Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1. Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастырудың теориялық негіздері.

1.1 Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастырудың мақсаты ... ... ... ... .5

1.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қарызы бойынша есеп айырысудың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

1.3 Басқадай дебиторлық қарыздар мен берілген аванс бойынша есеп айырысудың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2 . «Юникс» ЖШС дебиторлық қарыздары көрсеткіштерін талдау

2.1 «Юникс» ЖШС басқару құрылымы және дебиторлық
қарыздары көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

2.2 Дебиторлық қарыздың құрамы мен құрылымын талдау ... ... ... ... ..28

2.3 Дебиторлық және кредиторлық қарыздың ара қатынасын
талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34

3. Дебиторлық қарыздар есебінің аудитін ұйымдастыру және басқару

3.1 Дебиторлық қарыздар, оларды жіктеу және түгендеудің аудиті ... 37

3.2 Сатып алушылармен,тапсырыс берушілер және еншілес, тәуелді серіктестіктер дебиторлық қарыздарының аудиті ... ... ... ... ... ... ..43

3.3 Басқадай дебиторлық қарыздар есебінің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... 47

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазіргі экономикалық жағдайда ақшалай қаражаттарды орынды пайдалану және барлық есеп айырысуларды тиімді жүргізу кәсіпорынға қосымша пайда әкеледі. Барлық кәсіпорындар өндірістік және шаруашылық қызметін жүргізу барысында басқа кәсіпорындармен, ұйымдармен, кәсіпорын жұмысшыларымен және жеке тұлғалармен қарым қатынасқа түседі. Бұл қарым қатынастар өнім өндіру және оны өткізу барысында әртүрлі ақшалай есеп айырысуларға негізделеді. Барлық міндеттемелердің өтелуі бойынша және төлемдердің төленуі бойынша есеп айырысулар банк мекемесі арқылы жүзеге асады. Қазіргі уақытта кәсіпорындар арасында нақты ақшамен есеп айырысулар шектелген және олар қатаң регламенттелген..
1. Баймұханова С.Б. Қаржылық есеп (оқулық). Алматы 2007ж
2. Ә.Әбдіманапов «Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері» Оқулық. Алматы, 2006
3. Әбдішүкіров Р., Мырзалиев Б. «Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік есепті ұйымдастыру». Оқу құралы, Алматы, 2006
4. Толпаков Ж.С. Бухгалтерский учет (учебник) Караганда 2004г
5. Назарова В.Л. «Шаруашылық жүргізуші субьектілердегі бухгалтерлік есеп» Алматы экономика 2005ж.
6. В.В. Радостовец «Бухгалтерский учет на предприятиях», Алматы, 2002г.
7. Приказ МФ РК от 23.05.2007 г. № 185. Об утверждении типового плана счетов бухгалтерского учета. ББ, №30, июль 2007 .- 49 с.
8. Мырзалиев Б.С., Әбдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік операцияларды жүргізудің әдістері (практикум). Алматы 2006ж
9. В.В. Радостовец «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета», Алматы, 2000г.
10. №235-111 ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» туралы Заңы 28.02.2007ж.
11. Салина А.П. «Принципы бухгалтерского учета» (учебное пособие) – Алматы: Экономика 2003г
12. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә.«Қаржылық есеп» Алматы: экономика, 2001
13. Радостовец В.К. Финансовый и управленческий учет на предприятии. Алматы. Центраудит, 1997г.
        
        Мазмұны
Кіріспе................................................................
.......................................... 3
1. Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастырудың теориялық негіздері.
1.1 ... ... ... ... ... Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қарызы бойынша есеп
айырысудың ... ... ... ... мен ... ... бойынша есеп
айырысудың ... . ... ЖШС ... ... көрсеткіштерін талдау
2.1 «Юникс» ЖШС басқару құрылымы және дебиторлық
қарыздары ... ... ... ... мен ... Дебиторлық және кредиторлық қарыздың ара қатынасын
талдау................................................................
..........................................34
3. Дебиторлық қарыздар есебінің аудитін ұйымдастыру және басқару
3.1 Дебиторлық қарыздар, оларды жіктеу және ... ... ... ... ... және еншілес, тәуелді
серіктестіктер дебиторлық қарыздарының аудиті……………………..43
3.3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі экономикалық жағдайда
ақшалай қаражаттарды орынды пайдалану және барлық есеп ... ... ... ... ... ... Барлық кәсіпорындар өндірістік
және шаруашылық қызметін жүргізу барысында ... ... ... ... және жеке тұлғалармен қарым қатынасқа
түседі. Бұл қарым қатынастар өнім ... және оны ... ... ... есеп айырысуларға негізделеді. Барлық міндеттемелердің өтелуі
бойынша және төлемдердің ... ... есеп ... банк ... ... ... Қазіргі уақытта кәсіпорындар арасында нақты ақшамен
есеп айырысулар ... және олар ... ... осы ... ... алу үшін ... уақытша бос
тұрған ақшалай қаражаттарын оңтайлы орналастыру туралы үнемі ойланып жүру
деген принципке сүйенгені жөн. ... ... ... өзектілігін
осыдан-ақ көруге болады.
Шаруашылық қорлардың үнемі айналым жасап отыруынан әртүрлі есеп
айырысуларды үздіксіз ... ... ... тура ... Есеп айырысу
операцияларын дұрыс ұйымдастыру кәсіпорынын қорларының айналымдылығын
жылдамдатады. Ондағы ... және есеп ... ... ... қаржылық жағдайын жақсартады.
Ақшалай қаражаттар – бұл кез келген ... және ... ... қамтамасыз ете алатын ... ең ... және ... ... ... болып табылады.
Дебиторлық қарыздар – бұл қысқа мерзімді өтімді ... ол ... ... ... болады және өзінің құрамына ақша өнімдері, тауарлар
мен қызметтер және басқа ақшалай емес өзге компаниялар активін ... ... мен ... ... ... ... жеке ... оларға
сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері сондай-ақ аванс ретінде алдын ала
төлеген төлемдері үшін алашақ борыштары – Дебиторлық борыштары деп ... ... мен ... берешек борышы бар заңды және жеке тұлғалар
дебиторлар болып табылады. ... ... ... ... алынуға
тиісті дебиторлық борыштар ағымдағы ... ... ... және ... ... тиісті борыштар болып екіге бөлінеді. Бұл борыштардың
есебі «Алынуға тиісті шоттар бөлімінің шоттарында есептеледі.
Есеп ... ... ... бір жыл ішінде алынатын ... ... ... ... қатарында есептеледі. Олардың
катарына жататындар:
- ағымдағы активті ... ... ... ... /алдын ала
төленген/ төлем;
- тапсырылған /берілген/ шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
- вексельдер ... ... ... борыштар;
- негізгі ұйымдар мен оның еншілес ... ... ... негізінде туындаған дебиторлық борыштар;
- ұйымның лауазымды адамдарының /тұлғаларының/ дебиторлық борышы:
- басқадай ... ... ... ... ... деп аталатын бабындағы
сома басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексель ... ... ... ... ... ... тиісті шоттар бойынша шоттар
/дебиторлық борыштар/ иелік ету хұқығымен қоса, заңды құқығымен байланысты
актив болып ... ... ... ... ... ... бұл – ... ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты
активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы ... ... ... ... ... айналымы жатады. Яғни дебиторлық борыштардың
есептелген уақыты мен өтеу ... ... ... ... ... ... ... оған байланысты кіріс танылған ... ... ... ... Дебиторлық қарыздардың бухгалтерлік есебі
және аудит мәселелері ... ... ... ... ... ... С.Баймұханова, Б.Оразбекұлы,
Б.С.Мырзалиев, Н.Құдайбергеновтың еңбектерінде қарастырылған.
Бұл ... ... мен ... ... ... ... процедураларды анықтау, шоттардағы ... ... ... және ... дебиторлық қарыздар көрсеткіштерін
өткен кезеңмен салыстыра отырып талдау жасау болып табылады.
Жұмыстың теориялық және ... ... ... ... ... есеп пәні ... ... мәліметтер, талдаудың
салыстыру және ұқсас ... ... ... ... ... ... мерзімді баспасөзде жарияланған әр ... ... ... және ... есеп, аудит,
экономикаға байланысты әдебиеттер негізінде жазылды.
Дипломдық ... ... ... ... «Юникс» ЖШС бухгалтерлік
есеп мәліметтері негізінде жазылған.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыс ... 3 ... ... ... ... ... ... қарыздардың есебі,
ал екінші бөлімде «Юникс» ЖШС ... ... ... ... ... ... бөлімде дебиторлық
қарыздардың аудиті туралы мәселелері қарастырылған.
1 . ... ... ... ... ... негіздері.
1. Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастырудың мақсаттары
Дебиторлық қарыз деп – белгілі бір қарым-қатынасқа байланысты заңды
және жеке ... ... ... ... сатып алған
тауарлары, субъектінің оларға көрсеткен қызметтері үшін, ... мен ... ... ... ... алған немесе
несиеге, қарызға алған тауарлары мен ... үшін ... ... ... Осы ... берешек қарызы бар кәсіпорындар мен
ұйымдар, сондай-ақ жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады [1].
Дебиторлық қарыз екі ... одан да көп ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Дебиторлық қарыз — бұл өнеркәсіпке өзге занды тұлғалар мен ... ... ... ... емес ... құрылымы барысында дебиторлық
қарыз өнеркәсіптің шаруашылық әрекетінің объективті процесін білдіреді.
Дебиторлық қарыз ... болу ... ... және ... ... ... болып екіге бөлінеді. Өнеркәсіптің шешімін
табуға болатын қарызы ... ... ... ... ... бір есеппен құрылған формалар болып табылады(қойылған
талаптарға байланысты туындаған қарыздар ... ... ... үшін
мерзімі келмей төлемі талап етілсе). Шешімін табу ... емес ... ... ... ... және ... ... бұзған
жағдайда, есеп жүргізу кезіндегі кемшіліктер, материалды
құндылықтарды босату ... ... ... және ... ... ... ... Дебиторлық қарыз халықаралық және қазақстандық
бухғалтерлік есеп стандарттарына сәйкес сатып ... ... ... ... сомасы болып табылады. ... ... ... ... ... ... Бір ... тауарларын екінші
өнеркәсіпке сату барысында сатылған тауардың төлемі тез ... ... ... қарыз — иелік ету құқығын ендіретін заңдылық ... ... ... ... ... ... алғанда активке мүлік,
мүліктік заттар және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық пайда субъектінің ақша құралдары құрамына
енетін потенциалды, тікелей немесе қосымша салым. ... ... ... ... ... ... активке ендіріледі және иелік
ету құқығымен байланысатын ... ... ... ... ... үш
түрлі ерекше мінездемелері бар :
- ол ақша ... ... ... ... ... және жанама
жағдайды қамтамасыз ететін болашақ пайданы ... ... ... ... ... ... білдіретін активтер болып есептелінеді.
Пайдаға немесе потенцилады қызметтерге деген құқықтар занды түрде болуы
керек немесе оларды алу мүмкіндігі занды ... ... ... қажет. Мысалы
активті сату фактісі тұрғысында сатушының дебиторлық қарызы пайда болады.
Алып-сату ... ... ... ... болашақ пайданы анықтауға мүмкіндік
береді. Бірақ ... алу мен ... ... өтеу үшін ... бір ... онда ... факт ... ресурстарды, яғни потенциалды түсімдерді
бақылау құқығынан айрылмайды, демек ... ... ... ... бола
алмайды; активтерге болашақта түсетін, осы шақта өнеркәсіп бақылауындағы
емес пайда жатпайды. Осы тұста ... ... өзге де ... ... деген шешімі шешуші сәт болып табылады [2].
Фирманың келісім-шартқа қоюын бухгалтердің бақылауындағы ... ... ... ... ... ... болады. Тек бухгалтер ғана фирма
активінің ... ... ... ... ... ... анықтай алады. Егер бір жыл мерзімнің ... сома ... ... қарыз ағымдағы актив құрамына ... ... бір ... ... ... ... есептелетін дебиторлық қарыз ... ... ... ... ... ... ... жоспарлық әкімшілік құрылымы тұсында ... 1997 ... ... ... есеп құрылымында актив
деген түсінікке өнеркәсіпке жататын барлық шаруашылық құралдар ендірілді.
Қазақстанның қазіргі ... ... ... — бұл ... ... ... ... шығындар болып табылады. Осыдан барып, ... ... ... ішінде дебиторлық қарыздарды өшіріп тастаудың
қажеттілігі туындайды. Осыған байланысты, бухғалтерлік ... ... емес осы ... ... болу ... жоқ құқықтар қарастырылады.
Берілген есептік кезеңнің кірістері барлық уақытта шығындармен сәйкес болуы
керек, өйткені сол ... ... ... алынады [3].
Қазіргі кезенде дебиторлық қарыз есебінің халықаралық ... ... ... ... атап көрсетуге болады: сатып алушылар мен
тапсырыс берушілердің дебиторлық қарызы, тәуелді серіктестіктердің ... ... ... және ... ... ... ... шығындары, берілген аванстар бойынша дебиторлық қарыздар [4].
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... ағымдағы активтер қатарында есептелінеді. Олардың қатарына
жататындар:
- ағымдағы активтерді ... ... ... ... ... тапсырылған шоттар бойынша алынуға тиісті қарыздар;
- вексельдер бойынша ... ... ... ... ... мен оның еншілес серіктестігі
арасындағы түрлі операциялар негізінде туындаған ... ... ... ... лауазымды адамдарының дебиторлық қарызы;
- басқадай дебиторлық қарыздар.
Қазақстан Республикасы Бухгалтерлік есеп және аудит жөніндегі Ұлттық
комиссиясының 1996 ... №2 ... ... ... мен ұсынуға арналған
тұжырымдамалық негіздер туралы» деп аталатын қаулысына сәйкес «Дебиторлық
қарыз иелік ету ... ... ... ... ... ... ... Яғни «дебиторлық қарыз» дегеніміз бұл иелік ету ... ... ... ... активте қамтылған болашақтағы экономикалық
тиімділік болып табылады.
Бір жылдан астам ... бойы ... ... ... ... ... «Ұзақ мерзімді дебиторлық қарыздар» бабына енгізілуі
мүмкін.
Дебиторлық қарыздар есебіне мына ... ... ... ... құжаттар/ пайдаланылады:
1 сурет- Дебиторлық қарыздар есебінің құжат айналымы.
Ескерту- әдебиет ... ... ... құрастырылған
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың есебі бойынша ... ... ... ... ... ... есебіне аналитикалық есептің карточкаларын, ажырату
қағаздарын, бухгалтерлік ... және тағы да ... ... ... ... ... [6]. ... есеп регистрлерін толтыру
шаруашылық операцияларының мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың
жиынтығын ... үшін ... ... деп ... бұл процедура
корреспонденцияланатын шоттардың мәнін ашатын корреспонденциялар құруды
білдіреді және де бұл ... ... ... бойынша топтастырылуы
тиіс. Бүгінгі таңда шоттар ... ... ... нысаны
ретінде компьютерлік өңдеулермен белгілі бір бағдарламалық пакеттер
қолданылуда. Айта ... ... ... ... тілдес мемлекеттерде,
мысалы, АҚШ-та біртұтас шоттар жоспары жоқ. Әрбір корпорацияның мамандары
өздеріне ыңғайлы, ... деп ... ... ... ... Бір жағынан
бұндай шешім бухгалтер мамандарының әдістемелік шешімдер таңдауында біршама
тәуелсіздігін көрсетсе, екінші жағынан мәліметтерді ... ... бір ... ... ... кезінде қиындық туғызады.
Алайда кәсіпорындардағы құрылатын шоттар жоспарына ... ... ... кәсіби бірлестіктермен қалыптасқан белгілі бір бухгалтерлік
стандарттар ықпалын ... ... ... сатып алушылардың сатып алған тауарлары үшін
төлемдерін карточкалардың көмегімен ... есеп ... ... Бұл жағдайда сатып алушы несие берушімен несиелік келісім шартқа
тұрып, ... ... ... және оны ... алу ... қолданады. Егер
сатушы ақша орнына карточка алса онда ол несие берушіге шот жазып береді,
ол шотта ... алу ... ... ... ... мен ... қолы тұрады. Содан кейін сатушы шотты несие берушіге жіберіп, одан
тиесілі ... ... ... ... берушілердің қатысуы сатушы үшін
экономикалық жағынан ... ... оған ... ... үшін ... ... жоқ. ... карточкалар бойынша сату есебін жүргізудің екі тәсілі
бар [8].
Бірінші жолы – сатушы несие беруші ... ... ... ... жолы – ... сату ... ... ағымдағы шотқа квитанцияны
енгізеді.
Соңғы тәсіл банк ... ... ... ... сатуға тән, ыңғайлы тәсіл болып келеді. Басты нәрсе – сату
уақытысын ... ... ... яғни ... ... тиеліп немесе
жөнелтілген тауарлар /жұмыстар, қызметтер/ қашан сатылады деп танылуында.
Бухгалтерлік есептің көзқарасынан қарағанда тауарлардың ... мен ... ... және есеп ... ... ұсынылуы сатылған тауарлар
деп танылады. Ондай сатылған тауарлар үшін әзірге ақша қаражаттары келіп
түспегеннің өзінде табыс ... ... ... салық төлеу қажет.
Бұл жағдайда сатып алушы төлемді кешіктіруі мүмкін немесе тіпті төлемеуі де
мүмкін. ... ... ... ... ... ... сәйкес
жүргізу міндеттемелердің орындалуының бұл ... ... ... ... ... ... ... талап ететіндігін көрсетіп
отыр. Осыған орай компьютерлік ... ... ... ... ... ... ... есептеуге мүмкіндік береді.
Дебиторлық қарыздар субъектілердің қаржы шаруашылық ... ... ... ... ... ...... алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі»;
1220 – ... ... ... ... ... берешегі»;
1230 – «Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың ... ... ...... мен құрылымдық бөлімшелердің қысқа ... ...... ... ... ...... қысқа мерзімді дебиторлық берешек»
1290 – «Күмәнді талаптар бойынша ...... құн ...... ... мерзімді аванстар»;
1620 – «Алдағы кезеңдердің шығыстары»;
1630 – «Өзге қысқа мерзімді активтер»;
2110 – «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың ұзақ мерзімді ...... ... ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі»;
2130 – ... және ... ... ұзақ ... ... – «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің ұзақ ... ...... ... ұзақ мерзімді сыйақылар»;
2180 – «Өзге ұзақ мерзімді дебиторлық ... - ... ұзақ ... ...... ... шығыстары»;
2940 – «Өзге ұзақ мерзімді активтер» және т.б.
1.2. Сатып ... мен ... ... ... ... ... есебі
Сатып алушылар мен және тапсырыс берушілермен есеп айырысу есебі
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... мынадай шоттарында
жүреді:
1210 - «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа ... ... онда бір ... ... ... бар ... өнім және көрсетілген
қызметтер үшін сатып алушылармен және тапсырысшылармен есеп айырысу бойынша
операциялар және сатып алушылармен ... өзге ... ... ... ... - ... алушылар мен тапсырысшылардың ұзақ мерзімді дебиторлық
берешегі», онда ... ... мен бір ... ... ... ... үшін ... алушылармен және тапсырысшылармен есеп
айырысу бойынша операциялар көрсетіледі.
1130 – «Өтеуге дейін ұсталынатын қысқа мерзімді инвестициялар», ... ... ... мен ... берешекті қоспағанда, өтеу мерзімі
басталғанға дейін ұйым иелік етуге берік ниетті және ... ... ... ... және ... өтеу ... бар ... қаржы активтері есепке алынса, 2020 – «Өтеуге дейін ұсталатын ұзақ
мерзімді инвестициялар» есепке алынады;
2030 – «Сатуға ... ... бар ұзақ ... ... онда мынадай санаттарға кірмеген қаржы ... ... ұйым ... ... мен ... ... өтеуге дейін ұсталатын инвестициялар.
Сатып алушалырмен тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... ... жазулар беруімізге болады:
Сатылған өнімнің, тауардың, атқарылған жұмыстың, ... ... ... ... 7010 шоты ... 1320 шоты кредиттеледі.
Егерде алынуы тиіс шоттар ... ... ... ... соң
теңгемен көрсетілсе, онда олардың есептік кезеңінің соңына пайда болған оң
айырмасы 1210 шоттың дебетінде және 6250 ... ... ... ... ... 7430 ... дебетінде және 1210 шоттың ... ... ... ... алушылардың және ... ... ... ... ... | ... |
| ... ... ... ... |
| | |Дт |Кт |
|1 ... ... және ... ... |1040 |1210 |
| ... ... ... ақша қабылданды | | |
|2 ... ... ... ... |3510 |1210 |
| ... ... | | |
|3 ... ... және тапсырыс берушілерге |1210 |1320 |
| ... ... ... | | |
|4 ... өнімді көрсеткен қызметті орындалған |1210 |6010 |
| ... ... ... ... ... | | |
|5 ... ... материалдық емес |1210 |6210 |
| ... ... ... ... ... | | |
|6 ... айырмадан түскен табыс |1210 |6250 |
|7 ... емес ... ... табыстар |1210 |6280 |
|8 ... ... ... ... |1210 |3130 |
|9 ... ... қайтару |6010 |1210 ... ... ... заңды тұлғаларға қарыз|3330 |1210 ... ... ... зерттеу негізінде құрастырылған ... ... ... ... ... ... ... белгіленген
мерзімде берілмеген қарыздар есептеледі және олар ... ... ... ... қарыздар, сондай-ақ тиісті кепілдіктермен қамтамасыз
етілмеген ... ... ... ... ... ... ... аяғында дебиторлық қарыздарды тізімдеу деректерінің негізінде
жасалады ... ... ... ... ... ... және
солармен байланысты шығыстар сол өнімнің сатылған кезеңіне жатқызылса, ... ... ... ... Бұндай шығындар негізінен жыл соңында
жасалған түгендеу нәтижесінде ... ... және ол 1290 – ... бойынша резерв» деген шотында көрініс табады. 1290 – ... ... ... , онда ... ... бойынша резервтерді құруға
және оның қозғалысына байланысты операциялар көрсетіледі.
Қаржылық есеп беруде дебиторлық ... ... ... ... Егер де ... ... резерв қорларын жасамаса, онда
сенімсіз деп танылған қарыздар кезеңдік шығыстарында ... ... ... ... ... есептеу үшін өзінің есептік
саясатында қолданылып жүрген бағалаудың бір тәсілін таңдап алуға құқылы. ... ... ... ... ... ... қызметтің пайыздық
деңгейінен немесе төлемнің мерзімі бойынша анықталуы мүмкін. Шаруашылық
субъектісі өзінің жылдық ... ... ... ... қарыздарын,
төленбеген шоттарын талдайды. Содан соң сол өткен жылдың нәтижесін шартты
түрде төрт кезеңге ... ... ... ... ... ... және
соларға тиесілі қарыздарын анықтайды.
Төлем мерзімі бойынша шоттарды есептеу әдісі ... ... ... белгілі бір пайыздық бөлігінің күдікті деп танылуын
көрсетеді. Бұл белгілі бір ... ... табу үшін ... ... ... ... бойынша жіктеуді ұсынады:
төлеу мерзімі жетпеген шоттар;
төлеу мерзімі 1-30 күннің аралығанда жасалатын шоттар;
төлеу мерзімі 31-60 күннің ішінде ... ... ... 61-90 күннің ішінде жасалаьтын шоттар;
төлеу мерзімі 90 күннен жоғары шоттар.
Әрбір категория үшін күмәнді қарыздың болжамдық пайызы анықталады.
Қазақстан Республикасы заңына сәйкес ... ету ... өтіп ... ... ... ... -деп ... Ал үмітсіз қарыздар
сомалары күмәнді қарыздарға жасалған резерв есебінен есептен ... ... ... ... үшін ... есеп саясатында қолданып
жүрген бағалаудың бір тәсілін таңдап алуға құқылы. Ол ... ... ... ... ... ... пайыздық деңгейінен
немесе төлемнің мерзімі бойынша анықталуы мүмкін. ЖШС-сі өзінің жылдық
нәтижесінде пайда болған ... ... ... шоттарын анықтайды.
Мысалы, жыл бойында сатылған өнімнің көлемі 3128,4 мың ... Енді ... ... төрт ... ... күмәнді қарыздың деңгейі қай қезеңге
көбірек келетіндігін анықтаймыз.
2 кесте - Күмәнді қарыздың төрт кезеңі
|Кезеңдері ... ... ... ... |Пайызы |
| ... мың ... ... мың ... | |
|1 |2 |3 ... ... |782,1 |17 |2,17 ... |815,9 |14 |1,72 ... |579,6 |32 |3,62 ... |950,8 |29 |3,05 ... |3128,4 |81 |2,64 ... ... ... ЖШС-нің 2012жылдың қаржылық мәліметтерінен алынды
Кестеде келтірілген мәліметтердің көрсеткішінен біз күмәнді ... 82,59 мың ... ... ... ... 100%.
Әрбір категория үшін күмәнді қарыздың пайызы анықталады.
Мысалы: Түгендеу нәтижесінде төленбеген дебиторлық қарыздың деңгейі 1021
мың тенгеге жеткен. Енді ... ... ... бойынша мынадай етіп бөлуге
болады:
бірінші категория - 340 мың ... ... - 134 мың ... ... - 249 мың тенге;
төртінші категория - 211 мың тенге;
бесінші категория - 87 мың ... ... ... ... ... ... кестесін келтіреміз,
оның категориясы бойынша болжамдық пайызы өткен жылдың тәжірибесінің
негізінде ... ... ... қарыз сомасы 187,24 мың тенге құраған.
Күмәнді қарыздың бұл әдісі ... ... ... анағұрлым дәлірек
және объективті мәлімет беретін сияқты.
3 кесте - ... ... ... ... |Сомасы, мың тенге |Күмәнді ... деп ... ... ... төлеу | ... ... ... ... | ... % |мың ... |
|Төлем ... |340 |11 |37,40 ... | | | ... күннің |134 |8 |10,72 ... | | | ... ... |249 |23 |57,27 ... | | | ... ... |211 |19 |40,09 ... | | | ... ... ... |87 |48 |41,76 ... |1021 | |187,24 ... көзі: «Юникс» ЖШС-нің 2012жылдың қаржылық мәліметтерінен алынды
Егер сатып ... ... ... ... қарыз ретінде есептен
шығарылып, белгілі бір уақыт өткеннен кейін бұл қарыз ... ... ... ... жазу ... ... қарыздар бойынша резервтер» шоты
Кт «Алынуға тиісті борыштар» шоты
Егер де ... ... ... резервтер бірінші рет
қалыптастырылатын болса, онда ол ... есеп ... ... шығыстар
ретінде көрсетіледі, яғни ... ... ... ... Демек,
күмәнді қарыздарды қалыптастырған ... 7210 ... 1290 ... Ал егер де дебиторлық қарыздар күмәнді қарыздардың есебінен
есептен шығарылса, онда 1290 шоты ... ... ... ... бұл жерде ҚҚС есепке алынбайды, яғни ... ... ғана ... Ал ... ... 3130 ... дебетінде және
1210,1220,1230,1240 шоттарының ... ... ... ... де ... ... алушылардан алынса, сенімсіз ретінде есептен
шығарылған ... ... ... ... ... ... ретінде
танылады да, ол 1040, 1050 шоттарының ... ... 6160 ... ... көрініс табады. Олардың ҚҚС сомасы да 1040, 1050 шоттарының дебеті
бойынша 3130 шоттың кредиті бойынша көрініс ... 1290 шоты ... есеп ... ... ... бойынша тізімдемеде жүреді.
3. Басқадай дебиторлық қарыздар мен ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздарының есебі.
Еншілес /тәуелді/ серіктестіктердің дебиторлық ... ... алу ... жұмыс жоспарының тізбесінде 1220 – ... ... ... ... берешегі, 1230 – «Қауымдастырылған және бірлескен
ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі», 1240 – ... ... ... ... мерзімді дебиторлық берешегі»; 2120 ... ... ұзақ ... ... берешегі», 2130 –
«Қауымдастырылған және ... ... ... ... ... 2140 – «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің ... ... ... ... ... [12].
1220 – «Еншілес ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі»,
онда бір жылға дейін мерзімі бар сатылған өнім және көрсетілген ... ... ... және ... есеп айырысу ... және ... ... мен ... өзге ... ... берешегі көрсетіледі.
1230 – «Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі», онда бір жылға ... ... бар іске ... және ... ... үшін ... және бірлескен
ұйымдардың өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешегі көрсетіледі.
1240 – ... мен ... ... ... ... ... онда филиалдардың шоттарына ақша қаражаттарының түсуі
және есептен шығуы жөніндегі операциялар жәнефилиалдар мен ... өзге ... ... ... ... ... – «Еншілес ұйымдардың ұзақ мерзімді дебиторлық ... ... ... мен бір ... ... ... көрсетілген қызметтер үшін
еншілес ұйымдармен есеп айырысу ... ... және ... ... де ұзақ ... ... берешектері көрсетіледі.
2130 – «Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың ұзақ мерзімді
дебиторлық берешегі», онда сатылған ... мен бір ... ... ... ... үшін ... және ... ұйымдармен есеп
айырысу операциялар және бірлескен ұйымдардың өзге де ұзақ ... ... ... – «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің ұзақ ... ... онда ... мен ... бөлімшелердің ұзақ
мерзімді дебиторлық берешегі есепке алынады.
Бұл ... ... ... және ... ... ... ағымдағы дебиторлық қарыздары жинақталып көрсетіледі.
Еншілес кәсіпорындардың дебиторлық қарызы 1220,1230,1240 ... ал ... ... ... ... ... және ... /тәуелді/ серіктестіктердің арасында жасалған есеп
айырысулар 3320,3330,3340 және 1220,1230,1240 шоттары бойынша салыстырылып,
тексеру актісінің негізінде дебиторлық және ... ... ... ол ... өтелген дебиторлық қарыз сомасына 3320,3330,3340 шоттары
дебеттеліп, 1220,1230,1240 ... ... ... шоттардың
дебеті мен кредиті бойынша жасалатын шоттардың корреспонденциясын кесте
түрінде келтірейік.
4 ... ... / ... ... ... ... ... операциялар
|№ |Шаруашылық операцияларының мазмұны |Шоттар корреспонденциясы |
| | |Дт |Кт |
|1 ... ... |1220, |6010 |
| ... мен сатып алынған |1230, | |
| ... ... |1240 | |
| |ҚҚС ... ... |3130 |
|2 ... ... |1220, 1230, |6010, 6210 |
| ... ... ... ... | |
| ... ... емес ... | | |
| ... | | |
|3 ... серіктестіктердің | 1040|1220,1230,1240|
| ... есеп ... ... ... | |
| ... | | ... ... көздерін зерттеу негізінде құрастырылған ... ... ... ... кәсіпорынның және еншілес
серіктестіктердің есеп айырысуы жүргізіліп қана қоймайды, сонымен ... ... ... серіктестіктің екінші бір серіктестікпен есеп айырысуы да
жүргізіледі. Бұл жағдайда мәлімдемелер үш данада жазылады.
Еншілес /тәуелді/ серіктестіктердің ... ... ... ... мына төмендегі синтетикалық шоттар пайдаланылады: 3320 – ... ... ... ... ... берешек», 3330 –
«Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдарға қысқа мерзімді ... 3340 – ... және ... ... ... ... ... шоттарында жүргізіледі [13].
Кәсіпорындар қаржылық есеп беруді жасаған ... 3320, 3330, ... және 1220, 1230, 1240 ... ... өзара жабылады немесе
жойылады, немесе ... ... ... ... ... қарыздар мен берілген аванс бойынша есеп
айырысудың есебі. Қазақстанның ... ... ... операцияларды
жүргізудің уақытша тәртібіне сәйкес шаруашылық субъектілері кассалық қызмет
көрсетуді жүзеге ... банк ... ... бойынша субъект бастығы
белгілеген мөлшерде және ... ... ... және ... үшін ... ... есеп беруге кассадан береді. Есеп беруге
берілген қолма-қол ақшаның жұмсалмаған бөлігі ... ... ... 3 ... ... кассаға қайтарылуға тиіс. Қолма-қол ақшаны
есеп беруге ... ... ... ... ... ... мерзім
аяқталғаннан кейінгі 5 күннен кешіктірместен ... ... ... Қолма-қол ақша қаражаттарын есеп беруге беру ... ... және ... есеп беруге берілген ақшалар ... есеп ... ... Есеп беру сомаларын жұмсау туралы
есептемені белгіленген уақытта тапсырмаған және ... ... ... қайтармаған тұлғалардан бухгалтер занда көзделген тәртіпке
сәйкес аталған борышты ... ... ... ... Есеп ... жоғарғы үлес салмағы қызмет бабындағы іссапарға қатысты болады.
Қолма-қол ақшаларды берудің және оларды іссапар шығыстары үшін ... ... ... ... [14]. ... ... ... дейінгі және одан кері қарай тұрақты жұмыс орнына
дейінгі жол жүру шығындарын;
тұрғын ... ... ... ақысын;
ұсынылған құжаттарға (сақталым, кеңсемен, офиспен сөйлесудің шоты
жэне т.б.) сәйкес өзге ... ... ... ... жүру ... ... сақтандыру жөніндегі сақтандыру
төлемдерін, билеттерді ... ала сату ... ... ... ақысын қоса алғанда, әуемен, ... су және ... ... ... басқа) жол құны мөлшерінде өтеледі.
Іссапар орнына жетудің және ... жол жүру ... ... ... ... жол жүрудің ең теменгі құны бойынша өтеледі.
Тұрғын ... ... ... ... ... орынды сақтау
құнын қоса алғанда, ұсынылған құжатгар негізінде (люкс нөмірінен басқа)
өтеледі. Егер ... ... ... ... жөніндегі шығындар
норманың 50 пайызы мөлшерінде өтеледі.
Қызмет бабындағы іссапардың тәулік ... ... ... болған
әрбір күнге айлық есептік көрсеткіштің 50 пайызы мөлшерінде ... ... адам ... ... ... ... қайтып келе
алатындай жерге жіберілсе, тәулік ақы төленбейді.
Қызметкер іссапардан оралғаннан кейінгі 3 ... ... ... ... ... ... ... тапсыруға міндетті. Аванстық
есептемеге қоса берілетіндер: белгіленген тәртіппен ресімделген ... жол жүру ... ... үй-жайды жалдау туралы құжаттар
(шоттар).
Басшылар іссапарға байланысты белгіленген нормадан тыс ... ... ... ... ... ... ... рұқсат
етеді [15].
Қызметкерді шетелге іссапарға жіберген кезде ... ... ... ... тиісті нормаларын басшылыққа алу керек.
Қызметкерлердің және басқа да тұлғалардың ... ... ... аталған есептілік ... ... ... ... - ... және басқа да тұлғалардың қарыздары бойынша
есеп құжаттары
Ескерту- әдебиет көздерін зерттеу негізінде құрастырылған
Есеп беретін адамдармен есеп ... ... ... 1250 ... ... ... ... берешегі» шотында жүргізіледі.
Шот активтік, дебеттік сальдосы есеп ... ... ... ... ... ... бойынша өндіріп алынған артық шығыс сомасы мен
шығыс касса ордері негізінде есеп ... ... ... ... ... ... аванстық есептемеге сәйкес пайдаланылған
сомалар мен кіріс касса ... ... ... ... ... ... ... операция мұқтаждықтарына, іссапарларға есеп
беруге қолма-қол ақшалар берілгенде
Дт 1250 Кт І010, ... ... есеп ... ... ... (ұшаққа би-
лет сатып алу)
Дт 1250 Кт 1040, ... жүру ... ... ... және ... төленді
Дт 1250 Кт ... ... ... ... алған ТМҚ кіріске алынды
Дт 1310-1350,1320, 1330, Кт ... ... ... бойда есеп беру сома-
ларын есептен шығару
Дт 7210, 8040, Кт ... ... ... ... 1420 Кт ... есеп беру ... қайтару
Дт 1010, 1020 Кт ... есеп беру ... ... ұстап қалу
Дт 3350 Кт ... ... ... ... ... ... ... шығын өтелмейді)
Дт 1250 Кт ... ... ЖШС ... ... ... ... «Юникс» ЖШС мекемесінің басқару құрылымы және дебиторлық
қарыздары көрсеткіштерін талдау
«Юникс» ЖШС ... ... ... ... ... суын ... ... ірі өндірушілерінің бірі болып
табылатын «Юникс» ЖШС шығарады. Кәсіпорын Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... осы ... және экологиялық таза Тассай шатқалында
табиғи ауыз суын өндіреді.
Бір немесе бірнеше тұлғалармен құрылған ... ... ... болып табылады. Оның жарғылық капиталы құрылтай
құжаттарымен белгіленетін үлестерге ... ... өз ... ... ... ... ... асырады.
«Юникс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі ірі бизнестің
субъектісі ... ... яғни ... ... ... ... ... активтерінің құны айлық есептік көрсеткішінің 325 мың есесі
болады.
«Юникс» ЖШС ... енді ... деп ... ... ... ... есеп принципінде қызмет етеді және заңды
тұлға болып табылады. Оның жеке ... ... ... жеке ... ... ... мөрі мен мөртабаны бар, ол банктерден қарыз алуға,
сондай-ақ Жарғыға сәйкес Қазақстан ... ... ... заңды
тұлғаларға рұқсат етілген басқа да операцияларды ... ... ... ... бір ... бар. Ол зауыттың құрылымы төмендегідей:
1. Негізгі технологиялық цехтар:
- №1 ,2 ,3 ,4 , ... ... құн ... Пластик ыдыстарды жасау бойынша цех;
- минералды суды салқындататын цех;
2. Көмекші цехтар:
- Тауарлы шикізаттық цех;
- Электроцех;
- Зауыттық лаборотория;
- Ауамен қамтамасыз ету үшін ауа ... ... ... шаруашылықтар:
- Әскериленген ведомствалық күзет;
- Тауарлы-көліктік басқару;
- Өрттен құтқарушы топ;
- Материалды ресурстарды басқару бөлімі;
Кәсіпорында қызметкерлер үшін ... және ... ... етуі ... ... ... жұмыс істейді, медпункт қалыпты қызмет етеді.
Құйылып жатқан минералды судың күнделікті санитарлық-химиялық және
микробиологиялық бақылауын ҚР ... ... және ... ... ... ... ... КФОАО
«НацЭкС» 3.09.2004 ж.
Кәсіпорын қызметтеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... негізгі заңдық актілер тізбесі:
- «ҚР Агентігінің ЖШС-ті қолдау мәселелері ... ҚР ... 26.04.99 ж. № ... ... ... жөніндегі » ҚР Үкіметінің қаулысы. 08.04.97
ж. № 499
- «Кәсіпорынды және кәсіпкерлікті дамыту мен ... ... ... ... ... ҚР ... 2001
жылғы 7 мамырдағы Жарлығы.
Жүйені тұрғызу барысында құқықтық ... ... ... ... ... ... арасындағы құжаттар кіреді.
Ал, жобаны енгізу кезінде оған мынадай құжаттар жатады: жасалып жатқан ... ... ... ... бөлімдерінің құқығы, ақпаратты
өңдеудегі жеке құжаттардың құқықтық орындамасы, техникалық ... ... ... құқықтық қатынасы.
«Юникс» ЖШС-нің негізгі қызметінің ... ... ... ... алу ... табылады.
Жаңа экономикалық қатынастар, әртүрлі ... ... есеп ... ... ... жаңа ... ... ұйымдастыруды талап етеді. Осыған орай ХҚЕС «Есеп саясаты ... ... ... жөнінде ресми құжат қабылданған. Стандартқа
жазылған есеп саясатының ... ... ... ... жету ... әсер ... және ... басшыларының таңдап алған
тәсілдері мен ереже-әдістері болып табылады.
Кәсіпорынның есеп саясаты бухгалтерлік есептің дұрыс ... ... ... есеп көрсеткіштерінің маңызы мен қалыптасуына әсер етуші
процесс. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру ... ... заңы мен ... есеп ... ... ... саясатын құруы барысында бұйрық немесе жарлық бойынша қажетті құжаттар
тізімін бекітуі керек. Бұл бекітілген ... ... ... ... бухгалтерлік есептің уақтылы және есеп берудің толық тиісті
талаптарына сәйкес жүргізілуі;
- бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізуде қолданылатын синтетикалық ... ... ... ... ... есеп құжаттарының типтік нысандары;
- ұйымның ішкі бухгалтерлік қорытынды есеп құрудағы құжат нысандары;
- актив пен ... ... ... тәртібі;
- актив пен міндеттемелерді бағалау әдістері;
- құжат айналымы ережелері мен есеп ақпараттарын өңдеу технологиясы;
- шаруашылық операцияларды бақылау тәртібі;
- бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... есеп саясаты сол ұйымдағы бухгалтерлік есептің
маңызды мәселелерінің бірі. Кез келген ұйымның өзінің қызметін іске ... ... ... есеп ... ... ... ... қарама-
қайшылықсыздығы мен орындылық талаптарына сай болу қажет.
Көрсетілген талаптарының әрқайсысының мазмұнын қарастырайық.
Толықтылық. Кәсіпорынның таңдап алған есеп саясаты оның объектілерді
есептеу ... ... ... етуі ... Кәсіпорынның шаруашылық әрекетінің фактілері бухгалтерлік
есеп пен бухгалтерлік есеп беруде уақытында көрініс табуы қажет.Ешқандай
операциялар бухгалтерлік есеп ... ... ... ... орындалмай тұрып есепке алынбайды.
Сақтық. Қолданылатын есеп әдістері бухгалтерлік есепке адынуға тиісті
кірістер мен табыстарға қарағанда, жасырын резервтердің жасалуына жол
бермей, ... мен ... ... ... ... ... ету ... яғни есепке алынған немесе алуға нақтылы мүмкіндік
бар болатын кірістер алынады.
Қарама-қайшылықсыздығы. Есептің таңдалынған ... - әр ... ... ... ... ... есебі мен шоттар бойынша
қалдықтардың синтетикалық есеп мәліметтерінің теңдігін қамтамасыз ... ... ... есеп ... ... ... орынды және
үнемді жүргізуді қамтамасыз етуі керек.
Кәсіпорынның есеп саясаты сол кәсіпорында қолданылатын бухгалтерлік есеп
жүйесінің тұтастығын және оны ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік жағына мына элементтер кіреді: мүлік
пен міндеттемелерді бағалау әдістері, ... ... ... бойынша тозуын
есептеу әдістері, табысты есептеу әдістері және тағы сол сияқты.
Есеп ... ... ... ... ... ... ... қызметті ұйымдастыру шараларын, олардың ... ... ... ... ... ... т.б.
қарастырады.
Есеп саясатының ұйымдастырушылық жағы бухгалтерлік есептің негізгі
ережелерін, заңдылықтарын, ғылыми жағдайларын, жүйелерін қарастырады.
«Юникс» ... есеп ... осы ... құрылған уақытынла
дайындалған. Оны дайындаумен «Юникс» ЖШС-тің бас бухгалтері ... есеп ... ... ... ... ... бекіткен.
Бұйрықтың құрамында есеп саясатының есеп беру жылына қабылданған
барлық пунктерінің мазмұны толық ашылып жазылған.
«Юникс» ... есеп ... ... ... осы
ұйымның бұйрығымен рәсімделеді. «Юникс» ЖШС-нің қабылдап, бекіткен
есеп саясаты сол ... ... ... ... ... ... олардың міндеті, кіріс және шығыс ақпарат, сондай-ақ,
қолданушы төмендегі кестеде ... ... ... ... сурет- Юникс ЖШС қызметінің құрылымы
«Юникс» ЖШС есептілік мәліметтерін талдау негізінде ағымдағы активтер
сомасындағы дебиторлық қарыздарының үлесін талқылайтын болсақ, келесі ... ... ... ... – «Юникс» ЖШС ағымдағы активтер сомасындағы ... ... ... активтердің |Сомасы (мың т) |Үлес салмағы (%)|Ауытқу |
| ... | | |/4-3/ |
| | |2011 |2012 |2011 |2012 | |
| |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... ... ... ... |58,2 ... ... ... | | | | | |
|2 ... ... ... |614,122 |20,9 |30,3 ... |
|3 ... ... |678,110 |232,957 |12,8 |11,5 |-44,511 |
| ... | | | | | |
| ... ... |2028,263|100 |100 |-3277,206|
|Ақпарат көзі: «Юникс» ЖШС-нің 2011-2012жылдың қаржылық мәліметтерінен ... ... ... ... ... «Юникс» ЖШС ағымдағы
активтерінің құны жылдың басында 44511 теңгеге азайды. Оның ... ... ... ... 493078 ... ... ... мерзімді
дебиторлық қарыздардың үлес салмағы 66,3% -тен 58,2 %-ке дейін қысқарды.
Осы нәтижелерге ... ... ... ... едәуір әсер
етті деп айта аламыз.
«Юникс» ... 2012 ... ... және ... дебиторлық
қарыздарының құрамы мен құрылымын жеке-жеке талдауды келесі кесте түрінде
көрсетуімізге болады.
6 кесте- ... ... 2012 ... ... және ... ... құрамы мен құрылымы
|№№ |Дебиторлық |Жылдың басындағы |Жылдың аяғындағы ... ... ... | | ... |
| | | | |/+,-/ ... | | | | |і |
| | ... |Үлес |Сомасы, тг|Үлес | | |
| | |тг ... ... | | |
| | | |% | | | | |
|1 ... ... |21,8 |130642 |11,06 ... |
| |шоттар | | | | | | |
|2 ... |1794160 |50,9 |669361 |56,67 ... |
| ... | | | | |9 | |
| ... | | | | | | |
|3 ... |959603 |27,3 |381181 |32,27 ... |
| ... | | | | | | |
| ... |3520159 |100 |1181184 |100 ... |
| | | | | | |5 | ... ... ... ... 2012жылдың қаржылық мәліметтерінен алынды |
Кестеден көріп отырғандай, «Юникс» ЖШС 2012 жылдың ... ... ... немесе 33,55%-ке кеміген. Дебиторлық қарыздарының
құрамы елеулі өзгерістерге ұшыраған. Сатылған ... ... ... үшін ... ... және тапсырыс берушілермен есеп айырысудың
үлес салмағы 1 жылдың ... 21,8 ... 11,06 % -ға ... ал ... ... да ... ... 56,67%-ға, аванстық төлемдер 32,27%-ға
артқан.
Бухгалтерлік есептің ұлттық стандарттарының қаржылық есептіліктің
Халықаралық стандарттарына өтудегі мәселелері. Дебиторлық ... ... ... ... және жеке ... ... түрде міндеттері,
бұлар арасында нақты қарым-қатынастар болады.
Дебиторлық қарыздар – бұл қысқа мерзімді өтімдіі активтер, ол ... ... ... болады және өзінің құрамына ақша өнімдері, тауарлар
мен қызметтер және басқа ақшалай емес өзге компаниялар активін ұсына алады.
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... алайда сауда дебиторлық қарыздың есебін жүргізу үшін қаржылық
есеп берудің 18 /IAS/ ... ... ... ... мүмкін [17].
Қазақстандық есеп жүргізу жоспары жүйесіндегі «Дебиторлық қарыздар мен
басқа да қызметтер» бөлімінде ... ... бар, олар ... ... ... емес ... қарыздар есебіне ... ... ... ... есептеулер стандартының 5 «Кіріс» бөліміне сай
есеп пен векселді алу анықталады. ... ... ... арендалық
төлемдер, сый-ақылар, нақты соманы алуда берілген аванстар кіреді.
Дебиторлық қарыздармен байланысты ... ... ... ... білу және баға табылады. Дебиторлық қарыздарды алу ... ... ол ... ... бойынша өлшем мен есеп берушілігіне
себін тигізеді.
Алу есептері – қарызды алушы клиенттердің тауар мен ... ... ... ... сол ... ... фирма арқылы жүзеге асады. Бұл
есептеулер сауда ... ... деп ... және ... сипаттамасы
мен есеп-қисап растайды, кейде ... ... ... ... Әдетте, қарызды өтеу уақыты 30 күннен 60 күнге ... ... ... ... асып ... ... ... жеке есептеулер
қайта топтастырылуы тиіс. Оларға есеп беруді міндет ретінде алынуы керек.
Осылайша несиелік қарыздар өзімен келген кіріс арқылы ғана ... ... ... ақша ... ... ... қайтарылуын
түзету минусының бастапқы бағасы арқылы бағаланады. Нәтижесінде ақша ... таза ... ... ... ... ... есеп ... құрастыру кезінде қандай
есептеулер ... ... ... мүмкін емес, соманың нақты болжамды
түрде алда күтілетін шығындарға сай келетіндей есептеу қажет.
Қаржылық есеп беруде ... ... ... ... ... есептеулер
мен күмәнді қарыздар бөлек қарастырылуы тиіс.
Ереже бойынша ... жыл ... ... ... бір ... ... ... резервті есептеуді шартты және «жақсы» кіріс пен
шығыс арасындағы айырма ... ... есте ... ... ... ... есеп ... айырманың сомасын де түзету қажет.
Күмәнді қарыздарды бағалаудың екі әдісі ... ... таза ... ... ... Бұл ... ... күмәнді
несиелік қарыздар нәтижесінде пайда болған шығындардың нақты өлшемін білу;
2/ төлемдер ... ... Бұл ... мақсаты несиелік қарыздың
нақты бағасын білу.
Бұл ... ... ... ... есебіндегі бастапқы кредиттік
айырма есепке алынбайды. Егерде дебет /кіріс/ айырмасы болса, ол ... ... ... ... сай түзетілуі мүмкін.
Өткен жылдар негізінде фактілік шығындар мен қарыздар арасында орташа
пайызы есептелінген.
Мысалы, компанияның өткен 3 жыл ... ... ... ... ... ... мынаны құрады:
7 кесте – ... ... ... ... ... ... ... |% |
| | ... ... | ... |250000 |3000 |1,2 ... |200000 |2500 |1,25 ... |100000 |1000 |1,0 ... |550000 |6500 |1,18 ... көзі: «Юникс» ЖШС-нің 2012жылдың қаржылық мәліметтерінен ... ... ... ... сату көлемінде орта шамада 1,18% деңгейінде
орналасады.
Дебиторлық ... ... ... әдісінде бастапқы айырма
«күмәнді талаптар бойынша резервтер» есепке ... ЖШС ... ... бұл ... ... қарыздар бойынша пайыз
мөлшері орта есеппен 3,5% деп есептейді. Соған сәйкес 2012 жылғы күмәнді
қарыздар ... ... ... х 3,5%= 329000 ... табылған күмәнді қарыздар сомасы бойынша мынандай бухгалтерлік жазу
жазады:
Дт 7210 «Жалпы әкімшілік шығындар» шоты 32900 ... 1290 ... ... бойынша резервтер» шот 32900 тг.
Жоғарыдағы сандарды ескере отырып, 2012 ... ... ... ... ... резервтер сомасының 40900 (қырық мың тоғыз жүз) теңгеге
тең болатындығынбілуімізге ... ... 8000 ... мың) ... ... ... ... борыш 32900 (отыз екі мың тоғаз жүз) теңге
есепті жылдағы сатылған тауарлар ... ... ... ... сомасы.
Негізінен несиеге сатудан алынатын таза табыстан есептелген пайыз ... ... ... ... таза өзіндік құнын есептеп отыру мүмкін
емес. Бұл әдістің тұжырымдамалық негізі ... ... ... ... ... ... ... сатылым негізінде туындаған. Әдіс қолданылуы
барысында өте қарапайымдылығымен және тиіиділігімен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... пайыз мөлшері әрдайым
хаңартылып отырылуы тиіс.
Күмәнді қарыздарды бағалау үшін ... ... ... мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза дебиторлық
қалдықтың қалуына ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... өткен кезеңлерлегі мәліметтер пайдаланылады. Әдістің
негізгі мақсаты болып күтіп отырған ... ... ... ... өзіндік құнын анықтау есептеледі. Несиеге сатудан алынған ... ... ... ... ... ... ... өтелу
мерзімі бойынша есептеу әдісі дебиторлық ... ... ... ... ... ... қарыздарға жасалған резерв сомасының дұрыс жасалуына
мүмкіндік береді. Кейіннен күмәнді ... ... ... ... қалдығы талап етілген қалдыққа сәйкес түзетіледі. Бұл жағдайда
күмәнді қарыз ... ... ... дебиттелінеді. Жалпы күмәнді
қарыздар бойынша жасалынған қажетті резерв сомасының мөлшерін анықтау үшін
мыналар ... ... ... борышқа жасалған бірыңғай құрамдастырылған
мөлшерлеме;
- алынуға тиісті шоттың ... ... ... ... ... ... атап өткен екінші әдісіміз бойынша мысал келтірейік:
8 ... ... ЖШС ... 2012 ... 31 ... ... ... шоттарының
сомасы (өлшем бірлігі теңге)
|Сатып |Түсуге ... |Бір |Екі |Үш ... ... ... ... |тоқсан |тоқсан |тоқсан |
| ...... ... |кешік- |кешік- |
| ... | ... ... ... ... ... |350000 | |150000 |200000 | | ... | | | | | | ... |250000 | | | |100000 |150000 ... | | | | | | ... ЖШС |500000 |300000 |100000 | | |100000 ... |1100000 |300000 |250000 |200000 |100000 |250000 ... | |5 |10 |20 |30 |50 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | |15000 |25000 |40000 |30000 |125000 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... 2012жылдың қаржылық мәліметтерінен алынды |
Жоғарыдағы берілген мысалымызда «Юникс» ЖШС –нің ... ... ... ... Яғни кестеде «Юникс» ЖШС –нің дебиторлық
және олардың қарыз сомалары әрбір кезең бойынша бөлініп көрсетілген. Сондай-
ақ бұл ... ... ... тиіс ... кешіктірілген мерзімдеріне
сәйкес күмәнді борышты есептеуге арналған пайыз коэффиценті ... ... ЖШС –гі ... сатқан тауарлары мен көосеткен қызметтері
үшін уақтылы есеп айырыспаған заңды немесе жеке ... ... ... ... ... 5%, ... тоқсанда кешіктірілгендерінің
10%, екінші тоқсанда ... 20%, ... ... 30%, ... ... ... ... сомаларын күмәнді борыштар деп есептейді. Кестеде «Юникс» ЖШС
–нің 2012 жылдың 31 желтоқсанына болжанған ... ... ... (екі жүз отыз бес мың) ... тең ... ... болады
(15000+25000+40000+30000+125000). Егер «Юникс» ЖШС –нің ... ... ... ... сомасы жоғарыда табылған 235000 теңгеден артық
немесе кем болса, бұрынғы жасалынған резервтер сомасына тиісті ... ... ... ... ... ... шоты ... жүргізілетін
операциялар
|№ |Операциялардың мазмұны ... ... |
|1 ... ... резерв жасалды. |7210 |1290 |
|2 ... ... ... құрылған резерв |1290 |1210,1220,|
| ... ... ... ... ... | ... |
|3 |Жыл соңында күмәнді қарыздар бойынша |7210 |1290 |
| ... ... ... ... сторно | | |
| ... ... ... | | |
|4 ... ... ... ... ... |1290 ... |қарыз ретінде есептен шығарылып белгілі бір | |1250 |
| ... ... ... бұл ... сомасы | | |
| ... ... ... осы есеп беру | | |
| ... ... | | |
|5 ... ... ... ... үмітсіз |1010,1030 |6160,6280 |
| |қарыз ретінде есептен шығарылып белгілі бір | | |
| ... ... ... бұл ... ... | | |
| ... ... шығару келесі есеп беру | | |
| ... ... | | ... ... Бухгалтерлік есеп шоттарының Үлгі жоспарын қолдану жөніндегі
әдістемелік ... ... ... 2002 жылғы 18 қыркүйектегі №
438 бұйрығымен бекітілген.
Алдағы кезең шығындары» - деп есеп беретін кезеңде ... ... есеп ... ... ... жатқызылатын шығындарды айтады.
Олардың қатарына жататындар:
Барлық ... ... ... ... /30, 60, 90 күн/ ... несие алушылар іріктеледі. Әр топ бойынша пайыз белгіленеді, ... ... ... ... құрастырылған пайыз бойынша көбейтіледі
және кезеңнің соңына айырма есебінің ортақ сомасы шығады. Күмәнді ... ... жеке ... ... ... ... бағалар, тәжірибелер компанияда дебиторлық ... ... ... өтеу ... көп болған сайын, есептеулер төленбейді. Егерде
несиені не нарықтан төмен пайыздық несие алу жағдайында болашақ ... ... ... ... ... және ... 80,0 мың ... кондиционер пайызсыз вексельде 100000 бағада сатылады. Ең шеткі
еңбекақы ... ... 10% ... ... ... ... 91000 мен 9000 ... ретінде белгіленеді, вексельдің мерзімін
аяқталуына дейін, айына 750-ден.
Дебиторлық несиелер бөлімі ... ... ... ... №5 ... бөлімі/, ол басқа ұйымдармен активтерді қолданудан
компанияның кірістерін қамтамасыз етеді. Олардың түрлері:
а/ сый-ақылар – ... ... ... ... үшін төлемдер;
б/ дивиденд – таза түсімнің ... ... ... ... ... – авторлық құқықты патенттерді, тауар белгілерін, ноу-хау
мен басқа ... ... ... үшін ... ... қарыздар мұны ұзақ мерзімді жал келісімі бойынша
жасалуы мүмкін, ол ... ... ... түрі болмауы да
мүмкін. ХҚЕС талаптарына сай ұзақ мерзімді жал ... ... ... ... ... қаржылық жал ды ұзақ мерзімді бөлімінен
есептеуі тиіс.
Дебиторлық қарыздар есебінде ағымдағы және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ағымды /60 күнге
дейінгі мерзімде/ мерзімнен асу /60 күннен 270 ... ... және ... ... жоғары/ болып бөлінеді. АҚ ... ... ... ... есептеу принципіне сай күмәнді талаптар үшін резерв жасалынған.
Резерв төлем ақы әдісі бойынша жасалынады. Күмәнді резервтер ... ... ... бойынша резервтер» есеп шоттың 7440 «Резерв жасаудағы
шығындар мен талаптар» есеп шот ... ... ... қарыздары мен сауда емес несие қарыздары балансында бөлек
көрсетілуі ... ... ... ... ... ... активтеріне
жатады, алайда егер, оны өтеу кезеңі бір жылдан көп ... онда ол ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымын талдау.
Дебиторлық қарызды талдаудың негізгі шешімдері мыналар:
- ... ... ... ... ... ... ... мен шындық тексерілімі;
есеп және қаржы тәртіп ережелерінің орындалу тексерілуі;
материалдық бағалылықтың тиеп қойылуы мен оларды тізімнен толық шығарылып
тастау үщін ... алу ... ... бар есеп ... болған кезде
олардың дайындалу дұрыстығы мен ақтаушы құжаттардың толықтығын тексеру;
- дебиторларға ... қою мен ... ... ... ... сонымен қатар зиян келтіргені үшін тартып алынған
сома мен ... ... ... осы ... ... ... бар екенін тексеру;
- дебитор қарызының азаюы бойынша ... ... ... ... ... ... дебитормен барлық есепті тексеріп
алып дебиторлық қарыз баланста дұрыс көрсетілген бе жоқ па соны анықтап ... ... ... ... ... ... ... табылады. Кез-келген кәсіпорынның балансының құрылысында ол бірінші
және екінші бөлімінде де орын алады. Сондықтан ... оның ... ... ұзақ ... және ... болып бөлінетін, талдау ... ... ... ... кең түрде талданады, ... ... ... ... қарызының көп бөлігін құрайды.
Ол үшін біз ... ЖШС ... ... ... 10- ... ... Дебиторлық қарыздың құрамы мен құрылымын талдау.
|Дебиторлық |2011 |2012 ... ... ... | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| ... ... ... ... отырып, мынадай қорытынды жасауға
болады: дебиторлық қарыз 299 мың теңгеге немесе 23.1% - ке ... ... ... ... ... болды. Сатып алушылар мен
тапсырыс берушілерге тауар, жұмыс және құрмет үшін есептесудің үлес салмағы
60,2% - дан ... ... ... ... ... үлес салмағы
керісінше есеп кезеңінің соңында 30,17% - дан 50,8% - ға дейін ... ... ... және басқа тұлғалардың қарыздары» деген бап
бойынша соманың ... ... яғни ... ЖШС ... ... ... ... кезеңде есептігі тұлғаларға ТМЗ - ны
(тапсырыс та) әкелгені үшін үлкен сома ... Мұны ... ... ... болмайды, өйткені бүл қарыздардың сомасы кейін өнім шығаруға
жұмсалады, ол ... ... ... ... ... ... қарыздың құрамы мен құрылысына векселдер, аванстық төлемдер ... ... өз ... ... жыл ... ... ... болмаса, онда жыл соңында ... ... сома 40 мың ... ... яғни осы ... ... жалпы қарыз сомасында 2,5% - ті құрады.
«Аванстық төлем» бабы ... ... жыл ... ... 125 мың ... ... (9, 7% - да) жалпы ... 9,7% ... ... бұл сома ... егер бұл бап ... қарыз
жоқ.
Кәсіпорының қаржылық (финанстық) жағдайына дебиторлық қарыздың (барлығы)
емес, оның көлемі, қозғалысы және ... яғни осы ... ... ... ... қарыздың пайда болуы шаруашылық қызметіндегі ... ... есеп ... ... ... процесті білдіреді. Дебиторлық
қарыз есептесу тәртібін бұзу нәтижесінде ғана пайда болмайды және қаржылық
жағдайды әрқашан ... ... оны өз жеке ... ... алу деп ... болмайды, өйткені ол банктін неше берудің объекті
ретінде қызмет етеді. Осыдан ... ... сай және ... ... ... дебиторлық қарызға претензия бойынша, материалдық (зиян)
нуқсан ... ... ... заттарды бүзу) орнын толтыру және
төлем уақытты өтіп кеткен есеп ... ... ... ... ... қарыз формасы бойынша айналым қаражатының заңсыз дерексізденуі
және қаржы тәртібін бұзу болып ... ... ... ... ... ... ... қарызға бөлінеді.
Дебиторлық қарыздың құрамы мен құрылымын жалпы талдаудан кейін, ... ... құны ... ... ... қажет.
Бұл барлық дебиторлық қарыз өндірілмейтінерігіне байланысты.
Оның қайталымдығы өткен ... мен ... ... негізінде
анықталады.
Бухгалтерлік тәуекелділік мынада тұрады: өткен кездегі тәжірибе келер
шақтағы шыжнның неадекватты шарасы болуы ... ... ... шарттар
толығымен есепке алынбауы мүмкін.
Дебиторлық қарыздың қайтуының іс ... ... және ... ... Қайтпаған қарызды процентінің ... ... ... ... ... ... «Юникс» ЖШС - ның қайтаығын - 6,8%, 2007
жылы- 4,7%, 2011 жылы - 8,3%, сонда 3 жылғы қайтпаған ... орта ... ... / 3 = 6,6% құрады.
Алайда оны талданып жатқан кезінде механикалық түрде қабылдамау қажет.
Шын шарттарды есепке алу ... ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін, оны пайда болу уақытына қарай
топтау қажет.
- Ұзақ мерзімді дебиторлық ңарыз 1 жылдан 2,5 жылға ... ... ... ... ... 1 жылдан 12 айга дейін.
11 кесте - «Юникс» ЖШС пайда болу уақытына қарай дебиторлық қарыздары.
|Дебиторл. ... ... ... уақытты дебиторлық |Барлығы|
|қарыздың |қарыз ... |мың ... | | ... |
| ... ... дебиторлық қарыздың негізгі бөлігін есеп берілетін
уақыттан кейінгі 12 ай ... ... деп ... ... ... деп ... ... төлемдер құрайтындығы көрінеді. Қысқа
уақытты дебиторлық қарыздың үлесі жалпы сомада алғанда төмендегіні құрайды:
(425+471+239+137) ... ... ... айға ... ... ... ... 6 айға дейін 471/ ... 1-ден 6 ... ... ... ... 9 айға ... ... 100%= 15%,
9-дан 12 айға дейін ... ... ... ... үлес ... ... ... құрады:
(150+110+62) / 1594*100%=20,2%, соның ішінде: 1-ден 1,5 жылға дейі
150/1594 * 100%= 9,4%, ... 2 ... ... ... ... ... 62/1594*100%=3,9%.
Кестеден өте ұзақ ... ... ... ... бар ... 2 жылдан жоғары оның сомасы 62 мың теңгені құрады. Оның ... ... ... да (3,9% ... сомадан қарызда 19,3% ұзақ уақытты
бөлігін құрайды), осылай бола тұрса да, ... ЖШС - ға осы ... ... ... ... күш салу керек, өйткені оны есетен шығару талаптық
ұзақтық уақытты өткеннен кейін кәсіпорынның ... ... ... ... ... оның ... мен сапасы (өндірістің)
кәсіпорынның қаржылық ... әсер ... ... ... ... әдісі» деген еңбегінде көрсеткендей, дебиторлық қарыздың жағдайын
бағалай отырып, дебиторлық қарыздың сапасы мен жоюшылығын ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші тездікті сипаттайды, соның көмегімен
ол ... ... ... ягни от - ... ... қарыздың сапасы мен ... ... ... болуы мүмкін.
Дебиторлық қарыздың айналымдылығын бағалау үшін ... тобы ... ... ... ... іске асырудан (өткізуден) ... ... орта ... қарызға қатынасынан төменгі формула бойынша
есептелетін айналымдылық:
- дебиторлық қарыздың айналымдылығы; ДР - өнімді (жұмыс, ... ... ... - орта ... ... ... ... қанша рет жасалатынын және ... неше рет ... ... ... ... ... есептеу үшін, біре ... ... ... ... = да±да пайда
ДЗн - кезең басындағы дебиторлық қарыз,
ДЗк - кезең соңындағы дебиторлық қарыз.
2. Дебиторлық қарыздың жоюдың ... ... ... ... ... ... ... талдауды ... ... ... ... ... да квартал бойынша
есептейміз және талдаймыз.
I кв. 2011 ж.
Об= 7449821/6441415= 1,2
Д3ф=(4942235+6940505)/2=6441415 Өшіру ... = ... / ... кв. 2011 ж. 06= 17298850 / 6115746 = 2,8 ДЗф = ... ... ... / 17298850 = 27,8 Шкв. 2011 ж ... 5704113 = ... = ... / ... ... кезеңі = (6117240*92) /
11974680=46,9 IV кв. 2011 ж. Об = 24290187 / 6522179 = ... = ... /2 =6522179 ... ... = (6927118 * 92) ... = 26,2
I кв. 2004 ж. Об = 10890744 / 5935469 = ... = ... / 2595469 ... ... * 90) / 10890744 ... кестеге жазамыз:
12 кесте – Дебиторлық қарыздарды талдау
|Көрсеткіштер |1 ... ... |3 |4 ... |1 ... |2011 |2011 ... |2012 |
|1. Дебиторлық қарыздың|1,2 |2,8 |2,1 |3,7 |1,8 ... , саны | | | | | ... | | | | | ... ... қарызды |83,8 |27,8 |46,9 |26,2 |40,8 ... ... ... | | | | | ... ... ... |6,81 |8,38 |9,18 |8,13 ... активтегі | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... 2011-2012жылдың қаржылық мәліметтерінен |
|алынды ... ... ... ... ... ... Ағымдағы активтегі дебиторлық ... ... = ... / ағымдағы активтер (II бөлімнің нәтижесі);
2. Күмән ... ... ... ... = күмәнді дебиторлық
қарыз / ... ... ... Ағымдағы активтер құрамындағы дебиторлық карыздың үлесі
(мың теңге)
|Талқылана тын |Дебиторлы қ ... ... (%) ... ... |активтер | ... 2011 |298607 |4943521 |6.04 ... кв./ 2011 |352114 |5173112 |6.81 ... кв / 2011 |442180 |5274841 |8.38 ... кв. / 2011 |581940 |6340707 |9,18 |
|I кв. / 2012 |467290 |5744247 |8,13 ... ... ... ... ... қаржылық |
|мәліметтерінен алынды ... ... ... дебиторлық қарыздың үлесі ... I ... ол 6 % - ты ... II ... - 6,8 %, ... - 8,4 %, IV кварталда - 9,2 %, ал 2003 ... I ... ... - ға ... ... ... қарыздың толық суреттемесін алу үшін күмәнді ... ... ... ... ... ... ол күмәнді дебиторлық
қарыздың ағымдағы активке қатынасымен анықталады.
14 кесте- Ағымдағы активтегі күмәнді дебиторлық қарыздың үлесі.
(мың ... тын ... ... ... |Үлес (%) |
|кезең ... қ | | |
| ... | | ... / 2011 |46782 |4943521 |0,95 ... кв. / 2011 |49145 |5173112 |0,95 ... кв. / 2011 |50638 |5274841 ] |0,96 |
| | | |1 ... кв. / 2011 |62773 |6340707 |0,99 |
|I кв. / 2012 |58016 |5744247 |1,01 ... ... ... ЖШС-нің 2011-2012жылдың қаржылық ... ... ... ... күмәнді дебиторлық қарыздың үлесі.
Кесте көрсетілгендей, ағымды активтегі күмәнді қарыздың ... ... ... ... ... ... үлес ... бұл дебиторлық
қарыздың турақсыз жайылымдылығы туралы куәландырады.
Дебиторлық ... ... де, ... дебиторлық қарыздың ... ... де ... ... ... ... туралы,
дебиторлық қарыздың жойылымдылығының үнемі азаюы туралы, ягни әрбір ... ... ... ... өсіп ... көрсетеді.
2.3 Дебиторлық және кредиторлық қарыздың ара қатынасын талдау.
Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың ара қатынасы туралы мәселе аса
өзекті. Дебиторлық және ... ... ара ... дебиторлық
қарыздың анализінің кезеңінің бірі болып табылады.
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар жиі бар болу ... ... ... (іс жүзінде) жеткізіп тұрушы тауарды ... үшін ... ... бергеннен кейін, төлемнің сомасын тез арада
дебиторлық ... ... ... ... әкелінген тауарлардың кредиторлық
қарыз ретіндегі қүнын (бағасын) тек соны ... ... ... ... ... қүжаттарында ғана қабылдайды.
Тауарға төлеп сатып алушы өзінің ... ... ... ... қарыз жеткізіп түрушының банктің шотына қаражат түскенше сөнбей
тұрады. Осыдан қарыздың екі ... де болу ... ... ... ... - ... қарыздың қызметі шаруашылықтағы
айналым -қаражатты (болу) өз ... (тез ... ... және ... ... есепте) болудан тұрады. Жоғарыда ... ... ... ... ... сондықтан кредиторлық және
дебиторлық қарыздың жалпы экономика масштабында да, ... ... ... де, жеке ... ... ... да баланс жоқ. Сондықтан 2:1 деген арақатынас ... ... ... егер ... дебиторлықтан да ... онда ... ... ... деп ... ... ... егер кредиторлық қарыз дебиторлықтан асса, ... ... ... ... яғни айналымға ... ... ... ... деп ... Бухгалтерлер
болса ( ... ... ... теріс ... ... ... қарызды ... ... ... ... қажет.
Дүниежүзілік есеп-талдау тәжірибесінде дебиторлық және кредиторлық
қарызды (ара ... кең ... ... кең ... ... ... ... жасап, кәсіпорнын қаржылау жағдайын жақсарта
отырып, ... және ... ... ... ... ... бар.
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар басқару ... құру ... ... ... ... Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың ара қатынасынан
бақылап отыру. Дебиторлық қарыздың ... ... ... ... тағы да қосымша ... ... ... ... ... ... бар ... (едәуір болатын төлемсу
қатерінің масштабын ... ... ... ... ... Өтіп кеткен қарыздардың есебінің ... ... ... ... ... төлемді кейінге қалдыру кәсіпорын ... үшін тек ... ... ғана іс ... ... әкеліп соғатын болады;
6. Дебиторлық және кредиторлық ... ... ... ... ... ... ең ... мынадар жатады: уақыты өтіп
кеткен ... ... мен ... ... ... және ... төленетін қаражаттың
уақытының өтіп кетуі; бюджеттен тыс ... ... мен ... ... ... ... ... ішкі ... ... ... ... есепке ала отырып, дебиторлық
қарыздардың пайда болуы себебін ... ... Егер ... ... ... және есеп ... ... байқалмаса, онда, мүмкін, кәсіпорын
қаражатпен есеп тәртібін бұзып жатса керек.
Дебиторлық қарыздарды меңгеру жүйесі ҚР Азаматтық ... ... ... даулы мәселерді сотқа дейінгі реттеуді қолдануды болжайды.
Егер дау ... ... ... шешілмесе, онда талап қою дебиторлық
қарызды талап ететін факттің дәлелделмесі болады.
Жеткізіп тұрушымен ... ... ... ... ... ... тергеуді талап етеді, алдын ала соттың талапқа жауап бермейтінін
талапқа (негізделген) көңіл ... ... ... жоқ ... ... жасап қоюды растау үшін сот шешімін қолдан.
3. Дебиторлық қарыздар есебінің аудитін ұйымдастыру және басқару
3.1. Дебиторлық қарыздар, оларды жіктеу және ... ... ... - бұл ... ... ... немесе жеке
азаматтардың шаруашылыққа берешек қарыздары. ... ... ... және ... ... ... және жеке ... пайда болады. Есептеу әдісін қолданып, қолма-қол емес есеп айырысу
операиялары кезінде дебиторлық қарыздардың пайда ... ... ... ... [19].
Дамыған нарықты экономикамен байланысқан елдердің ... ... ... «транзитті» экономика, аудиторлық қызметтің дамуы болды.
Қазіргі күнде нарықты экономикамен өмір сүріп, бірақ өзінің құқықты
негізі мен ... ... ... ... институты жоқ елді
атау біз үшін қиынга түседі.
Себебі аудит - тәуелсіз экспертиза және ... ... ... ... ... ... экономикалық ақпараты, ішкі бақылау
жағдайларының ... мен ... заң ... ... ... кірісі, сонымен қатар әр түрлі сүрақ бойынша аудиторлық
көмек көрсету, ... ... ... ... ... және шаруаланған өзгерген жағдайда басқа көмек ... ролі тез өсіп ... яғни оның әр ... ... жүмыстарында дүрыстық, зандық
және олар көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... алдында түрған негізгі
мақсаттар мыналар:
- Кәсіпорын балансында қарастырылатын дебитор қарыздар салаларының заң
негіздері мен реал ... Есеп және ... ... ... ... ережелерін
- Материалды құндылықтардың тиеп қойылуы мен ... ... үшін ... ... ... ... Өз ... жасалғаны туралы тексеру,
- дайындықтың дұрыстығын тексеру,
-дебиторларға талап қою, сонымен қатар осы жұмыстардың қозғалыстар үшін
бақылау ... ... ... - ... ... шыққан зиян
келтірген және басқа қарыздар үшін ... ... алу ұйым ... ... қарыздардың төмендеуі, есептің тәртіпке салынуы
бойынша кепілдеме өндеуі.
Дебиторлық ... ... ... ... ... мына ... ... қарай шамамен бағдарлама жасау керек.
15 кесте- Дебиторлық ... ... ... ... бағдарламасы
|№ |Аудит ... көзі ... |
| ... | ... |
| | | |ген |
| | | ... ... |2. |3. |4. ... ... кітапта |Дебиторлық қарыздар есебі бойынша | |
| ... ... ... кітап, баланс. Негізгі кітап | |
| |көрсеткіштердің ... ... . | |
| ... ... тексеру| | ... ... және ... ... мен ... ... | |
| |аналитикалық есеп ... ... ... бойынша №11, | |
| |кірісінің дүрыс |№7, №8 ... ... ... | |
| ... ... ... құжаттары | ... ... н есеп ... ... ... ... | |
| ... жолымен |тұлғалармен, ұйым жүмысшыларымен және | |
| ... ... ... дебиторлармен есептелген түгендеу| |
| |қарыздары ... ... ... ... | |
| | ... ... ... дебиторлар хаты | |
| | ... тағы ... | ... ... қарыздар және|«Күдікті қарыздар бойынша эезервтар» | |
| ... ... ... ... ... ... ордер | |
| ... |№10, ... | |
| ... резерв |1210 - шы бөлімінің «Сатып ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... қарыздардың көшіріміне | |
| | ... ... ... | |
| | ... | ... ... ... |Журнал - ордер №11, сатып алушылармен | |
| ... ... ... ... есеп ... ... |
| |көрсетілген сатып ... ... ... ... | |
| ... ... |бойынша аналитикалық есептердің | |
| ... ... ... | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... осы ... алушылармен заказ берушілермен | |
| ... ... ... шарттар, дебиторларга | |
| ... дағы ... ... - ... және т.б. | |
| ... ... | | |
| ... қою және | | |
| ... | | |
| ... | | |
| |өз ... | | |
| ... тексеру. | | ... ... есеп ... ордер №11, негізгі кітаптың | |
| |бойынша ... ... ... ... ... | |
| ... ... есеп ... | |
| ... | | |
| ... | | ... ... да ... ... - ... №8 негізгі кітаптың | |
| |қарыздарды ... |1420, 1270, ... ... | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... ... . | ... ... қарызының |Аналитикалық есептер мен одан шыгатын | |
| ... ... ... және аудитор кепілдемесі. | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... көздерін зерртеу негізінде құрастырылған ... ... есеп ... міндетті тұлғалармен, кәсіпорын
жұмысшылармен басқа дебиторлармен жасалған есеп түгендеуі сәйкес ... ... ... сома ... ... тексеру
бойынша кірісте жүргізіледі [20].
Аудитор және түгендеу комиссиясының мүшесі дебитор қарызының пайда
болулардың ... мен ... ... ... қолға алу
мүмкіндігін (яғни дебиторлар өздерінің қарыздарын мойындарына ... ... ... есеп ... бар ма, жоқ па) ... бүрынғы талап
мерзімі өтіп кеткен жоқ па (3 жыл); қарызды ... етіп алу үшін ... ... ... ... қарыздары бар ұйымдардың есеп салыстырмалары
жүргізіліп отырады. Кездесу ... ... ... ... және
жабдықталған ұйымдарда жүргізіледі.
Аудитор дебиторлық ... ... ... ... ... қаралатын және анықтауды талап ететін материалдарын жеке
сұрақтарға ... ... ... ... жасап, тексеру
барысында анықталған ... ... ... мен ... ... алып ... отырады. Дебиторлық қарыздарды
тексерудің аудиторлық бағдарламасы мынадай мәселелерді қамтуға тиісті:
- баланстың көрсеткіштерін Бас ... есеп ... ... ... мәліметтермен салыстырып тексереді;
- аналитикалық және синтетикалық есептердің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... түгендеу жүргізу жолымен тексереді;
- күдікті қарыздар резервтерінің құрылу тәртіптерін және олардың дұрыс
толтырылуын, қолданылуын ... ... ... және ... ... ... ... төлеу операцияларының дұрыс жүзеге асырылғандығын
тексеруді;
- шағым-талап ету тәртіптерінің уақытылы сақталып, ... ... ... ... ... ... /тәуелді/ серіктестіктердің, бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... есеп ... ... есеп шоттарында дұрыс көрсетілгендігін тексеруді;
- дебиторлық қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... және ... қарыздарды төмендетуге байланысты
ұсыныстар жасауды.
Дебиторлық ... ... есеп ... ... ... ... ... дұрыс көрсетілгендігін, жылдың басындағы және аяғындағы
қалдықтарының баланстың «Ұзақ мерзімді активтер» және ... ... ... ... ... тексереді. «Ұзақ мерзімді
актвитер» бөлімінде есеп беретін күннен ... 12 ... ... ... ... ... ... ал «Ағымдағы активтер» бөлімінде
12 айдың ішінде төлемі күтілетін дебиторлық қарыздарды көрсетеді [21].
1.«Ұзақ мерзімді активтер» ... ... ... ... ... ету ... біткен қарыздарға және уақытылы өндірілмеген сомаларға
назар аударуға тиіс.
Баланста «Ұзақ мерзімді активтерге» жатқызылған ... ... ... ... ... ... ... шоттар;
- алынған вексельдер;
- негізгі серіктестіктер мен еншілес серіктестіктердің арасындағы ішкі
топтардың операциялары бойынша борыштары;
- акционерлік қоғамның лауазымды ... ... ... да ... ... активтерде аталған баптар сол күйінде қайталанып, оған тек
ғана «Аванстық төлемдер» бабы қосылады.
Аудитор баланстың сәйкес баптарындағы ... ... ... анықтау үшін №11 журнал-ордердегі, басқа да синтетикалық
есеп регистрларындағы және есеп айырысудың жүзеге асырылғандығын ... ... ... ... сәйкес баптарындағы
қалдықтарымен тексеру кезеңінің ... ... есеп ... бойынша
қалдығын салыстырып, содан кейін есеп айырысудың әрбір ... ... ... жағдайын тексеруді дебиторлармен есеп айырысуды
түгендеудің материалдарын ... ... ... ... субъектінің
ішінде дебиторлармен есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... ескерсек, бұл жұмысты аудиторлың
өзі ұйымдастырғаны тиімді. Сатып ... есеп ... ... жұмыскерлермен және басқа да дебиторлармен есеп ... ... ... ... ... ... сомаларының
негізділігін мұқият тексеріп анықтауды талап етеді. Аудитор және түгендеу
комиссиясының мүшелері дебиторлық қарыздардың пайда болу ... ... оған ... тұлғаларды, нақты алынатынын /яғни, дебиторлар ... ... ... есеп ... ... немесе хаттамаларының
бар екендігін/; талап ету мерзімінің өтіп кетпегендігін /3 жыл/; қарыздарды
өндіру үшін қандай шаралар қолданылғандығын ... ... ... ... ... ... тексеру негізінен сауда және
жабдықтау ... ... ... тиіс ... айырысуларды түгендеудің нәтижесінде акт толтырылады. Актыда
түгендеу ... ... ... ... ... ... ету ... біткен дебиторлық қарыздарын өндіру мүмкін емес, ... ... ... Бұндай қарыздарды түгендеу түрлері бойынша есеп
айырысуларды түгендеу актыларына дебиторлардың аталуы, ... ... не үшін ... ... қай ... ... ... құжаттардың
негізінде көрсетіліп анықтама тіркелуге тиісті. Анықтамада талап ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларды
түгендеудің материалдарына талдау жасау немесе түгендеуді аудиторлың өзі
жүргізгенде анықталған ауытқуларды, ... ... ... есеп ... өте ... ... ойын ... мүмкіндік береді.
Есеп айырысуды бақылаудың ықпалды тәсілі дебиторлық және кредиторлық
берешектердің, кірістік құжаттарды тіркеудің дұрыстығына ... ... ... ... ... ... ... салыстыру
болып табылады. Дебиторлық берешектің функционалды аудитінің негізгі
процедураларының үлгі бағдарламасы келесі ... ... ... ... ... функционалдық аудитінің
бағдарламасы
|Аудит процедуралары ... ... ... ... |
| |мен ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... тексеру |шот-фактураларды, ... |
| ... ... ... ... Дебиторлық қарыздар есебі, ... ... және ішкі ... және ... төлеуді |бақылау-стандарттары, нұсқаулықтар, ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... |
| ... ... ... жинау мен дебиторлық|Сатып алушылармен, есеп беретін |
|қарыз түрлері, көлем және ... ... ... ... ... ... және басқа |
| ... ... ... ... ... Дебиторлық қарыздардың жағдайын |Бас кітап, 10 журнал-ордер, 1290 ... есеп ... ... ... ... резерв» |
|түгендеу, өткізу жолымен тексеру |аналитикалық есептің 1210 шоттары |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... бұйрығы |
|5.Дебиторлық қарыздың жаратылысы мен| ... ... және ... | ... ... | ... Күмәнді талаптар бойынша резервті| ... ... мен ... | ... ... ... | ... ... ... ... |11 журнал-ордер, сатып алушылармен |
|өтеудің ... мен ... ... ... ... есеп |
|талдау ... ... ... |
| ... ... шоттары |
| ... ... есеп |
| ... ... ... алушылармен, тапсырыс |Контрагенттермен шарттар, төлем |
|берушілермен, есеп ... ... банк ... |
|атқарудың, вексельмен төлегендегі |анықтамалық-нормативтік ақпарат |
|операцияларды көрсетудің дұрыстығын | ... | ... ... ... ... ... және ... |
|рәсімдеу мен ұсынудың уақтылығы мен |берушілермен шарттар, ... ... ... ... т.б ... ... ... ... ... ... Бас ... ... есебі шоттары |кітап шоттары бойынша ... Бас ... ... | ... ... | ... ... қарыздың синтетикалық|Жоғарыда көрсетілген шоттар ... ... ... тексеру|жөніндегі Бас кітап, 11, 7, 8 |
| ... ... ... |
| ... есеп ... ... |
| ... тізімдемелер ... ... және ... ... |8, 11 ... Бас ... ... есептесу жөніндегі|1220-1240 шоттары бойынша |
|операцияларды шоттарда көрсетудің ... есеп ... ... ... | ... Басқадай дебиторлық қарызды |8 журнал-ордер, Бас кітаптың ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... тілек-талап |
| ... және т.б. ... Ішкі ... ... | ... мен ... ... ... ... | ... ... реттеу мен |Талдамалы есептесулер және олардан |
|дебиторлық қарызды азайту жөніндегі ... ... мен ... ... ... резервтердің, |дебиторлық қарыздарды басқаруды |
|басқарудың жағдайын бағалау ... ... ... ... ... көздерін зерттеу негізінде құрастырылған ... ... ... көбіне теріс пайдаланулар жасалады.
Дебиторлық қарызды көбінесе, кәсіпорын еңбеккерінің берешегін жедел өндіріп
алу теріс ... ... ... ... шара ... ... ... алушылармен,тапсырыс берушілер және еншілес, тәелді
серіктестіктер дебиторлық қарыздарының аудиті.
Дебиторлық ... ... ... ... қызметінде
жиі кездесетіні – дайын ... ... ... және ... сату
операциялары[23]. Сатып алу және ... ... есеп ... ... ... ... ... жан-жақты қамтып, ауқымын
кеңейте түсу үшін мынандай мәселелерді анықтап алу қажет:
-өнім ... ... ... және ... ... шарт
жасалғандығын;
-түгендеу /салыстыру/ актілерімен е,сеп айырысу құжаттарымен расталған
сатып ... ... ... «Сатып алушылар мен және тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі», 2110-«Сатып алушылар мен және ... ... ... ... ... шоттары бойынша жүргізілген
синтетикалық есептің ... ... ... ... есеп мынандай мәселелерді қамтамасыз
етуге міндетті:
-вексельдермен қамтамасыз етілген ақша қаражаттарының түсу ... ... ... ... және ... ... есеп ... қарыздардың мәліметтерін алу мүмкіндігін, дисконтталған вексельдер
мен ақша ... ... ... ... ... өткен
дисконтталған вексельдерді;
-1210- «Сатып алушылар мен және тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі»;
-2110-«Сатып алушылар мен және тапсырыс ... ұзақ ... ... ... ... ... ... дұрыс берілгендігін;
- 1210- «Сатып алушылар мен және тапсырыс берушілердің қысқа ... ... ... ... мен және тапсырыс берушілердің
ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі» шоттары ... ... ... №11 ... Бас ... және баланстағы жазулар мен
сәйкестігін;
- талап ету ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған шешіміне сәйкес талап ету мерзімі
өткен дебиторлық қарыздар шығысқа шығарылып, күдікті ... ... ... ... ... 1210- ... алушылар мен және тапсырыс берушілердің қысқа
мерзімді дебиторлық ... ... ... мен және ... ұзақ ... дебиторлық берешегі» шоттарының дебетінде
көрсетілген артылып жөнелтілген өнім /тауарлар/, ... ... ... ... ... талап ету құжаттарының уақтылы банк
мекемелерінде қабылданғандығын және оларды төлеу мерзімінің ... ... ... ... ... ... ... тапсырыс берушілердің алдын ала сатушының есеп айырысу ... ... ... ... ... 1210 ... дебетіндегі құны өтелген
өнімдердің құнының дұрыс анықталғандығына көз жеткізуі тиіс.
Сатып алушылармен және ... ... есеп ... ... келе ... түрі ... ... есеп айырысу. Вексельмен
төленген операциялардың дұрыс көрсетілгендігіне көз жеткізу үшін аудитордан
бұндай операцияларға баса назар аудару талап етіледі ... ... және ... берушілермен есеп айырысу үшін алынған
вексельдермен қамтамасыз етілген қарыздарын 2020 – «Өтеуге дейін ұсталатын
ұзақ мерзімді ... 2030 – ... ... ... ... ... Вексель бойынша өтелген қарыздарын шоттың кредитінен І
Ақша қаражаттар бөлімінің ... ... ... ... ... мүмкін.
Қарапайым вексель бұл жасалған сауда саттықтар немесе орындалған
жұмыстарды /қызметтер/ төлеу үшін бір ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне қарай белгілі бір соманы
төлеуге жазбаша берген ақшалай қарызының міндеттемесі.
Аудармалы вексель ... ... ... ... ... да, ... ... вексельде көрсетілген соманы, үшінші тұлғаға
/ремитентке/ немесе талап етушіге төлеу туралы ... ... ... борыштық міндеттемеге айналып, төлеуші /трассант/ ... ... ... ғана ... ... ие болады. Өтпелі белгінің
/индассамент/ көмегімен ... ... есеп ... ... ... ... бірнеше рет қолданылуы мүмкін.
Вексельдерді дисконттау олардың банкідегі есебін және ... ... ... ... жағдайда вексельді ұстаушының
/индассамент/ қатысуымен төлеу мерзіміне дейін банкке ... ... ... ... есептелген пайыздың шығынын шегеріп тастап,
вексельдік сомасын алады.
Аудит кезінде вексельдердің есебінің түрелері төлеуші ... ... ... ... ... ... вексельдер арқылы
толтырудың негізділігін; алудан үмітін үзген немесе талап ету ... ... ... ... сатудан тыс зияндарына шығысқа
шығарудың заңдылығын тексеру қажет.
Еншілес ... ... ... ... ... ... ... қарыздардың есебін тексеруді, еншілес /тәуелді/
серіктестіктердің дебиторлық қарыздарының бухгалтерлік есеп ... ... ... және ... есеп ... Бас ... және балансқа дұрыс жазылғандығын тексерумен
ұштастырып жалғастырады.
Еншілес ... ... ... ... заңды
тұлғалардың ағымдағ дебиторлық қарыздарының түрлері бойынша ақпараттарын
жинақтау ... ... есеп ... тізбесінде 1220 «Еншілес
ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі», 2120 «Еншілес ұйымдардың
ұзақ мерзімді дебиторлық ... ... ... ... ... ... ұстап, көп салалы өндірісті
дамытумен, қызмет ... ... ... ... ... ... өте тиімді пайдалануға, шаруашылық есеп ... ... ... ... ... ... тиімді
ұйымдастыруға, өз мұқтаждықтарын ... ... ... ... ... етуге, шаруашылық ұжымдарын ауыл шаруашылық және
тағы басқа да ... ... ... ... ... ... шаруашылық еншілес /тәуелді/ серіктестіктерге толық басшылық жасап
ықпал етумен қатар, олардың заңды дербестігін сақтауға тиісті. Егер еншілес
/тәуелді/ серіктестіктер ... ... ... шеккен зияны үшін Бас
шаруашылық жауапбермейтіндігі секілді бас шаруашылық зиян ... ... ... олар да ол үшін ... ... Бас ... ... серкітестіктердің табысының өзара ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздарын тексерген
кезде, оларға ұзақ мерзімді түрінде салынған ақша ... ... ... ... анықтау қажет. Дебиторлық
қарызға инвестициялардан тыс ақша ... ... ... ... ... түрінде берілген құндылықтар бойынша есеп айырысулар
жатады.
Аудитор еншілес /тәуелді/ серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың дебиторлық қарыздарының аналитикалық есебінің ... ... жазу ... көп, ірі субъектілерде №280
үлгідегі дебетіндегі мәліметтерінің ... ... және ... есеп ... карточкаларында жүргізілгендігіне көз жеткізіп,
анықтауға тиісті.
Айдың басындағы және аяғындағы қалдықтарының және айлық айналымның
каротчкада ... Бас ... ... тізімдемеге немесе
машинажазбаға қондырылғанына бақылау жүргізіп, ... қоса ... ... ... ... тексереді.
Еншілес /тәуелді/ серіктестіктердің, бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... ... ... есеп ... тізбесінде
3320- «Еншілес ұйымдарға берілетін қысқа мерзімді кредиторлық
берешек»,
3330 – ... және ... ... ... ... ...... және құрылымдық бөлімшелерге қысқа мерзімді
кредиторлық берешек»,
4120- «Еншілес ұйымдарға берілетін ұзақ мерзімді ... ...... және ... ... ұзақ ... ... – «Филиалдарға және құрылымдық ... ұзақ ... ... ... есеп айырысу жүргізетінін ескеру керек.
Еншілес /тәуелді/ серіктестіктерден алынған шикізат, дайын өнім, басқа ... ... құны ... ... және басқадай түрде берілген
тауарлы материалдықтардың құндылықтардың құнына өзара жатқызу туралы ... ... ... хаттамамен танысып, бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... резервтерінің есебінің аудиті. Шаруашылықтың
басшысының ... ... ету ... ... ... ... күмәнді
қарыздар резервтерінің шоттарындағы жинақталған қаржыландыру көзіне жатқызу
арқылы шығысқа шығарып жабады. Демек, күмәнді қарыздар бойынша ... ету ... ... ... ... ... алашақ дебиторлық
қарыздарын есептен шығарып жабу үшін жасалады [25].
Күшіндегі салық жөніндегі заң ... ... ... – бұл ... ... ... нәтижесінде пайда болған және табыс ... ... екі ... ... қайтарылмаған қарыздар деп көрсетілген.
Аудитор есепті ... ... ... ... ... ... ... жасалған күдікті ... ... және ... ... жабу үшін ... талап ету мерзімі өткен дебиторлық қарыздардың баланстан шығарылуын
тесереді.
Күмәнді қарыздар бойынша резервтерді құру, оларды ... және ... ... ... ... үшін ... ... тізбесінде 1290
–«Күмәнді талаптар бойынша резервтер» шотында қарастырылған.
Жасалған резервтің көлемі борышкерлердің ... ... ... ... отырылып, олардың қарызды тұтастай немесе бөліп
төлеу мүмкіндіктерін бағалау ... ... ... ... ... 7210 ... шығыстар» шотын
дебеттеп, 1290 –«Күмәнді талаптар бойынша резервтер» шотын ... деп ... өтеу ... ... ... ... балансынан шығысқа шығарғанда 1290 –«Күмәнді талаптар ... ... ... 1210, 1250,1610 шотының кредитінен көрсетеді.
Күмәнді қарыздарды жабуға жасалған резервтің жұмсалмаған сомасына 7210
шотының дебетіне, 1290 шотының кредитіне қызылдап жазу әдісінің ... ... ... ... ... ... резерв бойынша қалдық тек қана ағымдағы жылғы
күмәнді қарыздар деп танылған дебиторлық қарыздардың сомасынан тұратындығын
тексеру ... ... ... ... ... ... басқада
зияндарын жабуға жұмсалғандығын, егер орын ... ... ... ... жылдың соңында қалған қалдықтың ... ... ... ... ... есебінің аудиті
Дебиторлық қарыздарға аудиторлық тексеру жүргізген кезде ... ... да ... ... ... ерекше назар аударуды талап
етеді. Бұл аталған бап ... ... ... және ... қалдықтары
бухгалтерлік есеп шоттарының тізбесінде қаралған:
1420- «Қосылған құн салығы»,
1250- «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі»,
2150- - «Қызметкерлердің ұзақ мерзімді ... ... ... қысқа мерзімді сыйақылар»,
2170- Алуға ұзақ мерзімді сыйақылар»,
1280- ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді дебиторлық берешек»
Бұл аталған дебиторлық қарыздарды аудитор жеке-жеке ... ... ... ... ... құн ... ... жүргізгенде аудитор
мына мәселелерді анықтап алуға ... ... ... ... мен Бас ... және ... мәліметтерінің сәйкестігін;
- жабдықтаушылар мен мердігерлерден сатып алынған тауарлы-материалдық
құндылықтарды, атқарылған ... мен ... ... үшін ... ... ... ... шоттар бойынша қосылған құнға салынған
салықтың /ҚҚС/ ... ... ... ... ... ... ... жұмысты
көрсетілген қызметі қабылдау/ кіріске алынып, 1420 ... ... ҚҚС ... осы ... ... 3130 ... құн ... дебетінде шот-фактураның негізінде жазылғандығын;
- қоймаға түспеген және кіріске алынбаған материалды құндылықтарды
қабылдау актісі бойынша қабылданбаған, ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша 1420 шоттың
дебетіне жазуларының жазылғандығын.
Аудитор Қазақстан Республикасының Салық Кодексіне сәйкес бухгалтерлік
есепте және салық есебінде есептеу ... ... ... ... ... тиіс.
Есептелген сыйақысының есебінің аудиті. Аудитор 1270- «Алуға арналған
қысқа мерзімді сыйақылар», 2170- «Алуға арналған ұзақ мерзімді ... ... ... ... олар ... ... ... арқылы
жүзеге асырғандығын тексереді. Есептелген сыйақы бойынша дебиторлық
қарыздардың құрылымын ... ... ... ... 1270 ... ... ... тиісті пайыздың үстеме сомасының 6120 – «Дивиденттер
бойынша кірістер» шотының кредитіне ... ... ... 1270 ... дебетінде көрсетілген есептелген сыйақылардың ақша
қаражаттар бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... арналған қысқа мерзімді сыйақылар» шотының аналитикалық
есебінің, займ ... ... ... ... алушылар және т.б.
шаруашылықтар бойынша және уақыттың өтуімен туындаған ... ... ... ... ... ... ... жүргізілгендігін
анықтау қажет [26].
Аудитор басқадай дебиторлық қарыздардың елеулі үлесін құрайтын 1250 ... ... ... ... ... 2150 –
«Қызметкерлердің ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі» шотындағы шаруашылық
операцияларының дұрыс көрсетілгендігін ... баса ... ... ... ... ... және басқа да тұлғалардың дебиторлық қарыздары
туралы ақпараттарының есебін, есеп беруге тиісті әкімшілік, шаруашылық және
операциялаық ... ... ... ... сомалар бойынша
жүргізеді.
Есеп беруге тиісті сома деп шаруашылықтың кассасынан ұсақ шаруашылық
шығындарына /қолма-қол есеп ... ... ... ... ... ... және іс-сапар шығындарына ... ... ... ... айтамыз. Есеп беруге ... есеп ... ... есебін әрбір берілген аванс
бойынша жүргізеді.
Аудитор берілген авансы ... ... оған ... ... ... аванстық есепті бекіткен мәліметтермен жинақ ведомостындағы
жазуларын салыстырып, ... ... ... Ең ... ... ... ... Іс сапар шығындарына берілген аванстар
тәртіп бойынша сол субъектіде жұмыс, ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде бұндай аванстарды жоғары
тұрған ұйымдардың лауазымды тұлғаларына берген жағдайларда кездесіп қалады.
Кейбір ... ... ... мен
қызметкерлерді шаруашылық және ... ... ... ... ... ... үшін жалған аванс беруге жол берілгендігі орын алып ... ... ... ... ... бұйрықты, іссапар куәлігін,
оның мерзімін, барып келу құнын, күшіндегі нормалар бойынша ... ... есеп ... ... ... ... ... қорытынды
есебінің уақтылы тапсырғандығын және пайдаланылмаған қалдық сомасын
өткізгендігін анықтауы керек [27].
Аудитор ... ... ... құжаттарының дұрыстығын, оларға
төленген төлемдердің ... ... ... ... жағдайда қарама-
қарсы тексеру жүргізуді ұсынады. Сонымен қатар, аудитор есеп беруге тиісті
сомалар бойынша ... ... ... ... ... ... есеп беруге тиісті сомаларды алуға құқық
берілген тұлғалардың шеңберінде ... ... ... тұлғаларға берілетін аванстың бекітілген көлемінен
артық берілмегендігін;
бұрынғы алынған аванс сомалары бойынша есеп ... ... ... ... ... ... туралы көрсетілген
соманы бекіткен төрағаның белгісінің бар екендігін;
есеп беруге тиісті сомалары ... ... ... ... көрсетілгендігін.
Кейбір жағдайларда ақша қаражаттарды есеп айырысу кезінде субъектінің
бухгалтерінің өзі сіңіріп кетуі де ықтимал немесе оның белсенділік ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін. Сондықтан аудитордың есеп құралдарын және әдістерін қылмыстық ... ... ... ... тиісті.
Шағын ұйымдардың бухгалтері, әдетте, есепті барлық операциялар бойынша
жүргізеді, ұрлық ... ... ... ... ... ... құжаттарын
дұрыс өңдемейді. Жұмыскерлерге берілген есеп беруге тиісті ... бет ... ... ... ... ... ... да шығындарына
шығысқа шығарылуы мүмкін.
Жұмыскер аванстың қорытынды есебін тапсырғаннан кейін, бухгалтер оның
бет есебіне кредиті боынша ... ... ... ... ... ... ... жасанды қарызы пайда болады.
Бухгалтер іссапар немесе шаруашылық шығындары ретінде есеп беруге
тиісті соманы алуға, өз ... ... ... жазып, ондағы көрсетілген
соманы алуы мүмкін. Бухгалтерияға түскен кассалық қорытынды есепті ... ... ... бухгалтердің атында жазылған шығыс ордері
көрсетіліп, алған ... ... бет ... ... ... ... бет ... көрсетеді. Нәтижесінде осы жұмыскермен
есеп айырысу жабылады.
Аудитор ... ... ... өндіру бойынша есеп айырысуды мұқият
тексеріп, жетіспеушіліктер және ... ... есеп ... ... кем шыққан және жоғалған жағдайда қарау ... ... ... ... оларды қалай өндірудің қамтамасыз
етілгендігін және т.б. ... ... ... кем ... және
жоғалғандарын өндіріс шығындарына немесе ... ... ... ... фактілерін зерттеуге баса назар аударуы керек
[27].
Күшіндегі заң актілеріне сәйкес табиғи кему ... ... ... ... ... тұлғалардың мойындарына апарады.
Табиғи кему нормасының көлеміндегі кем ... ... ... ... ... ғана ... шығындарына шығысқа шығаруы
мүмкін. Тәжірибеде /әсіресе ... ... ... ... кему ... көлеміндегі материалды құндылықтарды түгендеу
жүргізбей-ақ ... ... ... заң ... бұзу ... ... кем шыққан, талан-таражға салынған және ұрланған құндылықтар
құны толығымен кінәлі тұлғалардың мойнына апарылғандығын, ақша қаражаттарын
және материалды ... ... ... ... ... ... және түгендеу кезінде анықталған кем ... ... ... ... ... тұлғаларының мойнына алып, кем
шыққан материалды құндылықтарды ... ... ... ... және негізділігін тексеруге міндетті.
Аудитор, сондай-ақ шаруашылықтың жұмыскерлеріне несиеге сатылған
тауар және ... да ... үшін ... ... ... ... ... жүргізілуін тексеруге тиісті. Бұндай есеп айырысулар үшін
1250 «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» ... ... ... ... Бұл ... шоттар бойынша аналитикалық есеп
субъектінің жұмыскерлері бойынша жүргізіледі.
Аудитор алынуға тиісті жалгерлік міндеттеме, бюджетке және ... ... ... ... ... ... мердігерлерге,
тасымалдау ұйымдарына және ... да ... ... ... табиғи кему нормасынан жоғары кем ... ... ... ... ... үшін үстемелер, және
сондай-ақ меншіктік акциялардың номиналды құнынан, стаылу құнының ... ... ... шағым-талап сомасы көрсетілген ... ... ... шағым-талап бойынша есеп айырысуға байланысты мына
мәселелерді анықтауға тиісті:
- құжаттардың ерекшеліктерін, уақтылы және дұрыс ... ... ету ... ... ... ... ... жасыру үшін қолданылуы мүмкін, өйткені шағым талапта көрсетілген
соманы төлеуден бас тартқан кезде шеккен зиян ... ... ... ... ... ... ... негізділігін. Шағым
талап қанағаттандырылған жағдайда субъектінің ... ... ... үшін
кінәлі тұлғаларын анықтау ... ... ... ... ... ... ... құндылықтардың құнын өндіруге
байланысты қолданылған шараларға орай тексеру жүргізеді;
- 1280,2180 шоттың «Шағым талап бойынша есеп айырысу» ... ... ... корреспонденцияларының дұрыс жасалғандығын;
- аналитикалық есеп жүргізудің дұрыстығын, ол аналитикалық есеп
жазуларының №8 журнал-ордеріне, Бас ... және ... ... әрбір дебитор және жеке шағым талаптар бойынша жүргізілуге тиісті.
Аудитор кем шыққандығы және ... ... ... ... ... ... ... және
бүлінгендігі туралы материалдарының сапасыз немесе уақтылы тапсырылмауының
салдарынан тергеу немесе сот ... ... бас ... ... ондай фактінің орын алмағандығын мұқият тексеруге
міндетті.
Басқадай дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... ала төлемсіз
босатылған материалдық құндылықтар, өткізілмеген арнайы жұмыс киімдер үшін
және т.б ... ... , ... ... ... ... ... есеп айырысу жағдайын зерттегенде, қарыздарының уақытылы
қайтарылмауы, ... ... есеп ... ... ... қойылмағандығынан туындауы мүмкін екендігіне назар аударуы ... ... есеп ... ... және синтетикалық
есептеу уақтылы және дұрыс көрсетілуіне баса назар аударуды қажет етеді.
Өйткені дебиторлық ... ... да ... ... ... оның ... талап ету мерзімі өтіп ... ... ... емес
қарыздар болуы да мүмкін.
Дебиторлық қарыздардың қатарына «Берілген аванстар» бабы да ... есеп ... ... сәйкес субъект жабдықтаушылардан келешекте
түсетін ... ... ... ... ... ... үшін ... беруі мүмкін. Келешекте түсетін тауарлы
материалдық құндылықтарға немесе жұмыс орындауға, сондай-ақ ... ... ... ... ... және жұмысты төлеу бойынша
берілген аванстардың ... ... ... 1610 «Берілген қысқа
мерзімді аванстар», 2910 «Берілген ұзақ мерзімді аванстар» шоттары қаралған
[28].
1610 «Берілген қысқа ... ... 2910 ... ұзақ ... ... ... аналитикалық есеп әрбір дебитор ... ... ... ... есеп ... ... ... олардың аталған шоттарда көрсетілген ... ... Бұл ... тексеру нысаны болып тек бухгалтерлік жазулар ғана
емес, ... ... ... және мердігерлермен жасалған шарттар
да қызмет етеді. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... болу ... және кінәлі тұлғаларына назар аударады. Қарыздарды
нақты деп, егер ол ... ... ... есеп ... ... ... жағдайында айтамыз.
Аудитор шаруашылықтың балансында көрсетілген дебиторлық қарыздардың
нақтылығын анықтап, ... ... ... оның ... ... оның құнының нақтылығына баға беруге, дебиторлық ... болу ... ... ... бұл ... ... және ... жолдарын анықтауға міндетті.
Шаруашылықтың қаржылық жағдайына, тіркелген дебиторлық қарыздардың өзі
ғана емес, оның көлемі, қозғалысы және ... әсер ... атап өту ... бұл ... ... болу ... ... қарыздардың пайда
болуын, шаруашылық қызметіндегі қолма-қол есеп айырысу жүйесі ... ... ... ... ... ... үрдіс болып табылады.
Дебиторлық қарыздардың пайда болуы есеп айырысу тәртібін бұзудың
нәтижесінде туындайтын және ... ... ... ... ... ... ... меншіктік қаржы деп санауға болмайды.
Өйткені, оның бөлігі банк несиесінің объектісінің қызметін ... ... ... әсер ... қарыздарды қалыпты және сенімді ақтамаған деп ... ... ... ... есеп айырысу құжаттарындағы төлеу
мерзімі біткен ... ... ... ... өндіру бойынша
қарыздар жатады. Сенімді ақтамаған дебиторлық қарыздар айналым құралдарының
заңсыз алшақтату және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... ақтамаған қарыздардың себептерін анықтауға
ұмтылуы тиіс.
Аудитор дебиторлық қарыздардың құрамымен және ... ... ... оның ... құны жөнінде баға беруі қажет. Өйткені
барлық дебиторлық қарыздардың түгелдей ... ... ... ... бұрынғы тәжірибенің және ... ... ... ... ... тәуекелділік, бұрынғы тәжірибе
болашақтағы зиянды есептеуге әлсіз болуы ... ... ... ... ... ... ... күткендігіден шеккен зиян
едәуір жоғары болуы да ықтимал.
Аудтордан дебиторлық қарыздардың нақтылығын ... ... ... ... ... ... ... білу талап етіледі.
Қайтарылмайтын қарыздардың пайыныз есептеп шығару ... ... ... бойынша жүргізіледі.Қайтарылмайтын қарыздың өсу ... ... үшін ... ... ... ... немесе бірнеше басты қарызгерлерге қайтарылмайтын дебиторлық
қарыздың қанша пайызы келетініне /бұл пайыздар ... ... ... ... ... қарыздарын төлемеген жағдайда
шаруашылықтың қаржылық жағдайына тигізген әсеріне;
дебиторлық қарыздардың ... болу ... ... ... ... ... ... ұзартылған ескі вексельдердің
үлесіне;
тұтынушының пайдасына шегерімдер, жеңілдіктер жасаудың және басқа да
жағдайлардың ... ... оның ... ... ... сондай-ақ дебиторлық қарыздардың көрсеткіштерінің сапасын
және өтімділігін зерттеуі ... деп ... ... болу ... ... ... ... алыну мүмкіндігін айтамыз. Тәжірибелердің нәтижесіне жүгінсек,
дебиторлық қарыздардың пайда болу ... ... ... сайын қашқақтай
түссе. өндіру мүмкіндігі соншаықты төмендей береді.
Дебиторлық қарыздардың қайтарылуын сипаттау үшін, оларды пайда болу
мерзімі бойынша ... ... ... ... ... ... да ... пайда болу
мерзімдерінің қабылдануы мүмкін. Бұндай ақпараттардың ұзақ мерзімге ... ... ... өсу ... сондай-ақ төлеу қабілеттілігі төмен
төлеушілердің қатарынан өте жиі кездесетін нақты ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші айналымдылығы болып
табылады. Дебиторлық қарыздардың өтімділік көрсеткіштері, ... ... ... ... ... яғни бұл да сол
айналымдылығы. Демек, дебиторлық қарыздың сапалық және өтімділік ... ... ... ... ... ... сатылған өнімнен
/жұмыс, қызмет/ табыстың /түсімнің/ ... ... ... ... ... ... ... есептеліп шығарылады [29]:
К = Т / Д
Бұнда : К – дебиторлық қарыздардың ... ... - ... ... ... / сатудан табыс;
Д – орташа дебиторлық қарыз. Бұл ... ... ... рет ... ... айналатынын және түсетінін
көрсетеді.
Дебиторлық ... да ... ... ... ... мүмкін. Бұл
көрсеткіш, оны қайтару үшін қажетті күндерінің ... ... ... ... ... күнінің санының қатынасы ретінде есептеліп
шығарылады:
Да = Кұ / Т/Д/ ... Да = Кұ / Дс / Т ... Дс – ... ... орташа дебиторлық қарыздар сомасы,
Т - өнім /жұмыс, қызмет/ сатудан табыс;
Кұ – кезеңнің ұзақтығы
Дебиторлық қарызды өтеу кезеңі
Тбө = 365 / ... ... ... үлес ... = КБае / ... ДБб – баланс бойынша дебиторлық берешек
Аудитор кезеңнің ... ... ... ең соңғы
мәліметтеріне назар аударады. ... ... ... ... кезеңдердің сала бойынша орташа ... ... ... Нақты айналымның ... ... ... ... ... ... алушылардың уақытылы төлеу ... ... ... ... ... ... ... қайтаруды талап етудің нашар жүргізілгендігінің, ... ... ... ... бұл ... ... ... сатып алушының қаржысының тапшылығының салдарынан болуы мүмкін.
Бірінші салдардың шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... қарыздардың сапасымен және өтімділігімен
тығыз байланысты.
Қорытынды
Өтпелі кезеңнің қиындықтары, әлемдік және аймақтық дағдарыстар, ... ... және ... өндіріс саласындағы экономикалық
жүргізуші субъектілердің өнімін өткізу көлемінің өсу қарқынын дебиторлық
қарыздардың өсу ... ... ... ... ... бұл олардың қаржылық
жағдайын нашарлатты, үнемі төленбеген төлемдерге және тағы басқа жағымсыз
құбылыстарға әкелді.
Белгіленген ... жету – ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерінің ... ... мен ... ... ішкі ... жүйелерін
реформалаудың қалаушы принциптері мен тұжырымдамаларына негізделуі тиіс.
«Юникс» ЖШС дебиторлық қарыздарының есебiн және ... ... ... ... жасауға болады.
Бухгалтерлiк есеп Қазақстан Республикасының “Бухгалтерлiк есеп туралы”
заңына, бухгалтерлiк есеп стандарттарына және ... есеп ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың есебi,
соның ішінде дебиторлық қарыздар есебі жоғары деңгейде ұйымдастырылған ... ... ... ... нарығының, банктік және сақтандыру ісінің,
инвестициялық қызметтің белсендетуіне бағытталған ... ... ... қазақстандық есеп жүйесінің халықаралық есеп беру
стандарттарына көшу туралы шешім қабылданды. «Юникс» ЖШС бұл ... ... 1 ... ... ... алынуда.
Халықаралық есеп стандарттары бойынша құрастырылған есеп беру бірінші
кезекте пайдаланушыларға бағытталады. ... есеп ... ... бағытталады делінгенмен, іс жүзінде қаржылық есеп ... ... ... үшін ... есеп беру ... көшу тек қана есептік
қызметкерлерге қатысты ... ... есеп беру ... ... ... ... мәліметтерін өзгертіп қоймай, бүкіл
экономикаға өз әсерін ... ... ел ... ... ... ... ... жаңа
кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес ... ... мен рөлі арта ... ... ... ... ... жұмысы толығымен халықаралық қаржылық есеп беру талаптарына сай ХҚЕС
-на 2006 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп операцияларын ... ... ... ... ... ... қаржы
жағдайын бағалау, шврувшылық қызметінің үздіксіздігін қамтамасыз ету,
материалды активтерді бағалау мен ... ... таза ... ... ... ... ... дәрежедегі икемді есеп ақпараттарын
қалыатастыру болып табылады.
Ресми түрде «Юникс» ... есеп ... мына ... ... ... Республикасы заң актілерінің бухгалтерлік есеп жүйесіне
тән өзгеріске түсуіне;
- Қазақстан Республикасы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... Заңды тұлғалардың қайта құрылуына ... ... ... ... ... иесі мен жаңа ... ... басшылардың өзгеруіне;
- Активтер, меншікті капитал, міндеттемелер, шаруашылық нәтижесі және
қаржы нәтижесі шеңберіндегі шеруашылық ... ... ... ... Қаржы құралдары, оның ішінде дебиторлық берешек және ... ... ... ... ... ... Кейінгі қалдырылған салықтар (12-ХҚЕС);
- Резервтер (37-ХҚЕС);
- НҚ мен ... емес ... ... ... ... ... Сыйақы бойынша міндеттемелер (19-ХҚЕС).
Қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... тек қана ... ... ғана ... болмай, еліміздегі ... ... ... ... ... ... жөн. Біздер бір
жағынан халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары мазмұнын, ... ... ... есеп ... ... ... ... отандық
бухгалтерлік есеп мәселеріне баса назар аударуымыз керек.
Отандық бухгалтерлік есепті жетілдіру үшін ары ... ... және ... ... қолайлы үйлесімді бағытқа салу үшін төмендегі шараларды іске
асырған жөн:
- ... ... ... ... барынша қарапайым және
сенімді түрде көрсету:
- мүмкіндікке қарай ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы мен салыстыру кезінде ұзақ
мерзімді нарықтық қатынастарды шетелдік ... ... ... ... және ... қарыздар объектісі бойынша есеп саясатын
жасау үшін мына әдістерді: күмәнді қарыздар ... ... ... ... ... ... көрсетілген қызметтер көлемінен пайыз құру,
шоттарды ... ... ... ... ... ... өз ... мен тауарларын жөнелтілген өнімдер т.б. үшін
ақшаның түсінетіндігіне толық сенім білдіре алмай тәуекелшілікке түсуі ... ... ... ұйымдар дайын өнімдері (тауарлар, жұмыстар,
қызметтер) сату ... ... ... ... жабу ... ... Күмәнді қарыздарға белгіленген мерзімде ... және ... ... ... ... ... қарыздарды жабу үшін резерв сомасын есептеуге екі түрлі
қолданылады.
Біріншісі, сатылған ... ... ... ... ... көлеміне қарай пропорциональды пайыз құру әдісі бойынша
өткен кезеңдегі берешектер қарызын талдау ... және ... ... ... ... жалпы берешектер қарызының ... ... ... ... ... ... ... қарай төлеу әдісі бойынша берешектер
қарызын жабу дәрежесіне ... ... ... ... ... бойынша болжау пайызын шығару арқылы шоттардағы сомалар ... ... ... ... С.Б. Қаржылық есеп (оқулық). Алматы 2007ж
2. Ә.Әбдіманапов «Бухгалтерлік және ... есеп ... ... ... ... Р., ... Б. «Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік
есепті ұйымдастыру». Оқу құралы, Алматы, 2006
4. Толпаков Ж.С. Бухгалтерский учет (учебник) Караганда 2004г
5. Назарова В.Л. ... ... ... ... ... ... 2005ж.
6. В.В. Радостовец «Бухгалтерский учет на предприятиях», ... ... МФ РК от ... г. № 185. Об ... типового плана
счетов бухгалтерского учета. ББ, №30, июль 2007 .- 49 с.
Мырзалиев Б.С., ... Р.С. ... ... ... (практикум). Алматы 2006ж
8. В.В. Радостовец «Теория и отраслевые особенности ... ... ... ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» туралы
Заңы 28.02.2007ж.
9. Салина А.П. «Принципы бухгалтерского ... ... ...
Алматы: Экономика 2003г
10. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева
А.Ә.«Қаржылық есеп» ... ... ... ... В.К. Финансовый и управленческий ... ... ... ... ... И.А. Дымова «Международные стандарты ... ... ... ... В.Л. ... учет хозяйствующих
субъектов.Учебник/Под ред. Н.К. Мамырова – Изд. 2-е ... ... ... ... ... X. ... Д.Колдуэли «Принципы бухгалтерского учета»
Москва «Финансы и статистика» 1999г.
15. Международные стандарты финансовой ...... ... 512 ... ... К.Ш., ... Э.Т., ... Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау/оқу құралы.-Алматы:экономика.2001ж
17. Рахимбекова Р.М., Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж., ... ... учет на ... ... ... ... ... К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаев З.К. «Аудит ... ... ... ... ... ... ... 1998г
19. Дюсембаев К.Ш. Теория аудит: Учебник. – Алматы: ... ... ... К.Ш. и др. ... и анализ финансовой отчетности:
Учебн.пособие. – Алматы: Каржы каражат, 1998
21. Ержанов М.С. ... и ... ...... Гылым, 1994
22. Ковалева О.В. ... учет и ... ... ... Ростов-на-Дону 2000г
Положения (стандарты) аудита. – Алматы: Каржы-Каражат. 1999
23. Абленов Д.О ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерского учета, методические
рекомендации, генеральный план счетов» ; Алматы «Раритет» 2000г.
25. Тайгашинова К.Т., ... Д.Д. ... ... бухгалтерского учета в современных условиях. Алматы,
2000.
26. Терехов А.А. Аудит. – М.: ... и ... ... ... А.Д., Суйц В.П. ... Учебн.пособие. – М.: ИНФРА – М.,
1999
-----------------------
Шот-фактура
Накладной
Төлем тапсырмасы
Шығыс кассалық ... ... ... ... және ... бойынша №8 ведомость
Дебеті және кредиті бойынша №8 ... ... ... ... ... ... ... ордері
Кіріс кассалық ордері
Аванстық есеп
1250 шотының дебеті және кредиті бойынша №7 ... ... ... ... ... көрсету
Жанама
Қосалқы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Дебиторлық берешекті басқарудың теориялық негіздері . «Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау14 бет
АО «Ютекс» бойынша есеп беру35 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Дебиторлық берешектер және олардың есебі25 бет
Дебиторлық борыштардың аудиті52 бет
Дебиторлық борыштардың есебiн ұйымдастыру28 бет
Дебиторлық борыштың бухгалтерлік есебі69 бет
Дебиторлық және кредиторлық есептің аудиті63 бет
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысу есебі және аудиті Темір ЖШС үлгісінде70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь