңбе нарығы құрылды:
1) халықтың экономикалық белсенділігінің деңгейі 1991 жылғы ... жылы ... ... ... ... белсенді халықтың саны
7,7 млн. адамнан 9,0 млн. адамға дейін көбейді;
2) жұмыспен қамтылған халықтың саны 7,7 млн. ... 8,5 млн. ... ... Бұл ... жеке ... ... қамтылу басым;
3) жұмыссыздық деңгейі 2 еседен астам – 2000 ... ... 2012 ... ... ... ... ... саны 474,8 мың адамды
құрады, бұл 2000 ... ... 2 есе ... нарығын сипаттайтын оң көрсеткіштерге қарамастан бүгінгі күні
мемлекетімізде экономикалық белсенділігі өте төмен халықтың саны көп, бұл:
1) 474,8 мың ... ... ... ең ... топ бұл 34 ... адамдар;
2) 1,1 млн-ға жуық нәтижесіз жұмыспен қамтылған адамдар, ... өз ... ... ... ... ... үшін ғана ... шаруашылықта өнім өндірумен қамтылған
адамдар және отбасылық кәсіпорындардағы еңбекақы ... 646,4 мың ... аз ... ... бір ... жұмыссыз және өз
бетінше жұмыспен айналысушы қатарына жатады.
Жалпы бұл 2,0 млн-ға жуық ... ... 80,0%-ы ... ... ... қамтылған 2,8 млн. адам зейнетақы жинақтары және ... ... ... деңгейінің 5%-ына қол жеткізу үшін мемлекет бойынша 2020
жылға дейін 500 мыңнан астам ... ... ... ... ... ... ... ушықтыруы мүмкін, бүгінгі
күні ол Қазақстанда экономикалық өсу ... 5%-ға ... ... ... ... әрі жаңа ... ... дамуын және оларды құруды баяулатуы
мүмкін.
Бұл ретте, ауылда ... ... жаңа ... ... ... ... өнім өндіру нарықтарының алыс орналасуы;
2) көліктік, өндіріс және коммуналдық инфрақұрылымның жетілмегендігі;
3) қаржыландыруға қолжетіміздік, ауылда екінші ... ... ... ... халық біліктілігінің төмендігі кедергі жасайды.
Өткен жүзжылдықтың 90-жылдарының соңында жүргізілген жұмыспен қамту
қызметінің институционалдық өзгерістері еңбек ... ... ... ... жағдай кедейлікті төмендетуді баяулатып қана қоймай,
экономика өсуінің жаңа айналымына өту жағдайында жұмыс күшіне деген артып
жатқан сұранысқа қарамастан ... ... ... жеткілікті
түрде пайдаланбауын білдіреді.
Осы негізде қол жеткізілген оң нәтижелер қазақстандық еңбек нарығында
белсенді бағдарламаларды (бұдан әрі – ЕНББ) әзірлеу және ... ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың Үкімет алдына еліміздегі әлеуметтік-
еңбек қатынастарының жаңа ... ... ... ... еңбектену
әлеуетін көтеру туралы мақсат қойғандығы белгілі. Бұл ... ... ... ... ... реттеу жүйесін жетілдіру мен жұмыс табуға
көмектесу, еңбекті ... ... ... ... ... ... ету, ... көмек көрсету мәселелерін қамтиды. ... ... ... ... министрлігінің 2013 жылғы жұмыстарының басты
мазмұнында осы мәселелерге ... ... ... ... еңбек ресурстарының тиімділігін арттыру
Бұл мақсатта «Еңбекпен қамту–2020» бағдарламасына түзетулер ... ... ... ... қамтамасыз ету» санатына
жататындарды анықтау методикасына өзгерістер енгізілді. ... ... ... ... бала күтіміндегі аналарды жұмыспен қамту
мүмкіндіктерін тиімді түрде кеңейту шаралары ... ... ... ... механизмін жетілдіру
Бұл шара жұмыспен қамту деңгейінің ... ... ... ... ... бөлінген қаржы алдымен жұмыссыздар мен
табысы төмен жандар көп тіркелген ... ... ... ... жұмысшылардың 30 пайызы орта және арнайы мамандандырылған ... ... ... ... қамтамасыз ететіндердің 69 пайызы
ауылдық жерлерде тұрады. Сондықтан ... ... ... ету мәселесін кеңінен қарастырып, осы мақсатта халықты еңбекпен
қамтамасыз ету туралы жаңа заң ... ... ... оның ... ... жолында жұмысқа қабілеттілігін
сақтау мүмкіндігі берілуіне жағдай жасау
2013 жылдың 1 ақпанынан бастап ... ... ... ... ашу ... жұмысын бастады. Бұл орайда халықты тосын жайлардан
міндетті түрде сақтандыру жүйесін ... ... және ... еңбек
режимінде жұмыс істейтіндерді әлеуметтік ... ... ... шаралары қаралады. Жоба министрліктің зейнетақы жүйесін
жетілдіру туралы ұсыныстары аясында қамтылмақ.
4.Тиімді ... ... ... жүйесіндегі
диспропорцияларды жою, жүйе ... жылы ... ... ... ... әлеуметтік стандарттар туралы»
заң ... ... ... 2020 ... ... ... 21 ... әрекеттерге байланысты кәсіби ... ... ... ... ... жаңа ... ... жасалып,
Үкіметке ұсынылады.
5.Еңбекпен қамтылған халықты әлеуметтік ... ... ... ... Ұлттық банкпен бірлесе отырып зейнетақы жүйесін жетілдіру
туралы ... ... ... ... қорының институционалды
базасын дамытуға байланысты біртұтас зейнетақы қорын құру туралы заң жобасы
дайындалуда. ... ... ... ... ... ... барынша жоғары деңгейін қамтамасыз ету мәселесі
мемлекеттің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... модернизациялау, халықтың мақсатты
топтарының өкілдерінің еңбек әлеуетін белсенділендіру
Сурет-9.Адресті мемлекеттік көмек көрсету жүйесі жетілдіру динамикасы.
Халықтың жекелеген категориялары үшін ... ... ... мен ... ... ... ... компенсация ретінде
нақты көмегін көрсетуін жалғастырады. ... ... ... ... ... жетілдіріле түседі. Бұл жүйеде азаматтар мен ... ... ... ... ... және екі ... қабылдау жүйесі енгізіледі. ... ... ... бұл құқығын қазіргі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 40 ... 2015 ... ... – 60 ... 2020 ... ... 100 ... көздеп отыр(Сурет-9)[12].
 – Бұл шаралардың нәтижесінде мемлекет кедейшілік деңгейін төмендетіп,
азаматтардың әл-ауқатын жоғарылатуға, елдің ... ... мен ... халықтың еңбек табысындағы ала-құлалықтарды ... ... ... еңбекке қабілетті бөлігін әлеуметтік ... ... ең ... осы ... ... ... ... және Алматы, Астана қалалық жұмыспен қамту және әлеуметтік
бағдарламаларды үйлестіру басқарма-ларынан алынған мәліметтер бойынша 2012
жылдың ... ... ... ... 344,5 мың ... Осы ... 47,4 ... немесе 161,3 мың адам ауыл тұрғындары.
2013 жылдың қаңтар айының 1 күніне жұмыспен ... ... саны 34,6 мың ... құрайды, соның ішінде 44,3 пайызы немесе
15,3 мың адам ауыл тұрғындары. Жұмыссыздар ... 65,6 ... ... ... адам - ... 30,7 пайызы немесе 10,6 мың адам 16-29 ... ... ... ... делдалдығымен (2020 бағдарламасын
қоспағанда) 213,4 мың адам жұмыспен қамтылды немесе оның ... ... ... ... 77,5 ... кұрайды. Осы санның
әлеуметтік жұмыс орындарына – 11,2 мың ... ... ... 6,8 мың оқу ... түлектер жұмысқа орналастырылды. Жұмыспен
қамтылғандардың 48,4 пайызы немесе 103,3 мың адамы ауыл тұрғындары.
2012 жылы 104,5 мың ... яғни ... ... ... ... ... ... (2020 бағдарламасын қоспағанда) 37,9 пайызы
қоғамдық жұмыстарға қатынасты. Соның ішінде ауыл тұрғындары 63,3 мың ... ... ... азаматтардың ішінде 37 пайызы елді
мекендер, қалалар, кәсіпорындар ... ... ... үшін ... ... көмекке жіберілді. 22 пайыздан көбі аймақтық
экологиялық ... ... ... ... Статистика агентігінен алынған мәліметтер бойынша экономикалық
белсенді халықтың саны 2011 ... ... ... 2012
жылы 8976,2 мың адам, яғни 69,8 мың ... (0,8%), ... ... саны 8501,3 мың адам ... 0,9 % ... өскен.
2012 жылы жұмыссыздардың саны 474,9 мың адам, жұмыссыздық деңгейі – 5,3%
құрады, 2011 жылы осы көрсеткіш 2,4 мың ... ... ал ... – 0,1 % ... ... тұрақтандыру, өңірлік жұмыспен қамтуды және кадрларды
қайта даярлауды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік бюджеттен 168,8 ... ... ... және ... ... ... 67 ... жуық адам
қамтылатын болады.
Еңбек нарығындағы, әсіресе салалық және өңірлік қатер аймақтарында,
жүйе жасайтын және қала ... ... ... тұрақты
мониторингі жүзеге асырылады. Қабылданып жатқан шаралар ... ... ... табыстың сақталуы және өсуіне, халықты әлеуметтік қорғауға
тікелей әсерін тигізеді.
Жол картасын іске асыруда ... ... ... ... ... ... ... отандық кәсіпорындар, бірінші
кезекте құрылыс секторы мен құрылыс материалдары индустриясын ... ... ... етіледі. Макроөңірлерде ... ... ... ... ... 500 ... ... ... ... ... ... өсуі шамамен 8 % ... ... ... бес жыл ... ... екі ... ... жұмыс орны,
оның ішінде жартысынан көбі ауылды жерлерде құрылуда. 2009 жылы жұмыспен
қамту органдарына ... ... ... білдірген бес жүз сексен үш мың
азаматтың 81,6 % жұмысқа орналастырылды, 65,0 мың ... ... ... ... ... жіберілді.
Жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау мақсатында 2005 ... ... ... ... берілетін төлемді және атаулы әлеуметтік ... ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесі енгізілді.
Қабылданған шаралардың нәтижесінде жұмыспен қамтылған халықтың саны
2009 жылы 7,9 млн. адамға (2008 жылы 7,8 млн.) ... ... ... %-дан 6,3%-ға төмендетілді (2009 жылдың ІҮ тоқсан қорытындысы бойынша).
2009 жылы қазақстандық кәсіпорындар мен ұйымдарда 30 ... ... ... ... ... Ішкі ... ... мен жергілікті
персоналдың мүдделерін қорғау, Қазақстан Республикасы азаматтарын жұмыспен
қамту және жалақыларына зиян ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Үкіметі шетелдік жұмыс күшін алып келу квотасын белгілеп, оның
сақталуын бақылап отырады, ... ... ... ... ... ... отыр.
Сонымен қатар, қазақстандық еңбек нарығындағы ахуал формальды еңбек
нарығында ... ... ... төмен сапалы жұмыс күші және тиімсіз
жұмыспен ... ... ... көп ... ... ... ... үлес салмағының жоғарылығы) тәрізді проблемалармен
қатар тұр.
Жұмыс істейтін ... ... ... ... өзін өзі ... ... табылады (оның ішінде бір млн. астам адам ... жеке ... ... көлеңкелі жұмыспен қамту, жұмыссыздық, оның
ішінде әйелдер жұмыссыздығының жоғары ... ... ... ... деңгейі 6,9 % болып қалыптасып, бұл ер ... ... 1,2 ... пунктке асып тұр.
Келешекте (2012 жылдан бастап 2021 ... ... 1990 ... ... ... байланысты жұмыс күші жетіспеуі мүмкін деп
болжануда. Сарапшылардың бағалауы ... ... ... ... сұраныс
2015 жылға қарай шамамен 1,2 млн. адамды құрайды4. Шекаралардың «ашықтығы»,
көрші ... ... ... визасыз кіруі, табыс деңгейінің
Қазақстандағы халықтың табыс деңгейінен бірнеше рет ... ... ... емес ... ... Қазақстан Республикасында реттелмеген еңбек
көші-қонының едәуір көлемінің болуын түсіндіреді.
2009 жыл ішінде Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... ... Ұйымымен, басқа да халықаралық
ұйымдармен, әлеуметтік әріптестермен бірлесіп «Халықтың ... ... ... ... ... халықаралық конференциялар мен консультациялар
өткізді, еңбекші мигранттардың ағынын тиімді ... ... ... ... ... әсіресе қабылданған ұсынымдарды іске асыру
жөніндегі қызмет алдағы кезеңде ... ... ... қамту және жұмыс берушілердің еңбекақы төлеу
жөніндегі міндеттемелерін орындауы халықтың табысын өсірудің негізгі ... қала ... ... жылдары ең төменгі еңбекақы 5,7 есеге көбейді,
2009 жылы 13 470 теңгені құрап, ал 2009 жылдың 1 ... ... ... 13 717 ... ... өсті. Бір қызметкердің ... ... ... ... 6,3 ... ... ... қызметкерлері еңбекақысының деңгейі ... ... ... ... ... бері (2002 ж.) бюджет
саласы қызметкерлерінің жалақысы 2,6 есеге өсті.
Статистика агенттігінің 2009 жылғы ... ... ... жан ... ... ... ... ақшалай табысы
34794 теңгені құрады, бұл 2008 жылғы ... ... 9,2 ... ал ... ... ... аталған кезеңде 3,2 % өсті[13].
Еңбек ақының жұмысшының квалификация ... және ... ... ... ... ... нашарлаған.
Қазіргі заңда еңбек ақының экономикалық деңгейін еңбек ету ... ... ... ... есептемейді. Тәжірибеде бұрын қолданылған
аймақтық коэфициенттер ауыр және зиянды еңбек ... ... ... тасталғаны заң жүзінде бекітілді.Бұл мәселелердің щещімі
жұмыс беруші құзырына берілген.
Жоғарғы айтылғандар қазіргі кезде ... ақы ... ... туындап отырғанын көрсетеді.Ең төменгі еңбек ақы өзінің
өндірістік қызметін жоғалтып,бюжетті реттеу құралына айналғды. Еңбек ... ... ... ... ... аспектілердегі, жеке
кәсіпорындардағы квалификациялы ... ... ... ... ... ... ... ететін субъектілердің сәйкес еңбек
ақыны реттеуші механизмінсіз жеке еңбек ақы төлеу аясын құруға мүмкіндік
береді. ... келе ... ... нарықтық құралдарды пайдалана отырып,
қазіргі жағдайда еңбек ... өз ... ... ... ҚР еңбек нарығының дамуын жетілдіру жолдары
3.1 Еңбек ... ... ... ... ... ... ... басқа нарықтармен
салыстырғанда еңбек нарығына көбірек араласады. Бұл түсінікті де, ... ... иесі - ... ... ... ... ... тиіс.
Мемлекет нарық жұмыс істемегенде немесе ... ... ... туралы
түсінікпен үйлеспейтін салдарға әкеп ... ... ... ... ... Нарықта ерікті түрде мәміле жасаудың
көмегімен қол ... ... ... ... ... ... ... үйғарым мен ұсыныстарға ... ... ... ... жүйесінің қалыптасуы соғыстан кейінгі
жылдары аяқталды. Үкіметтердің, кәсіподақтар мен кәсіпкерлердің өкілдері
қатысқан ... ... ... ... мен ... ... ... рөл атқарды. Конвенцияның нормалары мемлекеттік деңгейде
ратификацияланған жағдайда ғана олар ХЕ¥-на ... ... ... ... ... күші болады. Ал ХЕ¥ ның ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет еңбек нарығында еңбекақыны, жұмыспен ... ... мен ... ... бағытында жұмыс істейді. Еңбекақы төлеу
еңбекақы жөніндегі негізгі мемлекеттік кепілдіктің:
ең ... ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз ететін іс-шара-лар;
- жұмыс берушінің өкімі ... ... ақша ... ... ... ... ... тізбесін, сондай-ақ еңбекақыдан алынатын
табысқа ... ... ... ... ... ... еңбекақыны
шектеу;
- жұмыс беруші қызметін тоқтатқан немесе ол ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы алуын
қамтамасыз ету;
- еңбекақының толық әрі уақытылы берілуін және еңбекақы төлеу жөніндегі
мемлекеттік ... іске ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде,
заңдарда, өзге де ... ... ... ... ... ... талаптарды бұзғаны үшін жауапкершілігі;
- еңбекақы төлеудің мерзімдері мен кезектілігі сияқты нысан-
дары ... ... ... ... ... белгіленген кепілдіктерге,
сондай-ақ еңбекақы жүйесін қолдану ережесін, сондай-ақ қалыптыдан ... ... ... үшін ... ... кепілді мөлшері жатады.
Ең төмен еңбекақы мөлшері - жұмыс істейтін адамның ең төмен табысының
өзіндік әлеуметтік кепілдігі.
Еңбекақының ... ең ... ... ... реттеу, сондай-ақ
уақытша жұмысқа жарамсыздық жөніндегі жәрде-мақының ... ... ... қолданылады. Осы кезең ішінде жұмыс уақытының нормасын істеген және
еңбек нормасын (еңбек міндеттерін) орындаған ... ... ... ең ... ... аз болу мүмкін емес.
Бірқатар елдерде, бірінші кезекте, ... тыс ... ... ... ... пен ... күндері жұмыс істегені үшін еңбекақыға қосылатын
кейбір үстемелер заңда реттеледі. Осындай Заң Қазақстанда да бар. ... ... ... отырып, біріншіден, қалыпты жұмыс уақытынан тыс
орындалатын жұмыстың ұзақтығын шектейді, екіншіден, ... ... ... осылайша жұмыссыздықты қысқартуға ынталандырады.
Нарықтық экономика жағдайында еңбекақыларды индекстеусіз болмайды.
Индекстеу бағалардың инфляциялық өскенде еңбекақының ... алу ... үшін ... ... реттеуді салықтар пәрменді реттеуші болып табылады.
Көптеген елдерде салық жүйесінде табысты аз ... ... ... ... ... әділдік қағидасы жүзеге асырылуы тиіс деп
саналады.
Қазақстанда қазіргі кезеңде ... ... ... ... ... 2007 ... бастап табыс салығының жаңа шкаласы - 10%
бірыңғай ставка енгізілді. Әлемдік тәжірибеге сәйкес әлеуметтік тұрақтылық
экономиканың саралан-ған ... ... ... орай ... ... ... ... іс-шаралардың ықтимал жи-ынтығы өте көп,
ең алдымен - олардың барлығы экономикалық өсу мен ... ... ... жаңа қызметкерлерді жұмысқа қабылдауға тікелей де ынталандыра
алады. Егер ол жұмыс беруішінің ... ... ... ... онда бүл ... ... деп аталады. Ал егер ... ... ... онда олар ... ... ... салықтық
жеңілдіктер деп аталады. Осы екі шараны қызметкерлерді жұмысқа жалдағанда
немесе фирмаларда жұмыспен қамту деңгейі артқан жағдайда ... ... ... жөніндегі субсидиядар жалпы немесе атаулы, мақсатты
болуы мүмкін. Екінші жағдайда басқалармен тең мүмкіндігі жоқ ... ... ... ... жарамдылығы шектеулі адамдарды,
біліктілігі төмен қызметкер-лерді жалға алудың көтермелеу жөнінде ... ... ... ... іздегенде консульта-циялық және
ақпараттық көмек көрсететін, жұмыссыздарды оқытатын, ... ... өз ісін ... ... қолдау көрсететін мемлекеттік
жұмыспен қамту қызметте-рі жұмыс істейді. Қазақстанда осы рөлді Еңбек және
халықты ... ... ... ... жұмыспен қамтитын
функционалдық бөлімшелер атқарады.
Қазақстандағы жұмыспен қамту саласындағы саясат жұмыс-сыздықтың ашық
нысанына бейімделген. ... ... ... қоса ... ... санаттарын қолдауға қатысты міндеттерді өзіне
алмайды. Мүның ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздарды әлеуметтік қолдауға, жұмыспен қамту органда- рының
жолдамасы бойынша кәсіптік бағдарлау мен психология-лық қолдауға, ... мен ... ... ... арттыру жөніндегі қызметті тегін
алуға, жұмыспен қамту орган-дары ... ... ... ... ... ... сонымен бірге жұмыспен қамту органдарының ұсы-
нысы бойынша басқа жерге жұмысқа (оқуға) жіберуге ... ... ... ... ... ... санаттарына арналған жұмыспен қамту-дың қосымша
кепілдіктеріне:
- мемлекеттің жұмыспен қамтуға көмек көрсету бағдарламала-рын ... ... іске ... ... ... ... мен ... мамандандырылған
үйымдар (мүгедектер жұмыс істейтін үйымдар) құруы;
- арнайы бағдарламалар бойынша оқытуды үйымдастыру және т.б.
Жұмыспен қамудың өсуіне ... ... және ... ... ... елеулі етеді.
Кемсіту мәселесі иммигранттарға қатысты айтылады. Иммиг-рация жөнінде
сөз қозғалғанда екі қарама-қайшы көзқарас туралы айтпай кетпеуге ... ... ... шет ... келетін қосымша жұмыс күші (ағын
негізінен дамыған елдерге ... ... осы ... ... ... ... ... Ал екінші көзқарас бойынша шетелдік жұмыс күші
жергілікті түрғындарды жұмыс орындарынан айырады, ұлтаралық ... ... ... елге ... ... ... күшейтіледі. Нәтижесін-де осы шектеулер бірде күшейтіледі, кейде
әлсіретеді. Иммигра-циядан түсетін жалпы ... одан ... ... ... ... жағдайға байланысты болады. Қазіргі кезеңдегі қазақстан-
дық жағдайда көші-қонды жариялау, оған ашық нысан беру негізгі ... ... ... иммиграцияның проблемасына қарама-қайшы
сипатта болады. Эмиграцияның салдарынан еліміз еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... білікті кадрлар
кетеді, солардың орнына басқаларды даярлау үшін қосымша қаражат ... ... ... ... ... ... ... арналған
механизм құру қазіргі кезеңнің ең маңызды мәселесше айналып ... ... ... мен ... ... ... ... оның отбасының жағдайымен тәуекелге бас ұрмауға тиіс екенін
ойластырады. ... ол ... ... ... ... еңбек
етудің міндетін норма-тивтерін енгізуі, жұмыс берушілерге жұмысшыларды
қауіпсіздік техникасының құралдарымен ... ... ал ... ... ... ... осы құралдарды міндетті түрде пайдалануды
міндеттеуі мүмкін. Жұмысқа қабылдауға жасына ... жол ... ... ... ... бойынша — міндетті мектеп білім аяқталатын жастан төмен
емес мөлшерде (кез келген жағдайда 15 ... ... ... ... ... ... сақтау мен қауіпсіз еңбек
жағдайларының құқығы заңда бекітілген, ... ... ... және ... ... ету ... ... ететін тиімді
шаралар қолдануға ынталандыратын -экономикалық және ... ... ... ... қорғаудың тиімді ұлттық жүйесін ... ... ... ... техникалық және үйымдастыру
мәселелерін шешумен байланысты ... ... ... ... ... келісілген қү-қықтық институттарды қалыптастырумен,
күрделі әлеуметтік ... ... мен ... жағдайларын
сараптаумен, медициналық диагностикамен және емдеумен, әлеуметтік ... ... ... ... ... растайды.
Мемлекет еңбек нарығында ойдағыдай әрі жан-жақты жұмыс істеуге тиіс.
Алайда мемлекеттің қызметі нарықтық ... ... ... ... да жоқ ... Мемлекеттің қызметі экономикалық
тиімділікпен кереғар ... ... ал ... нарықтық механизмге қажетті
кезде шамалы ғана араласуға тиіс.
Қазақстанның Еңбек кодексінде ... ... ... ... ... ... 2-тарау арналған. ... ... ... ... Үкіметі:
еңбек, еңбек қауіпсіздігі мен оны қорғау саласында мемлекет- тік саясаттың
негізгі бағыттарын әзірлеп, осы саясаттың іске ... ... ... ... ... мен оны ... саласындағы мемлекеттік
бағдарламаларды әзірлеуді және олардың орындалуын үйымдас-тырады;
- еңбек ... мен оны ... ... ... ... және оны ... тәртібін белгілейді;
- еңбек қауіпсіздігі мен оны ... ... ... беру ... ... ... тәртібін белгілейді;
шетелдік жұмыс күшін тартудың тәртібін анықтайды;
- әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшерін анықтайды және ... ... ... тәртібін анықтайды;
- екі айдан аспайтын уақытша ... ... ... ... ... бекітеді;
орташа еңбекақы есептеудің бірыңғай тәртібін орнатады;
- бақылау акциялар пакеті ... ... ... компания-лардың,
акционерлік қоғамдардың басшы қызметкерлеріне еңбек-ақы төлеу мен сыйлықақы
төлеу туралы үлгілік ережені бекітеді;
- азаматтық қызметке орналасу және ... ... бос ... үшін ... өткізу тәртібін белгілейді;
- азаматтық қызметкерлердің лауазымдарының тізбесін анықтайды;
- ... ... ... мен ... ... бас ... жасайды;
- тиісті уәкілетті органдардың ... ... мен оны ... ... ... ... ... тәртібін белгілейді;
- мемлекеттік бюджет есебінен ұсталатын үйымдардың ... ... ... бекітеді;
- үйымдағы кадрлардың кәсіби даярлығына, оларды қайта даярлау мен олардың
біліктілігін арттыруға қойылатын жалпы та-лаптарды белгілейді;
- салалық келісімдерде ... ... ... ... ... аса адам қаза ... ... оқиғаларды тексеруге арналған
комиссия құрады деп айтылады[14].
Еңбек ... ... ... ... ... ... бастамасының дамуына ықпал ететін жағдай жасауға бағытталған,
ол қызметкерлердің, ... ... мен ... ... ... етуге жәрдем көрсетуге тиіс.
Мемлекет, бір жағынан, экономиканың барлық субъектілерінің шаруашылық
қызметін реттейтін нормалар мен ережелерді белгілей ... заң ... ... жағынан, - әлеуметтік әріптестіктің екінші тарапы болып табылады.
Әлеуметтік әріптестік - бүл әр ... ... ... мен ... ... ... ... өзара түсінісу мен келісудің арқасын-да қарама-
қайшылықтарды жою тәсілі. Қазақстанда ... ... ... байланысты еңбек нарығында мүдделерді келісу, ... ... ... ... құру қажет. Осы ... ... ... қол ... ... Еңбек ресурстарын жұмыспен қамтудың санын арттыруды ынталандыру және
мемлекеттік секторда ... ... ... ... ... Жұмыскерлерді даярлау және қайта даярлау бойынша бағдар-ламалар.
3. Жұмыскерлерді ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру бойынша бағдарламалар (жұмыссыздық
бойынша жәрдемақылар).
Еңбек нарығын мемлекеттік ... ... үш ... мемлекеттің
саясаты белсенді, ал соңғы төртінші бағытында мемлекеттің саясаты енжар
болып табылады.
Белсенді ... ... ... ... қол ... және ... елдерде еңбек нарығының басым бағыттарына жатады.
Белсенді саясат кезінде атқарылатын іс-шаралар:
... ... ... ... ... бұл
шара жаңа жұмыс орындарының ашылуына көмектеседі;
– құрылымдық жұмыссыздыққа тап болғандарды қайта оқыту және олардың
өз біліктілігін арттыруына жағдай ... ... ... ... ... ... ашу және ... бұл шара фрикциондық және ... ... ... бос жұмыс орындары туралы ақпараттармен
қамтамасыз етуге жағдай ... жеке ... ... ... ... бұл шара ... ... жұмыспен қамтудың аса маңызды әдісі болып саналады;
– жастар мен мүгедектер сияқты халықтың ерекше топтарына ... ... ... ... беруі үшін мемлекеттің салықтық
және заңдық шаралар арқылы ынта-ландыруы;
– қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
– жұмыс табу үшін ... ... ... ... ... ... ... миграциясымен байланысты жұмысбастылық мәселесін
шешуде халықаралық ынтымақтастық шараларын жүргізу;
– білім беру, медицина, ... ... ... ... ... ... ... салаларында жұмыс
орындарын ұйымдастыру.
Енжар саясат кезінде мемлекет ... ... ... ... қолдау және оларды әлеуметтік қорғау шараларын ... ... ... ... ... ... беріледі:
– материалдық көмек, жәрдемақылар және басқа да әлеуметтік төлемдер
түрінде әлеуметтік қолдауды іске асыру;
– тегін медициналық ... ... ... ... қаржылай көмек беру жұмыссыздық бойынша
сақтандыру жүйесі негізінде жүзеге асырылады және сол ... ... ең ... ... қамтамасыз етеді.
Жоғарыда аталып өткендей, еңбек нарығын реттеуде ... ... ... ... ... да жеке тоқталып кетуге болады.
Сонымен, бұл жердегі ... рөлі ... ... және еркін
жұмысбастылықты қамтамасыз етуге көмек беру үшін оңтайлы ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта елімізде еңбек нарығын
реттеудің және жұмыссыздықты жоюдың жаңа бағыттары қалыптасып іске ... Жаңа ... ... ... ... бағдарламасы
және елді индустрияландыру картасы аясында 370 мыңға жуық ... ... ... ... ... үш бағытты қамтиды:
1. Кәсіптік оқытудан кейін жұмысқа орналастыруды қолға ... Жеке ісін ... ең ... ... ... жәрдемдесу;
3. Тұратын жерінде жұмыс, не бизнес жасауға мүмкіндік ... осы ... ... дамыған өңірге баруға мүмкіндік беру.
Сондай-ақ, осы бағдарлама аясына «Дипломмен - ауылға» бағдарламасын да
кіріктіріп оны сәтті түрде жүзеге асыру назардан тыс ... ... ... ... ... ... мәліметтері
бойынша еңбек нарығының қазіргі экономикалық жағдайы туралы бірқатар
мәліметтерді қосымша ... ... ... перспективаға шаралар (2050 жылға дейін):
1) басымдықты салаларда жоғары нәтижелі жұмыс орындарын құру;
2) экономиканың кадрларға ... ... ... ... өнімділігінің артуын қамтамасыз ету;
4) еңбек ресурстарының аумақтық және кәсіби ұтқырлығын ... ... ... ... ... ... жоғары кадрлардың жетіспеушілігінің орнын толтыру
мақсатында шетелдің үздік мамандарын тарту;
7) еңбек нарығының инклюзивтілігі;
8) ... ... ... ... ұлттық еңбек нарығын модельдеу
және бейімдеу, өндірісті жандандыру кезінде мамандықты жеңіл ауыстыратын
әмбебап мамандарды ... ... ... қалыптасуы және жұмыспен қамту мәселелері.
Әлемдік дамудың тәжірибесі халықты жұмыспен қамтудың тиімділігін
қамтамасыз ету мен ... етек ... жол ... ... ... ... бірі ... көрсетеді. Нарықтық
экономикада жұмыссыздық ... ал оның ... ... ... ... ... ... мен бірқатар басқа да ... ... ... ... ... мен ... арақатынасы да тиісінше өзгереді. Жұмыссыздықтың бой ... және ... ... ... ... бірі
болып табылады. Қоғамның жұмыспен тиімді қамту мен ... ... ... ... ... кез ... ... экономикасын
мемлекеттік реттеудің міндетті элементіне айналды.
Қазақстанда ... ... мен ... ... ... келесі көрсеткіштердің негізінде бағаланады.
Экономикада жұмыс істейтіндер - ... ... ... ... ... ... қызметкер-лерді тартып немесе тартпай
табыс әкелетін жұмысты орындай-тын; ... әр ... ... ... дема-лыс, іссапар, қайта даярлау және т.б.); ... ... ... ... Үй ... сатуға арналған
(толықтай немесе ішінара) өнім өндірісі жөніндегі жұмысты орын-дайтын
тұлғалар да ... ... ... ... ... ... тәсілдеме пайдаланылады. Халықаралық
еңбек үйымының — ХЕ¥ стандарттарына сәйкес жұмыссыздарға қарастырылатын
кезеңде бір ... ... ... ... ... ... (табыс алатын жұмысы); жұмыс іздеумен айналысатын; ... ... даяр ... ... ... ... белгіленген
жастағы адамдар жатады. Оқушылар, студенттер, зейнеткерлер мен мүгедектер,
егер олар жұмыс іздеумен айналысып, жұмысқа кірісуге даяр ... ... ... ... ... ... алынған оның деңгейінің
бағаларының әкімшілік сипаттағы факторлардан (мы-салы, жұмыссыздарды ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз
алынған. Сонымен бірге ХЕҰ-ның анықтамасында жұмысты іздеу ұғымына кең
түсініктеме берілген. Сонымен бірге іс ... ... ... ... ... ... ... сүрау процесіңце рес-понденттердің
еңбек нарығындағы өзін-өзін бағалауына сүйене отырып өлшеуге болады.
Қазақстанда жұмыссыздар саны ... ... алу үшін 2001 ... ... ... ... халықтың жұмыс-пен қамтылуын іріктеп
зерттеудің деректері ... ... ... ҚР Заңы ... ... деп жұмысқа жарамды
жастағы, осы адамдарға байланысты емес себептермен еңбек ... ... ... табысы) жоқ, сонымен қатар Жұмыспен қамту орталығында
жұмыс іздей-тіндер ретінде ... ... ... даяр және осы ... ... ... ... жасамаған адамдар саналады[16].
Мемлекеттік қызмет органдарында тіркелген жұмыссыздарға ... ... мен ... жоқ ... ... жоқ), ... ... түратын жерінде қолайлы жұмыс іздеу мақсатында жұмыспен
қамту ... ... ... ... ... және жұмысқа кірісуге даяр
азаматтар жатады.
Экономикалық белсенді халыққа экономикалық қызметпен ай-налысатын
(барлық жұмыс істейтіндер) және ... ... ... ... жұмыссыздардың жалпы санының ... ... ... ... ... ... ... қатынасы (пайызда) ретінде анықталады.
Ресми жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... жылдың соңындағы экономикалық белсенді
халықтың санына қатынасы (пайызда) ретінде анықталады.
Жұмыссыздықтың бірнеше себебі ... ... ... өте маңызды фактордың біріне капитал-дың табыстылық ... ... ... ... ... ... бағасының өсуі
табыс пен капиталдың үлғаю жылдамдығын төмендетеді, сондықтан еңбекті
үнемдейтін технология ... ... осы ... алып жұмыс істей-
тіндердің санын қысқарту қажет болады. Осы ... ... ... да ... болады, алай-да осы шара тым шектеулі және
жұмысыздықтың нақты ... жоя ... кез ... нарықта сүраныс пен ұсыныс үйлеспей-ді. Еңбекке
деген сүраныстың төмендеуі немесе артуы жұмыссыз-дар санының азаюы ... ... ... әсер ... ... ... өндірістің
құрылымында өзгерістер орын алып, кәсіпорынның жағдайының ... ... ... олар-дың банкрот болуы да ықтимал, осының барлығы
жұмыссыздық деңгейін өзгертеді. Еңбек ... ... ... ... ... да өзгереді.
Қайта құрудың бірінші кезеңінде жұмыссыздықтың өсуіне ық-пал еткен
факторларға өндірістің түсуі және ... ... ... ... ... ... болады. Жұмыссыздың әр алуан түрлері ... ... ден ... ... ... ... ... пен ұсы-ныстың теңдігі
тұрақты болмай, керісінше, еңбек нарығының құрылымы үнемі өзгергендіктен,
жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... өзіндік салмағы аз. Іскерлік белсенділіктің кезеңді түрде
төмен-деуіне орай ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне байланысты жұмыс-сыздықтың жалпы
деңгейіне айтарлықтай әсер етті.
Жұмыссыздықпен және ... ... ... құрылымдық
жұмыссыздық өте ықпал етті. Жұмыссыздықтың осы нысаны сүраныстың құрылымы
мен ... ... ... ... күшінің құрылымының арасындағы
сәйкестікті бұза-тын өндірістің құрылымының өзгеруімен тікелей ... ... ... осы нысаннан үнемі жұмыссыздық қаупі төнеді.
Босатылған жұмыс ... ... өсіп келе ... салаларда пайдалануға
болады, алайда жаңа кәсіпке бейімделу үшін ... пен ... ... осы ... ... ... фактор маңызды рөл
атқарады. Жекелеген өңірлердегі жұмыссыздықтың үлғаюын көші-қонмен жоюға
болады, алайда басқа өңірде жұмыс күші ... ... осы ... ... ... ... ... да көп уақыт қажет болады. Егер
осы өңір ... күрт ... ... ... ... одан ... ... басында өңірлердің жағдайы-ның әр түрлі
болуына орай өңірлердегі еңбек нарықтарының жағ-дайы да ерекшеленеді. Кеңес
дәуірінде қалыптасқан ... ... ... ... саяси ерекшеліктеріне байланысты, олар жаңа ... ... ... сол ... осы өңірлердегі жұмыспен қамту
мен жұмыссыздықтың деңгейі де әр ... ... ... үй ... ... ... және ... көші-қонымен байланысты жұмсалған
шығындардың салдарынан өңірлік деңгей-дегі еңбек ... ... ұзақ ... бойы сақталды. Соңғы жылдары өңірлік еңбек
нарықтарындағы жағдай әжептәуір жақсарса да, ... ... ... ... Атырау, Батыс Қазақстан, Ақмола облыстарында жұмыс-
сыздықтың жоғары деңгейі әлі де ... ... ... ... басқа да ерекше жағдайлар әсер
етеді. Жұмыс күшін өндірістен ығыстыратын се-бептердің ықпалының күшеюімен
қатар, ... ... ... ... ... ... ... саясаты ықпал етеді. Қазақстанда халықтың жалпы са-
нында жастардың үлесі артып ... және ... ... ... жұмыссыздық өзекті проблемаға айналып отыр. Соңғы ... ... саны мен ... ... ... да, ... мен 16-19 ... жастардың арасындағы жұмыссыздық деңгейі жоғары
деңгейі сақ-талып отыр, сондай-ақ жоғары және ... орта ... ... ... өзіндік салмағының артқаны байқалады. Осыған байланысты
еңбек нарығының мүқтажы мен ... ... ... ... ... ... оқу орындары мен колледждердің
түлектерін жұмысқа орналастыруға көмек беру, олардың жұмыс берушілермен
байла-нысын күшейту ... ... ... ... үшін ... ... ... оның деңгейін тұрақ-тандырады.
Жұмыссыздықтың жоғары деңгейінде әлеуметтік тұрақты эко-номикалық жүйе
құру мүмкін емес. Жаңа экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңнің кемшіліктерін
еңсеріп, жұмыс-сыздықты қысқарту жөніндегі шараларды ... ... ... ... нысандарының кәсіпкерлік қызметпен байланысты жедел
дамуы. Меншік нысандарын өзгеруіне, кәсіпкерлік ... жаңа ... ... ... байланысты жұмыспен қамтудың құрылымында да
нарық жүйе-сі қалыптаса бастады. Өтпелі экономиканың негізгі ... ... жеке ... ... жұмыс істейтіндердің санының артуы.
Жұмыспен қамтудың салалық құрылымының өзгеруі.
Қазақстанның өтпелі экономикасына тән өнеркәсіптің бірқатар салалары
мен инвестициялық ортада бірінші кезеңде орын ... ... ... жұмыс
күшінің салалардың арасында бөлінуіне әсер етпей ... ... ... ... қамту салалық құрылымы сауданың, түрғын үй коммуналдық
шаруашы-лық пен түрмыстық қызмет көрсету, қаржы және сақтандыру, - ... мен ... ... ... және оған ... ... ... басқа салалар-дың жағына өзгерді.
Аталған тенденцияларды біркелкі бағалауға ... ... ... ... ... өсуі мен индустриялық секторда оның қысқаруы
жалпыәлемдік тенденциямен ... және ... ... мен төлемге қаб-ілетті сүраныстың өнеркәсіптен қызмет көрсету
саласына ойысқа-нын растайды. ... ... ... ... ... өндірісте, ғылым саласында жұмыс істей-тіндердің
санының қысқаруын оң бағалауға болмайды. Әсіресе бүрын техникалық ... ... ірі және орта ... жұмыс істейтіндердің саны
жылдам қысқарды.
Экономикалық ... көшу үшін ... ... ... ... ... ... осындай іс-шараларды мемлекет ойдағыдай жүзеге
асыруда.
Еңбек қатынастарының қарама-қайшылығы мен әлеуметтік ... ... өте ... ... ... ... тоқыраулы дағдарыс-тық қүбылыстардың орын алуы — осы және басқа
да факторлар әлеуметтік-еңбек қатынастарының тұрақтылығына қауіп ... ... ... ... ... мемлекеттік меха-низмдер мен
ресурстардың болмауынан жұмыс орнын жоғалту тәуекелі қоғамдағы ... ... ... ... осы қарама-
қайшылықтарды ше-шетін тәсіл ретінде қалыптасқан жағдайға бейімделудің әр
түрлі нысандары қарастырылады.
Бүкіл қайта құру кезеңінде ... ... ... экономиканың
терең қүлдырағанына қарамастан, республикада халықты жұмыспен қамтудың
біршама жоғары әрі тұрақты деңгейі сқаталып ... ал ... ... ... ... ... ... деңгейден аспады,
сондай-ақ ресми тіркелетін жұмыссыздықтың деңгейі де шамалы.
Қазақстандық еңбек нарығы трансформация жағдайына ... ... ... ... ... ... бірқатар бағыттарда
бейімделді. Осы бейімделу нысандары (механизмдері) қазіргі кезеңде де
белгілі бір шамада ... ... ... осы ... өндіру үшін тиімді
пайдалану мүмкін болмағандықтан, жұмыс күшінің толық емес жұмыс уақытын
пайдалану кең ... ... ... ... осы ... ... ... үйлестіріліп кең пайдаланылды. Жұмыспен толық
қамтылмаудың кәсіпорын әкімшілігінің ... ... ... ... ... демалыстар мен толық емес жұмыс уақыты ... ... екі ... өте ... ... ... ... қатаң
кредит-ақша саясатының жүргізілуінің салдарынан кәсіпорындардың банкрот
болып, қызметкерлердің жаппай босатылуына байланысты жылдам өсті. Сондықтан
жұмыспен ... ... ... ... ... өндірістерге қолдау
көрсетілді.
Жұмыссыздың мәртебесі тіршілік етудің қажетті ... ... ... ... ... ... ал ... жұмыспен
үйлестірілетін екінші және үшінші жұмыс бірқатар жағдайда ақшалай ... ... ... ... жұмыстан шықпайтындықтан,
жұмыспен қамтудың осы нысаны әлі де сақталып отыр.
Жалпы жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... фактор және тиімсіз жұмыс орындарының
сақталуына, ресми жұмыспен ... ... ... табысының кемуіне,
жоғары өнімді еңбекке деген ынтаға нұқсан келтіруге, сондай-ақ өндірісте
құрылым-ды дамытуды қиындатуға, ... ... ... ... ... инфляцияны көтермелеуге әсер етеді. Сон-дықтан егер
бірінші кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ықпал ететін экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қуаттарды резервтеу нысаны ретінде болса, қазіргі
кезеңде жұмыс пен ... ... - ... ... айналды.
Жұмыспен толық қамтылмауды қысқарту - жаңа ... ... ... ... ... жұмыспен қайталама қамтылу де кең ... ... ... ... екі ... одан да көп ... орнында немесе негізгі
жұмыс орнында қос қызмет атқаруды білдіреді. Өмір сүрудің төмен деңгейі мен
оған ықпал ететін жұмыспен толық ... ... адам ... деңгейін
сақтау мақсатында екінші жұмыс орнын іздестіреді. Халықтың қосымша ... ... ... ... ... ... жұмыс сияқ-ты жұмыс орнының
сенімсіз сипаттамаларымен байланысты.
Қосымша жұмыс нысанындағы ... ... ... ... ... ... ... халыққа келісімшарт бойынша құрылыс салу, жөндеу, ... ... ... ... ... көрсетумен байланысты қызметтер кең
таралған. Жүргізілген зерттеулер білім ... ... ... ... ... еңбекақыны солғұрлым жылдам табатынын ... ... ... еңбекақы неғұрлым жоғары болса, қосымша ақы да ... ... және ... ... ... ... ... жоғары қабілеттілігі қосымша жұмыс табуда да оларға артықшылық
береді, ал бейімделу әлеуеті төмен ... ... ... табу ... егер ... ... қамтылмау жұмыссыздықтың өсуі мен жұмыс
күшінің босатылуының салдары жеңілдетсе, қайталама ... ... ... ... ... етуге арналған табыстың жеткіліксіздігінің
орнын толтырады.
Үшіншіден, ресми емес ... ... кең ... ... ... ... бірі ... ресми емес, яғни заң жүзінде
ресімделмеген еңбек қатынастарында еңбек ету, тіркелмеген ... ... ... заң ... ... дербес экономикалық жұмыспен
қамтуды атауға болады. Жұмыспен ресми емес қамту халыққа құрылыс ... ... ... ... ... қызмет түрлері арасында таралған. Жұмыс
істейтін халықтың арасында ресми емес қыз-метпен ... - ... ... мен басшылар ең аз тартылған.
Жұмыспен ресми емес қамту бір жағынан, халықтың өмір сүру деңгейінің
түсін ... және ... ... ... ... ... бейімдейтін айрықша механизмнің рөлін атқарады. Екінші
жағынан, ... ... емес ... ... ... ... ... жағынан қорғалмайтын аймақты кеңейтіп, қылмыстық қүбылыстар
көбейіп, таралатын тұрақты базаға айналады. Ресми емес ... ... ... әкеп ... осының салдарынан мемлекет бюджеттік
қаражатты толықтай алмайды. Ол көбінесе экономиканың ашық секторынан тыс
тіршілік етсе де осы ... ... ... жасайды. Нәтижесінде жұмыс
беруші еңбек заңнамасы түрғысынан алып ... ... ... на-
рықтағы деңгейден біршама асатын еңбекақы төлеуі мүмкін. Осы-ның мысалы
ретінде еңбекақы ... ... ... ... ... ... ... ал осы жайттың өзі сол қызметкерлердің жағдайын біршама
нашарлатады. Жалпы алғанда ресми емес жұмыс ... ... ... ... қамтудың жай-күйіне әсер ететін елеулі фактор болып қала береді.
Жұмыспен ... осы ... жою ... ... ... де, ... қызметкерге қатысты көптеген факторлармен
байланысты. Іс жүзінде шынайы әлеуметтік тұрақтылықты қалыптастыру ... ... осы ... ... ... керек. Осы орайда ресми емес
жұмыспен қамтуды, экономикадағы көлеңкелі ... ... ... құру үшін тиімді ... ... ... ұстану қажет.
Төртіншіден, еңбек нарығы жұмыс күшінің икемділігі жеткіліксіз
жағдайда ... ... ... нарығындағы көп процестер қызметкерлердің
икемділік ... ... ... ... ... ... өндірістің өзгермелі жағдайына, еңбек ... ... ... ... біліктілікті арттыруға даярлыққа, жаңа
кәсіпті игеруге бейімделу қабілеті, ... ... ... және географиялық кеңістікте қозғалуының нақты процестерінің
жиынтығы[17].
Халықтың нарықтық ... ... ... ... динамикасымен және ерекшелігімен анық-талады. Экономика көтерілген
кезеңде қызметкерлер қозғала алатын ықтимал кеңістік ... ... ... ... ... ... икемділігініе экономиканың
құрылымы ықпал етеді. Экономика саласында бір ... мен ... ... оның ... ... ... ... түсуі жұмыс күшіне сұранысты
өзгертіп, жұмыс күшінің салалардың арасындағы қозғалысына ықпал ... ... ... болатын факторларға еңбекақы мөлшерінің
күнкөрістің ең ... ... ... ... өмір сүру мен ... білім алу мен арнайы ... алу ... ... ... ... аумағында біркелкі орналаспауы да
жатады.
Сырттай қарағанда икемділік адамның ... ... ... мен өмір ... ... байқалады. Алайда, шын мәнінде икемділік өзінің нысаны
мен байқалу ... ... ... емес элементтердің, еңбек
ресурстарының түрлері мен түрпаттарының, ... ... ... ... ... келесі бірнеше түрі болады:
- секторалдық икемділік, оған халықтың экономиканың ... ... емес ... ... арасындағы қозғалысы
кіреді;
- салалық икемділік - қызметкерлердің бір ... ... ... ... ... ... мен ... және қозғалысы;
- кәсіптік-біліктілік икемділік қызметкердің осы кәсіпорында да, сондай-
ақ басқа ... ... ... ... ... ... ... аумақтық икемділік жаңа түрғылықты жерге қоныс аударуды білдіреді.
Қызметкерлер бір жұмыс орнына жұмыстан кетіп, басқа ... ... ... ... ... ... яғни ... нарығына шығуы сыртқы икемділікті білдіреді.
Ішкі немесе фирма арасындағы икемділік ішкі нарықта байқалады - ... ... ... ... әр ... ... ... бөлімшелердің лауа-зымдық мәртебесі, жұмыспен ... ... ... ... осы ... мен ... ... байланысты.
Олардың арасындағы шекаралар да өзгереді, кейде шарт-ты болып табылады,
осының ... ... ... ... тән қасиет.
Қазақстанда еңбектің икемділігінің сан алуан түрлері әр түрлі меншік
нысанындағы кәсіпорындардың арасындағы, ... ... ... ... пен ... ... қамтудың, жариялы және ресми емес
жұмыспен қамтудың арасындағы қозғалыста да байқалады.
Қызметкерлерді жалдау мен олардың ... кету ... ... анықталатын жұмыс күшінің айналымының коэффициенті еңбекке
икемділіктің негізгі ... ... ... ... күші ... ... жалғыз еңбек нарығындағы
прогрессивтік өзгерістерді ... ... ... ... орындары айналымының тиімділігі әлі де төмен. Еңбек нарығы өте ... ... ... ... деңгейі, жұмыс өтілі және т.б.
бойынша) құралады, ... ... ... өте күрделі, сонымен бірге
өңірлердің ... ... ... да жоқ емес. Икемділіктің
шектеулігі қол жеткізімді түрғын үйдің ... ... ... қала ... кәсіпорындары бар елді мекендердің көп
болуымен, еңбек ресурстарының ... ... және т.б. ... қазіргі кезеңінің негізгі міндеті - ... ... келе ... еңбек көші-қонын көтермелейтін жүйенің негіздерін құру.
Сөйтіп, әлеуметтік тұрақтылықты қалыптастыру үшін еңбекақы төлеу де,
сонымен бірге халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ... қатынастарының барлық жақтарына ықпал
ету, сонымен бірге кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрақтылықтың кешенді мәселелерін
мемлекеттік реттеу шараларын әзірлеуге қатысты мәселені шешпей болмайды.
Осыған байланысты еңбек ... мен ... ... мемлекеттік ықпал
етудің әдістері қолданылады.
3.3 Халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдары.
Қазақстан Республикасындағы еңбек заңнамасын жетілдіру мақсатында
2007 ... 15 ... ... Республикасының Еңбек кодексі қабылданды
(қолданысқа 2007 жылдың 1 ... ... Оның ... ... келісім және экономикалық дамуды қамтамасыз етуге бағытталған
демократиялық, құқықтық және ... ... одан әрі ... ... ... ... ... бекіту, лайықты еңбекті
заңнамалық тұрғыдан қолдауды қамтамасыз ету болып табылады. Еңбек кодексі
қоғам мүшелерінің экономикалық белсенділігін ... ... ... және ... ... ... ... және әлеуметтік кепілдіктерін артыру және олардың ... ... ... ... үдемелі экономиканы дамытуға бағытталған.
Еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің жаңа үлгісі қызметкерлердің,
жұмыс берушілер мен ... ... ... балансын қамтамасыз етуге
жәрдемдеседі. Әлеуметтік әріптестік институттарын ... ... ... ... қамтамасыз еткен елдердің тәжірибесінен қызметкерлер, жұмыс
берушілер мен мемлекеттің арасындағы сұхбат және ... ... ... субъектілерінің мүддесіне жауап беретінін, келісімшарт
негізінде өзара ұтымды шешімдер қабылдауға, қоғамда тұрақтылықты қамтамасыз
етуге ... ... ... ... ... ... реттеу және еңбек құқықтарын қорғауда
әлеуметтік сұхбат жүйесін дамыту және ... ... ... ... ... ... ... мен басқа да сұрауларын олардың
еңбек құқықтарының сақталуына ... ... ... шешу ... бақылауды күшейту шаралары қабылдануда.
Еңбек жағдайларын жақсартуға, кәсіпорындарда халықаралық еңбек
қауіпсіздігі және ... ... ... ... ерекше көңіл
аударылуда.
2009 жылы өндірісте жарақаттанғандардың саны 2102 адам ... ... ... ... 15% кем (оның ішінде адам өліміне ... ... ал 2008 жылы 404 адам ... ... ... ... 2010 жылғы 1 қаңтардағы
жағдай бойынша мемлекеттік еңбек ... 22,1 мың ... ... барысында 100,6 мыңнан астам еңбек және әлеуметтік заңнама
бұзушылық ... ... ... ... ... үлесі
жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың ... (245583) ... 9,0% ... заңды және лауазымды тұлғаларға қатысты анықталған заң
бұзушылықтар нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... ... сомаға 10,7 мыңнан астам айыппұл салды[18].
Еңбекті әкімшілендіруді жетілдіру және ... ... ... ... ... ... ... қатысты
әкімшілік прессингін төмендетуге бағытталған жаңа ... ... ... ... жеке ... ... тексеруді жүргізу
кезеңділігін айқындауда ... ... ... ... ... ... ... еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы заңнаманың
сақталуын ... ... ... және ... ... жұмыстарын
жалғастыратын болады.
ТМД құрамына кіретін мемлекеттерді стандарттау ... ... ... ... ... ... ... метрология және
сертификаттау жөніндегі еуразиялық кеңес «Еңбекті қорғауды басқару жүйесі.
Жалпы талаптар» ... ... ... ... ... ... Халықаралық Еңбек Ұйымы – ЕҚБЖ 2001 ... ... ... басқару жүйесі жөніндегі нұсқаулық).
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 306-бабы 11) тармақта ... және ... ... ... ... саясат еңбек
жағдайларын жақсарту және еңбекті қорғау жөніндегі отандық және ... ... ... ... ... деп көрсетілген.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 317-бабы 1-тармақшасына
сәйкес жұмыс ... ... ... ... қауіпсіз
жағдайларын қамтамасыз ету жөнінде тікелей жауапкершілік пен міндеттемелер
жүктеледі. Еңбекті қорғауды басқару жүйесін ... бұл ... ... ... ... да осы ... еңбекті қорғау және
еңбек қауіпсіздігі жөніндегі қызметті үздіксіз жетілдіруде ... ... ... жәрдемдесудің практикалық құралы болып табылады.
Еңбек және еңбек көші-қоны саласындағы балалар еңбегінің ең нашар
түрлерін ... ... ... ... ... аударылуда.
Әлеуметтік қамсыздандырудың үш деңгейлі құрылымын енгізу ... ... ... ғана ... ... қатер төнгенде
халықты әлеуметтік қорғау жүйесін де қамтыды.
Қазіргі уақытта республикамызда:
• мемлекет кепілдік беретін базалық әлеуметтік төлемді;
• міндетті ... ... ... ... ... айналдырылатын азаматтардың ерікті
жинақтарынан тұратын әлеуметтік қорғау жүйесі жұмыс істейді.
Еңбек стажына және ... ... ... ... ... және ... ... байланысты берілетін мемлекеттік
әлеуметтік жәрдемақылар ... ... ... асыраушысынан айрылған
жағдайда берілетін базалық әлеуметтік төлем болып табылады.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру әлеуметтік қорғаудың екінші деңгейіне
жатады және ... ... ... ... сектор қызметкерлерін
қосымша қорғау жүйесін құруға бағытталған.
Бірінші деңгейге мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі ... ... ... тағайындау үшін заңнамада көзделген 1998 жылғы 1 қаңтарға
дейінгі ... ... ... ... ... берілетін зейнетақыны және
міндетті зейнетақы жарналарының есебінен жинақтаушы зейнетақы қорларынан
зейнетақы төлемдерін қамтиды. ... ... ... ... және ерікті
кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен аралас және жинақтаушы ... ... ... ... ... жатады.
Заңнамаға сәйкес міндетті әлеуметтік сақтандырумен әлеуметтік
қатерлердің бес түрі қамтылған ... ... ... ... ... болу және ... бала ... алуға байланысты табысынан
айрылу және бала бір жасқа толғанға дейін оның ... ... ... ... ... ... енгізудің негізгі мақсаты
әлеуметтік қатерлердің туындауы нәтижесінде жоғалтқан ... ... ... табылады.
Бүгінгі таңда әлеуметтік әріптестіктің ... ... ... ... ... жұмыс берушілердің бірлестіктері.
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне ... ... ... ретке келтіру және сындарлы диалог бойынша тең мүмкіндіктер
мен құқықтар берілген. Сонымен ... ... ... әлеуметтік
сұхбат саласында өз мақсаттары мен міндеттері бар.
Республикалық ... ... ... ... ... тарапы болып Қазақстан Республикасының Үкіметі, ал оның жұмыс
органы болып Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... ... өкілдік етеді. Ол әлеуметтік әріптестік жөніндегі
нормативтік базаны әзірлеумен және ... ... осы ... барлық ұйымдастырушылық-техникалық жұмысты жүргізеді және
республика ... ... ... ... ... Бұған
қоса, әлеуметтік әріптестік проблемаларын шешу кезінде ... ... ... ... ... және келіссөздер жүргізу процесінде
заңдылықтың сақталуын қамтамасыз етуге тиіс.
Жұмыс берушілердің мүддесін ұлттық ... ... ... ... ... ... асырады. Республикалық
деңгейде мұндай ұйымдардың саны бірнешеу: ... ... ... ... Еуразия өнеркәсіптік қауымдастығы,
Қазақстанның ... ... мен ... ... ... кәсіпкерлері мен жұмыс берушілерінің жалпыұлттық одағы.
Қызметкерлердің мүддесін үш кәсіподақ ұйымы білдіреді: ... ... ... Қазақстанның ... ... ... ... кәсіподақтарының
конфедерациясы.
2009 жылғы 12 желтоқсанда Қазақстан ... ... ... бірлестіктері мен ... ... ... арасында 2009-2011 жылдарға арналған Бас
келісімге қол қойылды. Бұл құжат ... ... ... ... ...... кәсіподақтар мен жұмыс берушілер
арасында әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеудің ... ... ... мен міндеттемелерін айқындап, келіседі.
2009-2011 жылдарға арналған Бас келісімде әлеуметтік-еңбек саласы
мәселелерінің толық спектрі көрініс ... ... ... мен ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылуын арттыру, кадрлардың кәсіптік даярлығын
жақсарту;
• әлеуметтік саясатты дамыту;
• әлеуметтік кепілдіктерді, еңбек пен ... ... ... ... ... ... ... бағыты болып, жұмыспен
қамтуды қамтамасыз етуге ... ... ... және ... ... ... реттеу екі бағытта –макроденгейде және
микроденгейде жүзеге асуы қажет.
Қазіргі кезде микроденгейде жұмыспен қамту ... ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселелерін шешіп алмай, еңбек
нарығының шиеленісін төмендету мүмкін емес.
Өңірлік жұмыспен қамту ... ... ... ... ... және ... әл-ауқатын жақсартуға бағытталған. Халықты
жұмыспен қамтамасыз етуді жетілдіру өңірдің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... мәселелерін шешуде
жергілікті атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... ... өңірлік жұмыспен қамту бағдарламалары жасақталады
және ең ... ... ... ... ... күшін тиімді пайдалану және ... ... мен ... ... ... еңбек ресурстарының ұдайы
өндірісі мен ... ... ... ... қамту саласында
маркетингтік басқаруды пайдалануды қарастырады. ... ... ... - бұл ... ... қол ... ... жоғары
сапалы қызмет көрстеу бойынша мемлекеттік мекеменің ... ... ... ... ... ... мен мақсаттары 8- суретте көрсетілген.
Ескерту- автордың ... ... ... ... ... ... қамту саласындағы маркетингтің біздің ойымызша, әлеуметтік-
экономикалық-этикалық бағыттылығы болуы тиіс, ... ... ... ... ... ... ... тиіс және халықты жұмыспен
қамту органдары сияқты қаланың және ... оның ... ең ... ... ... ... ... сақтауға ықпал етуі тиіс.
Биліктің жергілікті органдарының, жоғары, орта ... және ... ... ... мен ... ... ... құрылымы мен көлемін, еңбектің аймақтық нарығының қажеттілігіне
сәйкестендіру және келістіруі қажет.
Қазіргі ... ... сай ... бағдар беру жұмысы қоғамдағы өзекті ... ... ... ... ... мен ізгілендіру бағытында болып жатқан
түбегейлі жаңаруларға байланысты ... ... ... ... ... ... мәселесіне жаңа талаптар қойылуда.
Біздің пікірімізше, қазіргі қоғамымыздағы белең алып бара жатқан
жұмыссыздық мамандықтың дұрыс ... ... ... ... деп есептейміз.
Болашақ мамандық таңдау кезінде мұндай келеңсіз жағдайлардың алдын ... жас ... ... арманы мен шынайы қажеттіліктерін басшылыққа ала
отырып, тұлғаның ... мен ... ... икем ... ескеріп
қадам жасаған дұрыс.
Біз, өз тарапымыздан, болашақ жастардың еңбек нарығында ... ... ... ... ... үшін ... таңдау» үлгісін ұсынамыз.
ҚАЛАЙМЫН – ықылас, қызығушылық, талап
ҚОЛЫМНАН КЕЛЕДІ –қабілеттілік, талант, денсаулық ...... ... ... ... ... ... мамандықты тиімді таңдау зонасы
Ескерту- автордың құрастыруы
Сурет-11. Мамандық таңдау үлгісі[20]
Егер сіз «ҚАЛАЙМЫН», «ҚОЛЫМНАН КЕЛЕДІ», ... ... ... онда сіздің мамандық таңдауыңыз сәтті ... ... ... ... ... ... нарығында сұранысқа ие болатын
мамандық иесі боласыз.
Оңтұстік ... ... ... нарығының жағдайына талдау жасай
отырып, біз халықты ... ... ... ... ұсынып
отырмыз.
Аталмыш механизмнің қызметі төмендегідей:
- мектептерде кәсіби бағдар беруді арнай пән ретінде енгізу ... ... ... ... ЖОО ... және ... ... мамандықтар бойынша толық мәлімет беру;
- ЖОО мен мектептер арасында ... ... ЖОО ... мамандықтардың ерекшеліктерін түсіндіру жіне болашақта сол
мамандық бойынша қайда ... ... ... ... ... ... ЖОО мен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жолға қою. ЖОО еңбек нарығының сұранысын
қанағаттандыратын және ... ... ... ... ... ... ... беруді дамыту. Кәсіптік білім беру саласын жұмыс
берушілердің сұранысы мен еңбек нарығын бағдарлай отырып әрекет етуге
бейімдеу.
- ... ... ... және ... арттыру. «Индустрияландыру
картасы және «Бизнестің жол картасы – 2020» ... ... ... ... ... мамандықтарды анықтау бойынша
өңірде жұмыстар өз жалғасын табу қажет. ... ... ... ... әрі ... ... алдағы жылдары сұранысқа ие болатын мамандар
тізбесі анықталады.
- нарықтық экономика жағдайында еңбек биржасының қызметін жандандыру.
Еңбек биржалары арқылы қандай бос ... ... бар ... ... ... ниет ... ... бір-бірімен байланысып толық жұмыс жасаған кезде
халықты жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... ... ... жолдары туралы жүргізілген ғылыми-зерттеу
жұмысы төмендегідей тұжырымдар жасауға мүмкіндік берді:
1. Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселелерін шешуді, үйлестіруді,
жұмыс күшіне ұсыныс пен сұранысты реттеуді қаматамасыз етуге ... ... ... ... ... ... олардың кәсіби
даярлығын ұйымдастыру және жұмыссыздарға ... ... ... ерекше мемлекеттік органдардың құрылымы болып табылады.
2. Еңбек нарығы - нарықтық экономиканың аса күрделi элементтерiнiң
бiрi. ... ... ... және оның ... ету ... анықтауда тек
жұмысшы мен жұмыс берушiнiң ... ... қана ... ... қоғамда болып жатқан барлық әлеуметтiк - ... ... ... ... ... саласында түрлі шешімдер қабылдау және әр
түрлі заңдар әзірлеу арқылы ... және ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуды басқаруға
тырысуда. Халықты жұмыспен қамтуды басқару, бір жағынан, ... ... ... ... асыруда мақсатты бағытталған болса, екінші жағынан,
әлеуметтік-еңбек қатынастары жүйесін қамтамасыз етуде ... ... ... Қазақстанда орын алған өзгерістер қоғамның әлеуметтік құрылымы мен
еңбек қатынастарындағы ... ... жол ... Қазақстан
Республикасының еңбек нарығының қалыптасуында бірнеше кезеңдерді атап ... ... 2011 ... 1 ... ... бойынша Қазақстан
халқының саны 16,4 млн адамға жетсе, оның 48 пайыздан астамы ... ... ... ... ... санындағы жалдамалы жұмысшылардың үлесі
- 31,7 пайызды, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар - 16,5 пайызды құрайды. 2015
жылға ... ... ... 1,5 млн халықты қамту жоспарланған. Соның
арқасында еліміздегі кедейшілік деңгейін 6 пайызға ... ... 5,5 ... ... ... қойылып отыр. ҚР Статистика
агенттігінің мәліметі ... ... ... ... де 5,5 пайыздың шамасында.
2011 жылғы IV тоқсанда 15 және одан ... ... ... ... ... саны 8,9 млн. ... ... бұл 2010 жылғы
тиісті кезеңге қарағанда 3,4%-ға көп. Республика экономикасында 8,4 ... ... ... немесе 15 және одан жоғары жастағы халықтың 67,9%.
Өткен жылғы IV тоқсанмен салыстырғанда олардың саны 287,7 мың ... ... ... ... IV ... ... саны ... жұмысы болмаған, оны
үздіксіз іздеген және оған ... әзір ... 15 және одан ... ... 477,3 мың ... ... және ... жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда 2,6 мың адамға немесе 0,5% өсті. Жұмыссыздық деңгейі ... IV ... – 5,5%) ... ... ... ... саны 353,9 мың ... құрап, өткен
жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 33,4 мың ... ... ... жұмыспен қамтылған халық саны 334,8 мың адам, оның ішінде өз
бетінше жұмыспен қамтылғаны – 125,1 мың адам, жалдамалы ...... ... ... саны – 19,0 мың ... ... жұмыссыздық деңгейі 5,4
пайызды құрап, өткен жылмен салыстырғанда 0,3 пайыздык пунктке төмендеген.
«Жұмыспен қамту - 2020» ... ... ... ... ... ... бағдарламаның 3 бағытын қаржыландыру
мақсатында барлығы 2898,7 млн ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге,
облыс аумағында аймақ жастарының жұмысбастылық ... ... ... ... ... айқындау, жұмыссыздық себептерін
анықтау мақсатында жастар дамуына үлес қоса алатын, қоғамдық ... ... ... 15 жас пен 29 жас ... ... ... ... қалыптасқан жастардың жұмыспен қамтылу мәселелерін талдау
жасай отырып, біз келесідей ... ... ... Қызылорда облысы
жастарының жұмысқа орналасуындағы кедергілер ретінде ... ... ... мен ... ... жұмыс берушілердің
парақорлығын, тұрып жатқан ауданда жұмыс орындарының жоқтығын, алған ... бос ... ... сәйкес келмеуі, еңбек ... ... ... ... ... ... және ... себептерді
атауға болады.
Осыған орай, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму бағыттары ескерілу керек.
Аймақтағы еңбек нарығының сұранысына ... ... ... ... іске асырылу қажет.
6. Халықты жұмыспен қамту мақсатында, ел ... ... ... ... адамдардың әлеуметтік-экономикалық және ... ... ету ... тиімді бағыт белгілеуіміз қажет. Осы
орайда, біз өз ... ... ... ... тетіктері жасақталып,
ұсынылды.
«Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы аясында алдағы жылдары ... ... ... қамту мәселелерін шешуде жергілікті атқарушы
органдардың ... ... ... ... ... осы ... арқылы
аймақтық жұмыспен қамту ... ... және ең ... ... ... ... қазіргі қоғамымыздағы белең алып бара жатқан
жұмыссыздық мамандықтың ... ... ... ... ... деп ... Бұл өз ... еңбек нарығында сұраныс пен ұсыныстың
арасындағы теңгерімнің бұзылуына әкеп ... ... ... ... жұмыс оқушының өзі туралы білімін,
арттыруғ, өзін -өзі тану ... ... ... нарығындағы
мамандықтарды таңдау мүмкіндіктерімен таныстыруға бағытталуы тиіс.
Болашақ мамандық ... ... ... ... ... ... алу
үшін жас азаматтың аңсаған арманы мен шынайы қажеттіліктерін басшылыққа ... ... ... мен ... ... икем екендігін ескеріп
қадам жасаған ... ... ... біз ... ... еңбек
нарығында сұранысқа ие болатын мамандықты дұрыс таңдау үшін «Мамандық
таңдау» ... ... ... ... ... ... реттеу формаларының бірі
болып табылады, адам ресурстарын дамытуға ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігімен байланысын қамтамасыз етеді.
Ашығын айту керек, бізде мамандық таңдау мен ішкі ... ... ... ... орын алып ... ... ... басты міндет - әрбір
қазақстандыққа сұранысқа ие мамандықты ... және ол ... ... ... мен ... туралы мемлекеттен толық ақпарат алу мүмкіндігін беру.
Осы орайда, біз халықты ... ... ... ... отырмыз. Ұсынылған механизм бір-бірімен байланысып толық жұмыс
жасаған кезде халықты жұмыспен қамтуды ... ... ... ... әДЕБИЕТТЕР:
1. Эренберг Р. Дж., Смит Р. Дж. «Современная экономика труда :
теория и государственная политика». – ... ... ... ...... Смит «Экономика труда». – Рутледж, Лондон, Нью-Йорк,
2000. – 257б.
3. Рейнольдс Л. Дж., Мастере Х.С., Мозер К.Х. «Экономика
труда» / Рейнольдс Л. Дж., ... Инк., ... ... ... 1997. – 562б.
4. Карибджанова А.С. «Экономика рынка труда». - Алматы ... ... ... и ... 2000. – 84 ... Закон Республики Казахстан «О занятости населения» //
Казахстанская правда 5 қаңтар 1999 ж.
6. Закон Республики Казахстан «О труде в ... - ... 2000 4. ... Президента РК «О социальном
партнерстве в области социально-экономических и трудовых ... ... ... ... ж
7. Карибджанова А.С. Экономика труда (рынок, человеческий
капитал, производительность): учебное пособие. – ... ... ... и ... 1999. – 217б.
8. Рофе А.И., Збышко Б.Г., Ишин В.В. Рынок труда, ... ... ... для ... ... ... / Под ред. Проф.
А.И.Роше. – М. : ... ... 1998. – ... М.Г.Завельский. Экономика и социология труда. – М. :
Catallaxy, при ... ЗАО ... 1998. – ... ... ... и ... отношения / Под
ред. Г.Г.Меликьяна, Р.П. Колосовой. – М. : Изд-во МГУ, Издательство ...... ... В.В. и др. Экономика труда: учебник / В.В.Адамчук,
Ю.А.Конин, Р ... / под ред. ... – М. : ... 1999. – ... Региональный статистический ежегодник Казахстана.
13. Статистический сборник // Под ред. Ж.А.Кулекеева . –
Алматы, 2005.
14. Статистический бюллетень №1, 2002. Учредитель –
Министерство ... ... Н. ... с ... и ... ... вестник, 2000. – № 1.
16. Шокоманов Ю.К. Рынок труда и занятость // Труд в
Казахстане: проблемы, факты, ... 1999. – № ... Labour ... for a Market Economy ... and ... the ... Countries of Central and Eastern Euroe and the ... Union. Edited by Igor ... CEU, Centreal European ... in ... with ... Labour Office, Budapest, London.
New York, 1999. –284б.
18. Методика по оценке и ... ... на ... – ИЭИ. – ... 1999. – 53б.
19. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М. ... ... 1998. – ... ... ресурсы и глобализация экономики - Отчет в
мировом развитии, 1998 ж., Всемирный банк.
-----------------------
Жұмыспен қамтудағы маркетингтік қызмет
- жұмыспен қамтуда сұраныс пен ... ... ... ғылыми зерттеулер мен жобалар;
-қаржыландыру көздерін
қалыптастыру және бөлу
Мақсаты
Қызметтер
Ұйымдастыру
принциптері
-әлеуметтік тиімділікке қол ... ... ... ... ... ... жеке ... лерін қамтамасыз ету;
-жұмыспен қамту саласында қызмет
таңдау құқығы;
- тұтынушының артықшылығы.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын белсендірудегі бағалы қағаздар нарығы71 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Азаматтық құқық объект жүйесіндегі бағалы қағаздар95 бет
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Акция түсінігі мен экономикалық мәні24 бет
Акция түсінігі, оның жіктелуі22 бет
Атамекен» зейнетақы қоры үшін азаматтарды тіркейтін автоматтандырылған ақпараттық жүйе жасау72 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь