Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталығы

Кіріспе
5
1. Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтарының
қазіргі жағдайы және оларға ретроспективалық шолу
6
1.1 Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының заманауи қалыптасқан жағдайына шолу және олардың ерекшеліктері
6
1.2 Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарын құрудың негізгі принциптері
15
1.3 Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарындағы
қолданыстағы негізгі технологиялар
20
2. Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталығының
жұмыс орындары мен бағдарламалық қамтамалары
36
2.1 Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының
бағдарламалық платформасы
36
2.2 Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарындағы
қолданыстағы бағдарламалық қамтамалар
41
2.3 Ақпараттық ресурс орталығының бағдарламалық қамтамасы және олардан пайдалану нұсқаулығы
43
Қорытынды
55
Әдебиеттер 56
Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының автоматтандырылған жүйелерінің (КАРО АЖ) заманауи электрондық кітапханалардың негізінде жасақталуы тек қана ақпарат сақтау қоймалары ретінде ғана емес, олар сонымен қатар, қоғамның өркендеу дәрежесінің негізгі сапалық көрсеткіштері болып табылады. Себебі, кітапхана жүйесі ғылым мен білімінің дерек көздерінің бірі және бірегейі болғандықтан, ғылыми-техникалық, әлеуметтік прогресс элементтері негізгілерінен саналады. Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының автоматтандырылған жүйелерінің негізін құрайтын кітапханаларды ақпараттандыру ісі мемлекет пен қоғамның ақпараттандыру саласындағы кезе күттірмейтін мәселелері қатарында болып, бүгінгі ақпараттар тасқыны заманында, өзінің өзектілігімен ерекшеленеді [12,13].
1. АБИС ИРБИС-64, Техническая документация, М.:ГПНТБ России, 2009. 399с
2. Адамовский Д.В. Новейшие автоматизированные библиотечные системы России [Текст] /Д.В. Адамовский. - СПб. , 2007
3. Белов В.Ю. Структурная организация типового программного обеспечения информационно-образовательной среды ОО //Телематика-2002. Тр. Всеросс. науч.-методич. конф. – СПб.: СПбГИТМО, ГНИИ ИТТ «Информика», 2002.
4. Беляева И.Р., Самойлова Л.И. Библиотека вуза - центр распространения знаний, духовного и интеллектуального общения [Текст] /И.Р. Беляева// Университетская книга. -2006.-№6.-С.31-34
5. Воройский Ф.С. Основы проектирования автоматизированных библиотечно-информационных систем. М.: ГПНТБ России, 2002. 389 с.
6. Джулия Келли. Access 2003. Самоучитель-СПб: Питер.-2009 г.-336с.
7. Дженнингс Р. Ms Access 2003. СПб: BHV-Санкт-Питербург.-2009 г.-270с Манцивода А.В., Романова О.А. Образовательные порталы, стандарты и открытый код //Научный сервис в сети Интернет: Матер. Всеросс. научн. конф. – М., 2002 (http://agora.guru.ru/abrau2002/).
8. Манцивода А.В., Малых А.А., Петухин В.А.. Электронные учебные материалы: стандарты и решения //Телематика - 2002. Тр. Всеросс. науч.-методич. конф. – СПб.: СПбГИТМО, ГНИИ ИТТ «Информика», 2002.
9. Основы открытого образования. – Т. 1. /Отв. ред. В.И.Солдаткин. – Российский государственный институт открытого образования. – М.: НИИЦ РАО, 2002.
10. Раҳматуллаев М.А. Информационные технологии в библиотеках: Методическое пособие по разработке проектов с использованием новых информационных технологий в библиотеках. – Т., 2003. - 272 с.
11. Рахматуллаев М.А. Информационные технологии в библиотеках. Методическое пособие по разработке проектов с использованием новых информационных технологий. Монография. Ташкент. 2003. изд. Национальная библиотека. Переиздано в Бишкек. 2004. 272 стр.
        
        АННОТАЦИЯ
Tezde kütüphane süreçleri bilgi ve kütüphane hizmetleri, elektronik
kütüphaneler, hem de yerel alan ağları ... ... ... sunmayı temel otomasyon için bilgi ve kaynak ... bir otomatik sistem ... ... çalışma ve uzaktan
hizmetsisteminde. Sistem veriyor ... katalog ( MARC formatı ... ) ve e -kitap, kitap, dergi, referans ve ... ... metin veri ... ve ... ve işleme. İşleme ve ... ders kitapları, dergiler, makaleler, notlar ve haritacılık
materyalleri, ses ve video dahil olmak üzere ... her türlü, ... ... ... ... oluşumu, Internet üzerinden
elektronik kütüphane kaynaklarına uzaktan ... Web 2.0, ... ... 2.0 , vb ) ileri bilgi ... ... ... работе рассмотрена ... ... ... системы информационно-ресурсных центров, предназначенных
для автоматизации основных библиотечных процессов ... ... ... ... ... а ... ... электронными ресурсами как в локальных сетях, так
и в системе дистанционного обслуживания. Система позволяет: формировать ... ... ...... MARC и DUBLIN Core) ... баз ... ... учебников, книг, периодических
изданий, справочно-методической литературы и др.; обработать и ... ... ... ... книги, учебники, ... ... ... и ... ... и ... и т.д.;
формировать статистической информации по ... ... ... ... к электронным библиотечным ресурсам через интернет и
поддержку передовых информационных технологий (Web 2.0, Cloud ... 2.0 и ... the thesis work the ... for creating a ... ... system
of information and resource centers for basic automation of library
processes ... and library ... ... libraries, as well
as providing users with electronic resources in local area ... and ... system of remote service . The system allows the ... ... of ... catalogs (MARC format and DUBLIN Core) and full-
text databases of e-books, books, ... ... and ... and others. Processing and ... of any kinds ... ... books, ... ... ... notes and
cartographic materials, audio and video, etc. ... of ... on various grounds, the ... of remote access ... library resources through the Internet, support for ... ... (Web 2.0, Cloud ... Library 2.0, etc.).
МАЗМҰНЫ
|Кіріспе |5 ... ... ... ... |6 ... ... және ... ... шолу | ... ... ... ресурс орталықтарының заманауи |6 |
| ... ... шолу және ... ... | ... |Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарын құрудың негізгі |15 |
| ... | ... ... ... ресурс орталықтарындағы |20 |
| ... ... ... | ... ... ... ... |36 ... ... мен ... ... | ... |Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының |36 |
| ... ... | ... |Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарындағы |41 |
| ... ... ... | ... |Ақпараттық ресурс орталығының бағдарламалық қамтамасы және |43 |
| |олардан пайдалану ... | ... |55 ... |56 ... СІЛТЕМЕЛЕР
Диплом жұмысын орындау барысында келесі нормативтік
құжаттарға сілтемелер жасалынған:
• Қазақстан ... ... ... ... ҚП ХҚТУ-4.2.3-2009 Құжаттаманы басқару;
• ҚП ХҚТУ-4.2.4-2009 Жазбаларды басқару;
• УС-ХҚТУ-022-2013 Мамандықтар мен пәндердің оқу-әдістемелік кешендерінің
құрылымы, мазмұны, дайындау және бекіту ... ... ... ... ... беру ... ... әзірлеу ережесі;
• ЖН-СМЖ-065-2013 Мамандықтың негізгі оқу жоспарын дайындау.
АНЫҚТАМАЛАР
Диплом жұмысында төмендегі анықтамалар қолданылды:
Ақпараттық ресурстар  — кітапханалар, ... ... ... және ... да ... жүйелерде жеке құжаттар немесе
олардың жиымдары түрінде шоғырланған мағлұматтар жиынтығы.
Ақпараттық-ресурстар ...... ... профессор-
оқытушылар қауымы, ғылыми және т.б. ... мен ... ... сақталған ғылыми-білімдік және мәдени мұралар бойынша
оқырмандарды қажетті әдебиеттер, басылымдар және т.б. ... ... ... ... ақпараттық қызмет көрсету үдерісін қамтамасыз ету
жүйесін айтамыз.
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
Диплом ... ... ... ... АЖО – ... ... орындары;
• АРО – Ақпараттық-ресурстар орталығы;
• АРО АЖ – АРО автоматтандырылған жүйесі;
• КАРО АЖ – Корпоратив АРО ... МҚБЖ МS Aссess – ... Access ... қорын басқару жүйесі;
• ҚР МЖМБС - ҚР ... ... ... білім стандарты;
• УЕ – университет ережесі;
• ЭК – Электрондық каталогтар;
Кіріспе
Корпоратив ... ... ... ... (КАРО АЖ) заманауи электрондық ... ... тек қана ... ... ... ... ғана емес, олар
сонымен қатар, қоғамның өркендеу дәрежесінің негізгі сапалық көрсеткіштері
болып ... ... ... ... ғылым мен білімінің дерек
көздерінің бірі және ... ... ... ... ... негізгілерінен саналады. Корпоратив ақпараттық ресурс
орталықтарының автоматтандырылған жүйелерінің ... ... ... ісі ... пен ... ақпараттандыру
саласындағы кезе күттірмейтін мәселелері қатарында болып, бүгінгі
ақпараттар ... ... ... өзектілігімен ерекшеленеді [12,13].
Бұл қойылған мәселенің негізгі аспектілері – технологиялық ... ... бір ... ... ... ... тәжірибеде тиімді қолдану үдерістері болып саналады [10].
Айтылған проблемалардың барлығы көптеген білім, ... ... ... ... және тағы ... ... ... болып, осы
салада бірнеше ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... өнімдері саналады.
Автоматтандырылған басқару жүйесінің негізгі құрылу принциптері мен
функцияларын кітапхана ... ... ... ... мен ... арқылы пайдалану – кітапхана
ісінің негізгі маңызды факторы ... жаңа ... ... ... ... орталықтарының автоматтандырылған жүйелері
қызметіне енгізуге алып келді.
Кітапханалық-библиографиялық процессті автоматтандырудың сәтсіздікке
ұшырауы көбінесе, ... ... осы ... қажетті арнайы
білімдерінің жеткілікті дәрежеде болмай, көптеген кітапхана ... ... жаңа ... технологиялардың заманауи түрлерін қалай
және қандай жағдайда тиімді қолдану керек деген сұрақтарға ... ... ... бере ... болып тұр.
Корпоратив ақпараттық ресурс орталығының автоматтандырылған жүйесін
жобалау процесінде келесі мәселелер: ақпараттық ресурстарға тез және ... ... ... ... ... ... ... пайдаланушыға жеткізу; пайдаланушылардың ақпараттық технологиялар мен
инновациялар туралы ақпараттық қажеттіліктерін анықтау және ... ... ... және ... ... ... ... журнал, газет, бейнематериалдар және т.б.); ақпараттық
ресурстар өзіндік банкін жинақтау; қажетті ... ... ... ... ... ... ... (аралық)
қызметтер көрсету қарастырылып, жұмыс орындарын автоматтандыру ... ... ... күттірмейтін өзекті мәселелер қатарында.
1. Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтарының
қазіргі жағдайы және оларға ретроспективалық шолу
1. Корпоратив ақпараттық ... ... ... ... шолу және ... ерекшеліктері
Бағдарламалық қамтамасыздандыру автоматтандырылған ақпараттық ресурс
орталықтарының құрамдас бөліктері ретінде маңыздыларының бірі болып
саналады. Бағдарламалық қамтамасыздандыру құрал-жабдықтарынсыз ... ... ... жоқ, ... олар жай ғана ... өнім ... болады. Ал мәліметтер базасынсыз электрондық
каталогтарды жасау да, соған орай қажетті ақпараттарды іздестіруді жүргізу
де ... ... ... кез келген пәндік саладағы компьютерлік бағдарламаларды
жасау кезінде ... мен ... ... ... ... ғана
емес, сонымен бірге пәндік саланың өзіне де кәсіпқойлықтың жоғары деңгейі
қажет етіледі. ... ... ... ... кең ... ... бірі
– корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының автоматтандырылған жүйесі
бағдарламалық қамтамаларын жасаудың күрделілігін тиісті дәрежеде
бағаламалау болып табылады. Көптеген ұйымдар (университеттер, кітапханалар,
ғылыми зерттеу және ... ... ... жеке ... жасайды. Соған орай, бәрінен бұрын, олар мынадай келесі
қателіктерге жол береді: Корпоративтік АЖ жасаудың тәжірибесі мен ... ... ... ... ... ... жүйенің
мәліметтер базасы құрылымдарын жасау кезінде библиографиялық ақпараттарды
ұсынудың халықаралық форматтарына сүйенбейді; Корпоратив АЖ білікті
кітапханашылардың белсенділікпен тартылуынсыз және ... ... ... ... тыс ... көрсеткендей, кітапханалық іс, библиографиялық ақпараттарды
ұсынудың заманауи форматтарынсыз, кітапхана жүйесін басқару жүйелерінсіз
өмір ... ... ... ... ... ... ... емес [12].
Егер, автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтарын күрделі
бағдарламалық-техникалық кешен ретінде қарастырсақ, онда, әдетте, оны
модулдер жиынтығы және автоматтандырылған жұмысшы ... (АЖО) ... ... ... ... маңызды АЖО мамандандырылған
бағдарламалық қамтамасыздандыру болып табылады, өйткені, олардағы
техникалық ... ... ... ... ... ... келген басқа автоматтандырылған жүйелерде пайдаланылады.
Автоматтандырылған ақпараттық ресурс ... АЖО ... ... ... ... [16]: ... ... «Абонемент» және (немесе) «Оқырман»; «Кітап беруші».
Сонымен қатар, ... ... ... ... басқа да
АЖО кіріктіре алады.
«Әкімгер» АЖО – бұл маманның бағдарламалық-техникалық кешені, оның
басты функциясы жалпы жүйелік міндеттерді (диспетчерлеу, ... ... ... ... ... және ... ... өзекті
жағдайдағы жалпы мәліметтер базасын мазмұндау және т.с.с.) орындау болып
табылады. Негізінен, мұндай АЖО мен КАРО АЖ ... да, ... ... ... ... ... маман жұмыс істейді.
«Каталогтаушы» АЖО – бұл электронды каталогтарды қалыптастыруға,
кітапханалық ақпараттарды ұсынатын халықаралық форматтарға сәйкес
мәліметтерді ендіруге, мәліметтер базасын түзетуге және толықтыруға
байланысты ... ... ... ... ... ... АЖО ... біртұтас бір
желіге біріктірілген, ондай каталогтарды қалыптастыруға мамандандырылған
кітапханашылар отырады.
«Комплектілеуші» АЖО – бұл ... ... ... маманның бағдарламалық-техникалық кешені.
«Абонемент» АЖО және (немесе) «Оқырман» АЖО – бұл оқырмандарға және
кітапхана қызметкерлеріне қызмет көрсету үшін арналған, ... ... ... ... автоматтандырылған іздестірулерді
жүргізуіне мүмкіндік беретін бағдарламалық-техникалық кешен. Әдетте,
іздестіру (авторы, тақырыбы, шыққан мерзімі және т.б.) ... ... ... шектеулердегі түйінді сөздері және т.б. бойынша жүргізіледі.
Маңызды нақтылайтын сауалдарды шығаруға, ... ... ... ... ... табуға мүмкіндік жасайтын «Және», «немесе» қисынды
операцияларын пайдалануға болады.
«Кітап беруші» АЖО – бұл ... беру ... ... ... сәйкес кітапхана оқырмандарына әдебиеттерді беру қызметін
орындайтын маманның бағдарламалық-техникалық кешені.
Кейбір корпоративтік АЖ мерзімді басылымдар қорын жинақтауды
(комплектілеуді) және олардың дер ... ... ... ... ... арналған «Мерзімді баспасөз» АЖО кіріктіреді.
КАРО АЖ бағдарламамен қамтамасыздандыру бірінші кезекте төмендегі
негізгі функцияларды жүзеге ... ... ... ... ... өңдеу, сақтау, оларды жазбалардың және олардың
үйлесімділігінің кез ... ... ... ... ... және ... қолдау, тақырыптық іздестіру кезінде оларда
тіркелген іздестіру белгілері арасындағы мағыналық қарым-қатынастарды
пайдалану, тізімдер түріндегі материалдарды, библиографиялық және
фактографиялық, қандай да бір жіктеулер мен ... ... ... ... іріктеу; басылымның даналық (саны) қамтылуы туралы
мәліметтерді шығару, оқырмандардың ... ... ... тікелей ЭК жұмыс істеу кезінде сақтау бірліктері арқылы
оқырмандар тапсырыстарын жүзеге асыру; сақтау бірлігін беруді және
қайтаруды олардың тұрған жері және ... ... ... ... оқырман формулярындағы мәліметтер туралы бір
мезгілде қатар жазу (тіркеу); жеке авторлар мен ұжымдар туралы ... ... ... ... қолдау; қолданушыға қиындықтар
тудыратын жағдайлар үшін анықтамалық мәліметтердің болуы; тапсырыс берілген
құжаттар туралы жазбаларды ендіру және олардың кітапханаға түсуін есепке
алу; іздестіру нәтижелерін ... ... ... және принтерден
шығарып беру; мәтіндік файлдардан мәліметтерді салу (жүктеу) және мәтіндік
файлдардағы мәліметтер базасынан жазбаларды алу ... ... ... жетімділіктен мәліметтер базасын қорғау; апатты оқиғалар жағдайларында
мәліметтер базасын қалпына келтіру.
КАРО АЖ келесі түрдегі: кестелік, мәтіндік, әмбебап және арнайы
қабықшалар ... ... ... жүйесі), сондай-ақ жалпы жағдайдағы
кітапханалар автоматтандырылған жүйелерді басқаруды ... ... ... да ... бағдарламалар пайдаланылады. Яғни, кітапханадағы
қолданылған бағдарламалық-техникалық кешендер жеке кітапханалық процестерді
автоматтандыруға ғана емес, сонымен қатар әкімшілік-басқару, ... және ... да ... ... қызметтерге бағдарлануы
тиіс. Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтары, сонымен ... ... ... ... ... жүйесі де болып
табылады.
Д.Архипов корпоративтік АЖ тән келесі төмендегі жалпы белгілерді бөліп
қарастырады: корпоративтік АЖ әмбебап ... ... ... ... ... ... ... сәйкестіктегі кітапхана
қолданушыларына ақпараттарды ұсынуды қамтамасыз етеді; отандық та, шетелдік
те қолданушылар үшін әр түрлі автоматтандырылған ... ... ... сәйкестікті қамтамасыз етеді; құжаттар мен
абоненттерді есепке алу үшін штрихтық кодтау және т.б. ... ... ... ... ... береді;
кітапханалардың корпоративтік жұмыстарын қолдауға қабілеттілікті иеленеді.
Біршама деңгейдегі корпоративтік АЖ келесі кітапханалық өндірістік
процестерді автоматтандыруды ... ... ... ... ... қызмет көрсету». Оларда стандартталған
ендіру үшін лингвистикалық қамтамасыздандырудың тармақталған аппарат
пайдаланылады, бұл құжаттарды каталогтандырудың жоғары деңгейінің және
мәліметтер базасындағы библиографиялық ақпараттарды ... ... ... ... ... ... «Мерзімді басылымдарға жазылудың» және
лингвистикалық қамтамасыздандырудың автоматтандырылуындағы көшбасшы
екендігін ... ... ... ... ... ... мерзімді басылымдармен жұмыс бөлімінде бірінші орынға «Руслан» жүйесі,
ал қолданыстағы іздестіруде, анықтамалық-библиографиялық қызмет көрсетуде
және салыстырып тексеру қорында – «РФ Президентінің ... ... ... ... ... ... қолда бар модернизация мүмкіндіктері
барынша ұзағырақ қамтамасыз етілуі, оның үстіне оның өмірлік ... ... ... кітапханалардың бірқатарында кей-кейде КАРО
АЖ жаңартудың мүмкіндіктерінің (әзірлеуші кітапханалардағы қолда бар
нұсқаларын одан ары ... ... ... ... да ... елімізде кітапханалардағы автоматтандырылған жүйенің алғашқы
әзірлеушілері мен ендірушілері ретінде информатика саласының мамандары
шұғылданғанын байқауға болады. Сонымен бірге, автоматтандырылған ақпараттық
ресурс орталықтарын ... ... ... оларға басқа объектілерді
(кәсіпорын, мекемелер және т.б.) автоматтандыруға арналған тәсілді көшіруге
талпынды. Олардың пікірінше, бұл ... ... ... ... деңгейімен сипатталуы, кітапханалардың әр түрлі
бөлімшелеріндегі біртіндеп көшірілетін екінші нұсқасының шартты-тұрақты
ақпараттарының айтарлықтай көлемі ... ... ... ... автоматтандыру ерекше еңбекті көрсетпейді.
Алайда, жобаларды жүзеге асыру іс-шаралары бойынша олардың
кітапханаларды автоматтандыруға арналған оңайлатылған тәсілдерінен бас
тартуына және автоматтандырудың ... ... ... ... өндірістік процестердің қарым-қатынастарының барлық нәзік
тұстарын ұғынуына тура келді. Сондықтан да болар оларда бір-бірімен ... ... ... көп саны пайдаланылады.
Сонымен бірге, бастапқыда аналитикалық қызметті немесе үлкен қаржылай
шығындарды қажет етпеген ... ғана ... ... үшін ... іздестіру және іріктеу. Сонымен қатар, мысалы,
абоненттің талаптары бойынша қордан кафедраға ... ... ... ... ... ... ... сатысында қарастырылмаған кітапханалық
технологиялық процестерді әзірлеушілердің қалыптастыруына тура келді,
мысалы, авторлық белгіні және сақтау шифрін автоматтандырылған ... АЖ ... көп ... АБЖ (АСУ, ... және ... ААЖ ... ережелерімен ұқсас. Сондықтан да оларды әзірлеу үшін көбінесе
Oracle, Informix және Sybase, MS SQL Server, ... MySQL және ... ... ... реляциялық МҚБЖ MySQL ашық кодпенен еркін таратылғаны болып
табылады. Ол басқа да ... ... ... SQL ... Query
Language – құрылымданған сауалдардың тілі) деп аталатын мәліметтер
базасының тіліменен өзара ... ... көп ... ... ... тұратын, мәліметтер
базасының әр түрлі есептеу машиналарын, сондай-ақ бірнеше әр түрлі
клиенттік бағдарламалар мен кітапханаларды, басқару ... ... ... (API ... ... programming
interface» - қосымшасы операциялық жүйелерге және басқа да сервистерге
қолжетімділікті алатын қолданбалы бағдарламалардың интерфейсі) кең спектрін
қолдауды қамтамасыз ... ... ... ... табылады.
Я.Л.Шрайберг автоматтандырылған кітапханалық жүйелерді әзірлеуге
арналған төмендегі жалпы жүйелік талаптар мен ережелерді қарастырады:
«технологиялық процестерді типтендіру және бірегейлендіру; ақпараттар мен
формалардың кіру және шығу ... және ... ... ... ... ... бір реттілігі және оны
пайдаланудың көп мақсаттылығы; әзірлемені енгізуді, іздестіруді сақтауды
және ақпараттарды беруді қамтамасыз ету үшін заманауи бағдарламалық ... ... ... ... және ... агрегат модульді өсіру жолымен жүйелерді дамытуды
қамтамасыз ету; жүйелерді әзірлеу үшін, әдеттегідей, типтік аппаратуралық
қамтамасыздандыруды және ... ... ... ... ... АЖ, ... ... және кооперациялар
жүйелерімен сәйкестікте қамтамасыз ету».
Ресейлік нарықта бағдарламалық кешендер әзірлемелерінің барынша кең
таңдауы ұсынылған. РФ Мәдениет ... БАЕО (Бас ... ... ... ... ... ... «Зағиптар үшін Кітапхана»; БЕН РАН («SOLAR», «Сочи»,
«DIISKAT»); Қазақстандағы ГПНТБ («АС ГПНТБ», «ИРБИС») және т.б. секілді
КАРО АЖ ... ... ... ... ... автоматтандырылған жұмысшы орындары модулдерінен тұрады. Яғни, төмендегі
функцияларды орындауды қамтамасыз ... АЖО ... ... ... ... ... байланысты толықтырма, өңдеу, абонементке және
басқаларға қызмет көрсету.
Ірі кітапханалардағы ЭК дамуымен бірге олардың библиографиялық
ресурстарына тек кітапхана ... ғана ... ... бірге
Интернетті қолданушылардың кең шеңберінің де қол жетімділігі арта түседі.
Теле қолжетімділікке шектеудің болуы, негізінен, отандық телефон
желілерінің төмен ... ... мен ... ... ... ... ... жоғары құнына байланысты. Осыған қарамастан,
көптеген кітапханалар e-mail бойынша хабарламалармен алмасып, өздерінің
Интернетке қолжетімділігін қамтамасыз етіп қана қоймайды, ... ... жеке ... ... әр ... ... түрлерін қолдануды ұсынады.
Сондай-ақ, 2001 жылдан бастап ведомствоаралық кітапханалық ... РФ ... ... ... ... Ол ... каталогтандырудың ұлттық
жүйесін жасау жөніндегі қызметті жүзеге асырады. Оның Интернеттегі мекен-
жайы http://www.nilc.ru/.
Корпоративтік АЖ ендірудің және ақпараттық торапқа қолжетімділігінің
арқасында кез келген кітапхана ... ... бола ... яғни ... мен ... ... ... туралы жеке ақпараттарын
электронды түрде ұсынып қана қоймай, сонымен бірге әр түрлі құжаттарға және
басқа да ИР-ға және ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымдардағы маңызды рөл – оған
ақпараттарды іріктейтін, ұйымдастыратын, ... ... ... ... ... ... рөлі ... TINLIB (ВГБИЛ және МВШСЭН), VTLS, ALEPH, Liber және т.б. секілді
кітапханалық автоматтандырудың жүйелері неғұрлым кең ... ... ... ... ... ... тапқан
автоматтандырылған жүйелер қарастырылады.
VTLS (ағылш. «Virginia Technology Library System»). Кітапханаларды
кешенді автоматтандыру, оның ... кең ... ... ... ... жасау үшін, сондай-ақ кітапхана аралық абономент
функцияларын орындау, ... ... ... ... үшін
«Virtua» КАРО АЖVTLS Inc. (Вирджиния штаты, АҚШ) фирмасы әзірлеген. ... 1984 ... бері ... ... таратылуда, MARC21 форматы бар.
Жүйе клиент-сервер архитектурасын қолдайды және оларды дербес желілерде
және Интернетте пайдалануға мүмкіндік беретін ... ... ие. Ішкі ... ... ... үшін ыңғайлы WWW
интерфейсі бар. Клиенттік ПО VTLS «нәзік» клиент ... ... ... TCP/IP ... ... ... ... бірігудің болуымен
ғана жұмыс істеу үшін талап етілетін Z39.50 кітапханалық ақпараттарды
алмасудың стандарты хаттамасы бойынша өтеді.
VTLS ұлттық, академиялық, жарияланымдық және басқа да ірі ... оның ... ... ... ... ... ... жарамды, Oracle СУБД-ы бар. UNICODE форматтағы ОС
Windows, әдеттегідей, ірі кітапханалар үшін барлық қаріпті, оның ішінде
кириллицаны қолдауға мүмкіндік ... «VTLS» ... ... ... ... ... қажетті) және бағдарламалық құрал-
жабдықтарға бағдарланған. Ол АҚШ пен Батыс Еуропадағы кейбір ірі
университет ... ... ... VTLS 1980 ... ... РГБ ... ... Ол, мысалы, Томск мемлекеттік
университетінде, Кубань және Таяу Шығыстағы мемлекеттік университеттерде
және т.б. ойдағыдай ... ... ... АЖ Иерусалим Университетінде (Израиль) «ЕХ Libris»
фирмасында әзірленген. «ALEPH» алғашқы версиясы 1980 жылы пайда болды.
Кітапханалық АЖ UNIX, Windows NT және т.б. ... ... ... ... ел ... ол жалғыз орталықтандырылып
пайдаланылады және әрбір кітапханада ДҚ бар. Оқырмандар алған ... ... ... жүйесінде көрінеді.
ALEPH дербес желілерде және Интернетте пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... ... Жүйе ... жиынымен жұмыс істейді. Кітапханалық жүйедегі каталогтарға
қолжетімділік стандартты Интернет-технологиялар ... іске ... ... жүйе ... ... ... ... қарау
көмегіменен кітапханалық жүйеге және бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... ... кіреді. «ALEPH» жүйесі «Oracle» мәліметтер қорын ... ... ... ашық ... ... ... Клиенттік
қосымшаларды жасау үшін, сондай-ақ, стандарттық құрал-жабдықтар , атап
айтқанда, Java тілі пайдаланылған. «ALEPH» бірінші кезекте орташа ... ... ... үшін ... ... бұл жүйе ... ... және жұмыс істейді. Ал ... ... ... ... ... КАРО АЖ ... жөніндегі алғашқы жұмыстар 1985 жылы
басталды. Жүйенің коммерциялық нұсқасын әзірлеуді 1987 жылы «Relais
Informatique International» атты француз фирмасы іске ... ... ... ... ... фирмасы ұсынды.
«Liber» жүйесінде негізгі кітапханалық функциялар автоматтандырылған:
сериялық ... ... ... ... ... ... ... каталогтардағы іздестірудің барлық заманауи
түрлеріне қолжетімділік; құжаттар қозғалысына (оның ішінде табу) бақылау;
кітапханалар және кітапханааралық қызмет көрсету жұмыстарын басқару
функциялары. Бұл кітапханалық жүйелер үшін ... ... ... бағдарланған Advanced PICK операциялық жүйе болып табылады. Фирма-
әзірлеуші ОС UNIX басқару ісін жұмыс істететін арнайы қабықшаны жеткізеді.
«Либер» бағдарламасы UNIMARC, ISBD ішкі және ... ... ... MARC ... ... және экспорттау
мүмкіндіктері бар. Ол штрих-кодтау көмегімен келген адамдарды және кітап
беруді тіркеуді автоматтандырады.
Оның одан ары қарай дамуы оқырмандардың Кітапханаға жазылуын, яғни
суретімен ... ... ... оқырман билетін беруді, оқырман-
қарызгерге уақытша айып пұлдық санкция беруді, әр ... ... ... шығатын құжаттар тізімін құрастыруды; кітапсақтау қорынан
құжаттарға электронды тапсырыс беруді; кітапхана залдарындағы құжаттарды
дистанциялық ... ... мен ... ... ... ... және т.б.) ... болуы үшін жұмыс алаңдарына ұсақ
жөндеулер жүргізуді қамтамасыз ететін «Liber-Media», сосын және
«Absotheque» локалданған версияларының пайда болуымен байланысты. ... ... ... ... оның ... ... атындағы
мәскеулік кітапхана оқу залына орнатылған.
Қорыта келе айтарымыз, мұндай жүйедегі кітапханалық-қолданушы біздің
кітапханаларда біршама саны пайдаланылмайтын функциялар мен мүмкіндіктердің
МҚБЖ ... алуы ... Оның ... МҚБЖ(СУБД) КАРО АЖ өзі секілді жыл
сайын (тіпті одан да жиі) ... ... ... ... ... ... бұдан былай барлық КАРО АЖ және оның электронды
каталогтарын OCLC ауыстыратын ... ... ... ... ... бағдарламалық кешендердің әзірлемелерінің барынша кең
ауқымды таңдауы ұсынылған. РФ мәдениет Министрлігінің мәдениет және
кинематография жөніндегі Федералды Агенттігінің (http://www.givc.ru) Бас
ақпараттық-есептеу орталығы кітапханалық жүйесінің ... ... ... үшін ... «АС- ... ... КАРО АЖ
әзірлемелерін орындаған Жетекші әзірлемешісі өзінің өлкелердегі және
облыстардағы кітапханалық процестерді, ... ... және ... ... үшін ... ... ... құрылған
жүйесін көрсетеді. Жүйе жүйелік әкімшіні кіріктіре отырып, қызметкерлер
үшін 16 АЖО-дан ... және ... ... ... ... ... ... қолжетімділіктегі абоненттерге анықтамалық-
библиографиялық қызмет көрсету және т.б. жұмыстарды қамтамасыз етеді.
Мұндай жүйелер Ресей ҒА-ның («SOLAR», «Сочи», «DI- ... ... ... ... ... ... ... ГПНТБ, Санкт-Петербург мемлекеттік техникалық
университеті (СПГТУ) «РУСЛАН» АИБИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМА
(http://www.ruslan.ru/), ЗАО «Информ-система ғылыми-өндірістік жүйесі»,
«МАРК-SQL» АИБИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМА (http://www.informsystema.ru/), ЗАО
«Компания Либэр», «Liber-media» АИБИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМА ... ... ... ... ... ... ... орталығы» (ДИТ-М) Компаниясы, «ОРАС
Global» (http://www.ditm.ru/) және т.б.
Әзірлемешілер өзінің жүйесін құруы үшін қажетті бағдарламалық құрал-
жабдықтардың базалық жиын ... екі түрі ... ... және ... ... ... бағдарламалық құрал-
жабдықтарды сақтау және ақпараттарды қайта өңдеу (DBASE, CLIPPER,
CDS/ISIS, INFORMICS, ORACLE және т.б.);
• Тіл құрал-жабдықтар ы, яғни, әдеттегідей, ... ... ... ы ... ... ... ... және
автоматтандыру жүйелерінің қажетті функцияларын қолдайтын қосымшалар
кешені (КОБОЛ, ФОРТРАН, ПАСКАЛЬ, С, С++ және ... іс ... ... ... ... ... ... ретінде
пайдаланылмайды және өндірісші-фирмалар өз жүйелеріндегі бұрын жазылған
тілдік тұғырнамасын МҚБЖ нақты сол немесе басқа типін пайдалануға
ауыстырған. Тілдердің МҚБЖ тұғырнамалардың өзі ... МҚБЖ ішкі ... ... ... ... ... функцияларын кеңейту және дамыту үшін
де, жазу және модернизация үшін де қалғандығы атап көрсетілген.
Осылайша, ірі кітапханалардың көпшілігінде бастапқыда өз бетінше МҚБЖ
ISIS ... АЖ ... ... оңай ... болады.
ЮНЕСКО-де кітапханалар, мұрағаттар, мұражайлар және құжаттық-ақпараттық
қызметтер үшін CDS/ISIS жүйесі арнайы ... және оны ... ашық ... оның ... ... ... версияларымен
қолдау тегі қамтамасыз етіледі. Ол өзі арқылы дамыған құрал-саймандар(СУБД)
жасау, кітапханалық ... ... ... ... модулдерін әзірлеу көмегімен мүмкіндік беретін ... ... ... және ... ... көрсетеді.
CDS/ISIS әлемнің 78 елінде пайдаланылады және Ұлыбритания, ... ... ... ... ... Ресей, Қазақстан, Украин,
Белоруссия және т.б. елдердегі аса ірі дистрибьюторлық орталықтар ... ... ... тапқан. Жүйенің өзгеше ерекшеліктері оның
мәліметтерді ... үшін ... ... ... ... ететінін
және әрбір өрісті анықтаудағы толық ... ... ... ... ... үшін жобаланғандығы болып табылады.
Ресейде оны ГПНТБ, ГЦНМБ, Ресей Кітап ... ... ... және ... әдеттегідей, ірі кітапханаларда пайдаланылады.
Осы мақсатпен ДК пайда болуына байланысты DBASE, Clipper, ... және т.б. ... МҚБЖ ... ... ... ... отыр.
Дегенмен, бұл МҚБЖ ... ... және көп ... ... ... ... ... ауыспалы ұзақтығы бар
құрылымдарменен жұмыс істеуге бағдарланған.
Корпоратив АЖ жасауға кітапханалардан басқа ... ... ... емес ... да қатысады. Мәселен, «Кодекс» компаниясы
кітапхана қорларымен, оқырмандармен, басылымдарды электронды есепке алуды
ұйымдастырумен жүргізілетін жұмыстарды, браузер арқылы Интернеттегі
басылымдар каталогтарына қолжетімділікті автоматтандыруға ... ... ... ... ... ұсынады.
Кіші, әсіресе, мектеп кітапханалары үшін қарапайым ақпараттық жүйе 1С (1С:
Кітапхана) ... ... ... ... қысқаша ғана қарастырылған жүйелердің арасынан нақты
кітапханалық АЖ үшін қажеттісін таңдап, талдау жасау негізінде шешім
қабылдау мақсатты болып табылады. Бұл ... ... әр ... КАРО АЖ ... және оларды өндіріске ендіру барысындағы
жинақталған тәжірибелі кәсіби мамандардың мақсатты түрде бағдарланған
ұсыныстарын ескерген дұрыс.
Я.Шрайберг ... АЖ ... ... ... төменде
келтірілген жалпы сипаттамаларын ұсынады: «жүйелерді тағайындау,
автоматтандыру объектілерінің типтері; пайдаланудың басталуы; ендіру саны;
версияларды ... ... ... ... процестер мен
функциялар: комплектілеу; электронды каталогта іздестіру; өңдеу (тіркеу,
техникалық өңдеу, каталогтау және индекстеу, аналитикалық-синтетикалық
өңдеу); оқырмандарды жазу және тіркеу; есепке алу және ... МБА ... ... ... сөздіктерді қолдау; бағдарламалық-
конверторлардың саны; штрихтық кодтау жүйелерін ... және ... ... ... ету; ... ... және
автоматтандырылған түрінде алу».
Оның «Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтары мен желілік
әзірлемелерінің негізгі жағдайлары мен принциптері. Қоршаудың ... ... ... және базалық принциптердің алғышарттары»
атты еңбегінде аталмыш аспектілері тереңірек қарастырылған.
Ресейлік өнімдерді таңдау кезінде JI.Шрайберг мыналарды ұсынады [16]:
«автоматтандыру жүйелерін ... ... ... сәттерде
ескерген жөн: жазбаларды дамыту және оның санын тұрақты ұлғайту арқылы
мәліметтер базасын қолдау; кириллицаны бірнеше кодталуын және автоматты
түрде қайта кодтауды қолдау; ... ... және ... ... қамтамасыз ету; әзірлеме құрал-жабдықтарының болуы
және жеке өз Web-серверлерін қолдау; лингвистикалық және сөздік-тезаурустық
жүйлереді жасау және қолдау құрал-жабдықтарының бар болуы; құжаттамалар мен
нұсқаулардың ... ... ... ... оқытуды қамтамасыз ету;
тұрақты жаңарту, қолайлы жағдайларда жаңа версияларды жеткізу және
техникалық жағынан алып жүру; кеңестер беру және ... үшін ... ... АЖ ... және ... желілерге қолжетімділіктің болуы
арқасында кез келген кітапхана виртуалды кітапхана бола алады, яғни ... ... ... ... қана қоймайды, сонымен бірге ол сол
құжаттардың мәтіндерінің электрондық нұсқасын да бере алады. Виртуалды
кітапханалар тұтас ... ... ... ... кез ... жерде, кез
келген формада кез келген тұтынушының ақпараттық ресурстарға интерактивті
қолжетімділігін ... ете ... ... ... ... ... құрудың
негізгі принциптері
Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарын автоматтандыру үдерісі
бүгінгі күнде заманауи кітапхана жүйелерін жетілдіру тәжрибесінде елеулі
орын алып, көптеген ... мен ... ... ... ... ... ... тек қана ақпарат сақтау ... ... олар ... пен ... ... ... көрсеткіштерінің бірі
болып табылады. Себебі кітапхана адам білімінің дерек көзі ғана емес,
сонымен ... ол ... және ... ... ... бірі. Мамандардың айтуынша, «кітапхана жүйелерін ... ісі ... және ... ... келелі мәселелерінің біріне айналып отыр» [5].
Сондықтан, кітапхана жүйесін ... ... бұл ... технологиялық үдерістердің жетілдірілуіне көмектеседі. Осыған
орай, кітапханалық жұмыстарды ... ... ... мен
тиімді функциялау үдерісі мемлекет пен ... ... ... ... ... ... елде және басқа елдердегі кітапхана
жүйесін автоматтандыруды жобалау және ... ... ... ... осы түрдегі ақпараттық жүйені құратын, арнайы
дайындалған мамандар жетіспейді. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... өңдеу және қолдану саналады.
Қоғамымыздың ғылыми техникалық прогресстерінің негізгі бағыттары болған
... ... мен ... ... басқа әртүрлі салалардағы
технологиялық процестерді автоматтандыру ... ... ... ... ... мәселелердің қатарында.
Айтылған проблемалардың барлығы көптеген білім, ... ... ... ... тағы басқа салаларына байланысты. Негізінен осы
салаларда бірнеше ондаған жылдар бойы автоматтандырылған басқару ... ... ... бойынша тиімді қолданып келді.
Автоматтандырылған басқару жүйесінің негізгі құрылу принциптері мен
функциялары ... ... де ... ... ... ... ... әдістері мен құрал-жабдықтарын
пайдалану – ... ... ... және ... ... ... жаңа ақпараттық технологияларды енгізу саналады.
Кітапханалық-библиографиялық автоматтандыру процесстерінің ... ... ... басқарушыларының осы салада қажетті білімдерінің
болмауында және көптеген кітапхана мамандарының өзінің ... ... ... және қандай түрін қолдану керек деген сұрақтарға
жүйелі жауап бере ... ... ... ... ... ... ... ондаған оқулықтар мен оқу-әдістемелік
құрал-жабдықтар шығарылған. Оларда кітапханалық ... ... ... мен ... ету, ... ... қолдану,
оқырмандарға қызмет ету және сонымен қатар кітапхана ... ... ... ... көтерілген. Қазіргі заманғы
кітапханалық істерді тиімді ұйымдастыруда, кітапхана қызметкерлерінің
релеванттық ақпаратты дер ... ... ... ... ... ... ... талаптарына сай жетілдіру талап етіледі.
Кітапхана автоматтандыру үдерісінің мақсаттары мен мәселелері.
Қазіргі заман ... ... мен ... ... ... ену ... ... қалыптасуына байланысты ел
экономикасының тұрақтылығының жеткіліксіздігі және де ... ... ... ... ... Бұл таң ... жайт ... бұлар жалпы
әлемдік тенденциялар. Әрине, алайда жылдамдық пен тиімділік көрсетілген
құрал-жабдықтарды әртүрлі ... ... оңай ... ... ... банк ісі, экономика, кітапханалық және ақпараттық қызмет
көрсету ... ... ... ... ... ... қажет.
Қазақстан кітапханасында болып жатқан өзгерістер ақпараттарды сақтау
орны сияқты, экономиканың дамуының қажетті факторлары ... ... ... ... ... ... тек қана өз қорларының
қалыптасуымен ғана жұмыс жасамап қоймай, сонымен ... ... ... ... ... етеді. Бұл ішкі кітапханалық ісі бойынша
көрсеткіштердің сапасын көрсету ... ... ... ... ... көлемдегі құрал-жабдықтарды алу және
оқырмандарға ... ... ... кітапханаларға айрықша
қолданады.
Қазіргі заман кітапханаларын қаржыландыру мардымсыз болғандықтан,
«қолданушыны хабардар ету» ... ... ... ... ... мен тактикалары болуы керек. Соңғысы автоматтандырусыз және сол
сияқты кешенсіз іс тынбайтындығын білдірді. Солай ... ... ... ... қолдануын және басқаруын қамтамасыз етуге,
сонымен қатар қолданушыларға ақпараттармен және түпдеректермен жақсы ... ... ... ... әдістер, басқару жүйелері жаңарған ақпараттың
алмасуы мен ... ... ... ескі ... жасаудан босатады.
Автоматтандырудың мақсаты өнімділіктің көтерілуі мен ... ... ... ... жақсаруы және қызмет, біркелкі
еңбек сіңіруді қажет етуді және бір ... ... ... ... ... ... ... кітапханалық
тәжірибеде, автоматтандырудың барлық өзіне тән негізгі артықшылықтары бар:
• ақпаратты өңдеуде қайталанатын қолмен жасайтын операцияларды жою;
• өңдеу және ... ... ... ... үдету;
• мәліметтердің есепке алынуы мен есеп беру дәлдігінің көтеру;
• ұйым мүмкіндіктері мен ақпараттық ресурстарын ... ... ... ұйымдық мәліметтер құрылымында жүйелік басқаруды қолдану;
• жұмысшылардың шығармашылық мәселелерін шешу үшін ... ... ... ... ... ... кітапхана
жүйесінің барлық жұмысшыларына ... ... ... ... ... ... ... карточкаларды қолмен іріктеу мен
электрондық каталогтерде көп аспектілі іздестіру ... ... және ... көрсеткіштерін салыстыруға бола ма? ... ... ... ... ... ... және ... мәселелерінің
нәтижелерін және процесстерін салыстыруға болады. Осы немесе басқа жолмен
комплектатор үстеліне түскен және CD-ROM ... ... ... жазу ... қолдану. Мұндай мысалдар көп болып, мәні тек
қана біреу ғана ... ... ... жүйесін автоматтандыру керек,
автоматтандыру процесін ендірмей ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Кітапхана қоғамның интеллектуальды құндылықтардан құралған және осы
құндылықтарды ... ... ... және жеке ... ... ... қамтамасыз ететін мекеме. Кітапхана ... ... ... және ғылыми-зерттеу жұмыстарында басты рөлді ойнайды.
Кітапхана жүйесін автоматтандыру және ...... ... ... жеңілдету, оның өнімділігін көтеру,
оқырмандарға қызмет көрсетуді жақсарту сияқты мәселелерді шешеді [2].
«Қазіргі кітапхана» ... кең ... ие. Оның ... негізгі ерекшелігі кітапханалық қызмет ... ... ... жаңа ... ... ... қажетті басылымдарды дамыған қазіргі кітапханалық ... ... ... ... ... ... ... процесстер кешенді көпсалалы болып, оларды
үйренуімен кітапхана тану мен ... ... ... ... ... ... мен ... тиімді меңгеру
библиографиялық мекемелерде және ақпараттық ұйымдарда жүргізіледі.
Сонымен қатар кітапханадағы кітапханалық-библиографиялық ... ... ... ... бола алады:
• іріктеліп жинақталған, ұйымдармен және қорларды ... мен ... ... ... ... мен ... жүйесінің
ақпараттық қызмет етуіне ... ... ... ... ... ... ... қолданушыларға қызмет көрсету құрамын кеңейту;
• дәстүрлі емес кітапханалардың жұмысын іске қосу ... олар ... ... ... ... ... ... ақпараттық қамтамасыз ету және анықтамалық қызмет көрсету.
• дербес кітапхана жүйесін қолданушылар жұмысының жайлылығын көрсету;
• кітапхана және библиографиялық қызмет ... ... ... барлық көрсетілген мақсаттардың жиынтығы;
Кітапханалық-ақпараттық үдерістерін автоматтандыруда жүйелер ... жаңа ... ... ... ... ... ісі және компьютер
ғылымы мен технологиялар түйіскен мөлшерде сипатталады. Негізгі мақсаттар
мен ... ... ... ... қор ... және он ... принциптерге негізделген ғылыми-әдістемелік
схемаларды құру ... ... мен ... ... ... ... Кітапханалық-ақпараттық
үдерістерін автоматтандыруда жүйелер мен желілер үздіксіз ұлғайған көлемде
әр түлі ақпараттардың ... ... адам ... мен қолданушылар
қажеттіліктерінің үйлесімділігі келісілген. «Қолданушы» түсінігі келесі
категорияларды ... «МБА ... ... ... ... Кітапханалар ресурстары мен ақпараттық орталар тікелей орнында
немесе жұмыстың жедел жойылған режимінде, толық және ақпаратты құжаттардың
түпдерек ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі қиындық пен қатер және ақпараттық топтың
өсуі қолмен өңдеудің көп еңбекті қажет етуі, компьютердің еніп кетуіне ... ... ... және ... ... ... ... шетелдерде 70-80 жылдары біздегі
жүзжылдық пайда болуымен байланысты және дербес компьютерлердің қарқынды
дамуына жағдай ... үшін ... ... ... ... ... адам факторының приоритетті рөлі ұқыптылықты және ... ... ... ... ... ... ... зерттеу үдерісінде және жобалау алдындағы зерттеу жұмыстары
ерекше рөл ойнайды. КАРО АЖ ... ... ... ... таңдауда немесе бағдарламалық-аппараттық ... ... ... ... ... ... ақпараттық-лингвистикалық құрал-жабдықтар кешені мен оларды
үйлестіру – ... ... ... КАРО АЖ ... ... ... ... ... және
автоматтандыру нысандарын ... ... ... ... ... платформасында тиімді критерияларды таңдау және қазіргі
заманғы ақпараттық технологиялық талаптардың сақталуымен, ... ... ... ... және кітапханалық-ақпараттық жүйені
автоматтандыру мәселесінің нәтижесі іс жүзіндегі көзделген табысты ... АЖ ... ... ... қадағалауды және жасалған жұмыс
нәтижелерінің енгізілуінің тәжірибе бойынша көрсеткіш ... ... КАРО АЖ ... ... ғылыми-әдістемелік платформасының және
желілерінің принциптері келесідей:
1. Ұқсастық принципі. Жаңа жасалған жұмыстың толық ... және КАРО ... ... ... ... ... этаптар қатарындағы
мазмұнында және уақытша параметрлерінде ғана болатын ұқсас ... ... ... ... принципі. КАРО АЖ аппараттық ... ... ... ... ... ... және
қолданыстағы бар құралдарды жабдықтаумен ортақтасып және бағдарламалық-
технологиялық құрал-жабдықтарды ... ... ... ... ... интегралдық және модульдік принципі. КАРО АЖ
қолданбалы бағдарламалық қамтамасыздандыру жұмысы операциялық ... ... ... ... ... жүйе ... және
ақпараттық, лингвистикалық және телекоммуникациялық қамтамасыздандыру
қажеттілігі бойынша мәліметтер қорының басқару жүйесі ... ... ... ... ... ... ... жасалған жұмысын
және КАРО АЖ жағдайындағы модернизацияның бар ... және ескі ... ... ... ... ... ... жол бермейтінін білдіреді.
5. Даралық принципі. Белгілі принциптің ақпаратты бір ретті сұрыптауын
бақылау ... ... бір ... ... және ... және желілік
жүйелердің көп ретті пайдаланылуы үшін ақпараттық ресурстардың әрбір
түрінің бір ретті сақталуына ... ... ... ... қажеттілігі мен құрылғандардың
таратылуында және дамушы ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне және
ақпараттық ресурстардың жаңаруында бірдей технология құрылуы және КАРО
АЖ жағдайында әрбір ... үшін екі ... ... ... ... қолданушыларда қызмет көрсетуіне негізделеді.
8. Мониторинг және ... ... ... және ... ... ... ... негізінде, КАРО АЖ жұмыс
жасау режимдерінің сапалық және ... ... алу үшін ... қажеттілігіне негізделеді.
9. Халықаралық кооперация принципі. Жасалған жұмыстар және КАРО АЖ дамуы
және желілер халықаралық кітапханалық және ... ... және ... ... ... ... мен
ережелеріне сәйкес жасалады.
1.3. Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарындағы қолданыстағы негізгі
технологиялар
Қазіргі кітапхана информатиканың дамуымен және ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
заманғы, көкейкесті және жедел болуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мен
бағдарламалық өнімдер негізінде қорланады. Аппараттық құрал-жабдықтар
негізгі технологиялардың ... ... ... ... ... ... ... іс әрекетінде қолданылуы мүмкін аппараттық
технологиялар.
Бағдарламалық өнімдер операциялық ... ... ... және ... ... ... ... функционалды өңдеу пакеттерін төменгі дәрежеде негізгі
технологияларға жатқызуға болады. Оларға текстік және ... ... ... ... жүйелері, офистік интегралданған хаттамалары,
синтез бағдарламалары мен тілдің түсініктілігі және ... ... ... ... ... ... уақытта ғылыми
білімнің толқынды дамуымен байланысы және әрбір саты ... ... ... автоматтандыруды құратын профессионалды тапсырмалар саны
басқару ... ... да, ... ... ... ... ... жүйесінде көрінеді. Жүйеленген жұмыс
орындарының негізінде –жүйелілік, икемділік, ... ... ...... белгілеумен анықталған автоматтандырылған
жұмыс орны жүйе құрылымы ретінде қарастырылады.
Икемділік – мүмкін болатын қайта құруға жүйенің ...... ... ... орны ... әсер ... және ішкі факторларының әрекетінен тәуелсіз негізгі ... ... Және де ... ... ... кемшіліктері оңай
жойылып, ал жүйелердің жұмысы жылдам орнына келетін болуы керек.
Тиімділік – жүйенің және оның өнімділігінің ... мен ... ... ... ... тек қана машина мен адам арасында шектелген міндеттердің
және үдерісті тиімді ұйымдастыру ... ... ... ... ... түрлері болуы мүмкін:
дербес, топтық, ұжымдық. Көп ... ... ... ... ... ... ... қолданушының автоматтандырылған жұмыс орны;
• комплектатордың автоматтандырылған жұмыс орны;
• кітапханшының автоматтандырылған жұмыс орны;
• библиографтың автоматтандырылған ... ... желі ... ... ... ... ... орындарында келесі жүйешелер болуы керек:
• техникалық қамсыздандыру (техникалық құрал-жабдықтар кешені, дербес
компьютерлер, принтер, сканер, графиктерді құрушы ... ... ... ... және ... ... қамсыздандыру (операциялық жүйелер, MS DOS, Windows,
және MS қолданбалы бағдарламалары, MS Office, Word, Excel және ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру
үшін қамтамасыздандырудың қолданбалы бағдарламалары. Жарқын мысал
ретінде MARC және MARC SQL автоматтандырылған ақпараттық ресурс
орталықтары бола алады;
• ақпараттық ...... ... ақпараттар жиынтығы);
• ұйымдастырушылық қамтасыздандыру – ... ... мен ... ы, ... ... мен қатар және т.б);
• құқықтық қамтамсыздандыру;
• қауіпсіздіктің нормаларын сақтау;
Қазіргі уақытта кітапхана жұмысында интернет жүйесінің, оның ресурстары
мен іздестіру ... ... ... ... ... Интернет
жүйесіндегі іздестіру технологиялары каталогтар мен іздестіру ... ... ... ... ... жүйесі көбірек немесе азырақ
дәрежедегі күрделі мәлімет қорын өзімен ... ... ... ... ... ... ... жіберу жолы арқылы өндіріледі де,
сұраныс қаншалықты нақты қойылса, жауаптың алыну ... да ... ... ... ... ... HTML – құжат түрінде келеді.
Интернет каталогтарында сілтемелердің тақырыптық жүйеленген коллекциясы
әртүрлі желілік ресурстарға, ... ... WWW ... ... ... администраторлармен топтастырылған және сұранысты
каталогтан табу үшін қосылуды пайдаланады.
Серверлер. Әртүрлі іздестіру серверлері Интернеттегі ... ... ... Олар ... ... әдістерін бар әртүрлі және
олардағы сөздердің баға ... ... ... Егер ... ... ... ... қайтармаса, онда басқа серверге жүгінуге тура
келеді.
Тұрпайы ... үшін ... ... сөздерді қатарынан пробел арқылы
үтірсіз теру жеткілікті. Сонда ең болмағанда осы ... ... ... байланысты құжат ізделінеді. «=» белгісі жалпы жағдайда ... ... ... тікелей орналасады. «-» белгісімен ізделініп
отырған құжаттан шығарылған сөз алмасады.Егер іздестіру ... ... ... ... ... ... ... Ары қарай «+»
орналасқан сөзді алып тастап іздестіру ортасын кеңейту керек. Егер құжаттар
үлкен көлемді болса – ... ... ... қосу ... ... ... сұраныс – сұраныс қатарындағы сөйлемдер тұжырымы. ... ... ... ... ... түрде және сөз түрлерінде осы
сөздердің барлығы кездесетін құжаттар адресінің тізімін аламыз. ... ... ... ... көп ... ... ... кездесетін
құжаттар болады. Ал егер сөздер тізбегінің ... ... ... алу ... ... ... белгілер мен түсініктерді қосу үшін
тырнақшаға осы белгілерді үтір арқылы көрсетіп жазу ... Егер ... ... ... ... ... болса тырнақшаға аламыз, ал
қалғандары шеттерінде қалады.
MARC SQL пайда болуымен кітапханалар жедел және ... ... және ... ... ... жаңа ... ие ... [1].
MARC SQL автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық жүйесі үшінші буын
өкілдеріне ... ... және MARC ... ... жүйелерінің дамуының жалғасы болып табылады.
MARC SQL автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық жүйесі ... ... ... ... қамтамсыз ... ... ... каталогтың құрылуы мен жүргізілуін;
жүйелендіруді; келген басылымдарды өңдеуді; анықтамалық-ақпараттық және
оқырмандарға қызмет көрсетуді; ... ... ... алу ... және
т.б.
MARC SQL бес автоматтандырылған жұмыс орындарынан тұрады:
• администратор – қолданушы қажеттілігіне қарай жүйелердің ... ... ... және мәліметтер қоры мен административтік
жүйені жүзеге асыратын жүйеше;
• каталогизатор – электрондық каталогтың ... мен ... ... ... және ... өңдеу, инвентар есепті жүргізу,
кітаптың жиынтық есебін жасау, кіріс формалардың стандартты ... ... және т.б. ... ... жүйешесі
«каталогизатор» жүйешесіне қосылу локальды жүйеде жүзеге асады:
• іздестіру – қолданушы іздестіру, қарау және керек әдебиетке тапсырыс ... ... ... жүйешесі екі түрден құралады: Интернет ... желі ... ...... пен ... ... әдебиеттер есебі бойынша
келгендерді бақылау, бухгалтерлік есеп беруді жасау функцияларын жүзеге
асыратын ... Ішкі ... ... ... ... абонент – оқырмандарды тіркеу және жазуды, әдебиеттерді беру және
қайтаруды орындайтын, тізімге қоюды іске ... ... ... ... ... есеп ... үшін мүмкіндігінше
қамтамасыздандырудың жүйешесі. «Абономент» жүйешесіне қосылу локальды
желі ішінде ... ... ... ... үш түрі ... ... – сұраныста (және/немесе) логикалық операциялармен біріккен
және белгілермен бөлінген (пробел, үтір) бір ... ... ... ... ...... (және/немесе) логикалық операциялармен
біріккен бір немесе ... ... ... ... мүмкін.
Бекітілген – бұл іздестірулер ең ... ... ... ретінде алдын-ала скрипт түрінде құрылады.
Сөздік бойынша іздестіру – жұмысы макро нысандармен ... ... ... мен ... ... ... қосымшалары құрылады
[9].
MARC SQL автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық жүйесі – Интернет
арқылы іздестіру, қарау үшін өзінің ... ... ... егер ... бір ... немесе MARC автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық
жүйесінің желілік нұсқа көмегімен құрылған болса да мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... SQL автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық жүйесі - MARC web-
тің ... ... ... ... қорларға мүмкіндік беретін тумасы.
MARC SQL автоматтандырылған кітапханалық-ақпараттық жүйесін ... ... ... ... ... ... ғана ... бөлек
бөлімдері, іздестіру кезінде неге мүмкіндік болса сол фильмнің керек жеріне
ойналуы, ... ... ... ... фильм кадрларынан толықтыруға
мүмкіндік береді.
Кітапхана жүйесіндегі ... ... ... ...... оқырмандарының билігіне берілген уақыттың реалды
режимінде жұмыс істейтін машина оқитын формадағы ... ... ... ... ... сервистік қызмет көрсетуді
көргісі келер еді. Ал оқырман үшін ... ... не? Бұл: ... ... іздестіру мүмкіндігін болдыру; берудің жылдам процедурасы; құжаттың
тұрған ... ... ... ... беру мүмкіндігі;оқырманға
кітапханашының көп көңіл бөлу қабілеттілігі. ... ... ... арасындағы шекараларды жойды. Қолданушы алфавиттік,
жүйелік, пәндік, өлке ... ... ... ... каталогтары бойынша іздестіру элементін көретін көп аспектілі
іздестіру мүмкіндіктеріне ие ... ... ... беру ЖОО кітапханаларының жұмыс істеуіне жаңа
талаптар негізінде қоршаған ортамен ... ... ашық жүйе ... Қолданушылардың ақпараттық қажеттілігінің өзгерісі кітапхана
қызмет көрсету мүмкіндіктері мен ... ... ... саясатын өзгертеді.
ЖОО кітапханалары ақпаратты кеңістікте шеберлікпен бағыт көрсетуші және
еркін ... ... беру ... айналады. Сондықтан
кітапханаларда электрондық ақпараттық ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... кешенді автоматтандыру корпоратив
негізінде жүзеге асады және ... ... ... әрекеттерінің
барлық жағын – әдебиетке тапсырыстан бастап идентификациялық басылым ... мен ... ... ... ... ... отырып оқырмандарға қызмет
көрсету процесстеріне дейінгілер қамтылған. Бұдан біз келушілер берілген
кітаптарды есепке алу, ... ... ... ... бос ... ... ауысылымдарын бақылау және т.б. назар ... Media» ... ... ... ... ... ... электрондық кітаптардың және
басқа басылымдар шығарылады. Ақпараттың келуі екі ... ... ... жаңа ... және этап бойынша әдебиеттің қайта
енгізілуі. Қазіргі уақытта каталогта ... жыл ... ... мен ... қалған кітап жинағы ұсынылған. Қайта енгізу жүйелі
түрде жүзеге асады. Барлық электрондық ... ... ... үшін сипаттамалармен жабдықталған. Электрондық ресурстарды
жасаудың приоритетті бағыттары:
• кітапхана ... ... (CD, DVD) ... жинақтарды жинақтау
кітаптар, анықтамалар, оқыту бағдарламалары, әдістемелік комплекстер,
оқыту фильмдері, периодтық басылымдарға қосымша;
... ... ... ... және ... ... ... каталогтар, мәліметтер қоры);
• Интернет желісі электрондық ресурстарнан пайдалану (мәліметтер әртүрлі
мекемелер мен ... ... ... таратып орналастыру);
• өзінің мәліметтер қорын құру;
Университеттің 20 жылдығына арналған баспа беттері бойынша ... ... ... ... орталық және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... компакт-дискілерін шығарумен бастады. Университет ... ... қоры ... беттері бойынша жүйелі түрде толығады ... ... ... астам мақалалардан құралған.
Әдебиеттерді сақтау үшін көлемі бойынша қосымша орындардың жеткілікті
болуымен ... ... ... ... ... ... қорының құрылуына негізделген. 2003 жылы желтоқсаннан кітапхана
процестерінде ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру бойынша басталды. 2009 жылдан
университет ... ... ... ... ... ... ... кітапханаға электрондық түрде жеткізіледі.
Осылайша толық мәтіндік мәліметтер ... ... ... ... ... қоры баспалардың бірінші этаптары
болады.
Осы оқу жылынан ашық қосылуға Университетте шығатын оқу- ... ... ... ... ... ... ... бойынша жұмыс
басталды. Дәл қазіргі уақытта мәліметтер қоры ... 500- дей ... ... ... ... каталогына қосылу Интернетке қосылған ... ... ... ... ... арқылы мәліметтер
қоры сайтында кез-келген дербес компьютер қолданушылардың ... үшін ... ... ... ... мерзімі»,
«айдары», «баспасы» бойынша жүзеге асады. ... ... ... ... бірге сілтемелер көрсететін архивтегі толық мәтіндер ... ... ... жұмысындағы жоспарлардың ерекше қатар «Университет
ғалымдарының еңбектері» мәліметтер қорлары және ... ... ... ... диссертациялардың авторефераттардың құрылуынан тұрады. Дәл
қазіргі уақытта ... ... ... ... жинақтарды сақтау бөлімінің қызметкерлері бірлесіп 2006
жылдан ... ... ... ... ... ауыстыру
жұмыстарын жүргізуге. Қазір ашық қосылу 2004-2012 жылдарда ... ... ... ... ... электрондық нұсқаларын
пайдалануға берілген.
Толық мәтіндік мәліметтер қорларын құру бойынша жұмыс тұрақты, үздіксіз
процесс болып ... ... ... ... ... тұтынушыға
дейін жеткізу қорлардың бар болуына негізделген комплекс шарасын жүргізу
қажет. Мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... пошта жіберу, сонымен қатар студенттерге алғашқы
курстарында өтілетін «ақпараттық мәдениет негіздері» ... үшін ... ... ... ... ... ... ресурстарды жасау үдерісінде кітапхана жұмысының негізгі
принципі – ақпараттық қорлардың тұрақты ... ғана ... ... ... ... кез-келген тұтынушыға жалпыға ортақ қосылуды
қамтамасыз етеді. Осы ... 2009 жылы ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
қазіргі уақытта локальды желіге компьютерлерді қосудан құрылған.
Электрондық ... залы ... ЖОО және ... ... ... желісін Интернет залы қазіргі техникамен жабдықталған:
компьютерлермен, сканерлермен, принтерлермен, ... және ... ... ... компьютерлік тақырып бойынша кітаптар сияқты ай
сайынғы ... CD-, DVD- ... ... ... толығатын
жинақтар қосады. Ерекше сұраныспен экономика бойынша электрондық ... заң ... ... және т.б. , ... ... ... ... білімнің түрлі салалары бойынша мультимедиялық-
энциклопедиялар ... ... ... ... негізгі бағыттары бойынша үш
блоктарға бөлуге болатын айдарлар ұсынылған: жалпы ... ... ... келе ХХІ ... ... беру ... ... ЖОО ақпараттық
потенциалы сияқты кітапхана жүйесінің ақпараттық ресурстары қажетті орынға
ие болды. ... ... ЖОО ... даму ... оның ... ... яғни көп ... кітапхана оқу орнының
ақпараттық ... ... ... ... ... ... бірінші дәрежелі болуы, жоспарларды жүзеге ... ... ... ... ... міндеттер және қазіргі
заманғы технология ... ... ... ... ... ... ... болады.
Университет кітапханасында электрондық каталогтар құрылуда. Жинақтау
бөлімінде және әдебиет ғылыми сұрыптау (ЖБ және ӘҒС) ... ... ... ... жаңа ... ... жазылған жазбаларды
коррекциялау; каталогтық карточкаларды беру; инвентар кітаптарын ... ... беру ... ... ... ... және толықтырушы әдебиеттердің тізімін беру ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімін толық алуға болады);
жаңа түсімдердің тізімін беру; мәліметтер қорын көшіру, әдебиеттерді көшіру
кезінде ... ...... ... ... кез-келген сөзі,
редакторы, серия аумағы, пәндік ... және ... сөз ... ... ... мен ... ғылыми сұрыптау бөлімі «жазылып алынатын
басылым» және ... ... ... ... ... ... ... енгізуді, түзетуді, жазылған жазбаны
таратуды (жоюды), каталогты ... ... ... ... ... ... ... бойынша жаңа түсімдердің ... ... ... ... ... ... бөлімінде
«библиограф» жүйесі жұмыс жасайды және мәліметтер қорының бағдарламасына
олардың математикалық жазылған тізімімен газеттік және ... ... ... ... ... ... қоры ... төрт мың
жазбадан астам саналады.
Әдебиеттің түсімінен ... есеп ... ... ... ... ... ... автор, мазмұн, баспадан шыққан күні, оның құны мен ... ... ... ... нөмірі туралы мәліметтер жүргізіледі.
Ақырғы ақпараттық өнім инвентар кітаптың парағы. ... ... ... ... және кітапхана жүйесінің ... ... ... ... ... және ... ... автоматтандырады. Бұл электрондық каталогтар қорына пәндік
түсінікті енгізу жолымен іске ... ... ... ... ... және ... ... немесе ішкі тарауларға бөлуден
құтылуға көмектеседі, ал құжаттың пәнін анықау үшін ... бар ... ... енгізу жеткілікті.
«КАБИС» болашақта дәстүрлік карточкалық каталогтардан бас тартуға, яғни
іріктеуден және баспадан өткен ... ... ... ... ... ... қызығушылықтың пайда болуын айта
кетуі ... ... орай ... ... ... ... ... дейін біздің елдегі ақпараттандыру жүйесі мен ... ... ... ... жоқтығы жетпейді.
Айрықша жетістікке қарамастан компьютерлендіру шарасыз ... ... ... ... ... бұрын, бұл – машина
уақытының тапшылығы. Тамаша нұсқада библиографиялық қызмет ... ... үшін ... ... ... орны болуы керек. Компьютерлендіру
жобасын логикалыққа ... үшін ... ... ... абонентерге және оқу залында оқырмандарға қызмет ... ... ... код ... келушілер мен берілген кітаптарды
тіркеуді автоматтандыруға ... ... ... ... ... - ... аппаратын орнату мен келушілерді магниттік оқырман ... ету ... ... ... ала ... қызмет көрсету Университеттің қажетті және
жұмыстың ажыратылмайтын ... Он жыл ... ... ... ... аз ... ... оқырмандардың қажеттілігіне жауап беретін
библиографиялық ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Кітапханашылардың негізгі функциясы көмекші картотекалар бөлімі ... ... ... ... ... ... пайдаланумен қорланатын оқу залдарында
тікелей анықтамалық-библиографиялық қызмет көрсету пайдаланылады.
Дәстүрлік картотекаларды электрондық формаға ауыстыруға және ... ...... ... ... құруға мүмкіндік беретін
компьютерлік техниканы енгізу Университет электрондық ... ... ... ... ... сәйкестілікке ие. CD-ROM – ... қоры ... ... ... ... жаңа ... ... талап етеді.
Білім және оқу жүйесінің ауыстыруға болмайтын бөлім ... ... ... оқу ... кітапханалары басқа кітапханаларға,
қолданушыларға электрондық каталогқа ... ... ... ... қамтамасыз етулері қажет. Қолданушылар сервисі
көзқарасымен қамтамасыз етілу ... ... ... ... ... алынған мәліметтер дұрыстығының бағасы;
білім және оқу үшін ... ... ... ... және ... ... интерактивті өзара әрекет.
ЖОО кітапханаларының мәселелерінің жеткіліксіз қаржыландыруы, соның
ішінде техниканы және маман кадрлардың жеткіліксіздігімен байланысты. Үлкен
көлемдегі ... ... ... етпейтін мәселелер (мәліметтер қорынан CD-
ROM ауысу, сұралатын мәліметтер қорларын бірігіп жазу және т.б.) жоғарғы
оқу орындарының ... ... ... және ... ... ... шешілмейді.
Қазіргі уақытта ЖОО кітапханалары ... ... ... және анықтамалық-ақпараттық процесстермен,
тәжірибеге автоматтандыруды енгізумен байланысты сапалы, жаңа этаптың ... ... ... ... ... ... жетудегі ерекшелік –
ақпаратты қолданушылар пайдалана алатын ақпараттар ... ... ... ... ... заман кітапханалары – ақпаратты сақтайтын орын ғана емес
адамзат әрекетінің желісі. Кітапханалардың даму деңгейі қазіргі елдермен
толық ... ... ... болады. Кітапханаларды қазіргі заманғы
бағдарламалық-аппараттық жүйелермен және құрал-жабдықтар мен ... тек ... және ... жайлы білім көзі болып қоймай, сонымен
қатар ғылыми-техникалық және ... мен ... ... ... ... ... айналады. ЖОО кітапханалары мен ... ... және ... ... ... ... құжаттардың сақтау орны.
Университет кітапханаларын ақпараттық технологиялар мен техникалық
қайта жабдықтау жаңа шарттарында ... ... ... ... ... жаңа ... және ... ұйымдық формасы мен
тұтынушыларға қызмет көрсетуге ие ... ... ... ... басқарумен электрондық кітапхана
жүйесін жасаудың пайда болуымен кітапхана ... жаңа ... ... ... ... ... болуы қажет деген сұрауға мынадай деп жауап
беруге ... ... ... ... мекен жайына тәуелсіз қолданушыларға
ақпараттарға ... ... ... ... ... және ... ... жүйесінің ұйымдық бөлігі болып табылады және
кез-келген ақпарат көзінен ақпарат алу ... ... және ішкі ... ... ... қорындағы құжаттардың мазмұнын көрсетеді, жақсы біледі және
қолданушыға ақпаратты тез алуға көмектеседі;
• ерекше ... және ... ... ... тек ... ғана ... сонымен қатар, олардың үлгілерін электрондық түрге
ауыстыру арқылы ұзақ өмірді қамтамасыз етеді;
• өзінің қорындағы ... ... және ... ... қатынасын амалмен реттейді.
Отандық және шетелдік ЖОО кітапханаларының ... ... ... келе, білім беру ... ... ... басты мәселелерді айта кету қажет:
• өзіне электрондық оқулықтар және оқу ... ы, ... ... ... және университет кітапханасының
картотекаларын қосқанда ... ... және ... ... арттыру;
• анықтамалар, энциклопедиялар, электрондық басылымдардан, ... оқу ... ынан және т.б. ... ... ... ... мәселелік-бағыттауыш мәліметтер қорлары;
• электрондық жинақ, оқулық, әдістемелік және анықтамалық-ақпараттарды
жасау және ... ... ... ... ... ... ... шынайы уақыт
режимінде үйренілген, жойылған қосылуды қамтамасыздандыру;
• үйренген ... ... ... және құру.
Ғаламторлық желі ресурстарын генерациялау мақсатында Университет
кітапханасының сайты «Интернет ресурстары» ішкі ... ... ... ішкі – ... кітапхана қосыла алатын отандық және шетелдік
ақпарат ... Олар ... ... ... ... ... қосылу; E-Library (электрондық ғылыми кітапханаға) қосылу;
Ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... On-line тілмаштар және сөздіктер;
«Қолданушылар» бөлімінде кітапхана жүйесін пайдалану ережелері,
оқырмандардың ... мен ... ... ... ... сататын ұйымдардың тізімі бар. ... ... және ... ... көрсету үшін келесі тараулардан тұратын
бөлім белгіленген: ауысымды қор ... ... ... ... ... мен семинарлар материалдары.
«Қонаққа арналған кітап» сайт бөлімінде ... мен ... болу үшін ... Ол ... ... ... ... форманы пайдалана отырып біздің жұмысымыз ... ... сайт ... тікелей сұрақ қойып жауап алуға мүмкіндік
береді.
«Сайт картасы» сайтының барлық бөлімдерінің ... ... ... Оның ... ... оны қызықтыратын ақпарат қай ... ... ... ... үшін ерекше қызықтыратыны «виртуальдық анықтама»
бөлімі түзілуде. «Виртуальдық анықтама» желі ... ... ... ... оған ... ... ала алады. Жауап факторлық мәлімет
түрінде, ... ... ... ... ... баспалық басылым
түрінде болуы мүмкін. Жауапты ... ... ... ... ... ... шеберлігін көрсететін сертификаттары бар операторлар дайындайды.
Сұрақ қойып оған жауап алу үшін қолданушы тіркелуден өтуі қажет.
Қорытындылай келе ... ... ... ... оның ... қалауы мен сипаттамалары жұмыстарында қалаулары
мәселесі түрінде есептеледі. Осы ... даму ... ... ... ... ... ұсынуға тапсырып қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... өсуінде реттеуді жүргізудің маңызы зор.
Университет басылымының ... ... ... қоры ... ... оқу-әдістемелік жұмыстарының толық мәтіндік
нұсқаларын ... ... ... ... ... ... ақпараттық
ресурстар бөліміндегі электрондық каталогтардағы сілтемелері арқылы
Интернетке қосылған ... ... ... ... мәтіндік
құжаттарға қосыла алады. «Университет кітапханасының ... ... ... ... ... ... Университетте
жүргізілген халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияларға дайындалған
көрсеткіштерді де қосады.
«Университет қызметкерлерінің басылымдары» ... ... ... ... ... ... периодтық баспалары жарияланғаны
сияқты, Университет басылымдары – семинарлар материалдарының жинағы ... ... ... Публикациялар тізімі кері
хронологиялық тәртіпте орналасады және олардың мазмұны толық ... ... ... ... ... авторлық құқықтың мәселесі. Осыған
байланысты университет Web-сайтына қосылу бойынша мамандандырылған толық
мәтіндік курстарды ... ... ... тек ішкі IP ... қазіргі заманғы университет кітапханасының талаптарына сай
түсінікті, ақпараттық маңызды ... ... ... ... Және ... ... ... жаңа кітапханалық қызмет түрлерін электрондық
режимде қолданушылар үшін оны ... және ... ... ... табатын, жүйелі түрде мәліметтермен жаңартылып отыратын
Университет кітапханасының ... ... өте келе ... ... қызмет
көрсетуіндегі негізгі бөлікке айналатын кітапхана жұмысының ... ... ... болу ... келе, Университетіміздің кітапханалық-библиографиялық
автоматтандырылған ... ... ... ... ... ... алдағы уақытта, толыққанды электрондық кітапхана
болуға мүмкіндігі бар.
Кітапхана ... ... ... ... ... ... университеттің кітапхана жүйесі қалалық
кітапханалардың ең ірісі және басқа кітапханалар үшін ... ... ... ... қоры ... 1 000 000 ... ... Жыл сайын 20 мыңнан астам данаға толықтырылады. Қор ... ... ... ... секілді және шетелдік методикалық
материалдармен, диссертациялармен, көркем әдебиеттермен толықтырылады және
бірнеше он ... ... ... ... ... ... келесі бөлімдер кіреді: комплекттеу және ... ... ... және оқу залы мен абонент секторларындағы
кітап сақтау және қызмет көрсету ... ... ... корпустарында орналасқан бөлімдер
желісі бар. Барлық мәліметтер қорлары – толық мәтінді, іздестіру түрлеріне
қарай тақырып, меню мәтіннің мағынасы ... ... ... ... заң ... ... шешімдерді қолдау
механизмін ұсынатын қазіргі заманғы жүйе. Гарант жүйесі компьютерде заңды
дербес банк пен ... ... ... және осы ... ... ... жұмыс жасауға мүмкіндік береді.
«Кодекс» мамандандырылған заңдылық жүйесі ... ... ... ... жүйе «Кодекс»; (аймақтық заң шығару бөлімдері;
халықаралық құқық; сауда; мақалалар және ... ... ... және т.б.); ... ... ... жүйесі;
мөлшерлер мен стандарттардың ... ... ... компакт-дискілердегі электрондық-құқықтық анықтамалар.
Кез-келген жүйе Windows жүйесі үшін өзіне бағдарламалық ... ... қоры ... ресурстарының жинағын қосады.
Қазіргі заман даму сатысында нормативті-құқықтық мәліметтер қорын
ендіру қоғамда өте ... ... ... коммерциалық, өмірдің
тұрмыстық орта және адам әрекетінде пайда болатын көптеген мәселелерді шешу
нақты мәселелермен ... ... ... ... жиі ... ... етеді.
Сонымен қатар, мәліметтер қорлары ... ... ... ... ... тақырып бойынша жасауға
болады.
Қазіргі заманғы автоматтандырылған технологияларды ... ... ... ... ... сұраныстардың
қамтамасыздандырылуының тиімділігін көтеруге мүмкіндік береді.
Қазір ұдайы даму ... ... ... ... ... бағалау қиын. Қазіргі заман кітапханасы – ... ... ... және т.б. ... ... ... ой,
технология және т.б. қайнар көздері саналады. Бірақ қолданушыларды локальды
және ара қашықтық режимде қызмет көрсететін ... ... жаңа ... ... ... ... мәліметтер
қорларының орталық-генераторлары және автоматтандырылған ... ... ... ... (тәжірибе жұмысына компьютерді ендіру
және соған қатысты басқа жабдықтар) әрбір кітапханада әртүрлі. ... ... ... ... ... ... ұжым ... қысқарады,
әрқашан өзінің ғана емес сонымен қатар технологияларды, жүйелерді ендіреді.
Қаланың басқа көптеген кітапханалары ... ... ... ... ... ... тән ... бар:
• ақпараттарды сұрыптау кезінде шарасыз ескілік қол операцияларын жою;
• мәліметтерді ... ... ... процесстерін маңыздылығын тездету;
• есепке алу және есеп беру анықтылығын көтеру;
• ақпараттық ресурстардың әр ... ... ... ... ... ... ... барлық кітапханалық және
библиографиялық процесстері автоматтандырылу сатысында ... да, ... ... ... ондаған жылдарға арқада қалудамыз.
Бүгінгі күнде, кітапхана ... ... ... ... ... ... сұрыптау (тіркеу,
техникалық сұрыптау, каталогтау, индекстеу, аналитикалық-синтетикалық
сұрыптау); электрондық ... ... ... жазу ... циркульяция (әдебиеттерді беру /қайтаруды бақылау) және есепке алу;
Онлайн режимі үшін телекоммуникация жұмысының ... ... ... ... үдерісі уақыт барысында өзгеріп
тұратын құбылыс болып, өткен дәуірлердегі оқырман залдарындағы компьютерлер
локальды желі болмай ... ... ... ... ... ... электрондық түрде ақпараттар жинағын жинақтауда.
Қазір ешбір ... ... ... болмайды. Оптикалық компакт-
диск немесе басқаша айтқанда CD-ROM, ... ... ... ... кең ... ... ... ROM – Read Only Memory ақпараттарды
есептеуге болатын және ешбір нәрсе қоса ... ... ... ... жазу бір ... алайда ұзақ сақталатын және ... ... ... ... Дискідегі мәліметтер бұзылмайды.
CD дербес компьютерлерде, желіде де ... ... ... ... ... ... тиімді болып табылады. Бір
дискке миллионнан астам библиографиялық баяндамаларын жазу мүмкіндігіне ие.
CD ... ... ... ... оқырмандарға ақпараттармен
қамтамасыз ету және ... ... ... ... CD-ROM ... енгізу қымбат тұратын байланыс
каналдары ... ... ... ... ... ... ... өз қорындағы ақпараттармен өз CD ... ... ... ... тек ... қорын толықтыруға немесе
автоматтандырылған кітапханалық жүйеде ... ... ... ... ... жағдайда қосылады.
Компакт-дискілер кітапханадағы күрделі бағдарлама қамтамасындағы кең
таралған құрал ретінде қызмет етеді. Олар әртүрлі ... ... ... және т.б. ... кезінде таптырмайтын
құрал. Солайша, мультимедиялық ... ... ... ... ... қажеттілігін өтеу үдерісінде CD-ROM олардың дамуы
үшін өте жақсы құрал болып табылады.
Университет кітапхана автоматтандырылған ақпараттық ... ... ... жаңа ... ақпараттық-іздестіру жүйесін
пайдалануға алып келеді. Ақпараттық-іздестіру жүйесі ақпараттық іздестіру
және сақтау үшін ... ... ... ... ... ... құру мақсатында іске асырылады, ал құжаттарды
іздестіру жүйесі сақталған құралында жүргізілген ... ... ал ... ... ізделініп отырған құжаттың ... ... ... ... ... ... шығарылуы мүмкін. Сондай-ақ
сақтау және іздестіру операциялары бір-бірімен сөзсіз байланысты. Қазіргі
уақытта кітапханалық-библиографиялық процесстерді ... ... ... ... ... өзі де өзгереді. Егер бұрында
сақтау тек басқа өнімдермен іске асса, онда ... және ... ... ... іздестіру жүйесінде сақтау орны баспалық ... ... ... ... ... библиографиялық қызметті автоматтандыру.
Библиографиялық даму XX - ғасыр 70-жылдары дәстүрлі ... ... ... ... ... ... және полиграфиялық әдістердің ... ... ... ... ... ... және ... техникалық ресурстарды
болған кезде жүйе ... ... ... ... және ... жүйесін құру үміті мүмкін болмай шықты.
Өткенді шолатын библиографияда ... ... ... ... ... ... интервалы ұзартты. Кітапханада баспалық
карточкалар каталогтарда және ... ... ... түскендіктен ұзаққа кешікті. 90ж ... ... ... ... мейлінше азайту, дағдарыс
қорғаныста және көңіл бөлмейтін сипаттаманы қабылдады. ... ... ... үлкен көлемде дайындау және сақтау, көп
аспектілі библиографиялық тұрақты – қосылуды ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы құрал-
жабдықтары негізінде басталды. Оның ... ... ... ... ... библиографиялық құрал-жабдықтар ,
әсіресе көптомдық фолианттар сонымен қатар баспалық карточкалардың ... ... ... ... ... ... ... өрістеді деп айтуға болады. Барлық кітапханаларда дерлік
компьютерлер бар және олар ... ... ... ... және ... ... ... әрқашан өседі. Көптеген
кітапханалар жұмыс жасайтын библиографиялық мәліметтер қорын ендіруден бас
тартуларының арқасында өзімен - өзі ... ... ... ... ... ... электрондық өнімдерді пайдалануда тәжірибе бар.
Қажетті кезек күттірмейтін мәселелердің бірі – кітапхана жүйесінің
немесе ақпараттық ... ... ... хронологиялық толық
мәліметтер қорындағы ... ... «ақ ... толығуы.
Библиографиялық қызметті автоматтандыру бағыттары: біртіндеп дәстүрлі
библиографиялық басылымдарды ауыстыратын библиографиялық мәліметтер қорын
(әмбебап, ... ...... өлкетану) толық жүйесін құруға;
локальды және жойылған мәліметтер қорына ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Ақпараттық орталықтар мен мемлекеттік библиография қабырғасындағы
кітапханалар ақпараттық ресурстардың ... ... ... көп ... ... алайда көп кітапханалар электрондық
каталогтарындағы экономикалық ... үшін ... ... ... ... ... мемлекеттік библиографияда көпшілік
құжаттардың түрлерінің ағымдағы библиография жүйесі ... ... ... ... ... және т.б. ақысыз іздестіруді
жүзеге асыруға бүгінгі таңда әбден болады [1].
Библиография ... ... ... ... ... ... сұрыптауға қайталаушы функциялар жоғалды, ал ақпарат
бір ретті жүргізіледі. Ары қарай ... ... және ... ... ... Библиографиялық процесстерді ақпараттандыру
ерекшелігі тек дәстүрлі баспалық басылымдардың электрондық ... ... ... ... тек ... ... пайда бола алатын электрондық
көздер ... ... ... ... ... тән екі негізгі жарым-
жартылай бірігетін процесстер: библиографиялық құжаттар мен тұтынушыларға
библиографиялық қызмет көрсету.
Библиографиялық ... ... ... ... жаңа
ақпараттық технологиялардың ендірілуімен өркендеді.
Библиография үдерісі мыналарды қосады: көпшілік ... ... ... ... ... оның ... арқылы
толассыздығына алғашқы өзгерісі немесе коммуникативтік белгілеуі; мақсатқа
бағытталған бастапқы библиографиялық ақпараттарды жасап шығару, оның ... ... ... ... ... ... Қазіргі
заманғы шарттарда библиографиялық іздестіруде ... ... ... аса ... және ... Мәселенің шиеленісі екі
басты себеппен түсіндіріледі: библиографиялық ... ... ... ... ... өсуіне байланысты көп еңбекті
қажет ететін болады; ғалымдар мен мамандардың саны үздіксіз өседі, олармен
шешетін ... және ... ... саны мен ... ... сөзсіз өседі: саны, күрделілігі және олардан түскен
сұраныстардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Өзара шынайы әрекетсіз, тірексіз ғылым ретінде ... ... ... ... ... ... және ... кезекте өңдеу
жолына және механикаландыру мен автоматтандыру құрал-жабдықтарына
бағытталған ... ... ... жете ... ... ... ... және
автоматтандыру – бұл Университет кітапханаларының ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандырудың тиімділігімен сапасын көтеруге
мүмкіндік береді.
Университет кітапханасындағы библиографиялық қызмет ... екі ... ... ... және ... жүзеге асады.
Анықтама – бұл, сұранысқа релеванттық ... ... бір ... ... ... ... төрт түрлі болады: адресті,
тақырыптық, фактографиялық, анықтаушы.
Анықталушы анықтаманы жүргізу анықталушы библиографиялық іздестіру
арқылы жүзеге асырылады және ол ... ... ең ... оны анық ... ... уақыт әсер ... ... ... ... ... формасы библиографиялық ақпаратты қажетті
тұтынушыға дейін оның ... ... ... ... болып табылады.
Университет кітапханасының сайтында ескі жазбалар ұсынылған және
хронологиялық тәртіпте ... ... ... ... ... ... ... кітапхана қоры бойынша және
университет ... ... ... ғылыми-тәжірибелік
конференцияларға дайындалған көрсеткіштерден тұрады.
2. Автоматтандырылған ... ... ... ... мен ... қамтамалары
2.1. Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарының
бағдарламалық платформасы
Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтарының қолданыстағы
бағдарламалық ... ... ... ... ... клиент
платформалы WINDOWS /98/2000/ және сонымен қатар ең соңғы қолданыстағы
операциялық жүйелер ... файл ... ... қамтамасыз ететін
шектеусіз қолданушылардың кез-келген типтеріне бағытталған [1-3].
Жүйе ... ... ... UNIMARC және USMARC ... ... ... ... біріккен.
Жүйе электрондық каталогтан (ЭК) тұратын немесе мәселелік-бағытталған
библиографиялық мәліметтер қорын (МҚ) ұсынатын ... ... ... ... қолдауға мүмкіндік береді.
Жүйе кез-келген элементтердің мазмұны бойынша жылдам іздестіруді жүзеге
асыру негізінде сөздіктерді автоматты жасау технологиясын ... ... ... және бейне мәліметтерді, компьютерлік
файлдарды және ... ... ... ... ... дәстүрлі еместерді қосқанда кез-келген басылым ... және ... ... ... ... ... ... кең спектрде алу үшін мүмкіндік бере ... ... ... қолдайды. Қағазбен тапсырыстармен бастап
және ... қосу ... және ... мен ... ... ... аяқталады.
Жүйе УДК/ББК арқылы тезаурусқа алфавиттік және пәндік сілтемелерді,
белсенді файлдарды пайдалану және ... үшін ... ... ... мен ... билеттерінің даналарына штрих-код
пайдалануға бағытталған технологияларды қосады.
Жүйе ... ... ... ... ... және бейне мәліметтер,
сондай-ақ Интернет ресурстары сияқты библиографиялық құжаттың объектілеріне
қатысты кез-келген ішкі көркемделген ... ... ... ... стандартты (таңдаулы) кодтық жиынтыққа кірмейтін ... ... ... ... грек ... мен ... ... жүргізуге және бейнелеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... етуші, кіруші
процестерді жеңілдететін, қателерді және ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Жүйе нақты кітапхананың жұмысы жағдайында жүйені жіберу және ... оның ... ... ... талаптарымен сәйкес -
библиографиялық сипаттың құрылымынан бастап және ... ... ... ... ... ... ... үшін кең
мүмкіндіктерге ие.
Жүйе ... ... кең ... ... ... ... табылады: кіріс және шығыс формаларды ... ... ... ... ... жүйесінің локальды нұсқасының мүмкіндігін кеңейтетін өзіндік өнім
ретінде телекоммуникациялық технологияларды қолдау құралы бар, яғни: WEB-
ИРБИС – ... ... ... ... ... ... ... шешім және Z39.5(Z- ИРБИС) ... үшін ... ... Аталған құралдар коорпоративтік кітапханалар технологияларында
ИРБИС жүйесінің интегралдануын толығымен қамтамасыз етеді [1].
Жүйеде ... ... ... ... ... орнының
(АЖО) бес типінің [14]: «комплектеуші», «каталогтаушы», «оқырман», «кітап
беру», «администратор» негізіндегі – комплекттеу, жүйелендіру, ... мен ... ... беру және ... ... ... қосқанда кітапхана технологияларының
барлық типтері жүзеге асады.
• «Комплектеуші» АЖО – комплекттеу және ... ... ... ... ... ... мәліметтер қорын жүргізу негізінде
кітапхана қызметкерінің жұмыс орнын ұсынады.
• «Каталогтау» АЖО – ... ... ... ... ... және корректировка жасау) бойынша барлық функцияны орындайтын
кітапхана ... ... ... ұсынады.
• «Оқырман» АЖО – ... ... ... ... және
табылған ақпаратты және табылған әдебиетті беруге тапсырысты ... ... ... ... ... үшін ... жұмыс
орнын ұсынады.
• «Кітап беру» АЖО жасалған тапсырыстарды және оның қайтарылуы бойынша
сәйкес ... беру ... ... ... ... жұмыс орнын ұсынады.
• «Администратор» АЖО – маңызды күйінде тұрақтандыратын толық мәліметтер
қорымен операциялық жүйені орындайтын маманның жұмыс ... ... ... ... Жүйе WINDOWS /98/2000 және ... ... ДК ... және локальды есептеуіш желісінде ... ... ... Түпнұсқалық ... ... ... ... ... Delphi ... ... жазылған.
Бағдарламалық қамтамасыздандыру. Жүйенің ақпараттық негізін келесі
мәліметтер қоры құрайды:
... ... қоры (CMPL) - ... ... үшін ... ... кең таралған кітап сату ұйымдары, келіп
түскен ... ... ... ... библиографиялық
әдебиеттер сипатынан тұрады;
• Электрондық каталогтың мәліметтер қоры(жалпы ... ... ... ... болуы мүмкін)- кітапхана қоры бойынша әдебиеттер сипаты
технологиялық(арнайы) ... ... ... ... ... ... аты (немесе жалғыз) – IRBIS;
• Оқырмандар мәліметтер қоры (RDR)- тіркелген оқырмандар реквизиттер мен
әдебиеттерді беру/қайтару ... ... ... ... ... қоры (RQST) - ... беруде ағымдағы
тапсырыстардың кезегін құрайды;
• Жүйелік ... қоры (HELP)- ... ... ... ... ... ... абыройлы авторлардың мәліметтер қоры (ATHRC)-
«индивидуалды авторлар» (ATHRA), «пәндік кітаптың басы»(ATHRS) және ... ББК ... ... ... ... ... қоры ... Қолданушылардың тіркелуінің мәліметте қоры(REGI).
Библиографиялық мәліметтердің жүйешелік форматы кез-келген әдебиеттер
түрлерінің библиографиялық ... ... ... ... ... ... ... қорланады.
Жүйені орнату. Жүйе қатты дискілерде немесе компакт-дискілерде
дитрибутивті ... ... ... ... ... үшін ... SETUP.EXE бағдарламасы қызмет етеді.
Қатты дискке орнатылған жүйе келесі директорийдің ішкі құрылымына ие:
IRBIS______
|DATAI__________
|IBIS
|RDR
|RQST
|HELP
|BLANK
|CMPL
|ATHRC
|ATHRA
|ATHRS
|ATHRU
|TEZ
|REGI
Сонымен қатар ... ... С: ... ... ... үшін директория құрылады.
IRBIS директорияларында орындаушы модулдер мен негізгі параметрлік
мәліметтер файлы болады.
Аталған мәліметтер қоры (электрондық каталогтың ... ... ... қорлары, тапсырыстар кезегін және т.б. ... DATAI ... - ... ... ... бөлек
директорияға орналастырылады. BLANK директориясына электрондық каталогтың
мәліметтер қорлары, оқырмандар ... ... және ... ... үшін ... ... болады.
Уақытша мәліметтер директориясынан басқа (C:\ IRBISWRK) ... ... ... ... ... және ЛВС ... орнату кезінде)
файл-серверге орналастырылуы мүмкін. Клиент машинасына тек ... ... ... ... ... ... түрде құрылады.
Клиент, ДК есеп тақтасындағы Бағдарламалар бөлімінде ... ... ... АЖО ... ... үшін ... бар ... пайда болады. АЖО басқа машиналармен орындалуын бастау ... мен ... ... ... ... АЖО бастау үшін жарлықтарды құру кезінде жұмыс ... ... ... бұл ... ... нұсқаушы жол болады.
АЖО орындаушы файлдарының аттары келесідей:
IRBISR.EXE - АЖО "Оқырман";
IRBISC.EXE - АЖО "Каталогтаушы";
IRBISB.EXE - АЖО ... ... - АЖО ... – АЖО ... ... әр ... сәйкес инициализацияланған файлдарды
(IRBISR.INI, IRBISC.INI, IRBISB.INI, IRBISA.INI, IRBISP.INI) пайдаланады.
Нақты қолданушының бірегей параметрлік ортасын құру үшін ... ... ... ... ... ... файлды пайдалану үшін соңғыларынан басқасын командалық
қатардағы бірінші параметрлер ретінде көрсету қажет.
Жүйенің желілік режиміндегі жұмысын қамтамсыз ету үшін ешқандай ... ... ... Тек ... түрлі категориялары үшін сәйкес желілік қосылуды
орнау қажет, яғни:
• «Каталогтау» , «Комплекттеу», ... ... ... АЖО ... ... IRBIS директориясына және оның ішкі
директорияларындағы барлық ... ... ... ... ... «Оқырман» АЖО жұмыс жасайтын қолданушылар тек RQST және REGI
директорияларындағы мәліметтерге толық құқық болуы ... Бір ... ... тұратын файлдар екі топқа бөлінеді:
• мәліметтер қорлары мәліметтеріне ... және жүйе ... ... ұшырайтын 8 файл. Бұл файлдардың кеңейтпелері [.MST],
[.XRF]. [.CNT], [.IFP], [.N01], [.N02], [.L01], [.L02].
• мәліметтер қорлары параметрлік сипатынан тұратын және ... ... ... қолданушыда) қалған файлдар. Бұл файлдардың
кеңейтпелері: [.FDT], [.FST], [.PFT], [.STW], [.MNU], [.OPT], [.OWS],
[.TAB], [.SRT], [.HDR], [.WS], [.WSS], [SRW], [GBL], [PAR], ... ... ... ... ... ... екі
логикалық файл ретінде қарастырылады.
.MST |
| мәліметтер қорлары ... ... ... ... | ... файл немесе қорлардағы Инвертарлық файлы
.L02 |
.N01 ... ... - ... қорының аты.
Электрондық каталогтың толықтырушы мәліметтер қорын құру кезінде
(«Администратор» АЖО сипатының сәйкес режимін қарау) жүйелер ... ... ... ... ... ... ... болады:
DBNAM1.MNU – Администраторға қосылуға болатын мәліметтер қорлары
тізімі.
DBNAM2.MNU – ... ... ... ... ...... қосыла алатын мәліметтер қорлары тізімі бар.
Аталған файлдар жүйеде автоматты түрде жүреді (толығады).
Сонымен қатар DATAI директориясында сәйкес мәліметтер қорлары құратын
қатты диск ... ... ... ... .PAR ... болады. Жүйеге қаншалықты бір директорияға мәліметтер қорлары
барлық файлдарын сақтау принципі қабылданса, .PAR файлы бір және
сол жолды анықтайтын қатардан тұрады.
2.2. Корпоратив ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулығы
Корпоратив ақпараттық ресурс орталықтарындағы ақпараттық басқару
үдерістерінің бағдарламалық қамтамаларымен ... ... ... ... ... ... ... негізінде жасалған болып, кітапханалық
технологияларды автоматтандыру үшін типтік интегралданған шешім ретінде кез-
келген ... және ... ... ... ... ие ... ... жүйелердің негізгілерінің бірі саналады
[1,3].
Қолданушы интерфейсінің жалпы көрінісі 2.2.1-суретте көрсетілген.
2.2.1-сурет. «Комплектеуші» АЖО қолданушы интерфейсінің көрінісі.
АЖО функционалдық интерфейсі ... төрт ... ... төрт ... ... ТАПСЫРЫС, ТҮСІМ, ЖАРАМАЙ ҚАЛУ және ЖАЗЫЛУ.
Әрбір жақ үш жұмыс аумағына ... ...... ... ... ... ... үшін операцияларды орындау компоненттерінен тұрады.
Орта жұмыс аумағы, іздестіру-сөздік, тізім арқылы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... сұрыптау аумағы – жазбалар мен жалпы операцияларды орындау
үшін компоненттер(батырмалар) бар.
Технологиялық жұмыс аумағы
Аумақтың сол ... ... ... ... және жаңа ... ... ... бар, мұнда әрбір режимге өзінің типтері ... ... ... шертсе қолданушы кіру/корректировка ... ... ... жұмыс парағы шығады.
Аумақтың оң бөлігінде орындалатын операциялар аталған батырмалар блогы
бар. Батырмалар ретін қолдану ... ... ... ұйғарады.
Алайда бұл операция қолданушы ... ... да ... ... отырып қолданушы сәйкес операцияның орындалуына ... ... ... үшін ... жұмыс парағы шақырылады. Жұмыс
парағының әрбір қатарында стрелька батырмасын ... ... егер ол ... ... ... ... ... және ВВОД батырмасын шерту керек.
Барлық қажетті мәнін шертудің ... ... ВВОД ... ... операциялар. ВВОД ОПИСАНИЕ БЕЗ ЗАКАЗА батырмасы –
баптауға орнатылған КҚЕ ... ... және ... сұрай отырып
кіру/корректировка модульін шақырады. Егер ағымдағы ... ... ... қоры ... онда ... модулі
тапсырысқа кіру үшін орнатылған жұмыс парағы ... Егер ... ... ... мәліметтер қоры болса, алдымен БО кіру ... ... ... ... ... ... парағының атының
сұранысы WsSetFmt ini-файл параметрінде анықталады. ЖП ... ... ... ... кіру ... ... ... ЭК МҚ жұмыс парағының жаңа сипатының формасы.
ПОПОЛНЕНИЕ ЗАПИСИ КСУ батырмасы – КҚЕ нөміріне тапсырыс бойынша (2.2.3-
сурет) БО жазбасы сұралатын және ... ... КҚЕ ... ... пакеттік режимі. Параметрлерді таңдау үшін
сұраныстың жұмыс парағы шақырылады: жазба ... ... ... қорлары аты, жұмыстың режиміне байланысты түсімнің ... КҚЕ ... ... Сұрыптаудың аяқталу кезінде ... ... ... ... коректирленді деген хабар шығады.
2.2.3-сурет. КҚЕ жазбасы мәлімет тапсырмасын толықтыру ... ... ...... тапсырмалармен сәйкес
жазбалар тобының ... ... ... GroupSpisGBL ini-файл
параметріне жіберілетін файл аты. Файл тізімдеу үшін орнатылған мәліметтер
қорының директориясынан ... ... ... ... ... ... тізімге кіретін даналарды белгілеу ... ... ... ... ... ескертуші хабар шығарылады. Процесстің аяқталу кезінде
жазбаның корректировка жасалғандығы туралы нұсқаумен протокол шығады.
ЗАВЕРШЕНИЕ ВЫБЫТИЕ батырмасы – ... ... ... КҚЕ ... бойынша тізім жасалған каталог жазбасының сұрыптау
пакеттік режимі. EndSpis ini-файл ... ... файл аты. ... ... ... ... директориясынан оқылады. Каталогтың
мәліметтер қорлары ағымдық болуы қажет. Онда КҚЕ ... ... ... жинайды және корректировка жасау міндеті бойынша орындалады.
Сұрыпталудың аяқ кезінде корректировка жасалған жазбалар ... ... БО ...... ... ... ... жазбаларды жоятын каталогтың мәліметтер қорлары сұрыпталуының
пакеттік режимі. ... ... аты WsRegS EndSpis ... ... ... ... файлы мәліметтер қорлары комплекттеу
директориясынан оқылады. мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... бойынша алынады. Бұл жазбалар
жоюға жатады. Егер жазбаларда комплект жасауға дейінгі белгі ... ... ... ... ... мәліметтер қорларына ауыстырылады.
Сұрыпталудың аяқталу кезінде жойылған және ... ... ... ... ... В КП ...... жазылым каталогтарымен режимі
міндеттелсе онда бұл батырма АЖО пайда болады.Мәліметтер ... ... NamePodJ ... параметрлері.Бұл функцияның қызметі – қордағы
комплекттеу жазбаларын, каталог жазылымдарындағы қорда ... ... ... ... ... MFN ... және ... жазылым
индекстері нұсқау болатын протокол шығады.
СНЯТИЕ ПЕРИОДА ПОДПИСКИ батырмасы – ... ... ... ... және оның ... ... өріске түсетін комплекттеу
мәліметтер қорлары ... ... ... ... ... ... параметрінде анықталатын мәселесін файл ... ... аяқ ... хабар шығарады.
СНЯТИЕ ПЕРИОДА И ЗАКАЗОВ батырмасы – нәтижесінде жойылатын ағымдағы
периодтық жазылым және тапсырмалар ... ... ... мәліметтер
қорлары жазбаларды ауыстыратын сұрыптау пакеттік режимі. Периодтық жазылым
мазмұны архивтік ... ... ... ... ... анықталатын файл атында қолданылатын сұрыптаудың аяқ кезінде
хабар шығады.
СНЯТИЕ ЗАКАЗОВ ... ...... сұраныстың жұмыс
парағында таңдалатын кодта адресат тапсырыстары туралы мәліметтер ... ... ... жазбаларды ауыстыратын сұрыптау пакеттік
режимі. NewPdpGBL2 ini-файлы параметрінде анықталатын атында мәселесін файл
қолданылады. Сұрыптаудың аяқ кезінде хабар ... ... ...... ... ... ... жаңа периодтық жазбаларды қосатын пакеттік режимі.
Периодтық жазылымдарды сұраныс жұмыс парағында ... ... ... ... ... бос болуы керек, алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... жазылым үшін жазба
дайындалмағаны ... ... ... Group PdpGBL ... ... ... ... файл қолданылатын сұрыптаудың аяқ кезінде хабар
шығады.
ТАБЛИЦА ДЛЯ ИМПОРТА батырмасы. Батырма кітап ... ... ... ... ЗАКАЗ режимінде және периодтық жазылым
каталогының мәліметтер қорлары таңдауында ПОДПИСКА режимінде ... ... ...... ... ... периодтық каталог
мәліметтер қорлары немесе кітаптар каталогтарының мәліметтер қорларында
импорттауға болатын жазылым ... ... ... ... Осы ... орындалғаннан кейін баптауға ұйым кодын, жазылым
каталогының ... ... ... ... ... бұл ... ... қорлары файл импорты үшін немесе электрондық тапсырыс туралы
мәліметтердің электрондық ... ... үшін ... ... ... ОПИСАНИЙ ПО КП батырмасы. Периодтық жазылым каталогымен
жұмыс режимі міндеттелсе батырма ... ... ... ... жазылымының аты NamePodpj бос емес, жазылым ... ... ... Бұл ... қызметі – комплекттеу мәліметтер қорының
жазбаларын каталогтағы жазылым мәліметтерімен жаңарту. Жазбаларды жаңарту
үшін бастапқылар комплекттеу мәліметтер ... ... ... ... үшін оған ... ... ... каталогының мәліметтер қорлары
болады және ... ... ... аты көрсетілетін пакеттік
корректировка тапсырмасымен ... ... ... Егер ... мәліметтер қорлары ... онда ... ... ... ... ... алынған комплекттеу мәліметтер қорлары
барлық жазбалары үшін жаңарту орындалады. Аяғында протокол шығады.
ПЕРЕНОС НОВЫХ ИЗ КП ... ... ... каталогымен жұмыс
режимі тапсырылса батырма ... ... ... ... қоры ... аты ... бос емес, жазылым каталогының
мәліметтер қорлары ... Бұл ... ...... ... ... қорлары жазбаларды комплекттеу мәліметтер қорлары жаңа
жазба ретінде ауыстыру. Ауыстыру үшін бастапқы жазбалар ... ... ... ... ... ... егер ... жоқ
болса, онда жазбалар «заказанный изданий» іздестіру түрінде алынады.
ПЕРЕНОС ЗАКАЗАННЫХ КНИГ батырмасы. Бұл батырманы басқан ... ... ... ... ... ... қорларына белгіленген
жазбалар тобын ауыстыру орындалады. Сонымен қатар ауыстырылған жазбалар
үшін негізгі ... оның ... ... үшін ... тапсырыс
файлы жасалады.
ИТОГО ЗАКАЗАНО функциясы. Егер кітап жазылымдары каталогы мәліметтер
қорларында ... ... ... ... ... ... шерткен кезде каталогтың баспалық мәліметтер қорлары рәсімделген
кітаптар ... үшін ... ... ... ... ... ... НА ПОДПИСКУ функциясы. Жазылым каталогының мәліметтер қорларында
орнатылған болса ПОДПИСКА режимінде қолданылады. ... ... ... ... ... қорлары рәсімделген периодтардың
тапсырысы үшін барлық жазбалардың даналары бойынша ... ... ... Егер ini-файлда ListOpen=0 параметрі болса белсенді.
Мұндай ... ... ... ... үшін бұл ... тек осы ... арқылы ашылады. Егер комплекттеу мәліметтер қоры – ... ... ... беттелу үдерісі жылдам болғанға дейін ... ... ... ... ... ... ... операциялар әрбір режимде жазбасымен орындалуының дұрыс
еместігін анықтауға мүмкіндігі бар, бұл үшін ... ... үшін ... қарастырылған: AccessZakaz, AccessPostup, ... ... ... аумағы
Аумақтың жоғарғы бөлігінде ВИД ПОИСКА терезесі, мәліметтер қорлары
терезесі орналасқан, ... ... ... аты және мәліметтер
қорларындағы жазбалар номерінің максималдық мағынада көрсетілген.
ВИД ПОИСКА терезесі – ... ... ... және ... сәйкес сөздіктерін ашуға болатын ... ... ... ... ...... ... қорын таңдауға
болатын батырманы шерткенде меню ... Бұл ... – ini- ... ... ... ... ... қорының аттары
болады. Таңдалған мәліметтер қорлары ағымдық болады, оған сәйкес ... ... және ... ... түрі үшін ... ... жазылым каталогының мәліметтер қоры үшін ... ... ... ... екі ... ... СЛОВАРЬ және СВЯЗАННЫЕ
ЗАПИСИ. Бұл комплекттеу жазбалар ... ... ... ... оның
мәні қолданушы бір жазбаны таңдап, оған байланысты жазбалар тобын ... ... ... ағымдағы мәліметтер қорлары сөздіктер түзеді. Сөздік типі ВИД
ПОИСКА терезесінде анықталады. Әрбір жұмыс режимінде өзіндік іздестіру
жинағының ... ие. ... ... және ... ... ... ini файлда SEARCH секциясында жасалады.
Сөздік үш немесе төрт бағанадан тұрады.
Бірінші ... ... ... ... ... ... жазбаларды
белгілеу үшін қызмет етеді. Бұл үшін бірінші бағанадағы термин қатарын
тышқанмен шерту ... Осы ... ... ... ... деп
есептелінеді. Үстіңгі жақтауда “Отмечено дакументов ...” мәтіні ... ... ... ... ... ... егер ... терминдерге бір және сол жазба сәйкес болса, бір – біріне ... ... ... осы ... тұратын жазбалар мөлшері көрсетіледі.
Сөздік төрт бағаналы болуы мүмкін, онда ... ... ... ... тұрады.
Сөздік парағының аударылуы стролминк сызығының көмегімен ... кілт ... ... ... ...... ... бастапқы термин тапсырмасы үшін терезе.
Полностью батырмасы – батырманы ... ... ... ағымдағы терминімен
байланысты жазбаларды толығымен көрсету үшін ... ... ... ... терминдер болса, онда толығымен ... ... ... ... ... Беттерді аудару СЛЕДУЩИЙ,
ПРЕДЫДУЩИЙ ЗАПИСЬ батырмаларымен орындалады.
СНЯТЬ ОТМЕТКИ батырмасы – ... ... ... ... ... ...... аударылатын терминдердің барлық жазбалары
белгіленген болады. Белгіленгендердің мөлшері бұл ... ... ... сәйкес келуі мүмкін. Сөздік үшін белгіленген ... ... мәні бар. Бұл ... ini – файл ... ... ... ... ағымдық терминімен логикалық байланысты жазбалардың екінші ретті
тізімін ұсынады. Әрбір іздестіру түрі үшін байланыс сипаты ini – ... ... ... ... ... ... ... мәнінде
құрылған сұраныс бойынша мәліметтер қорларында табылған жазбалар.
Егер ini – файл ListSort =1 параметрінде тапсырылса ... ... ... Maxs Brief Portion ini – файл ... ... анықталатын
жазбалар алдымен буферге фрагменттер түрінде орналасады. Оның мәні
тізімдегі көрініп тұрған қатарлар санына көбейтілетін сан нәтижесінде ... ... ... ... ... ... орындау кезінде тек буферге
орналасқан жазбалар белгіленеді.
Тізімнің үстінгі қатарындағы мәтіні оның ... ... ... ... ... Бірінші бағана жазбаларды белгілеу үшін қызмет етеді.
Бұл үшін бірінші бағанадағы таңдалған қатарды шерту керек. Екінші бағанада
анықталған ini – файлда ... ... ... ... көрсетіледі.
ПОЛНОСТЬЮ батырмасы – ағымдағы жазбаны толығымен көру үшін форманы
шақырады. Егер тізімде жазбалар белгіленген болса, онда толығымен ... ... ... жазбаларды көрсетеді. Беттерді аудару
СЛЕДУЮШАЯ ЗАПИСЬ және ПРЕДЫДУЩИЙ ЗАПИСЬ батырмалармен орындалады.
СНЯТЬ ОТМЕТКИ батырмасы – тізімдегі ... ... ... – буферде орналасқан тізімдегі барлық жазбаларды
белгілейді. Жоғарғы жақтауында “Отмечено документов” ... ... ... тізімдегі жазбалар мөлшері буфер мөлшерін арттырса онда буфердегі
жазбаларды белгілеуді жалғастыру мүмкіндігімен сәйкес хабар шығады.
Өңдеу ... ... ... ... ... орналасады және
модульдердің өзінде берілетін белгіленген жазбалар немесе жазбаларды өңдеу
үшін модульдерін шақыратын ... ... ... кіру ... ... жалпы түрі.
Кіру/корректировка режимінің қызмет ерекшеліктері келесідей: форма екі
қанаттан тұрады – БАЗА ДАННЫХ және ... Егер ... ... белгіленгендер немесе тізімде болса онда ОТМЕЧЕННЫЕ режимінде
корректировка, белгіленген жазбалар түзеді. Жаңа ... ... ... ... / MFN ... ... батырмасы негізгі модульді қайтару үшін қызмет етеді.
ФОРМАТ терезесінде ағымдағы (корректировка жасалған) жазбалардың жұмыс
парағы түріне тәуелді ... ... ... ... ... кейбір форма функциясын анықтауға мүмкіндік бар: жаңа
элементтер сипатын қосу, толықтырушы бетке мәліметтерді корректировка жасау
немесе қарауға мүмкіндік бар. Бұл үші ini- файл ACCESS Level ini – ... ... ... ... алмайтын жаңа жазбаларды ендіру және
корректировка режимін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл үшін, ini-файл
ACCESS Corr ... ... ... БД ... – бұл ... тек ... ... пайда болатын бос
формалар не бұл режим үшін каталог мәліметтер қорларын не комплекттеу
мәліметтер қорлары ... ... ... құру ... ... ... режимінде бос формалар тек комплекттеу мәліметтер
қорларында жасалады.
Таблицы / списки – кесте немесе тізімдерді құру режимін ... ...... осы ... бос ... үшін үш
деңгейде тапсырмалар басы үшін қызмет етеді.
ВЫХОДНОЙ НОСИТЕЛЬ қосқышы – ... ... ... не
“RTF” форматтағы бос файлда таңдайды.
ОТМЕНИТЬ батырмасы бос формаларды құру ... ... үшін ... ... Әрбір кесте КОМПЛЕКТТЕУДЕ анықталған типтегі жазбаларды
мәліметтер қорына сұрыптауды ұйғарады.
ИМЯ ТАБЛИЦЫ / ... ... ... ... режиміне
тәуелді құрамына кестелер тізімі түседі. Кестені таңдағаннан кейін форманың
төменгі бөлімінде таңдалған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жасалуы бос формаға жазбаларды сұрыптауда
шектеу қоймайды. Жазбалар таңдалған форматта сұрыпталмаған түрде тізімде
орналасады.
Бұл режимді таңдаған уақытта (2.2.6-сурет) форманың төменгі бөлімінде
тізімнің құрылу ... ... ... ... ... қажет. ИСХОДНЫЕ
ДОКУМЕНТЫ топтық компоненті пайда болады.
2.2.6-сурет. Тізімдерді жасау режимі.
Жинақтау қорындағы жазбаларды каталог мәліметтер қорларына ауыстыру
(2.2.7-сурет).
2.2.7-сурет. Электрондық каталогқа ... ... ... В ... ... ... ... тапсырмасы үшін
сұраныс формасын шақырады. КОМ. ПЕР терезесіне D мағынасын – бақыланған
ауысым үшін және H – негізсіз ауысым үшін ... ... ... ...... ... атын таңдайтын каталог мәліметтер қоры
тізімі түседі. Қайта жасалған кестелер бойынша кітаптар үшін – ... ... ... ... ... ПУСК ... басу арқылы
ауыстыру үдерісі және жазбалардың жазылуы орындалады. Аяқталу кезінде 2.2.8-
сурет – сурет мысалында көрсетілгендей протокол шығады.
Электрондық ... ... ... ... режимді анықтауға
мүмкіндік бар, бұл үшін Access Move ini - файл қолданылады.
2.2.8-сурет. Протоколдың пакеттік ... ... ... ... ... ... және қолдану. Оны қолдану үшін
НАСТРОЙКИ батырмасын шерту қажет. Жұмыс парағының баптауының аты SetPrivate
WSS ini – файл ... ... ... ... СТАТИСТИКА батырмасын шерту арқылы
шақырылады. АЖО комплектеуші бұл функцияның ерекшелігі – барлық мәліметтер
қоры ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Мәліметтер корректировкасы. ГЛОБАЛЬНАЯ батырмасын шерту арқылы
шақырылады. Белгіленген құжаттар бойынша корректировка орындалады.
Корректировка жасауды барлық мәліметтер қоры бойынша немесе жазбалардың
диапазоны бойынша егер ini – ... Glob Total=1 ... ... ... ... ... жағдайда жүйе корректировка жүргізу мүмкін еместігі
туралы хабар береді.
Глобальды корректировка жасауды орындай алмайтын режимді анықтауға
мүмкіндік бар, бұл үшін Access Glob ini – ... ... ... ... келе, автоматтандырылған ақпараттық ресурс
орталықтарының бағдарламалық платформасы қолданыстағы ... ... ... және ... жұмыс істеу тәртіптері негізінде қарастырылды.
«ИРБИС» кітапхана жүйесінің өзара функционалды түрде байланысқан
автоматтандырылған ... ... ... ... (АЖО) бес ... ... ... «кітап беру», «администратор» –
негіздерінде комплектеуді жүйелендіру, каталогтау, ... ... ... ... және ... ... ... кітапханалық
технологиялардың негізгі болған барлық типтері арқылы жүзеге асады.
3. Ақпараттық ресурс орталығының бағдарламалық қамтамасы және ... ... ... ресурс орталығының жұмысында деректердің үлкен
көлемдерімен жұмыс жасау ... Бұл ... ... ...... жинау, оны өңдеу (қажет деректерді іздеу, сұрыптау және т.б.),
деректерді қарап шығуға және ... ... ... ... ... табылады. Осы барлық функцияларды қамтамасыз ететін ең танымалды
программалық құрал MS Access ... ... ... ... ... ... – бұл ақпарат, яғни деректер арнайы форматта ... файл ... ... базасын басқару жүйесі – бұл программа.
Ол ... ... ... ... енгізіледі, сұрыпталады, сүзбеу
жүргізіледі, қажет ... ... ... ... ... ... Деректер базасындағы бағандар өрістер деп аталады, ал жолдар –
жазулар. Жазулар саны ... ... ... ... ... саны – 255. ... мен олардың қасиеттерінің жиынтығы деректер
базаның құрылымын анықтайды. Жазуы жоқ деректер ... да ... ... ... ... оның құрылымы бар. Деректер базасын құрастыру:
Бірінші қадам – оның ... ... ... ...... ... Access-ті жүктеген кезде деректер қорының
объектілерімен жұмыс ... ... ... ... ... ... режимдері мен объектілері
Кестелер. Дерекқор кестесінің көрінісі деректер жолдар мен бағандарда
сақталған электрондық ... ... ... ... ... ... импорттау жай болады. Деректерді электрондық кестеде
сақтаумен ... ... ... ... бұл деректер
ұйымдастыру жолы.
Дерекқорды иілмелі ету үшін деректер ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлер туралы мәліметтерді
сақтайтын болсаңыз, әрбір жұмыскер жұмыскерлер туралы деректерді сақтауға
арналған кестеге бір рет қана ... ... ... ... деректер өз
кестесінде сақталады және филиалдар туралы ... ... ... Бұл үрдіс қалыптандыру деп аталған.
Кестедегі әрбір ... ... ... ... ... бөлектері сақталады. Әрбір жазбада бір немесе бірнеше өрістер
болады. Өрістер кестедегі ... ... ... Мысалы, сізде
«Жұмыскерлер» деп аталған кесте болуы мүмкін, онда әрбір ... ... ... ... ... ... ал әрбір өріс (баған) басқа-басқа
мәліметтерді құрайды, ... ... ... тағы ... ... ... ... дерек түрі тағайындау керек, ол мәтін, күн немесе
уақыт, сан немесе басқа түрі болсын.
Жазбалар мен ... ... ... жолы бұл ... ескі
түрдегі каталогты көрнекілендіру. ... ... ... ... ... болады. Бөлек карточканың әрбір мәлімет бөлегі (авторы,
аты, тағы тағылар) дерекқордың өрісіне сәйкесті ... ... ... ... енгізу бейнелері» деп аталады. Олар сіз
деректер мен істеу үшін қолданатын тілдесулер, ... олар ... ... үшін пәрмен түймешіктері құрайды. Дерекқорды жасау үшін
пішіндерді қолданбай ... ... ... ... ... ... ... көбі пішіндерді кестелерде қарап шығу, енгізу
және деректерді өңдеу үшін қолдануды артық көреді.
Пішіндер ... ... үшін оңай ... ... және ... ... ... функционалды элементтерді қосуға болады. Түймешіктерді
пішінде қандай деректер пайда болуына, басқа пішіндер ... ... ... ... көп тапсырмаларды орындайтын етіп бағдарламалауға
болады. Мысалы, сізде «Пайдаланушы пішіні» деп ... ... ... ... сіз ... ... менен істейсіз. Пайдаланушы пішінінде ... ... ... ... ... ... онда пайдаланушы үшін жаңа
тапсырманы жазуға болады.
Пішіндер ... және ... ... ... деректерді
қолдану жолын басқаруға болады. Мысалы, тек белгілі өрістерді ... ... ... ... ... беретін пішінді жасауға
болады. Бұл деректерді қорғауға және ... ... ... ... ... ... Есептерде деректер жалпыланып кестелерде көрсетіледі. Есеп
әдетте арнайы сұраққа жауап береді, мысалы «Осы жылда ... ... ақша ... ... ... қайсы қалаларда орналасқан?»
Әрбір есеп оқу үшін ең оңай жолда пішінделуі мүмкін.
Есеп кез ... ... ... ... дерекқордағы ағымдық
деректерді көрсетеді. Есептер басып шығару үшін ... ... ... бірақ
оларды бейнеде көрсету, басқа бағдарламаға экспорттау немесе электрондық
пошта ретінде жіберуге болады.
Сұраулар. Сұраулар ... көп ... ... және көптеген әр түрлі
функцияларды орындай алады. Олардың ең жиі ... ... ... ... бір ... алу. Көргіңіз келген деректер әдетте
бірнеше кестеде болады, ал ... ... ... бір деректер
кестесінен көруге мүмкіндік береді. Сонымен ... ... сіз ... ... ... ... ... сізге керекті
жазбаларды «сүзу» үшін шарттар қосуға мүмкіндік ... ... ... мен ... ... көзі ... атқарады.
Белгілі сұрауларды «жаңарту» мүмкін, ол дегені сұрау ... ... ... ... ... ... ... Егер жаңартылатын
сұраулармен істейтін болсаңыз, өзгертулер ... ... ... қана ... деректер кестесінде емес.
Сұраулар екі негізгі түрлерде болады: таңдау сұраулары мен ... ... ... тек қана ... алын оларды қолдану үшін
қатынаулы етеді. Сұраудың нәтижелерін бейнеде қарап шығу, басып ... ... ... ... болады. Немесе, сұраудың нәтижелерін
пішін немесе есеп үшін ... ... көзі ... ... болады.
Әрекет сұрауы, аты көрсеткендей, деректермен тапсырманы ... ... жаңа ... ... бар ... деректерді қосу,
деректерді жаңарту немесе деректерді жою үшін қолдануға болады.
Макростар. Access ... ... бұл ... ... қосу үшін қолданатын жай бағдарламалау тілі. Мысалы, пішінде
пәрмен түймешігіне макросты тіркеп түймешік ... ... ... іске
қосылатын етіп қою мүмкін. Макростар ... ... ... ... ... ашу, сұрауды іске қосу немесе дерекқорды жабу.
Макростар арқылы ... ... ... ... көбін
автоматтандыруға болады, сонымен көп уақытты сақтауға болады.
Модульдер. Модульдер, ... ... ... ... қосу
үшін қолданатын нысандар. Бірақ макростарды Access бағдарламасында макрос
әрекеттерінің тізімінен таңдап жасайсыз, ал модульдерді Visual Basic ... (VBA) ... ... ... ... бұл бірлікте
сақталған жарлықтар, мәлімдемелер және үрдістер жинағы. Модуль класс модулі
немесе стандарт модулі болуы ... ... ... пішін немесе
есептерге тіркеліп, әдетте олар тіркелген пішін немесе есеп үшін ... ... ... модульдері ешбір нысанмен байланысы жоқ жалпы
үрдістерді ... ... ... Шарлау аумағында Модульдер
пәрменінің астындағы тізімде берілген, ал класс модульдері берілмеген.
Ақпараттық ресурс орталығының жұмыс ... ... ... ... ... ... мен негізгі сипаттамалары. Кітапханалық АЖО – кітапхана
қорларын жасақтау мен ... ... ... ... ... арнайы
мәліметтер қорын жүргізу негізінде кітапхана қызметкерлерінің жұмыс орнын
ұсынады [2,3], яғни:
• Қысқа библиографиялық мәліметтердің және беру ... ... ... ... ... үшін ... ... кіру;
• Тасырыстардың орындалуының қатпарлануы, орындалмаған немесе орындалмайтын
тапсырыстарға бақылау;
• Кітапханадағы ... ... ... ... ... туралы
кітаптардың қосындысының есебі (ҚКЕ) үшін ... ... үшін ... ... ... ішкі ... мен комплектеуге дейінгі қордағы кітаптар тізімінің
есебімен алмасу;
• электронды каталогқа ... ... ... ... ... қысқа библиографиялық мәліметтері және
жазылымдардың адресаттары туралы мәліметтердің алғашқы ... ... ... периодтық каталог мәліметтер қоры мен кітаптардың баспа ... ... ... ... ... ... нөмірін алғаннан кейін электронды
каталогқа жазбаны жіберу.
«Комплектеуші» автоматтандырылған жұмыс орны
Қызметі мен негізгі сипаттамалары. «Комплектеуші» ... ... ... ... ... ... ... арнайы мәліметтер
қорын жүргізу негізінде кітапхана қызметкерінің жұмыс орнын ұсынады, яғни:
• Қысқа библиографиялық мәліметтердің және беру ... ... ... ... рәсімдеу үшін таралған ұйымдарға кіру;
• Тасырыстардың орындалуының қатпарлануы, орындалмаған немесе орындалмайтын
тапсырыстарға бақылау;
• Кітапханадағы ... ... ... ... кітаптар туралы
кітаптардың қосындысының есебі (ҚКЕ) үшін ... ... үшін ... алу;
• басқа ішкі бөлімдер мен комплектеуге дейінгі қордағы кітаптар тізімінің
есебімен алмасу;
• электрондық каталогқа жазбалардың автоматты ... ... ... ... ... ... және
жазылымдардың адресаттары туралы мәліметтердің алғашқы кірісі;
• жазылымдарды рәсімдеу;
• периодтық каталог мәліметтер қоры мен ... ... ... ... ... ... ... бірінші нөмірін алғаннан кейін электрондық
каталогқа жазбаны жіберу.
«Каталогтаушы» автоматтандырылған жұмыс орны
Қызметі мен негізгі сипаттамалары. ... ... ... түсетін – баспалық және қолжазбалық тілдік материалдар, ... мен ... ... ... мен ... ... ... қосқанда), картографиялық материалдар, компьютерлік файлдар және т.б.
барлық әдебиет туралы мәліметтерден ... ... ... ... ... көп түрлі мәліметтер қорын МҚ сипаттайды. Барлық ... ... ... ... (бір ... немесе көп томды) немесе жалғасушы сериялық
немесе кезеңдік басылымдар түрінде таратылуы ... ... ... ... ... сипаттамасын немесе жоғарыда айтылған
құжат типтерінің кез келген кезеңдік басылымының нөмірін ... ... ... ... ... ... типі мен ... тақырыбы, сипаттау
түрі бойынша хронологиялық ретпен немесе басқа кез келген принцип бойынша
жеке МҚ тізбегіне бөлінуі ... ... ... ... ... біз КІТАП деп – библиографиялық
сипаттама әрбір жеке ... ... ... ... немесе
сериялық, бір томды, көп томды басылымды ... Ал ...... жеке библиографиялық сипаттама талап етпейтін, келіп ... ... ... келетін құрама сипаттама ғана құрылатын
басылымды айтамыз.
Жүйе үш түрдегі библиографиялық сипаттамаларды ... ... ... ... және ... бір жеке таратылған басылымның: бір томды басылымның, көп
томды ... ... ... ... ... және оның ... ... библиографиялық сипаттамаларының мәліметтер элементін
қамтиды.
Ескерту: Бұдан кейін көп ... ... ... ... ... томын ТОМ деп атайтын боламыз.
Құжат-журнал сериялық басылым және оның жеке ... ... ... ... ... бөліктері туралы мәліметтерден құралған
құрама библиографиялық сипаттамалары мәліметтер элементін қамтиды, сонымен
қатар әрбір жеке ... ... ... ... ... барлық алынған
нұсқалар мен басқа да ... ... жеке ... нөмірі
автоматты түрде қалыптасады.
Құжат-мақала журналдағы, жинақтағы, диапозитивтер жинағындағы,
грампластинкалардағы, карта ... ... да ... ... ... ... мәліметтер элементін қамтиды.
МҚ құжат басылымды алғаш рет алған ... ... ... ол ... ... de visu ... өзі бойынша жүргізіледі. Бірақ құжат
қорлардағы жинақтаудан басқа МҚ ... ... ... ... және ... МҚ ... жолымен енгізілуі мүмкін.
Ақпаратты енгізгенде мәліметтер бөлігін формальды-логикалық бақылау
автоматты түрде ... ... және ... ... ... ... ... тексеру орындалады. Кодтық ақпарат уақытша ұжымдардың ... ... да ... ... ... МҚ және ... (Authority)
МҚ сөздігін қолдану арқылы енгізілуі мүмкін.
МҚ құру жұмысын бастаудан алдын қолданушы өзінің ерекше талаптарына ... ... ... ... қолданатын мәзір қатарының құрамын
(«Нұсқаның ... – STE.MNU ... ... түсу ... – KP.MNU файлы,
«Сақталу орны» – MHR.MNU файлы, «Технолгиялық жол» – TP.MNU ... ... ... FIO.MNU ... мен ... ... ұйым туралы
мәліметтердің шығыс байланыс форматтарына жіберуде ... ... ... АЖО ... ... ... өрістері
Интерфейстің жалпы сипаттамасы.
2.3.1-сурет «оқырмандар» кестесінің өрістері
2.3.1-сурет «оқырман» кестесінде оқырмандардың мәліметтері сақталады.
2.3.2-сурет «қызметтер» кестесінің өрістері
2.3.2-сурет «қызметтер» кестесінде оқырмандардың қызметтері сақталады.
2.3.1-сурет ... ... ... ... мәліметтері осы
кестеден алынады.
2.3.3-сурет «топтар» кестесінің өрістері
2.3.3-сурет ... ... ... сақталады. 2.3.1-сурет
«оқырмандар» кестесіндегі тобы өрісіндегі мәліметтері осы кестеден алынады.
2.2.4-сурет ... ... ... «топтар» кестесінде факультеттер сақталады. 2.3.3-сурет
«топтар» кестесіндегі факультеті ... ... осы ... ... ... өрістері
2.3.5-сурет «тілдер» кестесінде кітаптардың тілдері сақталады. 2.3.5-
сурет «кітаптар қоры» кестесіндегі тілдер өрісі мәліметтерді осы ... ... ... кестесінің өрістері
2.3.7-сурет «кітаптар қоры» кестесінің өрістері
2.3.8-сурет «байланыстар»
«Кітаптар қоры» кестесінде (2.2.7-сурет) жаңадан ... ... Егер ... қолға берілсе «қолдағы кітаптар» кестесінде (2.2.6-
сурет), кітаптың инвертарлық ... ... ... ... ... ... күні ... Кестелердің бір-бірімен байланыстары.2.8-
суретте көрсетілген.
Ақпараттық ресурс орталығының бағдарламалық қамтамасымен
жұмыс істеу нұсқаулығы
Автоматтандырылған жұмыс ... ... ... ... ... ... интерфейсі көрінісі :
2.3.9-сурет “Администратор” формасы
2.3.9-суретте администраторды таңдаса мәліметтер қорының ... ... ... ал ... ... тек қана кітапты ... ғана ... ... ... ... ... сөзді
ендіру керек.
2.3.10-сурет “Бастау” формасы
«Бастау» формасында (2.3.10-сурет) администратор барлық қызметті
басқара алады (кітапты ... ... жаңа ... ... ... ... беру”
“Кітап беру” формасында кітапты қолға берілгенін, қайтарғанын тіркеуге
болады (2.3.11-сурет). Сол жақ жоғарыдағы 1 өрістен ... ... ... ... ... кітап беру батырмасын басу арқылы қай кітап қандай
оқырманға берілгенін тіркейді, ал ... ... оң жақ ... ... ... ... тауып қайтарған күнін жазады.
2.3.12-сурет “Кітап іздеу”
“Кітап іздеу” формасында (2.3.12-сурет) ... аты, ... ... ... және ... тілі ... іздеуге болады. Бастапқы
әріптерін жазса сол ... ... ... ... ... қоры” формасын пайдаланып (2.3.13-сурет) кітапхана жүйесіне
жаңадан келген кітаптарды енгізеді.
2.3.14-сурет “Оқырмандар”
“Оқырмандар” формасы арқылы (2.3.14-сурет) ... ... ... “Қолдағы кітаптар тізімі”
“Қолдағы кітаптардың тізімдерін” (2.3.15-сурет) «Бастау» формасындағы
“Қолдағы кітаптар” батырмасын басу арқылы көруге болады (2.3.10-сурет).
2.3.16-сурет ... ... ... ... ... ... “Кітаптар
тізімі” батырмасы арқылы (2.3.2-сурет) қордағы барлық кітаптарды көруге
болады.
2.3.17-сурет “Сала бойынша ... ... ... ... ... ... формасындағы
“Сала саны” батырмасын басу арқылы (2.3.10-сурет) салалар бойынша қанша
кітаптар бар ... ... ... ... ... орталықтарының автоматтандырылған
жүйелерінің заманауи электрондық кітапханалар негізінде жасақталу үдерісі,
қоғамның өркендеу ... ... ... ... ... ... әлеуметтік прогресс ... ... ... ... ... орталықтары автоматтандырылған жүйелерінің
негізін құрайтын кітапханаларды ақпараттандыру бұл саласындағы ... ... ... ... ... ... тасқыны
заманында, өзінің өзектілігімен ерекшеленеді.
Диплом жобасы кіріспеден, екі тарау мен қорытынды және пайдаланған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ресурс
орталықтарының заманауи тенденцияларына шолу жасалып, ... ... ... ... ... ... ресурс орталықтары
құрал-жабдықтары мен олардың ерекшеліктеріне талдау жасалып, жұмыстың
мақсаты мен зерттеу ... ... ... шолу мен ... ... ... ... орталықтарын жобалауда
компьютерлік техникалар мен ... ... ... ... кітапхана жүйесінің құрылымы анықталды және
оларды тиімді пайдалану жолдары көрсетілген.
Екінші бөлімінде ... ... ... бағдарламалық
платформасы жасалып, жүйе құрылымы мен ... ... және ... ... қойылатын талаптар анықталды.
Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталықтарының ... ...... жүйесіне негізделген клиент-сервер
платформалы WINDOWS операциялық жүйелер арқылы ... ... ... үшін ... Access ... ... жүйесінен пайдаланылды. Дипломдық ... ... ... ... ... ... ... көрнекті де ыңғайлы түрде кескінделіп, электрондық ресурс
іздестіру және ... ... ... ... ... ... ... орындарының келесі ... ... ... ... ... «администратор»
негіздерінде – комплекттеу, жүйелендіру, ... ... ... ... ... ... беру және ... басқару –
автоматтандырылған кітапханалық үдеріс технологияларының ... ... ... ... ақпараттық ресурс орталықтары бойынша әзірленген
диплом жұмысының материалдарын, «Информатика» ... ... ... ... ... компоненттерінің бірі болған «Ақпараттық
жүйелердің негіздері» курсына ... оқу ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. АБИС ИРБИС-64, Техническая документация, М.:ГПНТБ России, 2009. 399с
2. Адамовский Д.В. ... ... ... системы России
[Текст] /Д.В. Адамовский. - СПб. , 2007
3. Белов В.Ю. Структурная ... ... ... ... ... ОО ... Тр. ... конф. – СПб.: СПбГИТМО, ГНИИ ИТТ «Информика», 2002.
4. Беляева И.Р., Самойлова Л.И. Библиотека вуза - ... ... ... и ... общения [Текст] /И.Р. Беляева//
Университетская книга. -2006.-№6.-С.31-34
5. Воройский Ф.С. ... ... ... ... ... М.: ... России, 2002. 389 с.
6. Джулия Келли. Access 2003. Самоучитель-СПб: Питер.-2009 г.-336с.
7. Дженнингс Р. Ms Access 2003. СПб: ... ... А.В., ... О.А. ... ... ... и
открытый код //Научный сервис в сети Интернет: ... ... ... – М., 2002 ... ... А.В., ... А.А., ... В.А.. Электронные учебные материалы:
стандарты и решения //Телематика - 2002. Тр. Всеросс. ... – СПб.: ... ГНИИ ИТТ ... ... ... ... образования. – Т. 1. /Отв. ред. ... ... ... ... ... образования. – М.: НИИЦ
РАО, 2002.
10. Раҳматуллаев М.А. Информационные технологии в ... ... по ... ... с ... ... информационных
технологий в библиотеках. – Т., 2003. - 272 с.
11. ... М.А. ... ... в ... ... по разработке проектов с использованием новых
информационных технологий. Монография. Ташкент. 2003. изд. Национальная
библиотека. ... в ... 2004. 272 ... ... М.А. ... ... ... марказларини
автоматлаштирилган тизими. Монография. Ташкент. 2012 . 120 с.
13. Рощин А.Л. ... ... на ... ... – М., 2006
14. Руководство по применению международного коммуникативного формата
15. Солдаткин В.И., Лобачев С.Л., Горбунова Е.И. ... ... ... ... образования с
международными стандартами //Современная образовательная среда: ... ... ... ... – М.: МО РФ, ... ... Я.Л. Основные положения и принципы ... ... ... и ... ... ... основные положения и предпосылки, базовые принципы.
- М.: Либерея, 2001.100 с.

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын ұйымдастыру және оларды пайдалану тиімділігі71 бет
1С Бухгалтерия жүйесі6 бет
SCADA жүйесіне түсініктеме6 бет
«Офис -тіpкеуші» акпараттық жүйесін құру40 бет
ААҚ Алматы ауыр машина жасау зауытында өткен өндірістік практика туралы есеп беру14 бет
Автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне арналған тесттер17 бет
Автоматтандырылған оқыту жүйесі65 бет
Автоматты бақылау принциптері мен қызметері8 бет
Аурухана жұмысын автоматтандыру15 бет
Банк депозиті - автоматтандырылған жұмыс орнын құрастыру61 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь