Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың тиімділігін арттыру (ОҚО және Түркістан қаласы бюджеті мысалында)

Қысқартулар мен белгілеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
5
1. Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
8
1.1. Мемлекеттік бюджетті басқару, реттеу түсініктері және оның ұйымдастыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.2. Бюджеттік реттеудің тиімділігін арттырудың негізгі факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
1.3. Мемлекеттік бюджетті басқарудағы шетелдік тәжірибелер ... ... ... ... 32

2. Бюджет жүйесін қалыптастыру мен оны басқарудың қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
45
2.1. Қазақстандағы қаржы жүйесін басқарудың ерекшеліктері ... ... ... ... .. 45
2.2. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік бюджетінің түсім мен шығын бөлімдерінің орындалу деңгейін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 54
2.3 2013.2015 жылдарға арналған ОҚО бюджетінің негізгі параметрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 67

3. Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқару мәселелері мен оны жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... .
79
3.1. Мемлекеттің қаржылық басқару саясатын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
79
3.2. Мемлекеттік органдарда бюджеттік жоспарлауды жетілдіру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
85
3.3 Аймақ бюджетін қаржыландыруды басқаруды жетілдіру мәселелері және дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
94

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
99

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
104

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
107
Диссертацияның жұмыс тақырыбының өзектілігі. «Қазақстан-2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан-2050» Стратегиясында атап көрсеткендей «Біз бюджет саясатының жаңа принциптерімен қарулануға – өз мүмкіндіктеріміз шегінде ғана шығындануға және тапшылықты барынша мүмкіндікте қысқартуға тиіспіз. Ұзақ мерзімде олардың сақталуын қамтамасыз ете отырып, «қиын-қыстау» күнге резервтер жинау қажет.
Бюджеттік-қаржылық процеске деген көзқарас жекелей салымдарға көзқарас секілді ұқыпты да ойластырылған болуға тиіс. Басқаша айтқанда, бірде-бір бюджеттік теңге ысырап болмауға тиіс.
1. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – Қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты, Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы, 2012 ж., Астана
2. Аветисян И.А. Основы финансового менеджмента на макроуровне (вопросы теории и методологии): Учеб. пособие для вузов. – 1-е изд. – Вологда, 2001. – С. 16.
3. Деккеринс М. Эффективность государственного управления. М., 2002. – С.8.
4. Мырзабай Л.У. Бюджетаралық қатынас – бюджет процесін дамытудың бірден-бір қайнар көзі // АльПари. – №4, 2004. – 8 б.
5. Бисекенова Г. Бюджет - ел дамуы көрсеткішінің бірі Егемен Қазақстан, - 17 наурыз 2007 жыл.
6. Каренов Р. Основы государственного регулирования экономики. –Алматы: Білім, 1999. – С.9.
7. Алиева С. Качественное государственное управление и транспаренность в реализации бюджетной политики // Қаржы-қаражат. – №2. – 2006. – С.21.
8. Алибеков М. Как оздоровить бюджетную систему // АльПари. – №1. – 2012.-28 б.
9. Кунусова Н.А. О бюджетной политике // Саясат. – №1. –2008- С. 53-56.
10. Оңалтаев Д. Мемлекеттік бюджет қаржысын ұтымды пайдалану // Экономика и статистика (регион и отрасль; эффективное управление). – №1, 2004. –39-40-бет.
11. Еркипов С. Планы финансирования бюджетных программ // Финансы Казахстана. – №3. – 2012. – С. 32.
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Бюджет балансы. Бюджет тапшылығы // Қаржы, 2005. – 323 бет.
13. Загоскина З. Контроль эффективности как новая форма государственного финансового контроля // Қаржы-қаражат. – №3, 2004. – 27 бет.
14. Амрекулов Н. Организация финансовой и бюджетной системы // Транзитная экономика. – №6, 2006. – С.17.
        
        Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың
тиімділігін арттыру (ОҚО және ... ... ... ... |Қысқартулар мен |4 |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | ... ... және ... бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың | |
| |теориялық |8 |
| ... ... ... ... реттеу түсініктері және оның |8 |
| ... ... | |
| ... |
| |... | ... ... ... ... негізгі |17 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... ... |32 |
| ... | |
| | | ... ... жүйесін қалыптастыру мен оны басқарудың қазіргі | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... |45 |
| ... | ... ... ... ... ... мен шығын |54 |
| |бөлімдерінің орындалу деңгейін | |
| ... | ... ... ... ... ОҚО бюджетінің негізгі |67 |
| ... |
| ... | |
| | | ... ... және ... бюджеттерді қаржыландыруды басқару | |
| ... мен оны ... ... ... ... ... ... саясатын жетілдіру | |
| ... |
| ... | ... органдарда бюджеттік жоспарлауды жетілдіру | |
| ... |
| ... | ... ... ... қаржыландыруды басқаруды жетілдіру мәселелері және | |
| |дамыту |94 |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... әдебиеттер ... ... |
| |...... | |
| | | |
| ... ... мен ...... Республикасы
НББ – Нәтижеге бағдарланған бюджет
бюджет базасының нығаюы (ББН),
АЭА – ... ... ...... ... режимі
АЕК – Айлық есептік көрсеткіш
ДСҰ – Дүниежүзілік сауда ұйымы
ЖІӨ - жалпы ішкі өнім
ЖӨӨ - жалпы өңірлік өнім
ОҚО – Оңтүстік ... ...... ... – Бюджет табыстары
БШҚҚ – Бюджет шығындарын қаржылай қуаттандыру
ЖББ – ... ... ... – Жергілікті бюджеттің потенциалдық қуаттылығы
РББ – Республикалық бюджеттің базасы
ОББ – Облыстық бюджеттің базасы
ҚББ – Қалалық бюджеттік ...... ... ...... ... потенциалдық қуаттылығы
ОБПҚ – Облыстық бюджеттің потенциалдық қуаттылығы
ҚБПҚ – Республикалық маңызы бар ... ... ... ...... ... ... бар қала) бюджетінің потенциалдық
қуаттылығы
БПҚН – ... ... ... нәтижелеу
ЖБШ – Жергілікті бюджет шығындары
ББШ – Бюджет ... ... ... – тағы ... – тағы ... сол ... – теңге
т.с.с. – тағы сол сияқты
% - пайыз
млн. – миллион
млрд. - ... ... ... ... ...... ... жаңа ... ... ...  Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы «Қазақстан-2050» Стратегиясында атап көрсеткендей «Біз
бюджет саясатының жаңа ... ... – өз ... ғана ... және ... барынша мүмкіндікте қысқартуға
тиіспіз. Ұзақ ... ... ... ... ете отырып, «қиын-
қыстау» күнге резервтер жинау қажет.
Бюджеттік-қаржылық процеске ... ... ... салымдарға көзқарас
секілді ұқыпты да ойластырылған болуға тиіс. Басқаша айтқанда, бірде-бір
бюджеттік теңге ысырап болмауға тиіс.
Мемлекет бюджеті ұзақ ... ... ... қарағанда
өнімді, мәселен, экономиканы әртараптандыру және инфрақұрылымды дамыту
секілді жалпыұлттық жобаларға бағытталуы тиіс»[1].
Қазақстанда жүргізіліп ... ... ... ... ... қайта бөлуге, бюджет жүйесінің әрбір ... ... ... субъектілерінің территориялық бюджеттері мен жергілікті
бюджеттің рөлі мен ... ... ... ... экономиканың
жаңа моделін жасау, оның ауыр жағдайы, бюджетаралық қатынастарға байланысты
мәселелердің шиеленісе түсуі, тіпті көптеген территорияларға қажетті ең ... ... ... ... ... ... ... өзгеріске
түсуі, экономикалық және әлеуметтік процестерге әсер ету тәсілдері мен
амалдарын жетілдіруі керек ... ... ... да біз жүргізген
зерттеулер теориялық тұрғыдан да, оларды практикалық ... шешу ... ... деп ... ... ... ... кетуінің басты шарты –
территориалдық дамуды тиімді ... ... ету. ... ... әлеуметтік және экономикалық проблемаларды шешуге
байланысты жаңа концептуалдық ...... ... ... ... потенциалын қалыптастыру механизмін қайта қарау болып табылады.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. ... ... ... ақша ... сандық көлемін анықтау, оны жасау ... ... мен ... ... бюджеттің атқарылуы үрдісінде қаржы
ресурстарын қайта бөлу жолы арқылы іске ... ... ... ... ... ... ... және әдістемелік тұстарын үйренуге
және келешекте қаржы төңірегінде қатысты нақты шешімдерді ... ... ... арта ... Осыған байланысты елімізде
мемлекетпен қаржы саясатын жүргізудің негізін қалыптастыруда оның ... ... ... ... ... ... бюджет және оны басқару мәселелері бойынша келесі ... ... ... ... К. ... С.Ж. ... ... Б,С. Мырзалиев, Р.С. Парманова, К. Кубаев, Б.М. Дандаева, Р.И.
Ерманкулова т.б. ... ... бір ... қаржы потенциалын
қалыптастыру, бюджетті реттеу, аймақтық және жергілікті ... ... ... В.В. ... О. ... В.Г. ... ... О.Д. Василик, М.Д. ... Э.А. ... ... В.П. ... К. ... А. Игудин, А. Лавров, Л.П. ... ... Г.Б. ... В.М. ... Б.М. ... Д.Г. ... ... Г.К. Шеховцова, Н.А. Ширкевич және т.б. ғалымдардың еңбектерінде
зерттеледі.
Дегенмен қаржы мен экономиканың қазіргі кездегі даму тенденциялары
бюджеттік ... мен оны ... ... ... ... зерттеуді
талап етеді. Сонымен, бұл зерттеудің өзектілігі нарықтық қатынастарға ... ... ... мемлекттік әсер ету шаралары жүйесінде
алдыңғы қатарға шығатын экономиканы қаржы жағынан ... ... ... ... ... ... аталған жайттар диссертациялық зерттеу тақырыбын таңдауға,
оның мақсаты мен міндеттерін, еңбектің мазмұнын анықтауға себі тиді.
Зерттеу жұмысының мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... отырып, мемлекеттің реттеу шаралар жүйесін
жетілдірудің экономикалық тетіктері мен тиімді ... ... ... ... тұрғыдан негізін жасау. Осы алға қойылған мақсатқа жету
үшін келесідей міндеттер айқындалады:
- нарық жағдайында ... ... ... ... ... мен оның қағидаларын қарастыру;
- жалпы мемлекеттік қаржылық басқарудың ... ... және оны ... ... ... ... Қазақстан Республикасының жалпы қаржы жағдайына ... ... ... ... ... ... қауіп төндіретін жағдайларды
қарастыру;
- қалыптасқан ... ... ... ... ... ... басқару
жолдары;
- қазіргі таңдағы Қазақстан Республикасының қаржы саясатын жүргізу,
негізгі бағыттарын анықтау және ... ... ... ... ... ... тарапынан қаржыны басқарудың бағыттары, ... ... ... ... ... ... ... бюджетті қалыптастырудың теориялық негіздерін зерттеу;
- ҚР әртүрлі ... ... ... ... мен олардың
атқарылуын талдау;
- мемлекеттік органдарда бюджеттік жоспарлауды жетілдіру жолдарын
анықтау;
Зерттеу пәні. ... және ... ... қаржыландыруын
басқару.
Зерттеу объектісі. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... теориялық және әдістемелік негізі болып мемлекеттік және
жергілікті ... ... ... отандық және шетелдік ғалымдардың
теориялық тұжырымдамалары мен ... ... ... ... әлем ... ... бюджеттік басқару жүйелері мен
Қазақстан Республикасының нормативтік актілері зерттеліп қарастырылды.
Зерттеудің ... ... ... ... Республикасының заңдық
және нормативтік актілері, ҚР Президентінің қаулылары, ... ... ... ... ҚР ... ... ҚР
қаржы Министрлігінің мәліметтері, статистикалық ... ... ... ... ... материалдары, сондай-ақ Интернет
желісінен алынған деректер пайдаланылды.
Зерттеу нәтижелерінің ғылыми жаңалығы. Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік маңыздылығы. Диссертацияда
берілген теориялық ұсыныстар мен қорытындыларды, оның ... ... ... ... ... және ... ... түсіндірмесі,
«Мемлекеттің бюджет саясаты», «Мемлекеттік бюджет», «Қаржылық талдау» ... ... оқу ... пайдалануға болады.
Жүргізілген зерттеудің нәтижелері жергілікті бюджетті басқаруда
пайдаланылуы мүмкін.
Еңбектің мақұлдануы. ... ... 2 ... ... мен ... ... ... баяндалып жарық
көрді
Диссертациялық зерттеу жұмысы бойынша 2 ғылыми ... ... ... ... Диссертациялық жүмыс кіріспе, үш тарау, қорытынды,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Мемлекеттік бюджетті басқару, реттеу түсініктері және оның
ұйымдастыру ерекшеліктері
Қандай да бір жағдайда, мемлекет ... әр ... және ... ... ... ... ... ықпалын тигізетін және соның
салдарынан, қоғамның дамуына да әсер ... ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады, сондықтан, көп
назар аударуды талап етеді. Нарықтық экономикаға мемлекеттің араласуы ... оның ... ... мен ... ... кезеңдерінде әр түрлі болды.
XVII - XVIII ғ.ғ. нарықтық қатынастардың қалыптасу кезеңінде үстемдік еткен
меркантилизм атты ... ... - ... сауда және
өнеркәсіпті дамыту үшін мемлекеттік реттеудің ... ... ... экономиканың дамуымен, күш ... ... ... тобы ... ... және ... ... өзінің қызметіне келтіретін кедергі ретінде қарастыра бастады.
Экономикалық либерализмнің идеяларын ... ... ... ... ... о ... и ... богатства народов» атты кітабы.
«Исследование о природе и причинах богатства народов» атты ... ... ... ... ... А. Смиттің пікірінше, нарықтық жүйе
өзін өзі реттеуге кабілеті бар, оның ... ... ... ... жеке ... жатыр. Ол экономикалық дамудың басты итермелейтін
күші болып ... Адам Смит ... ... ... ... алып ... ... өнімді болады. А.Смиттің ойынша, басты
реттеуші тетік нарық болғандықтан, нарыққа толық ... беру ... ... ... ... ... А. Смиттің ізбасарлары
нарықтық бәсекелестік механизмге жетуді түсіне отырып, мемлекеттің дәстүрлі
қызметтерді атқару ... ... ... негізделген болатын. Бұл, ең
алдымен, қоғамдық тауарларға қатысты, яғни ... ... ... мен ... ұлттық корғаныс, білім беру, көлік жүйесі, денсаулық
сақтау және т.б.). ... өз ... ... ... мен сол ... ... ... мәселесін алуы қажет. Нарықтық бәсекелестік
механизм шешпейтін мәселелердің қатарына сыртқы және жанама әсерлер ... ... жиі ... адамзат үшін нағыз қайғы болған құбылыстарға әсер
етпейді. Сыртқы, немесе жанама әсерлерді, ... ... ... ... реттеуге болады, яғни мемлекет туындайтын мәселелерді
экономикалық перспективалар тұрғысынан бағалауы тиіс.
Нарықтық экономикада мемлекеттің теориялық ... ... ... ... ... Дж. М. ... есімімен байланысты. «Кейнсиандық
революция» барысында ұсынылған идеялар, экономикалық кұлдыраудың өз-өзін
сауықтырудың ... ... көз ... ... ... пен жиынтық
ұсынысты теңдестіруге кабілетті мемлекеттік саясаттың ... ... ... ... оның ары ... тұрақтануына ықпал
ету сияқты идеялар орын алған. Тиісті несие - ақша және ... ... ... ... ... уақытта, Кейнстің идеясын
айқындайтын экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... ... көптеген дамыған елдері жүзеге асырған.
Сол елдердегі ... ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында нарықтық экономиканың дамуы мемлекет
қызметі аукымдарының кеңею және экономикада оның рөлінің күшею ... яғни ... ... ... ... басқару түсінігін ашудағы менеджмент теориясының оның
құрамдас екі «мемлекеттік» және ... ... ... ... бар.
Оның мәнісі, әрбір осы түсініктің қосындысында түрлі мағыналар мен ... ... ... ... ... не ... сөз болып
отырғандығын түсіну қиынға соғады. Әсіресе ... ... ... ... ... ... басқару түсінігі өте көп түрлі
құбылыстар, қатынастар мен процестерді қамтиды.
Табиғаттың, ... ... ... ... бөлігі немесе
элементтердің белгілі бір санының ... ... ... ... ... ... түсінік ретінде тану пайда болды. Басқаруды
кеңінен кибернетика ... ... ол ... ... мен ... ең ... ... механикалық, биологиялық және әлеуметтік
жүйелерден бөліп алып қарайды. ... да ... ... ... және ... ... ... (К.Шеннон, У.Росс Эшби).
Дәл осындай «жалпы» тәсілдерден басқарудың көптеген аспектілері жүйелердің
жалпы теориясымен ... фон ... ... ... организмикалық теориясы» (А.Н.Колмогоров) және басқа ... ... 16 ... ... ... тән ... оның бүкіл қоғамға
таралуы, тіпті оның шегінен тыс, ... ... ... ... ... ... шеңберінде таралуы жатады. Көбінесе бұл тезис
басқарушылық құбылыстарын түсінуде былықтарға тап ... ... ... ... ... мен ... ... олардың
барлық өзара қатынастарын басқарады деген түсінік тудырады. ... ... қана дәл ... жол беруге әрекет етеді, бірақ
та оны жүзеге асыруға қоғамға тоталды бақылау орнату мүмкін еместігінен, ол
оның ... ... Ал, ... пен ... ... нұсқасы
адамдардың өмірі мен қызметі бостандықтың, дербестігі мен ... кең ... ... ... та осы ... дербестігі мен
өзін-өзі басқарудың шекарасы, «жағалауы» бірқатар қоғамдық институттар ... ... Тек ... қана заңдар арқылы қоғам өмірінің
барлық ... ... ... ... ... типтік
ережелерін белгілейді және олардың сақталуын өзінің билік ету ... ... осы ... ... ... мен артықшылықтар арнасына
мотивациялық шаралармен тұлғалық кәсіби потенциалын жүзеге асыруға бағдар
алу шағын, ... және ... ... ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік береді [3, 8 б.].
Басқарудың тиімді мемлекеттік аппаратын түсіндіруде мына төмендегідей
бағыттармен келісуге ... ... ... ... ... ... құрудың маңыздылығы –
бұл тиімді әрекет етуші мемлекеттік басқару аппаратын қалыптастыру, бұл
кезде бірінші кезекті қарсылық ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетуді біріктіруге қабілетті жүйе тиімді деп
есептелінеді;
- биліктің тіктігін қалыптастыру мен нығайту – бұл ... ... ... ... Дәл осы міндетті сәтті шешуде Наполеон Бонапарт
Францияның ұлттық күштерін бүкіл Европаны жаулап алу үшін және ... ... үшін ... ... Оның ... ... сол
кезеңінің ұзақтығы, келесі кезеңнің сипаты байланысты болады[4].
Мемлекеттік биліктің тиімділігінің мәселелерін ... ... ... деп ... ... ... ... билік бағынудың
иерархиялық құрылымы мен мансаптық өсу жүйесін ... ... ... ... ... ... ... мотивациясымен олардың мінез-
құлқының өзара әрекетінің күрделі механизмін ашады. Бұл жерде ... ... ... ... сәйкес, жеке мүдделерді алуға жол берместен,
ұжымдық байлықты ... Және де ... ... ... ... ... ... биліктің тиімділігінде, яғни қоғамның
қаншалықты осы ... оған ... ... ... өндірісі үшін ұтымды
жүзеге асыра алады және де қаншалықты ... өзі ... ... ... ... ... асыра алатындығында [5, 9 б.].
«Мемлекеттік басқарудың тиімділігі» түсінігін анықтай келе, ...... ... туралы негізгі мәселені анықтауға өту
қажет. Мәселенің мәні ... ... ... ... ... ... жүйесінің тиімділігі, сондай-ақ соның негізінде жекелеген
басқарушылық ... ... ... белгілердің жиынтығын
немесе ... ... Бұл ... ... ... ... жатады. Оның спецификалық мағынасы адамдардың басқарушы субъектінің
әрекеті мен шешімдерінің нәтижелері мен салдарын ... ... ... ... басқару тиімділігін бағалау ... ... үшін де, ... үшін де ... ... ол ... қызметінің сапасын бақылауға мүмкіндік береді. Ал басшылар
мен мемлекеттік қызметшілерге өзін-өзі бақылау ... ... ... үшін ... ... ... ... – бұл басқарушылық
қызметті және қабылданған шешімді ... ... ... тиімділігінің критерийі қоғамдық-мемлекеттік
құрылыстың идеологиясынан көрінетін субъективтік ... ... ... ... пен ... ... қатынастардың
дамуының қазіргі заманғы кезеңінде экономиканы мемлекеттік басқару
аппаратының ... ... ... алып ... қабілетті
принциптер шарттарына мыналар жатады:
- қызметтің тиімділігін бағалау үшін пайдаланатын белгілердің бірлігі
(экономиканы ... ... ... ... принциптері мен
мақсаттарының нақты айқындалуы);
- мемлекеттің айқын ұйымдасқан әкімшілік-территориалдық құрылымы (өзара
тиімді экономикалық, ... және ... ... есепке алу
негізінде құрылған);
- экономиканы ... ... ... ... ... ... келуі.
Шағын, тиімді жұмыс істейтін ... ... құру ...... ... ... – оның ... мен
бөлімшелерінің құрамы арасында қызмет пен жауапкершіліктерді бөлісу –
қызметті ұйымдас-тыруды ... – оның ... ... ... ... жаңарту мен бекіту, еңбекті ынталандыруды жақсарту – ... ... мен ... ... сол ... ... -
қаржыландыру бірқатар кезеңдерін жүзеге асыруды талап ... ... ... ... тиімді жүйесінің орнықты
құрылымы мен аппараттың штаттық санын қалыптастыру ... ... ... ... ала отырып құрылуы тиіс .
Мемлекеттік қаржылар республикалық және жергілікті деңгейлерде іс-
әрекет етеді және ... ... ... мемлекеттік және
муниципалдық кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... арқасында мемлекет экономикалық, әлеуметтік,
саяси ... ... және ... ... шешуге ықпал етеді.
Мемлекеттік қаржылардың құрамында республикалық және жергілікті деңгейлерде
қалыптасатын бюджеттік өзара байланыстар ... рөл ... ... ... ... құрылымдардың қарамағына қаржылық әдіспен
қайта бөлінетін ұлттық табыстың едәуір бөлігі жұмылды-рылады. ... ...... ... бюджеттер тиісінше
өкімет пен басқарудың республикалық және ... ... ... ... базасы болып табылады [6].
Қазақстан – бірыңғай мемлекеттік бюджеті бар унитарлық мемлекет.
Мемлекеттік бюджет – республикалық және ... ... ... бюджет. Қазақстан Республикасы аумағында жалпы функцияларды
орындау үшін республикалық ... ... Оның ... ... кешенді бағдарламаларды қаржыландыруға, республикалық
функцияларды орындауға, сондай-ақ қарулы күштер мен ... ... ... ... ... ... етуге арналған.
Республикалық бюджетті Қазақстан Республикасының Парламенті қарайды және
бекітеді. ... ... ... ... ... ... ... және
сәйкес маслихаттармен бекітіледі. Бюджеттер бюджеттік жоспарлау ... ... ... Бюджеттік комиссия бюджет жобасын дер
кезінде және сапалы ... ... ... мен ... ... ... ... құрылады [7, 21б.].
Бюджеттік қатынастар жүйесінде жергілікті бюджеттерге ... ... ... бюджеттер көбінесе экономикалық ... ... ... ... ... ... ықпал етеді, жергілікті
кәсіпорындар шығаратын өнімнің бәсекелік қабілеттілігін арттыруға, аумақтық
инфрақұрылымды жасауға, еңбек ... ... өсуі ... ... жәрдемдеседі. ... ... ... ... асыруда зор рөл атқарады [8, 28 б.]. Ал бюджеттен
тыс қорлар жекелей мақсатты ... ... ... Олар ... ... басқа да көздерден қалыптасуы мүмкін. Арнайы ... ... ... ... де ... ... Сонымен қатар
олардың ресурс көздері ретінде жеке және заңды тұлғалардың қаражаттары да
болады. Бюджеттен тыс қорлар – бұл ... бір ... үшін ... ... бір ... ... ... Олардың қаржылары мемлекет
бюджетінің шығыс бөлігін қаржыландырмайды. Бюджеттік қаражаттар мен қорлар
әр түрлі бағытқа жұмсалса, ... тыс ... ... тек ... ала ... ... ғана ... Аталған қорлар үкіметтің немесе
жергілікті басқару органдарының қатысуынсыз ерікті түрде басқара ... ... ... ... ... ... қатынастар мемлекеттік
қаржылардың өзгеше бөлігі болып табылады. ... ... ... ... мен ... ... бос ... жұмылдыруға және
оларды мемлекеттік шығындарды қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін ... ... ... байланысты пайда болады.
Заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос ақшаларын мемлекеттің
жұмылдыруы ... ... ... қазынашылық міндеттемелерді және
мемлекеттік бағалы қағаздардың басқа түрлерін сату ... ... ... мен ... ... мемлекеттік несиенің басты нысандары болып
табылады. Мемлекеттік несие экономиканы нығайтуда және оны ... ... ... рөл ... [10, 39 ... қазына республикалық және жергілікті қазына болып
бөлінеді. Республикалық қазына мыналарды қамтиды:
- ... ... ... ... ... ... резервтері;
- мемлекеттік меншік құқығының мүлкі;
- коммуналдық меншікке жататын оқшауланбаған мүлік.
Жергілікті қазына жергілікті бюджеттің қаражаттары мен коммуналдық
меншікке жататын ... ... ... ... құрылымында мемлекет иелігіндегі кәсіпорындарды
да жатқызады. Себебі мемлекеттік кәсіпорындардың табыстары мен ... ... ... ... да ... қорлардың жоспарларында
көрініс таппайды. Бірқатар кәсіпорындар мен ұйымдар өзін-өзі қаржыландыру
қағидалары бойынша қызмет ... ... ... ... асыру, мемлекеттің қаржылық
ресурстарын орталықтандыру, ... ... ... түрлері мен
пайдалану бағыттарын айқындау, ... ... ... мен ... және т.б. ... қаржы жүйесі мен оның ... ... ... ... істеулерін қамтамасыз ету мақсатында ықпал ететін ... ... жүйе ... қаржылық реттеу болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық реттеудің басты мақсатына мемлекеттің қаржы жүйесінің
тұрақтылығын ... ... қол ... ... ... ... реттеу барысында мемлекеттің қаржы жүйесінің барлық буындарының
кіріс базалары ... ... ақша ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің тиісінше
жұмыс істеуін, сондай-ақ оның құрылымдық ... ... ... ... ... ... ету ... қаржы жүйесіне
ұйымдастыру сипатында және бағытталған түрде қаржылық-экономикалық ықпал
ету мемлекеттік қаржылық басқару болып табылады.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... қаржылық бақылау органдарының жүйесін айқындайтын және
олардың мемлекеттік қаржылар ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тексерудің түрлері мен
жүргізілу ... ... ... құзыреттік және басқа да қаржылық
құқықтың жалпы бөлімінің институтын қалыптастырады. Мемлекеттік қаржылық
бақылау ... ... ... қатысушылардың мемлекет алдындағы
қаржылық ... ... ... ... ... ... және ... уәкілетті мемлекеттік органдардың
қызметі ретінде орын алады [11, 32 б.].
Қазақстан ... ... және ... ... ішкі ... жүйесін жүргізудің аралас ... ... ... ... ... ... асырылатын
орталықтандырылған ішкі бақылау секілді кейбір ... ... ... жүргізілетін орталықсыздандырылған бақылау жүйесі қызмет
атқарады.
Республикалық және ... ... ... ... ... ... формаларда жүзеге асырылады:
- алдын ала ...... ... ... ... ... республикалық және жергілікті бюджет қаражаттарын
қолдану ... ... ... ... жүргізіледі;
- ағымдық басқару және бақылау – ... ... ... ... бекітілген республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... сатысында
жүргізіледі;
- кейінгі бақылау – республикалық және жергілікті бюджет қаражаттарын
мақсатты және тиімді, уақытылы қолданудан, ... ... есеп ... ... органдармен, ұйымдармен және мекемелермен,
республикалық және жергілікті бюджет қаражаттарымен ... ... ... бойынша жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының «Бюджет жүйесі туралы» заңы және «Бюджеттік
тәртіп» мағынасы бюджетті ... ... ... бекіту, оның
орындалуын бақылау және оның орындалуы жөнінде есеп беруді бекіту бойынша
заңда реттелген мемлекеттік ... мен ... ... ... ... [12, 323 ... ... дайындау мен қарастыру процесінде елеулі
табыстарға қол жеткізді. Бюджет ... ... ... ... ең
дамыған бағыттарының бірі болып табылады. Президентпен құрылатын бюджеттік
комиссия бюджетті дайындау мен ... ... ... басқарады. Ол
республикалық бюджетке ... ... ... ... алдағы үш жылдық кезеңге орта мерзімді фискалдық саясат бойынша;
2) сәйкес қаржылық жылға бюджет жобасының көрсеткіштерін анықтау;
3) ... ... ... мен ... ... ... анықтау;
4) республикалық және жергілікті бюджеттердің түсімде-рінің қысқаруы
немесе ... ... ... ... ... ... бойынша;
5) сәйкес қаржылық жылға ... ... және ... ... ... ... ... қарастыру мен олар
бойынша ... ... [13, 27 ... және ... ... ... ... және
басқару жүйесін дамыту мәселелерін шешудің кешендік ... мен ... ... ... ... жолдары түрлі деңгейдегі
мемлекеттік ... ... ... ала отырып, әлемдік тәжірибеге қарама-
қайшы келмейтін, оны байытатын әдістемелік шешімдер мен құралдарды ... ... ... ... ... ... керек.
Республикалық және жергілікті бюджеттің орындалуын бақылау жүйесін
дамыту – ... және ... ... ... ... ... және де республикалық, коммуналдық меншіктегі мүліктерді ... ... ала, ... және кейінгі бақылау жүргізуді одан әрі
нығайту мен жетілдіруді да талап ... ... ... ... ... ... салық қызметі
атқарады. Салық қызметі Қазақстан Республикасының қаржы министрлігінен және
облыстық, қалалық, аудандық ... ... ... ... ... ... бюджетке салықтар мен
басқа да ... ... ... және өз уақытында түсуін ... ... ... ... атқарушы орган болып табылады. Салық
қызметінің негізгі міндеттері бюджетке салық және ... да ... ... ... заңдарының орындалуын қамтамасыз ету,
экономиканың дамуына салық салудың тиімділігі мен ... ... ... ... салу ... бойынша салық төлеушілер арасында түсіндіру
жұмыстарын жүргізу.
Қаржы министрлігіне кеден комитеті, акциздік өнім ... ... ... бойынша комитет, кәсіпорындарды қайта құру ... ... ... ... ... ... келесі негізгі
бөлімшелерден тұрады: жанама салықтар бөлімі, салықтық аудит бөлімі, салық
төлеушілермен жұмыс бойынша ... ... ... және болжау бөлімі,
әкімшілік жасау бөлімі, ... ... ету ... ... және ... бюджеттің орындалуын бақылау түрлері
бойынша ... және ішкі ... ... ... ... ... – Қазақстан
Республикасының үкіметімен республикалық бюджеттің орындалуын, жергілікті
атқарушы органдармен жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Ішкі бақылау –
Қазақстан Республикасының үкіметі және жергілікті атқарушы ... ... ... және ... ... ... ... тағайындалған өкілетті мемлекеттік органдар
жергілікті бюджеттің орындалуына ішкі бақылау жасауды жүзеге асырады[14, ... ... ... ... ... реформалау жүріп
жатыр. Қалыптасқан жүйе мемлекет жоспарлаудың бірыңғай ... ... ... мен ресурстарды жыл сайын талқылау негізінде қаржы
бөліп отырған бұрынғы модельге негізделді. Жергілікті ... ... ... ... ... және ... бойынша есептік сандар негізінен
экономика және бюджеттік ... ... мен ... ... ... ... талқылау барысында анықталады. Республикалық ... ... ... ... ... ... ... жүретін.
Қазақстан Республикасы аймақтарын бюджеттік қамтамасыз ету деңгейін
теңестіру мақсатында трансферттер қарастырылған. Республикалық ... ... ... ... ... ... ... бөле отырып, үш жылдық кезеңге белгіленеді, заңмен бекітіледі ... үш ... ... 196 ... ... ... көлемділігін ескере отырып, республикалық
және жергілікті бюджеттің орындалуын бақылауды жүзеге асыратын ... ... ... ... көлемін және
ауқымдылығын, тексерілетін объектілердің дүркінділігі мен ... ... ... ... және ... ... ... орынды шешу қажет.
Жергілікті бюджет табыстарының құрамы және құрылымы ... ... ... және ... ерекешеліктері бар:
- табыстардың тиісті көздері өкілеттіліктерді жүзеге асыру мақсатында
мелекеттік басқарудың ... ... ... ... ... шығындар билік құрылымдарының өкілеттіліктерін
бөлуге және бюджетаралык қатынастарды жетілдіру қажеттілігіне сәйкес
бөлінген;
- ... ... ... ... ... ... ... бюджеттердің ... ... ... және ... ұзақ мерзімді негізде тіркелген, ҚР ... ... ... республикалық салықтардан түсетін
аударымдар, жекелеген мемлекеттік өкілеттіліктерді жүзеге ... ... ... ... ... ... өзін өзі ... берілетін қаржы құралдары, мүлікті жекешелендіруден түскен
түсімдер, муниципалдык мүлікті жалға өткізуден ... ... ... мен ... ... аймақтық кәсіпорындар, мекемелер және
ұйымдар пайдасының ... ... және ... ... ... сәйкес дотациялар, субвенциялар, трансферттік төлемдер және баска
да ... ... өзін өзі ... ... ... ... ... негізде жұмсайды. Жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... сипаттағы сұрақтар және ... ... ... өзін өзі ... ... ... сұрақтары жекелеген түрде шешіледі және қарастырылады[16].
Жергілікті атқарушы органдардың қызметтеріне ... ... ... ... мақсаттарға жұмсалады:
* мектепке дейінгі, жалпы орта, сонымен қатар орта ... және ... ... білім беру бағдарламаларына;
* әскери қызметке тіркелім және шақыру бойынша шараларға;
- төтенше жағдайларға байланысты;
- құкық қорғау қызметіне;
- ... ... ... ... ... кепілдік берілген
көлемі
- денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларға;
- әлеуметтік қамсыздандыру мен әлеуметтік көмек жөніндегі ... ... ... ... - үй ... ... ... және ақпарат саласындағы қызметке;
- өнеркәсіп, көлік және объектілердің кұрылысы;
- жергілікті атқарушы органдарымен жүргізілетін қоршаған ортаны қорғау;
- ғылыми жоба - ... ... ... ... ... елді мекендердің жолдарының құрылысы;
- жергілікті тағайындалу жолдарын пайдалану, олардың құрылысы және
жөнделуі;
- халықты ауыз сумен ... ету және ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту және колдау бойынша
бағдарламалар;
жоғарыда тұрған бюджеттен төменгі бюджетке және ... ... ... бюджеттерден ҚР Ұлттық қорына аударылатын ресми трансферттер;
* жергілікті атқарушы органдардың қарызына қызмет көрсету;
ҚР Ұлттық қорынан максатты ... ... ... ... ... да
бюджеттік бағдарламалар.
Мәслихаттардың шешімі бойынша жергілікті атқарушы органдар заңға қайшы
келмейтін және ... ... ... ... жоқ,
қызметтің басқа да бағыттары бойынша ... ... ... бар.
Жергілікті өзін өзі басқару органдарының жекелеген мемлекеттік
өкілеттіліктерді ... ... ... ... ресурстары, жыл сайын
республикалық бюджетте қарастырылады. Республикалық органдармен қабылданған
шешімдердің нәтижесінде ... ... өзін өзі ... ... мен табыстарының ұлғаюы, шешім қабылдаған органдар есебінен
өтеледі.
Жергілікті өзін өзі ... ... ... шығындарына жете-
лейтін мемлекеттік билік органдарының шешімдері өтеуге арналған ... ... ... іске асырады.
Осылайша, жергілікті бюджеттердің табысты бөлігі жеке табыстар мен
реттелетін табыстардың түсімдері, өзара есеп ... ... ... ... ... ... ... дотациялар, субвенциялар, муниципал-дық
құрылыстарға қаржылык қолдау корының каражатынан тұрады.
Әр түрлі деңгейдің бюджеттері арасында шығындарды бөлу және ... ... ... ... ... ... және ... актілермен бекітіледі. Егер занды ... ... да ... әр ... ... ... ... асырылатын бюджеттік
міндеттемелер белгіленген болса, онда әр түрлі деңгейдің бюджеттері
арасында ... ... ... ... ... ... бөлу қажет.
Осылайша, әр түрлі деңгейдегі бюджет шығындарының билік пен басқарудың
түрлі органдары арасында жүргізу заты мен ... ... ... айырмашылықтар орын алады. Олар белгілі бір деңгейдегі
биліктің занды және ... ... ... ... ... ... ... реттеудің тиімділігін арттырудың негізгі факторлары
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің
бірі. Ол экономикаға ... ... ақша ... ... мен
пайдаланудың нысандары мен әдістерінің жиынтығы болып табылатын бюджеттік
механизм арқылы ыкпал ... ... мен ... арқылы бюджет экономика
мен инвестицияларды реттеудің және ынталандырудың, өндіріс тиімділігін
арттырудың маңызды құралы болып ... ... ... ... ... ... бюджеттің рөлі осында көрінеді. Экономиканы реттеу
орталықтандырылған ақша ... ... ... анықтау, оны жасау мен
бөлудің нысандары мен әдістерін реттеу, бюджеттің атқарылу ... ... ... бөлу жолымен жүзеге асырылады [17].
Мемлекеттік қаржылардың ... ... және ... ... ... өзара байланыстар маңызды рөл атқарады.
Бюджеттік қатынастар көмегімен ... ... ... ... ... ... ... табыстың едәуір бөлігі
жұмылдырылады. Түрлі ... ...... ... ... ... пен ... республикалық және жергілікті
органдары үшін тіршіліктің қаржы ... ... ... ...... ... ... жүйесі
[17] Әдебиет негізінде құрастырылған
Қазақстан Республикасы аумағында ... ... ... ... ... ... Оның ... мемлекеттік мақсатты
кешенді бағдарламаларды қаржыландыруға, республикалық функ-цияларды
орындауға, ... ... ... мен ... орындарын ұстауға байланысты
мемлекеттік шығын-дарды қамтамасыз етуге бағытталады.
Бюджеттік қатынастар жүйесінде жергілікті бюджет көбінесе экономикалық
үрдісті реттеу үшін ... ... ... ... ... жергілікті кәсіпорындар шығаратын өнімнің бәсекелестік қабілетін арт-
тыруға, аумақтық инфрақұрылымды жасауға, еңбек ресурстарының ... ... ... ... өз ... ... ... бюджеттер әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыруда маңыздылығы
зор.
Ал, бюджеттен тыс қорлар жекелей мақсатты шараларды қолдануға арналады
және олар ... ... ... ... да ... ... Арнайы
аударымдар республикалық немесе жергілікті бюджеттерден де болуы мүмкін.
Сонымен ... ... ... ... ретінде жеке және заңды тұлғалардың
қаражаттары болып табылады.
Мемлекеттік несиенің мазмұнын құрайтын ақшалай қатынастар ... ... ... ... ... ... ... қатынастары
кәсіпорындардың, ұйымдар мен халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдыруға және
оларды мемлекеттік шығындарды қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... құрылған.
Заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос ақшаларын мемлекеттің жұмылдыруы
қаржы нарығында облигация-ларды, қазынашылық ... ... ... ... ... ... сату ... жүзеге асады
[18].
Займдар мен қазынашылық ссудалар мемлекеттік несиенің басты нысандары
болып табылады. Мемлекеттік ... ... ... және оны қаржы
жағынан сауықтыруда маңызды рөл ... ... ... етуі мемлекеттік меншіктің болуына
негізделген. Меншікті жіктеу тұрғысынан мемлекеттік ... ... ... ... ... болып ажыратылады. Мемлекеттік заңды тұлғалар-дың
мүлкі заңмен ... және ... ... мен ... ... етуі үшін қажет.
Мемлекеттік қазына республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... қаражаттары;
мемлекеттің алтын валюта қаражаттары; мемлекеттік меншік ... ... оның ... ... және ... әлемі, басқа табиғи ресурстар);
коммуналдық меншікке ... ... ... Ал ... ... ... ... мен коммуналдық меншікке ... ... ... ... құрылымында мемлекет иелігіндегі кәсіпорындарды да
жатқызады. Бірақ, ... ... ... қарама-қайшылықтардан тұрады.
Себебі, мемлекеттік кәсіпорындар табыстары мен шығындары мемлекеттік бюджет
немесе басқа да мемлекеттік қорлардың ... ... ... ... мен ... өзін-өзі қаржыландыру қағидалары бойынша
қызмет етеді [10, 25 б.].
Нарықтық механизмге көшу жағдайында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... кешенді мақсатты бюджеттік
бағдарлама-ларды қаржыландыруға, ғылыми-техникалық әлеуетті ... ... ... және ... ... аз бөліктерін
(зейнеткерлерді, мүгедектерді, аз қамтылған ... ... ... денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет мекемелерін әлеуметтік
қорғауға бағытталуда.
Бюджетаралық қатынастарда мемлекеттік ... ... ... рөл
атқарады (1-кесте). Нәтижеге бағдарланған бюджетті қалыптастыру аясында әр
деңгейдегі бюджеттердің арасында шығындарды үйлесімді бөлу ... ... ...... ... ... әр деңгейдегі бюджеттердің
арасындағы шығындарды бөлу
|Шығындар |Республика ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... |100% жуық ... ... ... |
| | ... мен |жергі-лікті |
| | ... ... ... және |100% |– |– ... | | | ... | | | ... |100% |– |– ... | | | ... | | | ... ... ... |
| |мен ... |ылған білім ... орта |
| ... ... Жетімдер |мектептердің|
| ... |мен ... ... ... шығындар. |мектептері |н оларды |
| ... ... ... |
| |оқу ... | ... ... | |ң ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... пен |Ұлттық |Облыстық деңгейдегі|Барлық ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |саябақ |
| ... ... | ... |
| |ин-фрақұрылымдар | |мен ... ... |мен ... | ... |
| | | ... | | |е ... ... санаттағы |Үшінші деңгейдегі |Екінші |
|сақтау ... ... ... |
| ... мен ... ... ... |аурухана-лар мен |Емханалар. |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... күрделі | | |
| ... | | ... ... жол ... ... ... |
| ... ... ... |және қалалық|
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... |Жол, әуе және ... көліктің |Жергілікті |
| ... жол ... ... ... ... ... | ... |
| ... | | |
| ... | | ... ... |– ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |– |– ... ... ... | | | ... |Инфрақұрылым-ға |Эксплуатация және |Эксплуатация|
|қамта-масыз ету|капитал салу ... ... ... ... ... | | ... ... ... |Пайдаланушы-|
|қызметтер (газ,|обьектілер |үлестік дотациялар |ларға ... ... | | ... |
| | | ... ... үй |Құрылыс және |– ... және |
| ... | |аз ... | | ... ... ... ... үлестік|Жетімдерге, |
|қамсыздан-дыруғ|жұмыссыздыққа |міндеттемелер ... ... ... | ... ... ... және | ... |
|төлемдер |әлеуметтік | ... |
| ... | ... |
| ... емес | ... |
| ... | ... ... ... ... | | ... орта |Қоршаған орта-ны |Қоршаған орта-ны | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| | ... | ... [19] ... ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігі мен олардың нәтижелерін
өткізуде келесі қаржылық және бюджеттік мақсаттарды бөлуге болады: қаржылық
тәртіп; экономиканың басым салаларына ресурстарды ... ... ... Іс ... ... сай ... ... бюджет
шығыстарының өкілеттіктерінің нақты бөлінуі жоғарыдағы кестеде ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қоғамдық өндірістің құндық ... ... ... ... [19,2 ... жағдайларда бюджеттік реттеудің артыкшылығы оньщ ашықтығы мен
жариялылығы, мемлекет үшін қоғамдық пікірді және ... ... ... ... ескермеудің мүмкін еместігі ... ... ... ... ... ... салық са-лушылар мен
алымдарды төлеушілер ретінде көптеген субъектілердің мүдделері ескеріледі.
Олар тиімді белуге кызығушылық ... және ... ... ... ... ... ... бюджеттік қаражатты алушылар болып
табылады.
Мақсатка жетудің нэтижелерін сипаттайтын көрсеткіштер:
* Саны, ... ... ... ... ... көрсетеді, абсолютті
сандар немесе пайыздар түрінде көрсетіледі;
* ... ... ... оны ... ... ... келу
дәрежесін аныктайды (қажет болған уақытта толтырылады);
* Тиімділігі. қызметтін құнына кіретін салымның ... ... ... ... ... ... ... күнын анықтайды (бюджетке
түскен түсім көлемі);
* Нәтижелілік. алдыға ... ... ... ... яғни ... ... ... көп жағдайда оның қүкықтық және ғылыми -
әдістемелік қамсыздандыру, бюджет саласында шет ел тәжірибесін ... ... ... әлеуметтік – экономикалық дамудың
сәттілігі, сонымен қатар басқа да объективті және ... ... ... ... ... ... - тиімді
ынталандырудың жоқ болуының салдарынан, дотациялық аймактардың ... ... ... әкелді. Басқа жағынан, дотациялар мен субвенциялар
есебінен аймақтық бюджеттерді жоспарлы ... ... ... ... ... күйдің пайда болуына ықпал етіп, олардағы
шаруашылық бастаманың дамуына ықпал етпейді.
Аймақтық ... ... ... ... ... ... бар. Ол ... әлеуметтік -
экономикалық даму деңгейінің диспропорциясына әкеледі.
Бюджетаралық қатынастарды ... ... ... ... өзекті бағыттарының бірі болып табылады. ... ... мен ... әзірлеу бюджетаралық қатынастарды
реформалау ... ... ... үш ... ... бойынша
жүйелеуге мүмкіндік береді.
Бірінші нұсқасы, түбегейлі. Экономикалық әдебиетте ол бір ... ... ие және ... балама ретінде қарастырылды. Оның мәні екі
негізгі концептуалды тәртіпке негізделеді. ... ... ... ... ... қалуы тиіс. Екіншіден, республикалық бюджетке олардың
тіркелген үлесі аударылады (20 % деңгейінде). Қалған ... ... ... ... ... ... арқылы аймақтык бюджеттермен
реттеледі. Бюджетаралық қатынастарды реформалаудың түбегейлі ... ... ... ... ... жиі ... ... аударылады.
Реформалаудың екінші нұсқасы - ұйымдастырушылық. Ол ... ... ... ... жеңілдіктерінің санын қысқарту; аймақтардан
табыстарды бұру; қолданыстағы арналарын белгілеу және ... ... ... ... ... ... жандандыру және тәркіленген ... ... ... ... арқылы жергілікті салық базасын кеңейту
сұрақтарын шешу; аймақтардың трансферттерті есептеу әдістерін өзгерту.
Бюджетаралық ... ... ... ... ... бір
текті болып келеді. Бұл нүсқа бюджетаралық ... ... мен ... аймакшылдықтың қағмдаларына қарама - қайшы келеді[20].
Бюжетаралық қатынастарды реформалаудың үшінші нұсқасы эволюциялық. ... ... ... ... ... Бұл ... ... нүсқамен салыстырғанда, кен және үйлестірілген шаралардың ... ... ... жиі ... ... салықтардан аударымдар мен
әртүрлі нысанда жоғарыда аталған ... ... бөлу ... ... деңгейлердегі бюджетке салық түсімдерінің бөліну
мәселесі бірнеше тәсіл тұрғысынан қарастырылуы қажет. ... ... ... ... ... үшін ... шығындарды жабу
үшін әрбір бюджетпен алына-тын каражаттың жеткілікті ... ... ... салынатын базаның ерекшелігі туралы, оның бір қалыпты,
қуаты, тұрақтылығы және т.б. ... ... өте зор. ... ... ... ... жинау деңгейін арттыру мақсатында белгілі
салықты жинаудың ыңғайлылығы мен тиімділігін анықтау.
Сонымен бірге, жеделдетілген индустриалды - ... ... ... ... жол картасы, ауылдық ... ... ... және т.б. жүзеге асыру бюджетаралык
қатынастарды кұру барысында тәртіп пен ерекшеліктердің едәуір ... ... ... арасында қаржы құралдарының қарсы ағындары,
бұл ... ... ... табыстарды кайта бөлу арқылы толтырудын
қажеттілігін түсіндіріп отыр. Бірақ, бүгінгі таңда ... ... ... ... заманауи бюджеттік мәселелерді шешуге көмек
беретін ұсыныстар құрылуы мүмкін. Жеке табыстардың ... ... ... және ... реттеудің баска да салаларын қысқарту мәселесін
шешпей, бюджетаралык қатынастардың жақсаруына жету мүмкін емес. Салық ... ... ... - ... ... ... ... және
бюджеттік жүйенің қызмет ету тиімділігін арттыру мақсатында ... ... ... ... елдегі салықтардын негізгі ... ... ... ... ... ... ... - қайшы ағындар болуының негізгі себебі -
барлық аймақтар үшін тиісті ... ... ... салықтардан түсетін
аударымдар нормативтерінің бірдей болуы. Бұл реттеуші салықтардың өздеріне
берілген реттеу ... ... ... ... болады. Олар әрбір
аймақтың ерекшелігін ескере алмайды. Осындай ерекшеліктерді ескере отырып,
бюджеттік реттеу бойынша барлық жүктеме ... ... әр ... ... ... ... аударымдарға көшеді.
Бірақ, бюджеттік реттеуді жетілдірудің кез келген нүсқасы ... ... ... сәтті реформалаумен бірге тиімді ... ... ... ... бөлігі бола түрып, өзара есеп
айырысудың жеке сызбаларын қолдану негізінде біркелкі қаржыландырылған
емес. ... ... ... ... ... бойынша
едәуір қаражатқа ие болды, олар кейбір жағдайларда аймақтарға қаржылык
қолдау нысандарының бірі ... ... ... бөлудің нақты механизмі
болды. Осының ... ... ... бөлу ... ... ... негізінде аймақтар арасында оның жоғалуына және
бюджеттік ... және ... ... ... ... бюджеттік реттеудің тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі.
Тгансферттерді есептеудің колданыстағы ... өте ... ... көру үшін ҚР ҚМ ... тыс ... ... ... Ол
облыстың өкілдерімен келісілген және жыл сайын қайта карастырылған бастапқы
мәліметтермен толтырылған (әрбір аймақ бойынша бірнеше ондық ... ... коп ... және үлкен ережесінен тұратын, аймақтардың
әлсіз негізделген топтарының «қосу» және «алып тастау» ... әр ... ... ... ... Аймақтық және жергілікті биліктер үшін жеке салық базасын күшейтуге
ынталандырудың болмауы. Соңғысы «қол жеткізілген» әдістің көмегімен ... ... ... ... ... ... ... есептің мәліметтері
келесі бюджет жылына нысандандырылмаған әдістеме бойынша қайта саналатын
болатын. Мұнда кеңес аймақтардың өкілдерімен ... ... өтіп ... ... ... ... күтілетін түсімдердің келісім –тәртібі
колданылатын. Осындай тәсілдеменің аясында аймактык және ... ... ... ... ... ең аз ... ескеру кезінде
тиімділігі аз болып саналатын. Билік пен басқарудың облыстық органдары тек
салыктың жиналуын арттыру ғана ... ... ... ... ... тыс қорлардың түрлері) және орталықтан қосымша қаржылық көмекті
алуға қызығушылық танытқан.
3. Аймактардың ... ... ... ... болмауы. Трансферттерді анықтаудың қолданыстағы әдістемесі
болжамды жылдың шарты негізінде облыстардың бюджеттік шығындарының негізгі
бөлігін жыл ... ... ... ... ... ... ... үшін
бірыңғай индестер - дефляторлар колданылған, ... ... ... шығындарының қосымша түрлерін тікелей шотпен анықтайтын әдісті
пайдаланған (мысалы, кейбір ... 32 ... ... ... ... ... теңестірудің тиімділігін республикалық және
аймактық биліктің бюджеттік саясатын үйлестіруге мүмкіндік ... жоқ, ... ... ... және аймактардын бюджет шығындарының артуына
әкелді.
4. Бюджеттік ... ... ... Республикалық бюджеттен
бөлінген трансферттер аймақтардың ... ... ... және ... ... кайта бөлуіне тікелей ықпалын
тигізген жоқ. Соның ... ... ... ... ... ... аймактық инфрақұрылымның дамуына
бағытталған ынтаға тежелді, ... ... ... ... ... бастады.
Ортамерзімді жоспарлауға көшумен бірге, Қазақстан Республикасының жаңа
Бюджеттік кодексін әзірлеуде жүзеге асырылған бюджетаралык каты-настарды
жетілдірудің негізгі ... ... ... орын ... ... ... тапсырмалардың шешілуіне қолайлы етуге
бағытталған[21, 64 б.].
* Аймактық бюджеттік ... ... ... ... ... биліктік және
басқарудың жергілікті органдарының табысты және ... ... ... ... ... ... Дотациялы (демеукаржылық) аймақтарының санын және ... ... ... ... ... ету, аймақтармен олардың колданылуына
бақылау мен жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... колдауды, аймақтарды
талғамалы инвестициялық қаржылық колдауды қамтамасыз ету;
* Жекелеген ... мен ... ... ... үшін ... ... ... есебінен біріккен қаржыландыру тәртіптерін
колдану;
* Реттеуші салықтардан түсетін тұрақты (3 ... ... ... ... ... ... және ... элеуетін үлғайтуға қатысты.
мемлекеттік биліктің облыстык органдары мен ... өзін өзі ... ... ... Бюджеттік Кодексті қабылдау және ортамерзімді жоспарлауға көшудің
мақсаты:
* биліктің облыстык органдары және жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... заңмен белгіленген
өкілеттіліктер мен жауапкершілікті бөлу аясында дербес салық - ... ... ... ... ... ... құру және дамыту;
* биліктің аймақтық және жергілікті органдары үшін және ... ... ... үшін үзақ ... ... кұру ... экономикалық тиімділікті камтамасыз ету;
* қоғамдык қызметтердің өндірісі, салық - бюджет саясатының ... ... беру үшін ... ... ... және ... да ... жоғары
тиімді қолдануда халықтың атынан және мүддесіне қарай қоғамдық қаржыны
басқару жолымен бюджеттік ... ... ... ... жайына, негізгі қоғамдык қызметтер мен ... ... ... қол ... ... ... әділдікті қамтамасыз ету;
- биліктің әр түрлі деңгейлері арасында салық - ... ... ... ... келісімге жету арқылы саяси шоғырландыруға
жәрдемдесу;
- салық - бюджет жүйесінің бірыңғайлығын камтамасыз ету, аймақтық
дамудың диспропорциясының ... ... жол ... ... ... аймактық тұтастығын нығайту арқылы аймақтық ... ... ... ... мақсатында бюджеттік жүйенің
деңгейлері арасында салық түсімдерін ыдырату қағидасынан біртіндеп бас
тарту және аймақтық және ... ... жеке ... ... ... алдыға койылып отыр, оның ішінде - аймақтьщ және ... жеке ... ... ... ... ... ... құруға
қатысты үзақмерзімді болашакка өту үшін ... ... ... және ... ... халық, бюджетті кабылдаушылар,
несиегерлер, ... ... ... ... ... ... басқаруға белгіленген талаптарды орындамаған жағдайда,
бюджеттік құру және атқару тәртіптеріне ... ... ... ... ... ... каржылық санацияның
(қалпына келтіру) жоспарын әзірлеу мен ... ... ... ... ... тәртібін енгізу қажет[22,12]. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу қажеттілігін талап етеді, оның ... ... ... ... ... ... асырылуы мүмкін.
Мұндай әдіснамалық қағидалар төмендегідей болуы мүмкін:
- аймактық ... ... ... ... ... ... ... ассиметриясының
субъективті факторларының (аймақтың мәртбесі, олардың ... - ... ... ... ... және жеңілдігі бар салық
салу жүйесі) іс-әрекетін алып тастау және объективті факторларды ... ... ... және т.б.); ... ... ... қоғамдық игіліктердің (денсаулық сақтау, білім, сумен жабдықтау,
канализация және т.б.) өндірісін қаржыландыруға қатысты, біздің ойымызша,
оны ... ... ... сұрақ туындап отыр. Ал «таза» ... ... ... ... ... ... қатысты, оның орындылығы тек нарықтың кемшіліктері
болған уақытта ақталады, бірақ ол әрқашан ... ... ... ... ... және ... игіліктерді нақты бөлу мемлекеттік
секторды реттеудің оңтайлы бюджеттік стратегиясын әзірлеу үшін алғышарты
болып табылады, экономиканы басқаруда мемлекеттің катысуының шекараларын,
нысандары мен ... ... ... ... Берілген бөлуді
экономикалық ғылым мен бюджеттік реттеу тәжірибесінің толықтай және жан
жакты өзара іс - әрекеті арқылы ... ... ... ... мен мемлекеттік биліктің
республикалық және жергілікті деңгейлердің өкілеттіліктерді бөлуде оңтайлы
пропорцияны табу ... ... ... ... ... ... орталықсыздандыру мемлекеттік бюджеттің мүмкіндікте-рін
тиімді пайдалану дәрежесіне байланысты. Мысалы, халыктың барлық ... ... ... да бір әлеуметтік игіліктің өндірісі, онын үсынылуы
орталықтандырылған түрде жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... игіліктердің өндірісін каржыландыруға қатысты
шешімдер, орталықсыздандырылмаған негізде болады, мұндай қаржыландыруды
жергілікті ... ... ... ... жүргізу керек.
Мемлекеттік секторды бюджеттік реттеудің ... қүру ... ... салымдарын бөлудің мөлшері мен стратегиясын,
мемлекеттік қолдау ... ... ... ... және т.б.), ... кәсіпорындардың залалдары үшін мемлекеттің
жауапкершілік мөлшерін белгілеу, ... ... ... ... және т.б. анықтау қажет.
Мемлекеттік бюджеттің тиімділігіне деген көтеріңкі талаптар туралы
мәселені қоюдың өзі ... ... ... ... ... ... ... Және де мемлекеттің нарықтық қатынастарға шексіз өтуі емес,
тек ықпал етуі атап ... оның ... ... ... көрсетуі
негізінен тегін болуы тиіс. Солай бола тұра осы ... ... ... ... Атап айтқанда, мысалы, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... – бұл зейнеткерлердің
толыққанды және тиімді жұмыс істеген кезінде тапқаны болып ... ... олар ... ... ... алмаған еді. Шынында да, кез ... ... оның ... ... да ... аз ғана ... элемент
болса, кейін сол көрсетілген кірісті құру қабілетін жоғалтқан кезде оларға
беру үшін ... және ... ... мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... – кең ... ол ... ... басқа әлеуметтік және саяси бағаларды қосып алады. Сондықтан да
олардың тиімділігін ... ... мен ... ... ... ... ... емес және шындыққа жанаспайды. Бюджеттік шығынның тиімділігін
қысқа ... ... ... мүмкін емес. Бюджеттік ... ... ... үшін ... ... секторының критерийлерінің әлеуметтік саласына қолдану – «бұл
жерде қазірде де пайда бар» – қолдануға болмайтын ғана ... ... ... ... ... болып келеді. Мысалы, бюджеттік шығынның білім
беруге тиімділігін, яғни мемлекеттік ақшаны адамға салу ... ... ... өмір сүру ... сондай-ақ елдің келешекте өмір сүруге қабілеттілігін
қамтамасыз ету үшін қажет болады. Мемлекеттің бүгінде жоғарыда ... сала мен ... ... жете ... – бұл тек
интеллектуалды, ғылыми-техникалық потенциалды бұзу ғана ... ол ... ... ... ... де бұзу ... табылады. Бұл
халықтың ертеңгі күні толыққанды емес ұрпағын дүниеге ... ... 3 ... ... мен ... ... тиімділігін сандық өлшеудің
сипаты мен күрделілігі, тұтас алғанда ол көрсеткіштердің ... ... ... және ... ... қиыстырылады. Егерде
«жоғарыдан төменге» қарайтын болсақ, ол ... ... ... ... ... ... халықтың нақты табысымен, экспорт пен
импорттың арақатынасымен, инфляцияның өсуімен, теңгенің бағамымен және ... ең ... ... көрсеткіштердің бірі ретінде
көрінеді. ... ... ... мен ... ... болуының да айтарлықтай маңызы бар. Өйткені, жоғарыда атап
өткеніміздей, ... ... ... көрсеткішін бағалауда
саяси элементтердің үлесінің, сондай-ақ биліктің заң ... ... ... ... ... да ... ... зор. Әсіресе, бұл
органдардың шешімдерінде халықтың кең жігінің ағымдағы істер ... ... ... және оның ... ... ... ... дұрыс үйлесім табуының маңызы ерекше. Басқа сөзбен айтқанда,
бюджеттік шығындар мен бюджеттің тиімділігін бағалау кезінде тұтас ... ... ... ... ... зор, ... халықтың кең жігі
мемлекет ұсынатын тегін әлеуметтік қызмет көрсетудің негізгі тұтынушылары
болып ... ... ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткіштері бойынша, оның экономика мен әлеуметтік ... ... ... ... сөз ... ... ... та түрлі
макрокөрсеткіштердің түрліше динамикасы болады. Бұл бюджеттік шығындардың
тиімділігін өлшеудегі ... да бір ... ... ... ... ... та ... шығындардың тиімділігін сандық өлшеудің
күрделілігі осы мәслелермен айналыспау үшін негіз ... ... ... ... ... ... ... тұтас және жұмыс істеп
тұрған бюджеттік шығынның нәтижелілігін бағалау жүйесін құруға әбден ... ... әлі де ... бұл ... ... ... болады.
Басталған бюджеттік реформа осы мәселелерді шешуді көздейді. Бюджеттік
шығындардың тиімділігін бағалау үшін әдістемелік нұсқаулар мен ... және ... ... ... ... ... ... тудырмайды, өйткені ... ... ... ... ... анықтау, оларды мақсатты, ұтымды және үнемдеп
пайдалануды қамтамасыз ету, оларға ... ... ... ... ... шешу айқын түсінікті анықтама беруді талап етеді.
Бюджеттік шығындардың тиімділігін бағалау туралы көптеген ... ... ... ... қаражаттарын пайдаланудың
«мақсатсыз», «ұтымды» және «үнемді» түсініктері көзге ... ... ... ... ... ... Республикасының
Бюджеттік кодексінде (145-1бабында) және Қазақстан ... ... ... ... ... бюджетпен, бюджеттік жазылған
тізім, шығыстар мен кірістер сметасында және де ... да ... ... ... ... ... ... сәйкес
келмейтін мақсатқа пайдалану мен бағыты ретінде азды-көпті ... ... ... ... үнемділігі мен басқа ... ... ... ... ... әлі де өз шешімін тапқан
жоқ [23, 176 б.].
Тәжірибеде бюджеттік қаражаттарды ұтымды ... деп алға ... ... ... қандай да бір мәселені шешудің бірнеше ұсынылған
нұсқалардан ең таңдаулысын таңдап алу ... ... ... ... ең ... ... жүзеге асыруға жұмсалған қаражаттарды ұтымды
пайдаланылған деп тану ... ... та ... ... пайдаланудың
тиімділігі мен ұтымдылығының көрсеткіштері әрқашан сәйкес келе бермейді.
Оларды бағалаудың мына ... ... ... ... ... ... – тиімді және ұтымды (мәселені шешудің тиімді жолдары
таңдап алынды, бюджет қаражаттарының тиімділігі принципі ... ... ... – ұтымды, бірақ тиімсіз (мәселені шешудің тиімді жолдары
таңдап алынды, бірақ та ... ... ... ... ... нұсқа – ұтымды, бірақ та тиімсіз (бюджет қаражаттарын
пайдалану тиімділігінің принципі ... ... ... жолдары шеңберінде
сақталғанмен, бірақ та ол ең ... ... ... ... ...... және ... (сонымен бірге, таңдап алынған
жол ең ... ... ... оны жүзеге асыру кезінде бюджет
қаражаттарын пайдалану ... мен ... ... сақталмаған).
Нарықтық қатынастар жағдайында бюджет қаражат-тарын пайдалану
тиімділігін бағалау үшін және ... ... ... ... үшін маңызды
шартқа бюджеттік шығындарды қаржыландыру мен жоспарлау әдістерін ... ... ... ... ... болуы бюджеттік
шығындарды қаржыландырудың нақты ... ... ... ... ... Сондықтан да елде жүргізіліп отырған бюджеттік реформа
бюджеттік ... ... ... бар және ... ... қол
жеткізуге бағдарланған процедурасына бюджеттік шығындардың нәтижелелігін
бағалауды және қалыпастыруды ... ... ... ... ... ... ... спецификалар бойынша есеп беру мәліметтері алынады, ол
іс жүзінде қаржыландыру нәтижесін ... ... ... ... ... ... өзі ... ретінде көрінеді, ал мұндай жағдайда
бюджеттік шығыстарды ... ... ... ... ... шығындарды жоспарлаудың мұндай тәртібі қаражатты ... және ... ... және ... ... салыстыруды
қамтамасыз етеді. Бұл фактілер қазіргі кездегі жоспарлау мен қаржыландыру
жүйесінің ... ... ... дау жоқ, ... та ол ... тиімділігін анықтауға ешқандай қатысы жоқ. Мұндай тәсіл ... беру ... ... ... ... тудырады, және де келесі
кезектегісі қанша қажет болса соншалықты ... ... ... Қазақстан Республикасында бюджеттік жоспарлау шеңберін
айтарлықтай кеңейту талап етіледі. Соңғы онжылдықта көптеген ... ... ... ... ... өтудің жағымды тәжірибесі
жинақталған. Олар орташа мерзімді қаржыландыруда жақсы нәтижелерге қол
жеткізді, оның ... ... ... 5 ... ... ... одан да көп мерзімге, атап айтқанда 7 жыл мерзімге ... ... ... ... сәйкес мұндай жобалаудың үшжылдық
мерзімі ... ... та ... ... көрсеткіштері
жарияланбайтындықтан, оларды бағалау ... ... 188 ... орта ... ... және ... ... іс
жүзіндегі тәжірибесі жиналғаннан кейін елдің келешектегі қаржылық жоспарын
заңмен ... ... мына ... ... ... шешу
қарастырылады .
Бірінші нұсқа – кезекті қаржылық жылға бюджет туралы заңмен бюджеттік
циклдың екінші және ... ... ... үлкейтілген көрсекіштерін
бекіту.
Екінші нұсқа – бюджет туралы заңды енгізгенге дейін қабылданған ... ... ... ... бекіту.
Бұл екі кел нұсқада екшектегі, оның ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ортамерзімді бюджеттік жоспарлау (3-5 жыл) бюджеттік шығындардың
тиімділігін анықтаумен жағдайды айтарлықтай ... ... ... осы ... ... ... ... болмасын әлеуметтік-
экономикалық мәселелерді шешу бағдарламасын кеңінен пайдалану ... Ал кез ... ... ... қол ... үшін ... бағдарлама,
бюджеттік қаржыландыру мақсатына айналады. Бағдарламаны пайдалану кезінде
бюджеттік ... ... ... ... ... ...
қаржыландыру нәтижесінің белгісіздігі жойылады. Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... мемлекеттік қаржылық бақылаумен
тікелей байланысты болып келеді. Дәл осы ... ... ... пайдаланудың нақты нәтижелерімен салыстыруға, бар кемшіліктерді
анықтауға және бюджеттік шығындар саласындағы құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың рөлі көп қырынан артып, ол кез келген мемлекеттің ең
маңызды басқарушылық қызметі мен елдің ... ... мен ... жұмыс істеуінің міндетті шарты болып табылады. Бюджет қаражаттарын
жұмсау, пайдалануға тұрақты мемлекеттік қаржылық бақылауды жүзеге ... ... мен ...... ... мен ... дамуына,
бюджеттік шығындардың тиімділігін арттырудың кепілі.
Сонымен, мемлекеттік бюджет және бюджеттік шығындардың тиімділігінің
мәселелері көпқырлы болып ... ол ... ... ... ... сипаттағы мәселелердің кең ауқымын
қамтиды. Бұл мәселе бірінші кезекте бюджеттік жоспарлау мен қаржыландырудың
жаңа формалары мен ... ... ... ... ... ... мен күшейту есебінен, сондай-ақ бюджет қаражаттарын
жұмсаудың нәтижелілігінің ... ... ... ... ... ... мен ... дайындау есебінен шешілуі
тиіс.
2004 жылы ҚР экономика мен ... ... ... ... ... ... жүргізу Ережесін бекітті. Осы
мақсатты көрсекіштерге қол ... ... ... ... ... табылады. Бөлінген қаражаттардың мақсатты жұмсалуына қатаң бақылау
жасалуы тиіс.
Шығындарды жинауды және топтауды, содан кейін оларды ... ... ... ... ... есепке алу объектілері бойынша бөлуді
білдіретін шығындар-ды есепке алу басқарушылық есеп жүйесінің ... ... ... есеп ... ... есепке алу ұғымы да
әдетте шығындардың пайда болу ... ... ... ... ... ... ... немесе бағдарламамен (кіші бағдарла-
мамен) байланысты шығындарды айқындау ... ... ... ... де ... ... алу, бөлу және ... есебін айыру модулін енгізу
мемлекеттік басқару секторы органындағы басқарушылық есепті ұйымдастыру
жөніндегі ... ... ... және ... ... ... ... Осы модульді енгізу мәселелері Басқарушылық ... мен ... ... ... ... ... ... және стратегиялық басқарушылық есептің
модульдерін енгізумен байланысты кезеңдер. Орталық ... ... есеп ... қалыптастыру арнайы басқарушылық шешімдер
қабылдауға арналған ақпаратты генерациялауға мүмкіндік беретін ... ... іске ... ... ... ... ... мемлекеттік
ведомстволардың басшыларына аса күрделі ... ... ... ... негізделген шешімдер қабылдау үшін, сондай-ақ
бюджеттік жоспарлау мен қызметті және ... ... ... ... ... ... мен түрлердің шеңберінде қажет.
Осы модульдің шеңберінде, мысалы, ... ... ... ... ... ... сақтау мен жоғары білім беру саласындағы
мекемелердің бюджеттен тыс (кіріс әкелетін) қызметі туралы ... ... ... ... ... модуліне келетін болсақ, онда оны енгізу
мемлекеттік ... ... ... ... ... ұзақ ... ... мәселелеріне шын мәнінде келетіндігіне байланысты
болады.
Шығындарды бағалау дәлдігіне қойылатын талаптардың ... ... ... ... әсер ... ... ... Шығындарды бағалау
дәлдігіне қойылатын талаптар жоғары болған сайын қызмет түрлерін нақтылау
дәлірек ұсынылуға ... Және ... ... ... ... ... нақтылаудың ұлғаюымен шығындарды есептеу моделі күрделене түседі.
1.3 ... ... ... ... тәжірибелер
Дүние жүзінің әр түрлі елдерінде бюджет ... ... ... ... ... ... және ... басқа айрықша белгілеріне ... ... [23, 15 ... мемлекеттерінде монополистік капитал ... ... ... екі ... ... ... мемлекеттік бюджет пен жергілікті
қаржы. Олар ақша қорларын ... ... ... сол ... ... ... және ... функциясын іске асырады. Монополистік ... ... ... ... оның ... шаруашылық байланысы
қиындап, қаржы құрылымында экономикалық ... ... ... ұшыраған.
Жаңа қаржы тармақтары өсіп, бөлініп, оның сепаратизмге өсті.
Қазіргі жағдайда шет мемлекеттердің қаржы ... төрт ... ... ... жергілікті қаржы; мемлекеттік ... ... ... ... ... осы ... ... элементтерінің
жиынтығын құрай отырып, бір-бірімен тығыз байланыста, мемлекеттің қаржы
саясатын іске асыруға жұмылдырылған. Осы ... ... ... және ... ... кең ... іске асыруға ұмтылады
және күннен күнге ... қиын ... оны ... ... ... оны көбейтуге ықпалын тигізеді [22, 30 б.].
Мемлекет қазіргі жаңа экономикалық және ... ... ... ... оны ... ... ... құрылымы нарықтық жағдайда пайда
болған қарама-қайшылықтарды шешіп, капиталдың саяси экономикалық жағдайын
қамтамасыз ... ... ... тармағы мемлекеттік бюджет болып табылады. Ол
үкімет ... ірі ... ... ақша ... Оның
көмегімен үкімет халық табысының бір бөлігін өз қолына шоғырландырып, оны
қаржы әдісімен бөліп отырады. Сөйтіп, бюджет ... ... ... болып
мемлекеттің басты бағыты – ... ... ... ... өсуіне ықпал етеді.
Қаржы құрылымының бұл тармағында ірі табыстар шоғырланып, жалпы
мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... институтындағы салықты, ішкі алымдарды, шығындарды байланыстырып,
реттеп міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... бағытын нығайтып, әлеуметтік қарама-қайшылықтарды,
таптық күрестің болмауын тежеп отырады.
Мемлекеттік бюджет, сонымен қатар экономикалық өмірге араласа ... ... және ... ... қоғамдық өндірістің өсуіне ықпал етіп,
шаруашылықтың өсуін ... ... ... ... ... тұруға
және оны іске асыруға арналған.
Мемлекеттік бюджет өз жағдайында қаржының басқа тармақтарымен тығыз
байланыста ... Ол ... ... ... ... ... ... оған қажетті көмек беріп отырады. Ол көмектің түрі
бюджеттік субсидия, ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарды шешуді кепілмен қамтамасыз етеді.
Қаржы тармағыньң екінші маңызды бөлігі жергілікті қаржы болып табылады.
Өндіргіш ... ... ... ... ... ... ... шығуы кезінде, мемлекетте жергілікті
басқару ұйымының рөлі мен ... ... [21, 20 ... қаржының құрылымдарын, әкімшілік бөлуіне қарай мемлекет
анықтайды. ... ... ... ... ... ... бюджеті, муниципалистердікі, оларға бекітілген шығындар мен
табыс көздері кіреді. ... жер ... ... ... ... ... АҚШ, ГФР, Канада жергілікті бюджеттің үлесінде
мемлекеттік қаржылық ... 40-50% ... Ал ... (Ұлыбритания, Франция, Италия) оның үлесі 30% көлемінде.
Жергілікті бюджет, негізінен, орталықтың әлеуметтік саясатын ... ... ... ... болмауын, олардың мақсаттарын ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Сөйтіп,
экономикада мемлекеттік қаржы пайда болады. Ол ... ... ... кең ... ... ... капиталдың дамуына кәдімгідей
демеу болды.
Ерекше қаржы тарамдары арнаулы үкіметтік қор ... ... ... емес ... ... орталықтан, кей жағдайда
жергілікті үкімет басқарады. Оған ... ... ... әр ... ... ... ... бірге мемлекеттік және жартылай
мемлекеттік қаржы-несие ұйымдары. Бұл қорлардың ең бірінші мақсаты – ... ... ... кезде экономикалық және қаржының ... ... қор ... оны ... кең ... іске ... Олар
мемлекеттік резерв ретінде саналып қаржы ... ... ... ... ... реттеп, оны болдырмауға арналады. Шет мемлекеттердің
табыс құрылымы ірі капиталдың жиынтығы ... ... ... ... ... ірі ... мүддесіне арнайды. Мемлекеттік
табыстың басты материалдық көзі – халықтық табыс.
Мемлекеттік табыс халықтық табысты бөлу кезінде пайда ... ол ... ... ... ... іске ... 1980 жылдардың екінші
жартысында алдыңғы ... шет ... ... ... ... ... дейінгі бөлігі бөлінді.
Қауіп-қатер жағдай кезінде, негізінен қымбаттау және ұзаққа созылған
соғыс жағдайында қаражат жетпеген ... оның ... жабу үшін ... ... ... Бұл дегеніміз мемлекеттік меншіктің кейбір
түрлерін сату. Мысалы, шет ел құнды қағаздарын, алтын қорларын, ... ... да ... түрлерін. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде
мұндай жағдайға Франция мемлекеті жүгінгенін айтып кетуге болады.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықтық ... ... ... ... ... ... Ұлыбритания қаржыландырды. Сөйтіп,
«халықтық байлықты» ... көзі ... ... ... ... ... алтын-валюта қорларының шет елдегі капиталының
қысқаруына, оның азаюына әкеп соқтырды. Нарықтық ... ... ... ... және ... ... ... құрау үшін, мемлекеттің
қолданатын әдісі салық, қарыз алу және ақша ... Бұл ... ... ... Оның ... ... ... байланысты.
Шет елдердің табыс құрамында маңызды орын алатын және ұлттық табысты
бөлудің басты құралы үстем топтардың ... ...... ... Ол ... ... табыстың негізгі көзі. Яғни, мемлекеттік
бюджет табысының 80%-дан 90%-ға дейін құрайды. Ал, ... ... ... ... ... құрайды. Мемлекеттік бюджеттен, салықтан
түскен табыстан оны ... ... ... ... қорлар құрылады. Әрбір
салық түрі заңдастырылып тиісті үкіметке бекітіледі. ... ... ... ірі ... ... Мысалы, корпорациядан табыс
салығы. Францияда, Ұлыбританияда, Италияда үкімет қарамағында ... ... ... ... ... Олар ... ... орталық үкіметке қойылған тапсырмаларды шешу және оның қалыпты жұмыс
істеуін қамтамасыз етеді. Ал, жергілікті ... одан ... ... Олар жергілікті бюджетке түсіп, кейде ... ... ... ... ... Осы салықтар халықтың табысынан түсіп,
олардың ... ... [24, 22 ... ... табыс көзі мемлекеттік алым. Бұл арқылы капиталдық
шығындарды жабады. Көптеген елдерде бюджетті ... оның ... ... тұрып жыл басында керекті алымдармен салықтар ... ... ... ... қаржының басқа тармақтарының көп
қажет етілетіндігі. Ол ... ... ... ... ... ... экономикаға араласуына байланысты. Мұндай алым алу
мемлекеттік ... ... ... ... барлық шет мемлекеттер
бюджеттің орындалуында осындай алымға барады. Көптеген елдерде ... ірі ... ... ... ... ... (кей ... федералдық
бюджет шығынының 20%-на дейін құрады, ал басқа елдерде 10% ... ... алым алу ... ... ... ... кезінде, маңызды рөл
атқарды. Өйткені, салық жетіспей, ірі қаржы ресурстары іске аспай сол ... ... рөл ... ... сол ... оның үлес ... артып салықты
жауып отырған кездері де болған.
Жергілікті шаруашылықтың өсуі, жергілікті ... ... ... ... және ... ... міндеттерді шешу үшін
жергілікті табыстың жетіспеуінен жергілікті ... оған жиі ... ... ... мөлшері тұрақты ұлғайып ... ... ... өсуі кей ... ... ... асып түсті. Сөйтіп, орталық үкіметтің ... ... ... үлес салмағы артып отырған, ал жергілікті несие
жергілікті қаржы құрамында ... рөл ... ... ... ... ... ... қызметтердің сапасын арттыруға, сонымен қатар жалпы ... ... ... реформалар жүргізілуде. Мұндай
реформалардың бір бағыты көп жылдық ... ... көшу ... кезде бұл тәжірибе қоғамдық қаржыны басқару ... ... ... ... ... кеңінен таралды. Көп жылдық жоспарлау
тәжірибесі Батыс Еуропа елдері – ... ... ... ... АҚШ-та жинақталды. Соңғы кездерде осы тәжірибені
енгізуге көптеген ... ... ... ... ... Еуропа елдері, атап
айтқанда Венгрия, Чехия[25, 33 ... ... ... ... ... ... ... процесс
орта мерзімді макроэкономикалық шегінде болады, бұл ... ... ... ... ... қалыптастыруға және бұл міндеттердің
бір-біріне қарама-қайшы келмеуін қадағалауға ... ... ... ... әдіс ... орта ... ... саясатында
көрінетін оның міндеттерімен анықталады.
Қазақстан жүргізіліп жатқан әкімшілік реформаның шегінде нәтижелерге
бағдарланған бюджеттеудің ... ... мен ... ... ... ... ... кірісті. Елде ең бірінші рет барлық
деңгейдегі бюджеттер шығынын ... ... ... шығындаудың
қоғамдық мәні бар қорытындыларын есептеуді қарастыратын, ... мен ... ... ... іске асырылады.
Мемлекеттік шығындарды басқарудағы түбегейлі жаңа бағыттарына өтудегі
алғашқы қадамдарын жасап ... ... үшін ... басқару, соның
ішінде шығындарды басқару мен ... жаңа ... ... қатарлы шетелдік тәжірибені оқып-білу пайдалы болмақ. Германия,
Канада, АҚШ, ... ... Жаңа ... Нидерланды, Швеция
сияқты елдер нәтижелерге бағдарланған ... ... ... мерзімді бюджеттік жоспарлауды енгізу алғышарттары әр ... ... ие. ... мысалы, фискалды саясаттың белгілі бір
стратегиялық мақсаттарына қол жету үшін көп ... ... ... ... ... жоспарының шегінде құрады. Сонымен қатар ... көп ... ... көрсеткіштері сырғымалы бюджеттің негізі
ретінде және ... ала ... ... ... де ... ... процесс келесідей құрылған: салалық
министрліктер ... ... ... ... ... ... (Қаржы
министрлігінің жан-жақты нұсқамасына ... және ... үш ... өз
бюджеттері бойынша болжамдарын дайындайды. Қаржы ... ... ... - ... ... бойынша
қаржыландыру лимиттері көрсетіледі. Бұл лимиттер өткен жылдың қаржылық
жоспарын талдау жолымен және ... ... ... енгізілген
өзгерістер мен экономикалық саясат приоритеттерінің өзгеруін есепке ала
отырып, шығындар бойынша ... ... ... ... ... қатар министрлік бюджеттердің құрамындағы ... бір ... ... ... қойылады [25, 14 б.].
Австралия, Канада, Жаңа Зеландия және Ұлыбританияда көп ... ... ең ... ... ... таратудың тиімділігін
және ашықтығын күшейтетін құрал ретінде қолданылады. Бірақ бұл ... ... сол ... орта мерзімді фискалды ... ... ... процестің тұрақтылығы мен дәйектілігін қамтамасыз етуге
мүмкіндік береді.
АҚШ-та үкіметтің экономикалық және фискалды ... ... ... ... ... ... АҚШ-тағы бюджеттік
жоспарлау процесінің барысында алдыңғы жылға және ... төрт ... мен ... екі ... бағалауы жүргізіледі. Біреуі үкіметтің
ағымдағы саясаты өзгеріссіз ... ... ... ... ... ... ... мен шығыстарды сипаттайды, ал келесісі егер ... ... ... ... қабылдаған жағдайдағы кірістер мен
шығыстарды сипаттайды. Федеральді үкіметтен басқа көп жылдық бюджеттік
жоспарлаумен көптеген ... да ... ... екі ... ... және ... қолдану жағынан АҚШ тәжірибесі қызығырақ болып табылады,
мұнда соңғы елу жыл ағымында НББ ... ... ... және олар бұл ... ... басшылары болып есептеледі.
НББ-ді енгізу реформасының әр кезеңінде, Гувер ... ... 40-шы ... ... АҚШ үкіметінің жұмысын қайта
ұйымдастыру ... ... ... ... «Мемлекеттік
мекемелер қызметтерінің нәтижелерін бағалау туралы» (1993 ж.) ... ... ... (1997 ж.) ... ... кейінгі ұсынымдарына
дейін, мемлекеттік қаржыларды шығындауды нәтижелермен байланыстыратын
ерекше тәртіптер бекітілген.
АҚШ-тағы бағдарламалық-мақсатты ... ... ... ... дамуының келесідей кезеңдерін бөліп көрсетуге болады:
1) Бағдарламалық-мақсаттық бюджет (Performance Budget – PB, ... жүйе ... ... ... ресурстарды шығындаудан нәтижеге
жетуге бағытталған мемлекеттік функциялардың орындалуына, қызметтердің іске
асырылуына ауыстыруды көздеген. Федералдық бюджет ... ... ... ... ... ... ... болған. Ол
сонымен қатар тек шығындар бөлігіндегі шығыстар құрылымын (еңбек ақы,
тауарлар ... алу, ... ... алу және т.б.) ғана ... ... ... ... нақтылы мемлекеттік функцияны атқарудан
күтілетін нәтижені сипаттады. Бірақ «Performance Budget»-тің күмәнсіз
табысына қарамастан ... ... ... ... ... ... ... Бұған себеп болғанның бірі басқару және
басқа да ... ... ... ... ... мен
бағдарламаларды басқаруды ұйымдастырудың бірыңғай принциптерінің жасалмауы
болды.
2) «жоспарлау – бағдарламалау – бюджеттеу» жүйесі ...... ... System - PPBS, ... ... негізгі себептерінің бірі бәсекелес бағдарламалар арасында
бюджеттік ақша бөлу мен шығыс қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... тыс орталықсыздандыруы болып
табылады. PPBS қойылған міндеттемелерді ... ... ... және ең ... ... ... ... Бұл үшін әрбір
федералдық министрлік (ведомство) өздері ... ... ... талдау, бұл қызмет түрлерін белгілі бір әлеуметтік мәні бар
мақсаттарға жетуге бағдарланған бағдарламаларға ... ... ... ... ... ... ... тұрғызу, бұл
иерархияны базалық элементтерге дейін жеткізуге тиіс. ... ... ... іске ... ... ... ... үшін
бағдарламаның әрбір элементтерін орындау шығындарын бағалау қажет болды.
3) ... ... ... ... by ... - MBO, 1972- ... ... алынған бұл әдіс мақсаттарды таңдау кезінде ... ... ... ... ... орталықтандыруды
қарастырды. Негізгі белгісі ұйым алдына қойылған ... ... ... ... жауапкершіліктері деңгейінің
күшейтілгендігі болып табылады. Ең бірінші рет MBO шеңберінде қол ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты айта кететін жағдай НББ-ді енгізудегі басты қиыншылықтардың бірі
мемлекеттік ... ... ... және ... ... құру ... табылды.
4) Бюджетті нөлден бастап жоспарлау (Zero-Based Budgeting - ZBB, 1977-198)
Федералды бюджеттің айтарлықтай ... мен ұзақ ... ... АҚШ ... Картер министрліктер басшыларын
1979 жылы бюджеттік өтініштерді даярлау үшін ZBB ... ... ... негізде жасау кезеңнен кезеңге өтетін ... ... және ... ... береді. Бұл үшін министрліктер мен
ведомствалар ... ... ... жету үшін ... ... көрсетілген бірнеше бағдарлама ұсынулары керек болды. Сондай-ақ
олардың кем ... ... ... ... ... төмен болуы
керек, яғни мақсатқа қол жеткізудің неғұрлым ... ... табу ... Нәтижелерге негізделген бюджеттеу (Performance-Base Budgeting – ... 1993 жылы ... ... ... Results ... - ... мекемелер қызметтерінің нәтижелерін бағалау туралы»
заңы ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарға жету жолдарын анықтады. Осы арқылы бұл ... ... НББ ... заңды түрде бекітілген деп
көрсетуге болады. GPRA мақсаты – ... ... және ... ... ... ... субсидиялар немесе жүргізілген тексерулер
саны ... ... мен ... көлемді көрсеткіштерін
өсіруге емес, халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін жоғарылату, ... ... ету, ... ... ... ... ... нәтижелеріне аудару керек.
Ресурстар мен қорытындылардың өзара байланысы үшін қызмет ететін жоспарлар
мен ... ... ... құжаттарды қамтиды:
❖ Стратегиялық жоспар (5 жылға).
❖ Бір жылға Жұмыс жоспары (Annual Performance Plan).
❖ Бір жылға жұмыс ... ... ... есеп (Annual ... ... бес ... мерзімге жасайтын стратегиялық жоспар
құрамына: министрлік қызмет ететін және жұмыс ... ... ... қалыптастыру; ұзақ мерзімді әлеуметтік мәні бар мақсаттар
(оutcome-related goals); министрлік ... ... мәні ... ... және ... ресурстардың көмегімен қол жеткізу ниетінің
сипаттамасы. Жоспардың тағайындалуы министрліктің стратегиялық ... ... ... ... ... ... бір жылға арналған мақсаттары тікелей және соңғы нәтижелер жүйесі
түрінде құрылады. GPRA ... ... ... ... туралы жыл
сайынғы есеп құрамына: қол жеткізілген көрсеткіштер мен ... ... ... ... ... орындалмауы нәтижесін
бағалау бойынша негізгі қорытынды, сонымен қоса берілген смета шеңберінде
ресурстарды әртүрлі ... ... ... ... бөлу ... 50 ... 2008 жылы үш пилотты министрліктерде экономика және
бюджеттік жоспарлау, әділет министрлігі және қаржы ... ... ... ...... ... ... жаңа
мемлекеттік жоспарлау мен нәтижелерге бағытталған бюджеттендіру ... ... ... ... ... ... ... қатар
ағымдағы жылда Қазақстан Республикасының барлық ... ... ... рет ... үш ... арналған стратегиялық жоспарларын
әзірледі. 2009 жылдан бастап барлық орталық мемлекеттік органдар толығымен
бағдарламалық ... осы ... ... деп жоспарлануда. Сондай-ақ
стратегиялық жоспардың құрылымы америкалық модель тәрізді министрліктің
стратегиялық ... (mission ... ... және ... ... мен мақсаттарға жету үшін міндеттер кешенінен тұрады.
Канада
Канада үкіметі қолданатын «шығындарды басқару ... ... ... себеп болады және федералды үкіметке фискалды саясаттың
мақсаттарына жетуге көмектеседі. Көп жылдық бюджеттік ... ... ... фискалды стратегияның орта мерзімді мақсаттарын, сонымен
қатар көп жылдық шығындар бойынша министрліктердің ... ... ... Осы ... ... ... ... үш
жылдықмерзімді қамтитын «көп жылдық бизнес – жоспар» әзірлейді. ... ... ...... ... ... немесе
ведомствоның стратегиясын, алдағы мерзімге шаралары мен ... ... ... ... ... ... болады, олар
арқылы министрліктер бағдарламалардың іске асырылу ... ... ... ... ... ... ... өлшейді.
Қазынашылық кеңес белгілеген шектеулер шегінде министрліктер өздері өз
басымдықтарын анықтайды және ... ... ... ... етіп ... ... ... – жоспарлары
федералды бюджеттік құжаттың құрамына енгізіледі.
Австралия
Австралияның бюджет саясатында бюджеттік жоспарлауда фискалды тәртіпті
ынталадныру үшін ... әдіс ... бұл ... ... ... ... туралы ұсынымдар) сызықты министрліктер әзірлеуге
жауапты болады. Бірақ шығындар бойынша көп ... ... мен ... ... ... ... ... мен Канададан ерекшелігі Австралияда
«шығындардың шектеулі көлемі» (алдыңғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... ұсынымдарды әзірлеуге
негіз болдады. Келесі жылдарға келетін болсақ (алдыңғы ... ... ... ... көп ... бағалауы болжамдағы келешектегі
шығындарды көрсетеді, мұнда алдағы жылға бюджетке ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің бөлінуі Британиялық ынтымақтастықтың басқа
елдерінің тәжірибесінен өзгеше. Австралияда шығындарды бағалауды ... емес ... ... ... бұл ... ... ... үнемі нақтыланады[27].
Нидерландия
НББ әдісін жетілдіру бойынша реформа Нидерландыда тізбекті түрде
жүргізілуде. Бұл елдегі бюджеттік ... 1999 жылы ... Ол ... ... түсіндіріледі:
• министрліктер бюджетінде қызығушылық білдірген жақтарға жақсы
түсінікті болатын ақпараттың ... ... ... негізгі тапсырмаларының құралуының анық
еместігі;
• бюджеттік өтінімдер мен бюджеттің орындалуы туралы есептің ... ... ... саясаттың мақсаттарын алдыңғы орынға ... ... пен ... ... жаңа ... ... ... құрылымында Саясат бағыттары жөніндегі параграф негізгі
мәнге ие, ол екі бөлімнен тұрады: бюджеттік саясат ... ... ... ... ... ... ... үкіметтің мақсаттары,
оларға жету амалдары және осы үшін бөлінген қаржылық ... ... ... ... ... ... түпкілікті мақсаттар,
мақсатты топтар мен белгіленген мақсаттарды іске ... ... Егер ... ... мақсаттық нәтижесін белгілеу мүмкін емес
болған жағдайда бұл мақсаттар тікелей нәтижелер сәйкес келетін міндеттер
сипатына ие ... ... ... ... көрсету бойынша). Бұл бөлімде
сонымен қатар саясаттың бюджеттік ... ... ... қолдану бойынша ұсынымдар және макроэкономикалық көрсеткіштер
негізіндегі бюджет болжамы болады.
Нидерландыда бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... мен ведомствалардың қызметтерін келісімге
келтіру мәселесі «ведомствоаралық қызмет сызбасын» жасау жолымен шешіледі.
Жаңа типтегі ... ... ... төрт түрі көрсетілген: бір мақсаттағы
бірлескен қызмет, бір мақсат ... ... ... ... ... ... мен бағдарламалардан үзінді.
Ұлыбритания
Орта мерзімді экономикалық болжам және мемлекеттік фискалды стратегия
негізінде Ұлыбританияның Қазынашылығы көпжылдық мерзімге (алдағы жыл ... үш жыл ... ... ... ... және сол ... бойынша бөлінетін лимиттерді бекітеді. Осы көп ... ... ... ... өздерінің көп жылға арналған
шығыстарының жоспарын әзірлейді. Бұл шығындар жоспары ... ... – бір ... ... олар ... жылға бюджетті дайындау процесінде
бастарқы нүкте түрінде болады, яғни олардың негізінде келесі ... ... ... ... ... бюджеттік реформа эволюциялық сипатқа ие және соңғы он
жылдықта жалғасып ... ... ... ... ... түрде 1998
жылдан бері қолданылып келеді. Бұған нарықтық бәсекені бюджеттік ... ... ... жүргізген мемлекеттік мекемелердің түбегейлі
қайта ... ... ... ... (Next Steps Initiative)
бастамасы себеп болды.
1998 жылы ... ... ... кешенді талдауы
жүргізілді, нәтижесінде бюджеттік ресурстарды бөлуді министрліктердің өзіне
алатын міндеттермен байланыстыруға ... ... ... ... бюджеттік қызмет сапасын жоғарылату мен сәйкес реформалар жүргізу
қажеттілігі туралы ... ... Осы ... ... ... ... ... стандарттары, нәтиже индикаторлары жасалып, Азаматтық
Хартияда көрсетілді.
Жаңа көзқарас өз ... 2 ... ... ... ... ... ... (Public Service Agreements — PSA) және ... ... ... (Service Delivery ... — SDA). Екі құжат та үш
жылдық мерзімге әзірленеді. Онда ... ... ... ... ... қызмет сапасы, көлемі мен оларды көрсетуден ... ... ... мәндері, сонымен қатар министрліктер мен
ведомствалардың ... ... да ... ... ... ... ... сәйкесінше әдістемелік база жасады, соның
ішінде көрсеткіштер жүйесін қалыптастыру, орталық ... және ... ... ... мен ... ... бағалау,
бағдарламалардың тиімділігі бойынша әзірленді
Қазір бюджетті ... ең ... ... ... ... ... ... PSA-ны бюджеттік қаржыландырулармен бірге
қарастырады. PSA жарияланады және үкіметтік ... ... мен ... бюджеттік өтінімдерімен бірге Парламентке
ұсынылатын бюджет жобасына қосылады.
Бюджеттік қаражатты шығындаудың ішкі ... ... ... ... ал ... ... Парламентке есеп беретін және үкіметке
тәуелсіз Ұлттық аудит қызметі ... ... ... ... ... ... тек ... анықтауға ғана емес, осы саладағы
неғұрлым табысты тәжірибені қорытындылауға және мемлекеттік ... ... ... ... жасауға бағытталған.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландия басқа елдерге мысал ... ... ... ... ... ... Жаңа ... бюджеттік жүйесінің
реформасы басқа дамыған елдерде жүргізілген ұқсас қайта құрылулар ішіндегі
неғұрлым радикалдардың бірі ... ... ... ... ... мемлекеттік қаржы туралы Жаңа Зеландия Заңында бекітілген. Жаңа
Зеландия министрліктер мен департаменттер ... ... ... ұқсас
келісім-шарттар жүйесін қолданады, мұнда департаменттің мақсатына жетуі
үшін қажетті жұмыстар ... ... ... ... өлшеудің
көрсеткіштері және реті, құны мен мерзімі, марапаттау, міндеттемелерді
орындамаған жағдайға санкциялар, есеп беру ... ... ... ... нәтижелерге жетуге мүмкіндік беретін міндеттемелерді іске
асырудың келісілген құнына сәйкес бөлінеді. ... ... ... бір ... ... ... нәтижелерге жетуде
жауапкершіліктері жоғарылайды. ... ... ... ... ... қызметтерді сатып алатын келісім-шарт және де
министрліктер басқа да ... ... ... ... алатын
келісім-шарттар жасалынады. Бюджеттік қаражатты шығындау процесінің
ашықтығын министрлік ... әр ... ... жыл ... ... ... көрсетеді.
Жаңа Зеландияда НББ-ге өту әлі аяқталмаған, ақпараттық ... ... және т.б. ... шешілуде. Айта кететін бір ... жаңа ... ... ... жұмыс істейді егер қуатты
азаматтық қоғам, іс жүзінде сыбайлас жемқорлығы жоқ және жалпы бюджеттік
процестің ... ... ... ... ... ... Жаңа ... келесі ерекшелігі басқару және бюджеттеу жүйесі тікелей (соңғы
емес) нәтижеге ... яғни ... ... тікелей нәтижеге бақылау
және сандық бағалау жасау жеңілірек болады.
Ал 1994 жылы фискалды тәртіпті ... мен елде ... ... ... ... «Фискалды жауапкершілік ... ... ... ... мақсаттар көрсетілмейді, бірақ есептілікке
(мәлімет ... ... ... ... ... ... ... қарауға беретін «Бюджеттік саясат
туралы» ережеде үкіметтің алдағы жылға фискалды жоспары, сонымен қатар орта
мерзімді фискалды ... ... ... ... ... ... ... қатар тағы бір құжат жарияланады –
« Фискалды стратегия ... ... Бұл ... ... мен
шығыстардың жаңартылған (нақтыланған) орта мерзімді ... және ... ... ... саясат туралы» ережеде құрылған
стратегиялардан айырмашылығының (егер бар болса) ... ... ... ... ... ... ... үкіметтің көп жылдық
фискалды және ... ... ... олар ... ... ... дайындаған ұқсас болжамдармен салыстырылады.
Жаңазеландиялық әдіс бюджеттік процестің ... ... қол ... ... онда ... шешімдерге негіздеме беруге көп көңіл
аударылады және бюджеттік ... ... ... ... етіледі.
Швеция
Швеция орта мерзімді бюджеттік жоспарлауға (үш жылдық), ... ... ... және ... ... 1990 ... ... 2000 жылдың қараша айында қаржы Министрлігі нәтижелілікті
өлшеудің тұжырымдамасы шегінде есептеу әдісі бойынша ... өту ... ... бар «Ақ кітапты» жариялады. Соңғы жылдардағы реформа
мақсат, ... және ... ... ... байланыс орнатуға; көрсетілген
қызметтердің нақты көлемі мен олардың соңғы нәтижесі туралы ... ... ... ... ... процесінің ашықтығын
жоғарылатуға; бюджеттік ... мен ... ... ... есепте
бірыңғай бюджеттік классификациясын қолдануға; мемлекеттік басқару ... оның ... ... ... ... және ... ... анық қалыптастыруға бағытталған.
Жаңа жүйеге сәйкес Швеция үкіметі басында экономикалық болжамға және
қаржылық ... ... ... үш жылға бюджеттік ресурстардың жалпы
көлемін белгілейді, кейін оларды ... ... ... Бұл кезде
бағыттар бойынша сомма жалпы бюджет соммасынан кем ... Бұл ... ... ... ... ... егер бірінші жылы бұл
ауытқулар 1,5% шамасында болса, екінші - 2%, үшінші - 2,5% болды.
Швециядағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... автономдығы. Министрліктердің
өздері негізінен өзінің ... ... ... ... ... мен ... бар. ... мемлекеттік қызметтермен бюджеттің
негізгі бөлігін шығындайтын 300 жуық агенттік (мемлекеттік қызметкерлерінің
99% шұғылданатын) айналысады. ... ... ... пен ... ... ... жеке ... тәртіп ретінде әрбір агенттік үшін оның барлық операциялық
шығындарын жабатын жеке баптар бар, яғни бюджеттік құжаттар агенттіктерден
күтілетін ... ... ... ... ... ... ақпараттар іс жүзінде мемлекеттік бюджетті қалыптастыру кезеңінде
пайдаланылмайды. ... ... ... міндеттері мен мақсатты
көрсеткіштері министрлік ... ... ... агенттіктеріне
шығындар көлемін анықтағаннан кейін жолдайтын нұсқаулық-хатта көрсетіледі.
Дания
Данияда нәтижелерге ... ... ... ... ... ... мемлекеттің негізгі мақсаттарының басымдықтарын анықтауға шешім
қабылдайтын саяси тұлғаның мүмкіндігін жақсарту;
- ... ... ... ... ... мен ... ... бюджеттік тапшылықтың орнын
толтыру тиімділігін жақсарту.
Данияда қызмет тиімділігін басқарудың бірінші ... ... ... 1992 жылы ... ... ... – бұл
нысаналы көрсеткіштерді және белгілі бір кезеңде талап етілетін нәтижелерді
белгілейтін министрліктер мен ... ... ... ... ... ... нәтижелі келісім-шарттары ... мен ... ... ... ... Нысаналы
көрсеткіштер министрліктер мен ұсыныс жобаларын жасайтын оларға бағынышты
органдар ... ... ... үлгісі жөнінде міндетті талаптар болмайды,
осының орнына келісім-шарттарды жалпы шегін беретін басшылық ... ... ... ... және қол ... ... белгілеуге
көмектеседі.
Нәтижелі келісім-шарттарда төменгі көрсеткіштер мен міндеттемелерді
орындамаулар үшін санкция жазылмаған. Бірақ келісілген еңбек ақы ... ... ... үшін ... ... ... Нәтижелік
келісім-шарттар әдетте төрт жылдық мерзімге жасалады және басымдықтарда
өзгерістерді көрсету немесе ресурстардың болуы үшін жыл ... ... ... ... ... – бұл ... тұрақты
хатшысы мен тәуелді мемлекеттік органның бас директорының арасындағы бір
жылдық келісім.
Тұтастай ... ... ... бұл ... ... ... Дания үшін өте табысты болды. Қазіргі уақытта әрбір
министр және оған бағынысты мемлекеттік орган қызметтің ... ... ... ... ажырамайтын бөлігі ретінде пайдаланады.
Жоғарыда айтылғандарға ... ... НББ ... мен ... әлемдік тәжірибе бұл көзқарастың келесідей ... ... ... ... бюджеттік қаражат шығындарының түрлері бойынша емес, бағдарлама немесе
стратегиялық мақсаттар бойынша бөлінеді;
• бағдарламалар заң шығарушы ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік қаражаттарды министрліктер мен ведомстволардың пайдалануына
бақылау бөлінген қаражаттарды мақсаты пайдалануға сыртқы бақылауды
шығыстардың ... ... ішкі ... НББ жеке ... қабылданатын шешімдердің тиімділігін ескереді,
қойылған мақсаттарға жетудің балама амалдарын салыстыруға және дамудың
әр түрлі ... іске ... ... ескере отырып ұтымды
шешімді таңдауға мүмкіндік береді.
• министрлік шенеуніктері олардың алдына қойылған бағдарламаларға ... ... ... үлкен еркіндікке ие, атап айтқанда олар
шығыстардың әр түрлі баптарының арасында оларға ... ... ... қайта бөлуге құқық алады. Осымен ... ... ... ... күшейтіледі.
• бюджет жобасы заң шығарушы органға мемлекеттік ... ... ... ... мақсаттары арасындағы байланысты анық
бақылауға мүмкіндік беретін нысанда ұсынылады.
2. ... ... ... МЕН ОНЫ ... ... ... ... қаржы жүйесін басқарудың ерекшеліктері
Қазақстан Республикасында макро және микроэкономиканың қаржы ... ... ... ... мен ақша ... ... ... жұмылдыруды, ұлттық шаруашылықты қаржыландыру мен несиелеуге
байланысты бөлуді жүзеге асыратын қаржы ... ... ... ... бұл ... ... сәйкес қаржы жүйесі мынадай үш бөлікті
қамтиды: қаржы қатынастарының жиынтығы; ақша қорларының ... ... ... ... – Қазақстанда қаржы жүйесін басқару құрылымы
|Қаржы органдары |Қаржы жүйесінің |Атқаратын ... мен ... ... ... |қызмет ... |
|1 |2 |3 ... ... |Мемлекеттік бюджет |Құру мен орындау |
| ... ... ... шығару, тартылған |
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... ... мемлекетпен, |
| ... ... ... мен |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
|Мемлекеттік |Мемлекеттік бюджет |Мемлекеттік бюджетті ... | ... ... |
| | ... қаржыландыру |
|Бақылау-тексеру |Мемлекеттік бюджет |Бюджетті құру мен орын-дауды|
|қызметі | ... ... |
| | ... қаржысын қолданылуын |
| | ... |
| ... ... ... ... бақылау |
| ... | ... ... ... ... мен ... |
|салықтық |жалпы мемле-кеттік |төлеушілерді есепке алу, ... ... ... |салық заңдылығын бақылауға |
| | ... ... ... ... ... ... жағдайды |
| | ... ... ... |
| | ... мен қаржылық реттеу.|
| | ... құру мен ... |
| | ... ... |
| ... ... |Тартылған қаржыларды, |
| | ... ... |
| | ... мен жабу ... |
| | ... |
| ... нарығы |Ақша-несие саясатын бақылау |
|Сақтандыру ... ... ... ... ... бақылау| ... ... ... | ... қызметін |
| | ... ... ... ... ... ... | ... асыру |
|Аудиторлық палата|Кәсіпорындар қаржысы|Фирмаларға аудиторлық |
| | ... ... ... ... ... тәуелсіз |
|фирмалар | ... ... ... |
| | ... беру ... |
| | ... ... банк – ... жүйе ... тіркеу, жеке |
|қаржы нарығы | ... ... ... ең | ... ... қадағалау, |
|басты қаржы | ... ... ... ақша ... | ... ... |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ұйымдастыру |
| ... ... ... |
| ... қатынастар|жүргізу ... ... жүйе ... ... ... | ... ... ... нарығы |Валютаны сату-сатып алу және|
|валюталық биржа | ... ... ... |
|Қор және құнды |Құнды қағаздар ... ... ... ... ... |нарығы ... ... ... ... | ... рұқсат беру, құнды|
|мемлекеттік | ... ... ... | ... ... субъектілер |
| | ... ... ... ... |Құнды қағаздар ... ... және ... |
| ... |ретті құнды қағаздар нарығын|
| | ... ету, ... |
| | ... ... делдалдары |Құнды қағаздар ... ... ... |
| ... ... бойынша тапсырысын |
| | ... ... ... иемдену|
| | ... ... |
| | ... шешу ... қоры |Зейнетақымен |Қор қаржысын жұмылдыру, |
| ... ... ... мен ... ... |
| ... ... ... және ... |
| |қор | ... [28] ... ... құрастырылған ... ... ... ... ... ... бөлгіштік
қатынастар болып табылады, оның үстіне құнды бөлу ең алдымен субъектілер
бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жіктемесінің алғашқы объективті белгісі ретінде
көрінеді. Осыған сәйкес қаржы қатынастарының буындарына тән ... ... ... және ... ақша ... ... ... екінші бөлігін құрайды. Бұдан бұрын айтылғандай,
қаржының материалдық ... ... ... ... ... ... ... бұл ресурстар ... ... қор, ... ... қоры, тұтыну қоры, резерв қоры
және басқа көптеген ақша қорларын қамтиды.
Өзінің ... ... ... ... ұзақ ... ... Қаржы
қатынастарының пайда болуы кезінде қаржы жүйесі, жалпыға мәлім, әдетте, тек
бір буынмен – мемлекеттік ... ... ... ... ... көптеген өркениетті елдерінің, соның ішінде ... ... ... екі ... буын – мемлекеттік бюджет пен жергілікті
қаржылар құрады. Олар ақша қорларын қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... саяси және экономикалық функцияларын
орындап отырды [28].
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актіле-ріне қаржы жүйесінің
тұрақтылығы мәселелері ... ... мен ... ... ... Республи-касының Заңы әзірленіп, қабылданды, онда қаржы ... ... ... ... дейін жеткізгені үшін әкімшілік және
қылмыстық жауапкершілік ... ... ... ... ... ... отырған қаржы ұйымдарының қызметіне
араласуға қажетті нарық құралдарын ала отырып, банктің ... ... ... ... ... Өз ... банктерге шығарылған облигацияларды
және құрылатын Стресті ... ... ... ... ... сатып
алу құқығы берілді. Банктерге деген сенімді сақтап қалу мақсатында заңда
жеке тұлғалардың ... ... ... ... сомаларын бұрын
көзделген 700 мың теңгеден 1 миллионға дейін, ал 2012 ... ... (3 ... – 5 млн. ... ... ... ... жылда ішкі міндеттемелер бойынша ең кіші резервтік талаптар 5%-
дан 2%-ға ... ал өзге ... ... ... 3%-ға ... Бұл ... олардың ресурстық базасын шамамен 350 млрд.
теңге көлемінде ұлғайтуға мүмкіндік ... 2009 ... 1 ... ... Салық кодексі қолданысқа енгізілді, оның шеңберінде ... ең ... ... ... емес ... үшін салықтық
жүктемелерді едәуір төмендету көзделген. Корпоративтік табыс салығы кезең-
кезеңімен 2009 жылы ... 20%-ға ... 2010 жылы ... ... және
2011 жылы 15%-ға дейін төмендету қарастырды. ... құн ... ... ... бастап 13-тен 12%-ға дейін төмендейді. ҚҚС салынатын
айналымның ең аз көлемі 2 есе 38 млн. ... ... ... [18, 16 б.].
Әлеуметтік салық ставкаларының регрессивті ... ... ... ... ставка енгізілді. Экономиканың барлық кәсіпорындары
үшін инвестиция-ларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... өндірмейтін секторлар үшін жедел өтеу, мұнай ...... екі есе ... ... ... және орта ... үшін корпоративтік табыс салығы бойынша ... ... ... ... ... ... ... қатар, барлық кәсіпорындар
үшін залалдар мерзімдерін 3 жылдан 10 жылға ... ... ... салықтық жүктеменің төмендеуі тек 2009 жылы кәсіпорындарға 500 млрд.
теңге босатуына және ... ... ... жұмсауына мүмкіндік берді.
Ағымдағы жылда «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан ... ... мен ... ... ... Заң ... ... Ішкі сұранысты ынталандыру және отандық кәсіпорындарды қолдау
үшін ... ... алу тек ... өнім берушілерге басымды түрде
бағытталатын болады. Жедел шешімдер қабылдау, кепілдіктер, ұзақ ... беру ... ... ... нақты көмек көрсету үшін
мемлекеттік холдингтер мен ұлттық ... ... ... ... заңнамалар әрекетінен шығарылды.
Үкімет әлемдегі қаржы және шикізат нарықтарындағы жағдайдың нашарлау
мүмкіндігіне байланысты ... ... ... ... бюджет
жобасын қажеттілікпен қалыптастырды. Осы кезеңдегі ... ... бір ... үшін 60 АҚШ ... ... бағасын негізге ала
отырып есептелген. Үкімет орта мерзімді ... ... ... ету ... ... ... 2010-2012 жылдарға арналған
республикалық бюджет жобасының параметрлерін түзетті. 2010 жылы ... ... ... ... бір ... үшін 40 АҚШ ... ... отырып нақтыланды. Басымды емес шығыстар қысқартылды, ал
бірқатар бағдарламаларды қаржыландыру кейінгі ... ... ... ... ... ... жоқ [14, 20 ... мемлекетпен қаржыны басқару нәтижесінде рес-публикалық бюджеттің
көрсеткіштері мына тұрғыда қарасты-рылған болатын: түсімдер ... ... 2860,9 ... ... 2011 жылы – 3198,5 млрд. теңге, 2012 жылы – 3477,5
млрд. теңге, бұл 2010 жылдың нақтыланған ... ... 2011 және ... 476,3 млрд. теңге және 138,6 млрд. теңгеге аз, 2012 жылы 2010 ... ... 140,4 ... ... ... деп ... ... – Республикалық бюджет. (млрд. теңге)
| |2010 |2011 |2012 ... ... ... ... ... ... |571,4 |657,8 |514,9 ...... ... агенттігінің мәліметтері |
|негізінде ... ... ... ... 2010 жылы 3432,2 млрд. теңгені құрады,
бұл 2010 жылдың жоспарынан 239,3 ... ... аз, 2011 жылы – 3856,4 ... және 2011 жылы – 3992,5 ... ... құрады, 2010 жылмен
салыстырғанда оның өсуі ... 184,8 және 321 ... ... ... жылы ... ... 571,4 млрд. теңгені құрайды немесе жалпы ішкі
өнімнің 3,4%-ы, 2011 жылы 657,8 ... ... ... ... ішкі өнімнің
3,5%-ы, 2012 жылы 514,9 млрд. теңгеге немесе жалпы ішкі өнімнің ... ... ... бюджет ағымдағы жағдайда экономикалық
белсенділікті қолдау үшін түйінді құрал болып табылады. ... ... ... ... ... ... басымды инфрақұрылымдық және
индустрия-лық жобаларды қаржыландыруға, отандық кәсіпорындардың өнімдеріне
сұранысты және ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығын дамытуға, сондайақ адами капиталды дамытуға бағытталатын
бюджет шығыстарының жоғарғы деңгейін сақтау ... ... ... алғанда, 2010-2012 жылдары мемлекеттік ... ... 1,5 ... теңгеден аса өсті.
Шикізат ресурстарына әлемдік бағаның құлдырауы әсерінен және капиталдың
сыртқы нарығына қол жеткізудің болмауына байланысты Қазақстан экономикасына
жаңа ... ... ... ... ... кезеңін бастан
өткізуге тура келді, бұл экономикада құрылымдық өзгерістердің ... ... ... ... ... ғаламдық құлдырау кезеңіне
Қазақстан алтын-валюта резервтерінің және ... ... ... ... ... ... ... 2012 жылы 47 млрд. АҚШ долларынан ... ... ... мөлшері ЖІӨ-нің 1,5%-нан аспайды, бюджет
тапшылығы ... ... тұр және ... ... аспайды. Үкімет
қалыптасқан жағдайды экономиканы сауықтыруға және оның ... ... ... үшін ... ... ... ... резервтер
Қазақстан экономикасын түзеу ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдай-ды жақсарту
мақсатында сапалы экономикалық өсу үшін қажетті негіздерді ... ... ... Осы ... жету үшін мынадай бағыттарда жұмыс істеуді
қарастырған болатын:
1. Қаржы секторын тұрақтандыру.
2. Жылжымайтын ... ... ... ... ... және орта ... қолдау.
4. Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту.
5. Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылым-дық жобаларды іске ... ... ... қамтамасыз ету үшін Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорының 10 млрд. АҚШ доллары (1200 млрд. теңге) көлеміндегі ... ... Олар ... ... ... ... ... – 4 млрд. АҚШ дол. (480 млрд.теңге);
2) ... үй ... ... – 3 ... АҚШ дол. (360 ... ... ... және орта бизнесті қолдауға – 1 млрд. АҚШ дол. (120 ... ... ... ... – 1 ... АҚШ дол. (120 ... инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске
асыруға – 1 млрд. АҚШ доллары (120 ... ... ... Банк, Қаржылық қадағалау агенттігі, «Самұрық-Қазына» қоры
және «ҚазАгро» холдингі осы ... ... және ... ... мониторинг пен бақылауды қамтамасыз етті. Жоспарды іске асырған
Үкіметтен негізгі операторы ретінде «Самұрық-Қазына» қоры ... ... ... ... ... ... 607,5 ... теңгеге қосымша капиталда-
ндыруды жүзеге асырды. «Самұрық-Қазына» қоры мен ... ... 4 ... АҚШ ... және 1 ... АҚШ доллары сомасына облигация
шығару жолымен Ұлттық қордан қарыз алуды жүзеге асырды. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... өсу ... төмендеуі жағдайында Үкімет контрциклдық
бюджет ... ал ... Банк – ... ақша-кредит саясатын жүзеге
асыруда. Алайда эко-номика мен қаржы секторын тұрақтандыру шамасына ... және ... ... ... ... ету, оның ... инфляцияның төмен қарқынын ұстап тұру
мақсатында қаталдандыратын ... ... пен ... Банк ... балансының
және ва-люта бағамының жағдайын бақылайтын болады. Экономи-када ... ... ішкі және ... ... ... ескере
отырып, Үкімет 2009 жылы Қазақстанның 2020 жылға дейінгі әлеуметтік-экономи-
калық даму стратегиясын әзірлеген болатын. Олар:
- экономиканың сыртқы күштерге тұрақтылығын ... елде ... ... ... үшін ... ... ... жаңғыртуды;
- адами капиталды дамытуды;
- экспортты, бірінші ... ... ... дамыту
есебінен жедел әртараптандыруды;
- мемлекеттік аппараттың тиімділігін ... ... ... борышын тиімді басқаруды ескере отырып, таяудағы он
жылға арналған нақты басымдықтар мен даму ... ... ... ... Қоры ... ... ... Қорының 2011-2020 жылдарға арналған Стратегиясы жобасын мақұлдау
мәселелерін қарас-тырды. Мұнда қордың 2011-2020 ... ... ... ... ... мәселесі қарастырылды. Директор-лар Кеңесі Қазақстан
Халық банкі акцияларынан арылу ту-ралы ... ... ... ... 2010 ... қорытындысы бойынша Қазақстандық банктердің сырт-қы
қарызы 28,4 миллиард АҚШ долларын құрады. Жалпы елімізде сыртқы ... банк ... ... ... ... ... ... жыл бойы ... ... ... әлем ... ... ... күрделі жағдайда жұмыс істеуге мәжбүр
болды. 2009 жылдың қорытындысы өткен жылы ... ... ... факторлар кешенін, оның ішінде экономикалық дамудың ... ... ішкі ... ... сондай-ақ қаржы жүйесін
қаржыландырудың дәстүрлі көз-дерінің шектеулі болуы жағдайында тұтынушылар
сенімін сақтау ... ... ... ... ... ... растығын дәлелдеді. Өткен жылы несиелік тәуекелдің жоғары деңгейі
мен несие қоржыны сапасының төмендеуі Қазақстандық банктердің әлсіз ... ... ... де ... мен банк секторындағы жағымсыз
үрдістерге қарамастан тұрғындардың банк ... ... ... ... ... ... ... салымдарын қоспағанда, тұтынушылардың
салымдары 30,8 пайызға өсіп, 2012 жылғы жағдай ... ... ... ... ... ... Бұл көбінесе «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ-ның
банктерге дағдарысқа қарсы бағдарламасы аясында бөлінген ... ... ... және жеке ... 29,1 пайызға өсуімен
қамтамасыз етілген.
Оңтүстік Қазақстан облысында «Жол картасы» ... ... ... ... инвестициялық жобалар еліміздің өзге аймақтарымен
салыстырғанда ауқымдырақ деп айтуға ... ... ... ... ... ... ... арнайы бағдарлама әзірленіп,
бірінші кезектегі міндеттер анықталған. Екеуі де облыс тұрғындарының алдағы
жылдардағы тыныс-тіршілігіне тікелей әсер ететін ... ... ... іске ... жоспарланған 754 жобаны жүзеге асыруға
25,7 млрд. теңге қарастырылған. Аталған бағдарламаларды іске ... ... 17,3 ... теңгесі республикалық, ал 8,4 млрд. теңгесі
облыстық бюджеттен ... 2012 ... 1 ... ... мәліметтер
бойынша 20,4 млрд. теңгенің жұмысы орындалды. Осы уақыт аралығында 38 ... орны ... 37664 адам ... ... ... ... – орта есеппен адам басына шаққанда 25 мың ... ... ... ... ... республиканың басқа аймақтарымен салыстырғанда
тамақ өнімдерінің арзан екенін ескерсек, қазіргі жағдайда бұл тұрғындарға
жақсы қолдау ... атап өту ... ... ... үй ... 324 инвестициялық жоба іске
асырылуда. Соңғы 20 жылдың ... бұл ... ... ... ... ... ... «Жол картасы» бағдарламасын пайдаланып,
сол мәселелерді шешіп алған жөн. Себебі ... ... пен ... ... ... проблемалар тұрғындардың көңіл күйіне, денсаулығына
тікелей әсер етеді. Соның ... ... ауыл ... ... ... ... аударылуда. Мысалы, аудандардағы суландыру
жүйелеріне қатысты мәселелерді шешу қажет.
«Жол картасы» бағдарламасын іске асыруда ... ... да ... ... ... ... Мысалы, 2012 жылдың басынан бастап
Ақтөбе облысында бағдарлама шеңберінде сыйақы мөлшерлемесін ... ... құны 789,2 млн. ... құрайтын 17 жоба, кепілдеме беру
бойынша ... құны 19,2 млн. ... ... 2 ... ... ... бойынша құны 126,7 млн. теңгелік 4 жоба Өңірлік үйлестіру
кеңесімен қаралып, мақұлданған.
«Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасының іске ... ... ... ... ... ... кеңесімен сыйақы мөлшерлемесін
субсидиялау ... ... құны 18,1 ... ... ... 99 ... оның ішінде құны 682,7 млн. теңгелік 7 жоба ... ... ... ... 41 ... 1,8 млрд. теңге
көлемінде инфрақұрылымдық қолдау көрсетіліпті.
Қазақстанның Үкіметі ... ... ... ... ... 3 жылдық кезеңге бөлін-ген қаржылар өткен жылдардағы
бюджеттер сияқты ... ... ... қамтамасыз
етуге, мемлекеттің халық алдындағы ... ... және ... ... ... ... ... өзге міндеттері мен
тапсырмаларын орындауға бағытталған.
Бюджет ... ... ... ... ... даму
сценарийінің негізінде қалыптастырылған, ол ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) нақты өсімін ұйғарады.
Экономиканы контрциклды реттеу пайымдамасына ... ... ... ... оған ... ... ... экономиканың өсу
кезеңінде ЖІӨ атаулы ... ... ... ... ... ... кезеңінде шығыстардың ұлғаюы жүзеге асырылады. Осыған
орай дағдарыс кезеңінде бизнес үшін жағдайларды жақсарту ... 2009 жылы ... ... ... ... болып көрмеген
шараларға барды (корпоративтік табыс салығы (КТС) 30%-дан 20%-ға дейін және
қосылған құн салығы (ҚҚС) 13%-дан 12%-ға ... Бұл ... ... бизнеске инвестициялауға, айналым капиталын ұлғайтуға мүмкіндік
берді және елдің салық салынатын базасын ... ... ... ... ... бюджеттің кіріс бөлігінің өсімі ішінара байқалып отыр[23, 19
б.].
Сондай-ақ контрциклды бюджет саясатына ... ... ... ... экономикалық байланысты бюджет тапшылығы тұрақты және салыстырмалы
төмен деңгейде қалыптасып отыр. Бұл ретте оны үш жылдық кезеңде одан ... жылы ... ... 3%-дан 2014 жылы ЖІӨ-ге шаққанда 1,3%-ға дейін
қысқарту жоспарланған ... ... ... ... жағдайда
мемлекет шығыстарды және тиісінше бюджет тапшылығын ... ... ... ... ... ала отырып, 2013 жылдың өзінде біз
жан басына ... ЖІӨ 13 мың АҚШ ... ... қол ... орнықты әлеуметтік-экономикалық дамуы, бюджет түсімдерінің өсуі
және бюджет тапшылығының тұрақты деңгейі ... ... ... ... ... ... ... береді.
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығы – 527,3 млрд. теңгені, республикалық
бюджет бойынша – 554,8 ... ... ... ... ішкі ... 2,6 ... ... бұл жоспардан 248,8 млрд. теңгеге аз .
Негізінен макроэкономикалық көрсеткіштердің (ЖІӨ, сыртқы сауда-саттық
айналымы, минералдық шикізатқа ... ... ... өсу ... ... макроэкономикалық көрсеткіштердің 2011-2015 ... ... ... 2011 ... ... ... бюджеттің
параметрлерін нақтылау үшін негіз болған.
Бұл бюджеттің шығыс бөлігін 217,9 млрд. теңгеге ұлғайтуға мүмкіндік
берді. Нақтыланған ... ... ... ... сала ... сақтау, әлеуметтік көмек); ауыл шаруашылығы; тұрғын үй-
коммуналдық ... 2012 ... ... ... ... даму ... шеңберінде іске асырылатын ... ... ЖЭС, ... газ ... ... Өзен-
Түркменстанмен шекара және Қорғас-Жетіген темір жолын салу және т.б.) ... ... ... ... шешу үшін ... қаражат (130
млрд. теңгеден астам) жылыту кезеңіне ... ... ... ... ... ... ... объектілерін салуға және
реконструкциялауға, жағалауды нығайту жұмыстарына бағытталған.
ҚР Қаржы министрлігінің мәліметтеріне қарағанда, 2013 жылы ... ... 5 415,1 ... ... ... деп болжануда, бұл 2012 жылғы
бюджеттен 178,2 млрд. теңгеге артық, 2014 жылға болжанған – 5 707,1 ... 2013 ... ... 292 ... ... артық; 2015 жылға болжанған –
6 388,2 млрд. теңге 2014 жылғы болжамнан 681,1 млрд. теңгеге артық.
2013 ... ... 3 828,4 ... теңгені құрап, 2012 жылғы жоспардан
212,6 ... ... ... ... 2013 ... шығындары 6 200,3 млрд.
теңгені құрап, 2012 жылғы жоспардан 183,5 млрд. теңге артады; 2014 ... 6 466 ... ... ... 2013 ... ... ... 265,7
млрд. теңгеге артады; 2015 жылдың шығындары 7124 млрд. теңгені құрап, 2014
жылғы шығындар жоспарынан 658 млрд. теңгеге артады[22,12].
Атап өту ... үш ... ... ... ... 6,7 ... ... қамсыздандыру мен әлеуметтік ... 4 583,5 ... ... ... ... ... ... 293,6 млрд. теңге, білім
беру мен ғылымға 1252,1 ... ... ... сақтауға 1644,2 млрд. теңге
бөлінетін болады.
Мәдениет пен ақпарат саласындағы шығындар 161,5 млрд. ... ... ... – 2020» ... 514,1 ... ... ТКШ
жаңғыртуға 93,3 млрд. теңге, «Ақбұлақ» ... 214,3 ... ... ... 629,2 ... теңге бөлінетін болады.
Сонымен қатар, 2013-2015 жылдары қорғанысқа, қоғамдық ... ... және ТЖ ... ... 1287,6 ... ... ... құқық
қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың шығындары 1 440 млрд. теңгені
құрайды.
Сондай-ақ, бюджет жобасында ... ... ... дамуға жыл
сайын 5,4 млрд. теңге, қазақстандық тауарларды ... ... ... ... жыл ... 2,1 млрд. теңге, ... 1 ... ... ... және ... жол картасы – 2020»
бағдарламасына 106,6 млрд. теңге бөлу қарастырылған[25,30].
Бұдан ... ... ... ... ... ... 936,5 ... бөлу жоспарлануда. Осы қаражат есебінен «Батыс Еуропа–Батыс Қытай»
жобасы, «Бейнеу-Ақтау-Түркіменстан ... ... ... ... ... бар ... ... мен қайта жөнделуі, сондай-ақ
тұрақты ішкі әуе ... өзен және су ... ... ... ... 22,4 ... ... Қорғас-Жетіген теміржол құрылысын,
Бейнеу-Бозой-Ақбұлақ газ ... ... ... ... ... ... ... өткізуді аяқтауға бағытталады.
«Өңірлерді дамыту» және «2012-2020 жылдары ... ... ... ... 191,7 ... теңге қаржы бөлінеді, оның ішінде
2013 жылы ... ... ... 29,5 ... ... 80% инженерлің
инфрақұрылымдарға жұмсалса, 34,1 млрд. теңгесі моноқалаларды ... ... ... ... ... ... мен ... орындалу деңгейін талдау
Мемлекеттік бюджетке 2012 ... ... ... ... 2,90 трлн. теңгені құрады және жылдық ... ... ... ... ... ... 3,11 трлн. теңгеге,
немесе жоспардың 98,7%-ына ... ... 260,2 ... теңге
тапшылыққа қарағанда іс жүзінде тапшылық 215,3 ... ... ... ... қарыздардың түсуін есепке алмағанда мемлекеттік бюджеттің
түсімдері 797,1 ... ... ... және ... ... ... ... атқарылды, оның ішінде кірістер 796,3 млрд. теңге немесе 103,5%
түсті, мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... алмағанда
709,8 млрд. теңгені құрады немесе 815,5 млрд. теңге ... ... ... ... ... жоспардың 87,0%-ына атқарылды. 46,0 млрд.
теңге сомасында жоспарланған тапшылық кезінде іс жүзінде 87,3 млрд. ... ... ... ... бюджет табыстары 2012 жылдың
қорытындысы бойынша жоспардағы 2 880,3 млрд. теңгенің орнына 2 887,8 ... ... ... 7,6 ... ... артық немесе 100,3 %-ға
орындалды[28]. Мемлекеттік, республикалық және жергілікті ... өсу ... 2012 ... салыстырғанда 123,3%, 120,3%, және
148,5%.
2 сурет Мемлекеттік бюджеттің 2013 жылы атқарылуы
Ескерту – ... ... ... мәліметтері негізінде
құрастырылған
Мемлекеттік бюджеттің кірістері 2012 жылы ... ... ... ... ... бюджетке 796,3 млрд. теңге түсті. ... жаңа ... ... ... ірі ... ... ... (КТС 10%-ға, ҚҚС 1%-ға, тіркелген әлеуметтік салық
ставкасы – 11%-ға) әсер еткен әлемдік ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттер
кірістерінің – 106,8%, 107,1%, өсуінің аз ғана ... ... ... – 97,8% ... байқалып отыр (өткен жылдың осыған
ұқсас кезеңімен салыстырғанда). (2-сурет)
3 ... 2013 ... I ... ... бюджеттің
орындалуы
Ескерту – ҚР-ның статистикалық агенттігінің мәліметтері негізінде
құрастырылған
Салық және кеден саласындағы ... ... іс ... ... әртараптануын сипаттайтын мұнай емес сектордың
жоғары табысын қамтамасыз етті. Осылай, салықтық ... 2 356 ... ... 101,9 6 %-ға ... 2312,8 ... ... сомаға
орындалды. Салықтық түсімдер бойынша жоспарды ... ... ... ... салығы есебінен қамтамасыз етілген. Есепті кезеңде
корпоративтік табыс салығы бойынша ... 730 ... ... ... 758,3 ... ... ... немесе 103,9 %. Жоспар аванстық төлемдер
есебінен артығымен орындалды, сондай – ақ төленетін дивидендтердің артуына
байланысты ... АҚ, ... ... ... АҚ, «Тұран Әлем Банкі»
АҚ, «Банк Центр Кредит» АҚ ... ... ... ... түскен
түсімдер өсті. Бюджеттің кіріс бөлігінің атқарылуы негізінен ... ... ... ... ... ... үлес салмақты
корпоративтік табыс салығы (салық ... ... ... ... ... төлемдері (21,6%) және іште өндірілген тауарларға салынатын
қосылған құн ... (3,6%) алып ... ... ... ... 194,7 ... ... түсті, 2012
жылдың осыған ұқсас кезеңімен салыстырғанда түсімдер 11,9 ... ... оған ... ... экономикалық ахуалда бизнес белсенділіктің
баяулауы әсер етті. Ағымдағы жылы 41,5 ... ... ... ... ... сүйене отырып ҚПО Б.В. мердігер компанияларының ... ... ... төлем жүргізілді.
2012 жылы бюджетке кедендік төлемдер мен салықтар бойынша 2012 жылмен
салыстырғанда түсім 151,0 ... ... ... ... ол 636,4 ... ... Кедендік төлемдер мен салықтардың өсу қарқынына кедендік рәсімдерді
ықшамдау бойынша ... ... оң ... сыртқы экономикалық
қызметті заңдастыру, сондай-ақ импорт көлемінің өсуі әсер етті. (2012 ... ... 23,7 ... АҚШ ... ... 2012 жылы – 32,8 ... АҚШ
долларын, өсу қарқыны 138,3% құрады).
2012 жылы кедендік төлемдер мен салықтар бойынша ірі ... ... ... ... 13,7 млрд ... ... ... инвестициялық импорт көлеміне жағымсыз әсер ... бұл ... 23% ... 100 ... теңге) жиналатын кедендік төлемдер
мен салықтар құрылыстық материалдар мен ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Кедендік төлемдер және бюджетке төленетін салықтар бойынша 111,5 млрд.
теңге түсті ... ... ... ... ... жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда түсімдер 20,8 млрд. теңгеге азайды және өсу ... ... ... тауарларына қосылған құн салығы бойынша түсімдер  164,9
млрд. теңгені құрады, бұл 2012 ... ... 36,7 ... ... 2012 ... бюджеттен өтеу 184,4 млрд. теңгені құрады, бұл өткен
жылдың ұқсас ... ... 19,4 ... ... ... ... 2013 жылғы I тоқсанда мемлекеттік ... ... ...... ... агенттігінің мәліметтері негізінде
құрастырылған
Мезгілінде төленбеген салықтар бойынша: 2012 жылғы 1 қаңтардағы жағдай
бойынша мезгілінде ... ... 46,6 ... ... ... және
жылдың басымен салыстырғанда мезгілінде төленбеген салықтар    сомасы 1,3
млрд. теңгеге азайды, ... ... ... ... ... төленбеген салықтарды есепке алмағанда осы көрсеткіш  26,5 ... ... еді ... ... ... салыстырғанда төмендеуімен 26,6%.
(жалған кәсіпорындар бойынша мезгілінде төленбеген салықтар сомасы - 12,3
млрд. теңге). Салықтық ... ... ... ... ... ... салықтық органдар төленбеген салықтарды
мәжбүрлеп өтеу тәсілдерін және ... ... ... ... жұмыстар
жүргізеді. Осылай, 2012 жылы жалпы республика ... 54533 ... ... ... ... ... операциялары тоқтатылған, 210381
салық төлеушілердің банктік шоттарына инкассалық өкімдер шығарылған,
шығарылған ... ... ... ... ... 3430 ... мүлігін игеру шектелген[28].
Жергілікті бюджеттің кірістері 2012 жылға 1 083,7 ... ... ... ... 100,5%. ... ... өңірлері бойынша
Оңтүстік Қазақстан облысын (93%) және Астана қ. (99%) қоспағанда ... ... ... ... ... облысы бойынша кірістер
жоспарының орындалмауының негізгі себебі болып құжаттарды ресімдеуді
кешіктіру және ... ... ... ... түсімдер бойынша ипотекалық
қарызды ресімдеу кезінде ... ... ... ... орындамау табылады.
Ұлттық қор активтері 2 трлн. 795 ... ... ... ... ... ... сомасында түсімдер аударылған, оның ішінде тікелей салықтардан
мұнай секторы кәсіпорындарынан 1 037,9 млрд. ... ... ... ... ... ... және ... меншіктегі мемлекеттік
меншіктерді жекешелендіруден түскен түсімдерден 0,1 млрд. теңге, ауыл
шаруашылығы мақсатындағы жер ... ... ... ... 5,4 ... ... ... кезеңде жалпы сомасы 259,3 млрд. теңге шығыс
өндірілген, оның ішінде 258 млрд. теңге ... ... ... даму ... ... төлемдерді жүзеге асыруға
республикалық бюджетке аударылды. (4-сурет)
2014 жылдың 1-тоқсанында жергілікті бюджеттердің кірістері 400,3 млрд.
теңгені немесе жоспардың 104,9%-ын құрады. ... ... ... жоспар Алматы қаласын (83,1%), ... ... (94,1%), ... ... (99,1%), ... ... облысын (99,2%), Ақмола
облысын (99,6%) қоспағанда негізінен барлық өңірлер бойынша орындалды.
Көрсетілген өңірлер ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндер санының азаюы салдарынан салық салынатын
базаның төмендеуіне байланысты жеке ... ... ... ... 0,6 ... және 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап әлеуметтік салық регрессивті
шкаласының 13-тен 5%-ға дейіннен 11% ... ... ... және ... азаюына байланысты әлеуметтік салық бойынша 2,1 млрд. теңгеге
орындалған жоқ.
Сонымен бірге 2013 жылдың 4-тоқсанындағы есептеулер бойынша ... ... ... шығындылары үшін ірі түсімдерге және
ағымдағы жылы Салық кодексіне толықтыру ... ... ... ... ... зиянды заттардың шығындылары үшін ставкалар енгізуге
байланысты 21,5 ... ... ... ... эмиссия үшін ақы төлеу
бойынша (оның ішінде Қызылорда ... ... 11,8 ... ... ... облысы бойынша 4,7 млрд. теңгеге, Ақтөбе облысы бойынша 3,2 ... ... ... ... ... кірістері бойынша
жоспардың асыра орындалуы байқалады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдайтын дағдарысқа қарсы шаралар
нәтиже беріп отырғандығын атап ... ... ... ... ... ... түсімдер бойынша байқауға болады.
Осы түсім бойынша болжам Астана қаласы, Ақтөбе және ... ... ... ... ... үй құрылысын дамытудың 2011-2012
жылдарға арналған ... ... ... ... ... 1,4 млрд. теңгеге асыра орындалды.
Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген берешектің ахуалы.
Мемлекеттік берешек (өзара талаптарды есепке алмағанда) 2011 ... ... 918,0 ... ... құрады, оның ішінде үкіметтік қарыз 683,9млрд.
теңге, оның ішінде ішкі берешек – 511,7 млрд. теңге, ... – 172,2 ... ... ... ... ... ... көлемінің 74,5%
құрайды. Жергілікті атқарушы органдардың ұзақ мерзімді міндеттемелерінің
портфелі 70,5 млрд. теңге ... ... оның ... – республикалық
бюджет алдындағы берешек – 65,3 млрд ... ... ... берген
берешек есепті күнге 65,7 млрд. теңгені, оның ... ішкі ...... ... ... – 60 млрд. теңгені құрады.
Бересі бойынша. 01.04.2012 ... ... 97,8 ... ... ... жылмен салыстырғанда 16,9 млрд. теңгеге немесе 20,9 %-ке артты.
Салық органдарының тексеру актілері ... ... ... есептеуге
байланысты бересінің негізгі өсімі корпоративтік табыс салығына (48,8%,
бересінің жалпы көлемінің үлесі) және ішкі өндіріс ... ҚҚС ... ... көлемінің үлесі).
Өңірлер бөлінісінде бересінің неғұрлым артуы Қостанай облысында 5,5
млрд. теңгеге, Атырау облысы – 5,2 ... ... ... қаласы – 1,7 млрд.
теңге байқалады.
Бюджет кірістерінің болжамы ағымдағы жылдың 1 тоқсанына бекітілген бір
жылға ... ... ... ... ... ... ... және
салықтардың негізгі түрлері бойынша болжамдық көрсеткіштерді орындамау
тоқсан қорытындылары бойынша республикалық ... ... да, ... ... да тұтастай алғанда жыл бойынша болжамды орындамауды
білдірмейді, өйткені республикалық бюджеттің кіріс бөлігі негізінен, ... ... ... ... Осыған байланысты
министрліктің өткен алқасында 1-ші ... ... ... ... және ... ... ... бюджеттің шығыс бөлігін,
оның ішінде Жол картасын ... ... ... мемлекеттік
бюджетке түсімдердің болық түсуін қамтамасыз ету туралы міндет қойылды.
Әкімшілендіру деңгейін арттыру үшін ... және ... ... ... Республикасында салықтық ... ... ... ... ... ... ... әзірленді,
ол Үкіметтің қарауында жатыр. Бағдарламаны іске асыру ... ... ... ... ерікті орындауына арналған жағдайларды
жақсартады және әсері ... және ... ... ... да түсімдерді
жинауды және қамтамасыз етуді арттырудан, сыбайлас жемқорлықтың алдын
алудан және жоюдан ... Ол ... ... ... ... ... ... экономиканы қысқарту сияқты экономикалық пайданы
өзіне қамтитын ... ... ... ... жылдарға
арналған инвестициялық жобасы бойынша Дүниежүзілік банкпен бірлескен жұмыс
жалғасуда[28, 31 б.].
Ұлттық қор ... ... ... ... 2012 ... 1 ... ... 3 328,4 млрд. теңгені құрады, есепті кезең үшін 315,3 ... ... ... ... ... тікелей салық өткен жылдың
ұқсас кезеңімен салыстырғанда 69,4 млрд. теңгеге көп.
Есепті кезеңде ... ... 163,3 ... ... ... ... құнды қағаздарды орналастырды.  2011 жылы шығарылған
МҚҚ құрылымында ең үлкен үлес салмағын (52%)  84,7 млрд. ... ... ... 3,6,9 ай ... ... ... ... қағаздар (МҚМҚҚ)
алады; 28% 46,1 млрд. теңге сомасына айналу мерзімі 6, 8, 10 және 15 ... ұзақ ... ... қағаздар (МҰМҚҚ) алады; 15% 24,5 млрд.
теңге сомасына айналу мерзімі 6 жыл мемлекеттік ұзақ ... ... ... ... ...   4% 6,9 ... ... сомасына айналу мерзімі
7, 8, және 10 жыл мемлекеттік ұзақ ... ... ... (МҰМҚҚ) алады
және 1% 1 млрд. теңге сомасына айналу мерзімі 3 және 4 жыл ... ... ... ... ... ... жылғы 1 тоқсанда сомасы 100,3 млрд. теңгеге ... ... ... оның ішінде:
- мемлекеттік қысқа мерзімді бағалы қағаздар (МЕККАМ), кірістілігі
жылдық 7,5 %, айналыс мерзімі 12 ай, сомасы 7,4 ... ... ... ... алу ... 7,3 %,
- мемлекеттік ұзақ мерзімді бағалы қағаздар (МЕОКАМ), ... 8 – 8,7 %, ... ... 2,3 және 5 жыл, сомасы 41,8 млрд. теңге
немесе жалпы ... алу ... ... ... ұзақ ... бағалы қағаздар (МЕУКАМ), кірістілігі
жылдық 8,2 – 8,75 %, айналыс мерзімі 7 және 8 жыл, сомасы 19,4 ... ... ... қарыз алу көлемі 19,4 %,
- мемлекеттік ұзақ мерзімді жинақтаушы ... ... ... ... 0,01 %, ... ... 10, 15 және 16 жыл, сомасы 31,7
млрд. теңге немесе жалпы ... алу ... ... жылдың екінші тоқсанында Қаржы министрлігі мемлекеттік бағалы
қағаздар шығару жоспарына сәйкес ішкі қор нарығында ... ... ... ... ... ... қарызды өтеуді есепке алмағанда 3 113,6
млрд. теңгені құрады, немесе жылдағы жоспарға 98,7% (3 155,4 ... ... ... республикалық бюджет шығыстары – 2 476,6 млрд. ... ... 98,9% ... ... теңге), жергілікті бюджеттер – 1 518,9 млрд.
теңге және жоспарға 98,3% орындалды (1 544,8 млрд. ... ... ... өсу ... ... ... ұқсас кезеңімен салыстырғанда
136,6%, 135,6%, 150,3% құрады.
Бюджет қаражатының игерілмеген сомасы ағымдағы ... 1 ... ... бойынша 26,3 млрд. теңгені құрады. Бюджет қаражатының
игерілмеуі объективті себептер бойынша да (8,0 ... ... ... ... ... да (18,3 ... теңге) қалыптасты. Субъективті
себептер бойынша бюджет қаражатының игерілмеуінің негізгі ... ... алу ... ... ... ... ұзақ өткізілуі (өткізілмеуі) (11,6 млрд. теңге), орындалған
жұмыстар актілерін шоттар төлемдерін ұсынбау (3,8 ... ... ... жүзеге асыру үшін қажетті нормативтік құқықтық құжаттарды
уақтылы қабылдамау (2,5 млрд. теңге) және шарт ... ... ... мен ... ... ... тіркеу (0,4 млрд. теңге).
Бюджет қаражатын игермеудің көп сомасына мынадай республикалық
бюджеттік бағдарламалар ... жол ... ... және ғылым министрлігі – 10,3 млрд. теңге, оның 8,7 млрд.
теңгесі ... ... ... 046 ... ... беру жүйесінің
әлеуметтік инфрақұрылымын дамыту» бюджеттік бағдарламасы бойынша бөлінген
қаражатты қайтаруы салдарынан және 1,1 млрд. теңге – 2011 ... ... ... – 5,2 ... ... оның 5,0 ... ... 010
«Қазақстан Республикасы Үкіметінің резерві» бюджеттік бағдарламасы бойынша
қаражаттың бөлінбеген қалдығы;
- Денсаулық сақтау министрлігі – 2,8 ... ... оның 2,7 ... ... қаласында денсаулық сақтау объектілерін салу ... ... ... ... 016 ... ... салу және ... жаңарту» бюджеттік бағдарламасы бойынша;
- ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі – 007 ... ... ... ... ... ... ... мамандары үшін жатақхана ... ... ... ... құрылысына жер учаскесін кеш сатып алуға байланысты жатақхана
құрылысының тоқтауына байланысты 0,7 млрд. теңге.
- Қазақстан Республикасы ... және ... ...... ... оның ... ... сатып алу және техникалық ерекшелікті
келісу рәсімдерін өткізу ұзақтығына байланысты, ... ... 0,1 ... ... ҚР ҚМ ақпараттық жүйелері базасында электрондық қызметтерді
іске асыру жөніндегі консалтингтік қызметтер сатып алынбаған.
Бюджеттік тәртіп ... ... ... ... ... өткен қаржы жылының ішінде тұрақты жұмыс тобы ... ... ... бюджеттік бағдарламалардың әкімшілерін бюджеттік
бағдарламалардың атқарылуы туралы және ... ... ... трансферттердің игерілуі туралы тыңдау бойынша 15 отырыс өткізді.
отырыстардың қорытындысы бойынша ... ... ... бюджеттік тәртіпті арттыру және оларды шешу жөнінде шаралар
қабылдау бойынша ұсынымдар жіберілді.
Бюджеттік заңнама ... ... ала ... ... министрлігі
республикалық бюджеттік комиссияның жұмыс органы ретінде Экономика және
бюджеттік жоспарлау министрлігіне Ұлттық қордан 5,1 ... ... ... берілген трансферттің аударылмаған сомасы және 0,6 млрд. теңге
сомасында ... ... бос ... ... ... ... талап ететін инвестициялық жобаларды қоса ... ... даму ... ... ... мерзімін
ұзарту туралы ұсыныстар жіберілді.
Ұлттық қордан кепілдік берілген ... ... ... 2011 жылы қаржыландыруды талап ететін республикалық бюджеттік ... және ... ... ... ... ... ... бойынша – 2,4 млрд. теңге, оның ішінде:
Астана қаласында жедел жәрдем станциясы бар 240 ... ... ... ҒЗИ ... ... Астана қаласында 160 орындық ... ... ... ... ... 100 орындық кардиохирургия
орталығы, Астана ... ... 500 ... ... ... (жалғасатын жоба), Астана қаласында Травматология мен
ортопедия ҒЗИ ... ... 4 ... ... ... ... ... (жалғасатын жоба);
Білім және ғылым министрлігі бойынша – 0,5 млрд. теңге, оның ... ... ... ... 700 ... ... ... арналған
техникалық және еңбекке қызмет көрсететін кадрларды даярлау және ... ... ... құрылысы, Павлодар облысының Екібастұз
қаласында 700 орындық ... ... ... ... және
еңбекке қызмет көрсететін кадрларды ... және ... ... кәсіби
өңіраралық орталығының құрылысы бойынша,
Төтенше жағдайлар министрлігі бойынша – Астана қаласының ... ... 6 ... ... өрт ... ... бойынша 0,3 млрд. теңге;
Қаржы министрлігі бойынша – 0,7 млрд. теңге, оның ... ... ... ... құру және ... «Электрондық кеден»
ақпараттық жүйесін құру, «ҚР БСАЖ» біріктірілген салықтық ақпарат жүйесін
дамыту, ... ... ... мен ... салу объектілерінің тізілімі»
ақпараттық жүйесі бойынша:
Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі бойынша – ... ... ... ... жаңғырту бойынша 0,2 млрд. теңге.
Бос бюджет қаражатының қалдығы ... 2012 жылы ... ... ... ... даму ... және ... әкімшілері бөлінісінде
Ішкі істер министрлігі бойынша – Ақтау, Петропавл, Тараз, ... ... ... ... құру ... жабдықтар сатып алу,
оларды ҚР ІІМ бірыңғай жедел-басқару кешеніне біріктіру жөнінде 0,1 млрд.
теңге;
Президенттің Іс ... – 0,5 ... ... оның ішінде: Астана
қаласында (сол жақ жағалау) стадионның құрылысына, ... ... ... ... ... және ... әуе компаниясының
авиациялық техника тұрағын салу, Астана қаласында Жаңа ... ... ... кіші ... салу, Астана қаласында
«Қызыл-Жар» Қазақстан Республикасының Президенті Резидентінің аумағында
Есіл ... ... ... ... және ... ... Қарасай
ауданындағы «Алматы» санаторийін кеңейту, Шучье-Бурабай курорттық ... ... ... ... шығыс бөлігінің атқарылу жағдайы туралы.
Жергілікті бюджеттердің шығыстары сыртқы қарыздарды ... ... ... ... ... ... 1 544,8 млрд. теңге сомасында есепті кезеңге
арналған жоспардың 98,3%-ына атқарылды. Жоспар 25,9 ... ... ... жоқ. Бюджет қаражатын орындамаудың ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан – 6,4 млрд. теңге, Шығыс ... ... ... теңге, Қызылорда облысы – 3,4 млрд. теңге, Астана қаласы – 3,1
млрд. теңге, Ақмола және Батыс ... ... – 2,1 ... теңгеден.
2012 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жергілікті бюджеттердің бюджет
қаражатының бос ... 37,4 ... ... ... Бос ... көп ... мынадай өңірлерде қалыптасты: Атырау облысы 7,3 ... ... ... 5,2 ... теңге, Шығыс Қазақстан облысы  4,8 млрд.
теңге, Алматы қаласы 3,0 млрд. теңге, Ақмола және Батыс Қазақстан облыстары
2,8 млрд. ... ... ... 2,1 млрд. теңге, Қарағанды облысы 1,7
млрд. теңге, Алматы ... 1,3 ... ... ... ... 1,0 ... ... барлық өңірлердің бюджет заңнамасына сәйкес бюджет қаражатының
бос қалдықтары есебінен 2011 ... ... ... ... ... ... жылы қаржыландыруға мүмкіндігі бар.
Жыл сайын нысаналы трансферттер түрінде өңірлерге қаржылық ... өсіп ... 2012 жылы ... бюджеттен 494,7 млрд. теңге
сомасында жергілікті бюджеттерге нысаналы ... ... ... ... 237,6 ... теңгеге көп. Жергілікті атқарушы
органдардың есепті деректері бойынша бөлінген нысаналы ... ... ... ... ... ... атқарылмау 12,3 млрд. теңгені
құрады. Нысаналы трансферттердің пайдаланылмаған сомасының ... ... ... ... ... және ... ... 3,6 млрд.
теңге, оның 3,3 млрд. теңгесі білім беру объектілерін ... және ... ... ... ... министрлігі 2,7 млрд. теңге, оның 1,7
млрд. теңгесі денсаулық ... ... ... және ... ... және минералдық ресурстар министрлігі жылу энергетика ... 2,6 ... ... ... және ... ... ... млрд.
теңге, оның ішінде инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға және
абаттандыруға 0,9 млрд. теңге[29].
Жергілікті атқарушы органдар ... ... ... және ... ... ... нысаналы
трансферттерді республикалық бюджетке ... ... атап ... ... және ... ... 3,6 млрд. теңге, оның ішінде
- білім беру объектілерін салуға және ... ... – 3,3 ... оның ... ... ... 1,8 млрд. теңге, оның ішінде мердігерлердің
бекітілген жұмыс көлемін орындамауына байланысты Байқоңыр қаласында ... ... ... ... 0,3 млрд. теңге, мемлекеттік сатып
алу бойынша конкурстардың кеш өткізілуі ... Арал ... ... ... ... би ... № 249 орта мектебінің құрылысына,
Жалағаш кентінде орта мектептің құрылысына, ... ... ... құрылысына, Жосалы кентінде орта мектептің құрылысына 0,3 млрд.
теңге;
Ақмола облысы бойынша 1,0 млрд. теңге, оның ішінде ... ... ... ... 0,4 млрд. теңге және конкурстық рәсімдердің ... ... ... ... білім беретін мектептің құрылысы
бойынша 0,3 млрд. теңге, сот шешімі ... ... ... ... Есіл қаласында қазақ орта мектебінің құрылысы бойынша 0,3 ... ... ... ... 0,2 ... ... оның ішінде Шымкент
қаласы бюджетінің қолма-қол ақшаны ... ... ақша ... байланысты Шымкент қаласының «Азат» шағын ауданында орта
мектептің құрылысына 0,1 ... ... ... ... ... мемлекеттік сатып алу жөніндегі
конкурстың кеш өткізілуіне байланысты Подстепное ... ... ... 0,1 ... ... ... ... министрлігі 2,7 млрд. теңге, оның ішінде
- денсаулық сақтау объектілерін салуға және ... ...... ... оның ... Қазақстан облысы ... ... ... ... ... байланысты Орал қаласында онкологиялық
диспансердің құрылысына 0,4 ... ... ... ... ... 0,4 млрд. теңге, оның ішінде Ақсуат
кентінде емханасы бар аудандық ауруханының құрылысына 0,3 млрд. теңге ... ... ... есептеу себебінен Ақжар кентінде
туберкулез ауруханасын салуға 0,1 ... ... ... ... ... ... ... көлемі орындалмаған;
Қызылорда облысы бойынша 0,3 млрд. теңге, оның ішінде мердігерлердің
жұмыстарды орындау ... ... ... ... Арал ... ... ... құрылысына 0,2 млрд. теңге;
Ақмола облысы бойынша 0,2 млрд. теңге, оның ... 0,1 ... ... ... Ақмола облыстық перинаталды орталығының перзентхана
бөлімшесінің ... ... ... ... шарт бұзылды;
Астана қаласы бойынша шетелдік жабдықты берудің кешігуіне байланысты
Астана қаласында қан ... ... 0,1 ... ... ... ... Энергетика және минералдық ресурстар
министрлігі 2,6 млрд. теңге, оның ішінде:
жылуэнергетика жүйесін ... 2,6 ... ... ... ... бойынша Семей қаласының ЖЭО жаңғыртудың
жекелеген объектілері бойынша ЖСҚ ... және ... ... ... конкурстардың болмауына байланысты. 20-слайд.
4. Индустрия және сауда министрлігі 1,5 млрд. теңге, оның ішінде:
инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға және абаттандыруға
0,9 млрд. ... оның ... ... ... ... ... жұмыс көлемін уақтылы
орындамауына байланысты 0,6 ... ... ... ... ... мердігердің жұмыстар көлемін
орындамауына және ... ... ... әзірленбеуіне
байланысты Орал қаласында су қашыртқы қысым ... ... ... ... ... ... бірінші тоқсанында шығыстарды орындау өткен жылдардың
ұқсас кезеңінен елеулі ерекшеленеді, ... ... ... шешіміне сәйкес қаржыландыру тек ... ... және тез ... қаржыландыруды талап ететін даму
бағдарламалары бойынша ғана жүзеге асырылды. Бұл ... ... ... ... ... бойынша қаржыландыру жоспары
әкімшілердің жылдық даму бюджетінің алтындан бір ... ... жоқ ... ... іске ... ... азаматтық-құқықтық мәмілелерді
жасасу мерзімдері бірінші тоқсаннан екіншіге және ағымдағы ... ... ... байланысты мемлекеттік бюджеттің шығыстарын атқару 2012 ... ... ... ... ... 709,8 ... ... сомасында
немесе есептеу кезеңіне арналған төлемдер ... ... ... ... оның ... ... ... шығыстары – 606,4
млрд. теңге немесе жоспарға 91,3%, жергілікті бюджеттер – 338,8 ... ... ... ... ... себептерді ескере отырып, ... ... ... ... ... 1 ... жағдай
бойынша 58,1 млрд. теңге ... ... ... ... ... 338,8 ... ... немесе 386,3 млрд. теңге
сомасындағы есепті кезеңге арналған жоспарға 87,7 % орындалды. ... ... ... себеп бойынша 47,5 млрд. теңге сомасына
орындалмаған.
Бюджеттің нақтыланған көрсеткіштерін ескере отырып, екінші ... ... ... ... және жергілікті атқарушы
органдар Жол картасының іс-шараларын орындауды қоса ... ... ... сәйкес бюджеттік бағдарламалардың іске асырылуын
қамтамасыз етуі тиіс. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... міндеті бюджет шығыстарын пайдаланудың
тиімділігін арттыру ... ... ... 1 ... үшін ... ... жергілікті атқарушы
органдарға 71,7 млрд. теңге сомасында нысаналы трансферттер аударылды, ... ... ... ... ... 55,5 ... ... немесе 77,4 % пайдаланылды. Қаражаттың игерілмеуі 16,2 млрд.
теңгені құрады, оның ішінде ... ... ... ... ... теңге және нысаналы даму трансферттері бойынша 12,2 млрд. теңге.
2011 жылы ... ... ... қорытындысы бойынша
бюджетке өтеуге жататын 11,7 млрд. теңгенің бюджетке 7,4 ... ... ... ... ... ... ... былайша
сипатталады:
- 40,5 млн. теңге сомаға 4 356 ... ... ... ... оның ... ... – 32,0 млн. теңге, оның ... ... ... жүргізу кезінде 1938 лауазымды тұлға, қаржылық
бұзушылықтар үшін – 2 418 ... ... ... ... ... бақылау объектілерінің 5 729 қызметкері тәртіптік
жауапкершілікке тартылды, оның ... ... ... ... ... ... ... үшін – 1 098, қаржылық бұзушылықтар үшін –
4 631;
- құқық қорғау органдарына іс жүргізу шешімін ... үшін ... ... ... оның ішінде 690 материал тексеру қорытындысы
бойынша, ... ... ... ... ... жүргізу кезінде
бұзушылықтар анықталды, қаржы бұзушылықтары бойынша – 2 147 ... ... ... неғұрлым сапалы ... ... ... бағдарламалардың әкімшілеріне және ... ... ... ... ... міндеттемелерді уақтылы қабылдау
және оларды қазынашылық органдарында тіркеу жөнінде шаралар қабылдау;
- тиісті бюджеттік бағдарламаларды іске асыруға ... ... ... ... ... ... ... төмен тұрған бюджеттің бюджеттік бағдарламалар ... ... ... ... ... тұрған бюджеттерге
нысаналы трансферттер аудармау қажет деп санаймын.  
Нысаналы ... ... ... игерілмеу себебін талдау
республикалық бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің бюджет заңнамасын
сақтамайтынын ... яғни ... ... бюджеттің бюджеттік
бағдарламалар әкімшісі төлемінің ... ... ... ... және ... ... ... акциялар шығарылымын
мемлекеттік тіркеу куәлігінің жоқтығына қарамастан, Астана ... 5,0 ... ... ... конкурстық рәсімдерді өткізудің және
өтпеген конкурстардың ұзақтығына және ... ... ... ... министрліктері – 1,2 млрд. теңге сомада орындалған ... ... және ... кеш жасасуға қарамастан индустрия және
сауда, денсаулық сақтау, ... және ... ... 2,4 ... ... ... трансферттерді аударды[30].
Осыған байланысты, республикалық бюджеттік бағдарламалар әкімшілеріне
берілген тапсырмаларда: төлемнің негізділігін растайтын құжат болған ... ... ... ... арналған нысаналы трансферттерді
аудыруды іске асыру және жергілікті ... ... ... ... ... нәтижелер туралы келісімді Бюджеттің атқарылуы ... ... ... ... ... ... ... келтіру қажет.
Жергілікті атқарушы органдардың нысаналы трансферттерді қаржыландыруға,
жергілікті бюджеттік бағдарламаларды қаржыландыруға бөлінген ... ... ... ... жол ... ... ... жылдарға арналған ОҚО бюджетінің негізгі параметрлері
Қазіргі кезеңде Қазақстанның ... ... ... ішкі ... ... ... ұлғайту, еңбек пен капитал ресурстарының
экономикалық өсу орталықтарында (аумақтық) ... ... ... ... ... және өмір сүру ... арттыру
үшін қолайлы жағдай мен факторлар қалыптастыруды қамтамасыз етуге арналған.
Өңірдің бәсекеге қабілеттілігі өңірлерде халыққа тұрақты және ... ... ... ... құру және іске қосу үшін ... ... еңбек, инфрақұрылым) әлеуетін қолдану дәрежесімен ... ... ... ... өз ... ... әр ... әр өңірдің бәсекеге қабілеттілігін арттыру ... да ... ... ... істеп тұрған немесе жаңа кәсіпорындарда олардың бәсекеге
қабілеттілігін іске ... және ... ... ... алғанда ғана
бәсекеге кабілетті бола алады. Оның үстіне, өңір тек кәсіпорындар үшін ғана
емес, ... ... ең ... ... бірі ... табылатын
жергілікті халыққа да тартымды болуы тиіс.
Жергілікті атқарушы органдарының өңірдегі іскерлік және инвестициялық
ахуалға әсер ететін ең ... ... бірі ... ... ... және соның негізінде жекелеген кәсіпорындар мен өндірістердегі орын
алған шектеулерді алып тастау ... ... ... ... ... қабілеттілігін айқындайтын маңызды факторларға қоршаған ортаның
тартымдылығы мен қолайлы экологиялық жағдай да ... ... ... мен ... ... ... ... әлемдік тенденцияға жатады. Жоспарлау мен басқарудың аймақтық
мәселелері республикадағы экономикалық ... ... құру ... іс-
шаралар жүйесінде маңызды орын алады. Аймақтық басқаруға қойылатын негізігі
міндеттерге:
- ... мен ТМД ... ... дамуы мен жұмыс
істеуінде қорықтық қатынастар мен ... - ... ... ... ... басқару механизміндегі экономикалық және ... ... ... мен ... арақатынасы;
- аймақтық басқару процесіндегі орталықтанған және орталықтан-дырылмаған
басқару шешімдерінің арақатынасы. 
Қазіргі ... ... ... ... ... ауыртпалығының салмағы шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... беріліп, олардың жауапкершілігі арта түсуде.
Жаңа өңірлік саясаттың тағы бір маңызды бағыты өңірлік ... ... ... табылады, ол ... ... ... ең маңызды ... ... ... ... мен ... дамуын ынталандыруды және
реттеуді, экономикалық және демографиялық ... бар ... ... ... және ... қамтиды.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы ірі агломерациялық орталықтар Алматы және
Астана болып табылады. Жылдам өсуші агломерация ... ... ... ... ... ... батысында орталығы Ақтөбе
қаласындағы агломерация перспективалы болып ... ... ... да ... ... өсуі және ... аймағын дамыту жоспарлануда. Перспективалы ... ... ... ... ... ... бар бейінді қызмет
түрлеріне мамандандыру ... ... осы ... дамуын
мемлекеттік қолдау экономикалық өсу орталықтары рөліне үміткерлердің екінші
құрамын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Жаңа өңірлік ... ... бірі даму ... жоғары қалаларды
дамыту және қолдау болып ... ... ... ... барлық
деңгейдегі қоныстар олардың даму перспективасының мәніне кешенді зерттеу
жүргізуді қажет етеді.
Салық ... ... және ... ... ескере
отырып, 2013 жылғы облыс бюджетінің болжамды өзіндік кірістерінің түсімі
14 042,6 млн. теңге көлемінде жоспарланған, оның ішінде:
- ... ...... млн. теңге;
- салықтық емес түсімдер – 275,3 млн. теңге;
- негізгі капиталды сатудан ... ... – 1,6 млн. ... ... ... ... өзіндік кірістері негізінен аудандар
(облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттерінің реттелген ... 50 ... ... 13% ... ... құралады. .( 1 Қосымша)
2013-2015 жылдарғы Республикалық бюджетте Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... мен ... 104 504,2 ... қарастырылған, оның ішінде ағымдағы - 60 751,8 млн. теңге, дамуға -
40 951,4 млн. ... және ... - 2 801,0 млн. ... және ... бюджеттердің арасындағы өзара қатынастары
«Республикалық және облыстық ... ... ... бар ... ... арасындағы 2011-2013 жылдарға арналған жалпы сипаттағы
трансферттердiң көлемі туралы» ... ... 2010 ... 30
қарашадағы № 359-IV Заңында белгіленген.
Осы Заңға сәйкес, 2013 ... ... ... ... ... ... ... 220 321,9 млн.теңге ... ... 2013 ... ... ... ... бюджет шығыстары
Ескерту – ОҚО-ның статистикалық ... ... ... сала ... төрт ... топтарды қамтиды, олар:
білім беру; денсаулық ... ... ... және әлеуметтік
қамсыздандыру; мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік.
Жалпы әлеуметтік салаға 2013 жылы облыстық бюджеттен ... ... ... немесе жалпы шығындардың 44,6 пайызын, 2014 жылы
100 287,2 млн. теңге ... 31,6 ... 2015 жылы ... млн. ... 31,4 ... ... ... функционалдық тобының шығындарына 2013 жылы облыстық
бюджеттен 55 853,8 млн. теңге қаралды. Оның ... ... ... млн. ... ... жалпы шығындардың 64,7 пайызын құрайды, атап
айтсақ, ... беру ... ... ... ... 2 175,9 ... ... техникалық базаны нығайтуға 1 048,5 млн. теңге
бағытталған. Аталған функционалдық ... ... беру ... даму
шығындары 19 743,0 млн. теңгені немесе 35,3 пайызды құрап ... ... жылы ... бюджеттен техникалық және кәсіптік білім беру
ұйымдарында мамандар ... және ... ... ... ... үшін ... ... оның ішінде кәсіптік лицейлерді
колледждерге қайта құру ... ... ... ... ... ... стипендиямен қамтамасыз етуге 1 494,6 млн,теңге, 13 410
білім алушыларын жеңілдікпен жол жүруге 76,4 ... Одан ... және ... ... беру ... 789,19 ... еңбекақыдағы айырмашылықтарын төлеуге 100,4 млн.теңге,
мамандарды даярлау үшін ... және ... ... беру ... ... ... беру тапсырысты ұлғайтуға ... ... беру ... ... ... ... қайта құру жұмыстары
мен ... ... ... ... ... ... бюджеттен 64 984,0 млн. теңге бағытталуда,
оның ішінде:
- 2013 жыл – 82 нысанға 19 743,0 млн. теңге;
- 2014 жыл - 95 ... ... млн. ... 2015 жыл – 106 нысанға 23 148,2 млн. теңге.
«Денсаулық сақтау» ... ... ... 2013 жылы
облыстық бюджеттен 76 805,8 млн. теңге қаралды. (2014 жылы –50 284,4 млн.
теңге, 2015 жылы – ... млн. ... ... ... ... ... бағытталуда:
туберкулезден, жұқпалы және психикалық аурулардан және ... ... ... жүйкеге әсер ететін заттарды қолданылуына
байланысты ... ... ... ... ... ... бюджет қаражатынан көрсетілетін медициналық көмекті
қоспағанда, халыққа амбулаторлық-емханалық көмек көрсету;
халықтың жекелеген санаттарын амбулаториялық деңгейде дәрілік ... ... ... және ... ... ... ... ету;
жедел медициналық көмек көрсету және санитарлық авиация;
халыққа иммунды алдын алу жүргізу және басқада ... ... ... үшін ... және ... иммундық-биологиялық препараттарды
орталықтандырылған сатып алу;
жаңа заманауи медициналық құрал – ... ... ... саласындағы медициналық мекемелерінің ғимаратының жағдайын жақсарату
үшін күрделі жөндеу шығыстары.
Денсаулық сақтау саласы нысандарының құрылысы, қайта құру ... ... ... ... ... үш жылдық кезеңге облыстық
бюджеттен 38 512,9 млн. ... ... оның ... 2013 жыл – 64 ... 13 184,5 млн. теңге;
- 2014 жыл – 128 нысанға 16 238,5 млн. ... 2015 жыл – 121 ... 9 089,9 млн. ... ... және ... ... функционалдық
тобының ағымдағы шығындарына 2013 жылға 6 832,1 млн.тенге, (2014 жылға-3
396,0 млн.тенге, 2015 ... – 3 531,9 ... ... ... есебінен арнаулы әлеуметтік қызметтер
стандарттарына сәйкес азаматтардың белгіленген топтарына арнаулы әлеуметтік
қызметтер көрсетілетін ... ... ... ... ... ары ... жалғасын
табатын болады. Атап айтсақ, мүгедектерді оңалтудың жеке ... ... ... ... ету, ... ... құралдарымен және арнаулы жүріп-тұру құралдарымен қамтамасыз ету.
Сонымен қатар, ... мен ... ... ... ... медициналық қызметтер көрсету, протездік-ортопедиялық құралдарымен
қамтамасыз ету.
2013 жылы «Жұмыспен қамту 2020» бағдарламасы аясында аудандар ... 15 ... ... орталықтарының жұмысын қамтамасыз ету
қарастырылуда. Сонымен ... ... ... субсидиялау жағдайында
әлеуметтік жұмыс орындарына 5400 адамды бағыттау және 5300 ... ... ... ... ... 2194 адам ... және қайта даярлаудан өтетін болады. (4 қосымша)
Әлеуметтік қамсыздандыру ... ... ... ... ... мен ... сметалық құжаттамаларын ... ... ... бюджет есебінен 688,5 млн. теңге
(2013 жыл – 1 ... 67,5 млн. ... 2014 жыл – 4 ... млн. теңге, 2015 жыл – 6 нысанға 321,0 млн. теңге) бағытталуда.
«Мәдениет, спорт, ... және ... ... ... шығындарына 2013-2015 жылдарға облыстық бюджеттен 28 743,3 млн.
теңге қаралды. Оның ішінде: 2013 жылы – 10 220,8 млн. ... 2014 жылы ... млн. ... 2015 жылы – 9 505,8 млн. теңге.
Туризм және ... ... ... үш ... ... ... ... құрады, оның ішінде: 2013 жылға – 4 765,9 млн. теңге,
2014 ... – 4 642,6 млн. ... 2015 ... – 4 951,0 млн.
теңге[31].
4 Кесте. Туризм, дене шынықтыру және спорт басқармасының
2013-2015 жылдардағы шығыстары
млн .теңге
|Іс-шаралар атауы |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... ... ... дене шынықтыру |44,1 |44,9 |45,8 ... ... ... ... саясатты | | | ... ... ... ... | | | ... деңгейде спорт жарыстарын өткізу |234,0 |250,4 |268,0 ... ... ... ... ... ... |3 539,9 |3 773,4 |
|командаларының мүшелерiн дайындау және | | | ... ... және ... спорт | | | ... ... | | | ... ... ... |22,5 | | ... және ... күрделі | | | ... | | | ... ... ... |53,6 |57,4 |61,4 ...... ... мәліметтері негізінде құрастырылған ... және ... ... ... нысандардың құрылысы, қайта құру
жұмыстарына және ... ... ... ... ... ... бюджет есебінен 2 544,0 млн. теңге
бағытталуда (2013 жыл – 5 нысанға 991,5 млн. ... 2014 жыл – 4 ... млн. ... 2015 жыл – 4 ... 802,5 млн. ... саласының шығындары 2013-2015 жылдарға облыстық бюджеттен ... млн. ... ... оның ішінде: 2013 жылы – 2 058,0 млн. теңге, 2014
жылы –2 002,1 млн. ... 2015 жылы – 2 050,1 млн. ... ... Мәдениет басқармасының 2013-2015 жылдарға арналған
шығындары
млн. ... |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... ... ... ... |36,6 |37,5 |37,9 ... ... іске асыру жөніндегі | | | ... | | | ... ... ... |232,3 |  |  ... және ... | | | ... шығыстары | | | ... ... ... |368,1 |384,1 |401,3 ... шығармашылығын дамытуға бағытталған |201,5 |215,6 |230,7 ... ... ... жаңа ... | | | ... | | | ... мұраларды сақталуын және |285,0 |422,4 |436,6 ... қол ... ... ... ету | | | ... және ... өнерін қолдау |875,2 |886,0 |895,7 ... ... ... ... |254,6 |272,1 |278,6 ... ету | | | ... ... ... |6,1 | | ... ... ... | | | ... саласы бойынша зерттеулер |1,5 |4,0 |3,0 ... | | | ... тіл ... ... |26,0 |10,7 |13,3 ... ... іс ... | | | ... | | | ... ... ... ... оқытып, |1,8 |2,8 |2,4 ... жаңа ... ... | | | ... ... ... | | | ...... ... ... ... ... |
Мәдениет саласы бойынша нысандардың құрылысы, қайта құру жұмыстарына
және жобалау сметалық құжаттама ... ... ... үш ... 4 034,3 млн. ... ... 2013 жыл – 5 ... 1 986,7 млн. теңге;
- 2014 жыл – 3 нысанға 989,2 млн. теңге;
- 2015 жыл – 1 ... 1 058,4 млн. ... ... ... ... ... ... жылға 40 862,7 млн. теңге, 2014 жылға –24 198,0 млн. ... ...... млн. теңге қаралды.
6 Кесте. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласының 2013-2015 ... ... ... бар ... ... ... ... |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... ... ... ағымдағы |1861,0 | | ... ... | | | ... ішінде: |1861,0 | | ...... ... ... ... құрастырылған |
Инвестициялық саясаттың тұрғын-үй құрылысындағы ... ... ... ... ... қол ... ... етудегі
мәселелерді кешенді шешу.
Осы мақсатта, Мемлекеттік «Қол жетімді тұрғын-үй» бағдарламасы аясында
несиелік, арендалық және коммуналдық тұрғын-үй ... үш ...... млн. ... (2013 жыл – 12 070,0 млн. ... 2014 жыл – ... млн. ... 2015 жыл – 7 290,0 млн. теңге) қарастырылған.
Инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға 2013-2015 жылдарға
8 236,8 млн.теңге (2013 жыл -12 нысанға 2 236,8 ... 2014 жыл ... ... 2015 жыл – 3 000,0 ... қарастырылған[31].
Шымкент қаласының 40 көшесінің сыртқы ... ... ... құру ... және ... ... ... 2013
жылы облыстық бюджеттен – 2 243,1 млн. теңге қарастырылған.
Сонымен қатар, Шымкент қаласындағы Қошқар-Ата ... ... ... ... 2013 ... ... бюджеттен 419,2 млн. теңге
қарастырылған.
Коммуналдық шаруашылықты дамытуға 2013-2015 жылдарға – 4 590,9 млн.
теңге жоспарлануда (2013 жыл – 6 ... 2 131,1 млн. ... 2014 жыл – ... 2 112,9 млн. ... 2015 жыл – 1 нысанға 346,9 млн. теңге).
Сумен қамтамасыз ету жүйесін дамытуға ... ... ...... млн. теңге (2013 жыл – 43 ... ... ... 2014 жыл – 147 ... 14 492,0 млн. теңге, 2015 жыл – 145 нысанға
14 223,9 млн. теңге) қарастырылуда.
Газбен қамтамасыз етуге және ... ... ... ... ... ... 20 762,3 млн. теңге (2013 жыл – ... 9 468,9 млн. ... 2014 жыл – 15 ... 3 096,4 млн. ... 2015
жыл – 40 нысанға 8 197,0 млн. теңге) қарастырылуда.
Электр құатымен қамтамасыз етуге және жобалау-сметалық ... ... ... 5 867,3 млн. ... (2013 ... – 6 нысанға
926,6 млн.теңге, 2014 жылға –30 нысанға 3 723,0 млн. ... 2015 ... ... ... 1 217,7 млн. ... жоспарлануда.
Кентау қаласының жылу өндіретін нысандарын, жылумен қамтамасыз ... ... ... және ... ... ... ... кезеңге 580,0 млн. теңге (2013 жылға - 180,0 млн. ... ... - 150,0 млн. ... 2015 жылға - 250,0 млн. теңге) қарастырылған.
Көлік және коммуникация ... ... ... ... және ... ... бар автомобиль жолдарының жұмыс істеуін
қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... жұмыстарын қаржыландыруға бағытталады.
Сонымен қатар, 2013-2015 жылдарға әлеуметтік ... бар ... ... ... ... ... ... теңге қарастырылған, оның ішінде:
2013 жылға - 161,1 млн. теңге;
2014 жылға - 172,7 млн. теңге;
2015 ... - 185,6 млн. ... ... ... және ... ... ... жылдарға
шығындардың көлемі
млн.теңге
|Көрсеткіштер |2013 жыл |2014 жыл | ... ... ... ... ... |9 675,8 | |
|қамтамасыз ету | | | ... ... ... бар қалалар) |3 401,9 |3291,4 | ... ... ... бар | | | ... жолдарын (қала көшелерiн) | | | ... және ... ... өткiзуге | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... және |1 300,0 | | ... ... ... және | | | ... ... | | | ... бюджеттерден берiлетiн ағымдағы|637,8 | | ... ... | | | ... ... | | | ... қозғалысын реттеу шығындарына |637,8 | | ...... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамытуға және жобалау-сметалық ... ... ... ... ... ... ... млн. теңге
қарастырылуда, оның ішінде:
- 2013 жыл – 5 ... 2 750,0 млн. ... 2014 жыл – 14 ... 3 138,8 млн. ... 2015 жыл – 13 ... 2 831,7 млн. ... тұқымды мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің тиімді ... іске ... ... асыл ... ... және оған ғылыми
сүйемелдеуді жүргізу үшін, тұтас алғанда үш жылға арнап асыл тұқымды ... ... – 3 065,5 млн. ... ... ... ... 2013 жылы
– 1 301,5 млн. теңге, 2014 жылы – 811,0 млн. теңге, 2015 жылы – 953,0 ... ... ... – 1 151,3 млн. ... ... ... ... жылы – 502,9 млн. теңге, 2014 жылы – 318,8 млн. теңге, 2015 жылы –
329,6 млн. ... ... ... ... және өсіруге – 1 623,2 млн. теңге
бөлінеді (оның ішінде 2013 жылы – 512,7 млн. ... 2014 жылы – 541,9 ... 2015 жылы –658,6 млн. ... ортаны қорғау жөнінде іс- шаралар өткізуге – 218,5 млн. теңге
бөлінеді (оның ішінде 2013 жылы – 185,5 млн. ... 2014 жылы – 15,9 ... 2015 жылы – 17,1 млн. ... ... ... ... саласындағы мамандарды әлеуметтік қолдау
бойынша шаралар
млн. теңге
|Іс-шаралардың атауы |2013 жыл |
| ... |млн. ... ... ... сала ... ... ... |166 |431,0 ... ... үй ... алу үшін ... ... | ... бюджеттік кредиттер | | ... ... ... ... іске ... үшін |716 |127,8 ... ... трансферттер, оның ішінде: | | |
|- бір ... ... ... мөлшеріндегі көтерме |716 |86,7 ... ... ... | | ...... статистикалық мәліметтері негізінде құрастырылған |
Қоршаған ... ... ... ... ... ... - 1
158,4 млн. теңге қарастырылуда (2013 жыл - 61,0 млн. ... 2014 жыл ... млн. ... 2015 жыл - 562,4 млн. теңге).
2013 жылға аудандар (облыстық маңызы бар ... ... ... ... шеңберінде, өңірлердің экономикалық дамуына
септігін тигізу шараларын іске асыруға 1 274,6 млн.теңге көлемінде ағымдағы
нысаналы трансферттер ... ... ... дамыту» бағдарламасы шеңберінде
инженерлік инфрақұрылымды дамытуға 3 344,7 ... (2013 жыл – ... 2014 жыл - 998,5 ... 2015 жыл – 998,5 ... ... ... дамыту» бағдарламасы аясында
республикалық бюджеттен 2013 жылға 291,1 млн. ... ... ... ... ... - 211,1 млн. ... ... іске асыру
үшін банктердің кредиттері бойынша пайыздық мөлшерлемені субсидиялауға -
68,0 млн. ... жаңа ... ... гранттар беруге - 12,0 млн.
теңге.
«Бизнестің жол ... ... ... ... 2013 ... кредиттер бойынша проценттік ставкаларды субсидиялауға
1475,0 млн. теңге, шағын және орта ... ... ... - 100,0 млн. ... ... жүргізуді сервистік қолдауға -
400,0 млн. теңге. «Бизнестің жол картасы 2020» ... ... ... ... үш ... кезеңге - 11 083,0 ... ... (2013 жыл - 3 961,0 млн. ... 2014 жыл - 3 561,0 ... 2015 жыл - 3 561,0 млн. ... қамту 2020» бағдарламасы шеңберінде, ауылдық елді-мекендерді
дамытуға төмендегі саладағы нысандарды жөндеу үшін қарастырылған қаражат:
денсаулық сақтау - 280,8 млн. ... беру - 1 858,8 млн. ... ... - 5,1 млн. ... - 84,9 млн. теңге;
қөлік жолдары - 1 973,2 млн. теңге;
тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы - 712,1 млн. ... ... ... елді ... орталық стадионды дамыту
және қайта құру ... 85,5 млн. ... ... ... ... ... ... 2010 жылғы 10 желтоқсандағы
«2011-2013 жылдарға арналған облыстық бюджет пен аудандар (облыстық маңызы
бар қалалар) бюджеттері арасындағы жалпы ... ... ...... ... үш ... ... облыстық және аудандық
(облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттердің арасындағы ... ... ... ... ... аудандар (облыстық маңызы бар қалалар)
бюджеттеріне берілетін субвенциялар
млн. теңге
|Атауы |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |4 852,4 |
|Мақтарал ауданы ... ... ... ... ауданы ... ... ... ... ... ... ... |4 043,4 ... ... ... ... ... |
|Сарыағаш ауданы ... ... ... ... ... ... |1 053,7 |883,0 ... ... ... ... |4 546,2 |
|Түлкібас ауданы ... ... ... ... ... ... ... |4 262,1 ... ... ... ... |3 030,1 |
|Кентау қаласы | ... ... ... ... ... ... ... |
|Ескерту – ОҚО-ның статистикалық ... ... ... |
2013-2015 ... ... ... аудандар (облыстық маңызы бар
қалалар) бюджеттеріне берілетін субвенциялар(бюджеттік қаржылар) 2013 жылға
-80 172,7 млн. теңге, 2014 жылға -78 374,4 млн. ... 2015 ... ... теңгені құрады.
2013 жылғы облыстық бюджетте аудандар (облыстық маңызы бар ... ... ... мен ... 95 927,2 млн. ... оның ... облыстық бюджет есебінен 45 275,1 млн. теңге,
республикалық ... ... 50 652,1 ... ... ... - 32 004,7 млн. ... ... оның
ішінде: облыстық бюджет есебінен - 6 987,0 млн. теңге, республикалық бюджет
есебінен - 25 017,7 млн. ... ... ... - 62 621,5 млн. ... ... ... ... бюджет есебінен - 38 288,1 млн. теңге, республикалық
бюджет есебінен - 24 333,4 млн. ... ... ... кредиттер 1 301,0 млн. теңге[31].
Жаңа өңірлік саясатты іске асыру бара-бар және ... оның ... ... ... ... атап өту ... ... республикада
өңірлерді қаржыландыру қалыптасқан ... ... ... іске асырылады, ол донор өңірлерден реципиент өңірлерге
(экономикалық ... ... ... облыстарға бюджеттік субвенциялар беру)
бюджет қаражатын қайта бөлуге негізделген. Республикадағы ... ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын ұлғайтуға жергілікті атқарушы органдарды
ынталандырмайды. Осы ... ... ... ... ... қоспағанда) есептеудің бірыңғай жүйесінің және ... ... ... басымдықтардың болмауынан қалыптасты.
Сонымен бірге, Түркістан, Кентау қалалары мен ... ... ... ... ал ... ... жұмыс жалғасуда. 2010
жылдан бастап Түркістан қаласының бюджеті үш жылдық кезенге ... ... ... түсімдердің 41,2  %-ға төмендеуі ... ... ... ... ... түсетін түсімдердің
8171,47 млрд.теңгеге немесе 43,8 % -ға ... ... ... шығыстарының динамикасы дәл осы трансферттерден
түсетін түсімдердің ... ... ... ... мөлшерлерін талдау қажет болады. Жоспарланған үшжылдық
мерзімде ... ... ... ... ... ал ... мөлшері 2013 жылы күрт азайтылған.
Қала бюджеті шығыстарының ... ең ... үлес ... (63,3 ... ... ... келеді, одан кейінгі ... ... ... ... ... иеленеді.Қалалық бюджеттің
әлеуметтiк сала шығындарға бiлiм, әлеуметтiк көмек және ... ... ... ... және ... ... ... саласы шығыстарында басымды үлес (74,5%-дан 90,7%-ға
дейін) бастауыш, негізгі орта және орта ... ... ... ... ... ... беру ... арналған шығыстарда білім
нысандарының құрылысы мен реконструкциялау бойынша ... ... атап өту ... ... спорт және ақпараттық кеңістікке
шығындарының үлес салмағы 2011 жылы – 2,6%, 2012 жылы – 2,2 %, 2013 ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық саласына
бағытталған: 2011 жылы – 29,8%, 2012 жылы – 11,9 %, 2013 жылы 19,7%.
Соңғы жылдары ауыл ... ... ... және ... ... ... ... 2011 жылы – 1,3%, 2012 жылы – 0,7 %, 2013 жылы ... и ... ... жылы 477,8 млн. ... ... ... бюджеттің 2,9 пайызы. Отын-энергетикалық
комплексті ... ... ... Түркістан қаласының 2012-2014
жылдарға арналған бюджеттер ... ... ... ... 41,2  %-ға ... ... бұл жағдайдың
себебі ретінде трансферттерден түсетін түсімдердің 8171,47 млн.теңгеге
немесе 43,8 % -ға ... ... ... ... ... ... көлемі тұрақты
мөлшерде қарастырылған, ал мақсатты трансферттердің мөлшері 2013 ... ... ... ... ... ең ... үлес ... (63,3 %)
әлеуметтік блоктың еншісіне ... одан ... ... орынды
(29,8%) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық иеленеді;
-әлеуметтiк салаға ... ең ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТЕРДІ ҚАРЖЫЛАНДЫРУДЫ БАСҚАРУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ОНЫ ... ... ... ... басқару саясатын жетілдіру жолдары
2011-2015 жылдарға арналған макроэкономикалық көрсеткіштер ... орай ... 2011 ... ... республикалық бюджеттің
өлшемдерін нақтылаған болатын. Үкімет ұсынған жоба бойынша ... ... 4249,3 ... ... ... ... қолданыстағы бюджетпен (4041,4
млрд. теңге) салыстырғанда 207,9 млрд. теңге өсіммен айқындалды. Бұл ... ... ... даму ... 74,7 млрд. теңгеге
артуы, Кеден одағы шеңберінде импорттық кедендік баждарды есепке ... оң әсер етуі және ... ... ... ... 85,5 млрд.
теңгеге өсуі, минералдық шикізатқа әлемдік бағаның 33,8 млрд. ... ... құн ... ... ... 15,8 млрд. теңгеге
төмендеуі және орталық мемлекеттік органдар тартатын гранттарды 0,6 ... ... ... ... қатар 2010 жылғы қаражаттардың түсіміне орай есеп ... ... ... 2,5 ... ... ... да орын ... жаңа болжамына қосымша ретінде 2010 жылдың ... 82,9 ... ... сомада бюджет қаражатының бос қалдықтары тартылды.
Бұл ретте 2010 жылға арналған ... ... ... Жол ... 2020» бағдарламасын іске асыруда кадрларды даярлауға көзделген 10,9 млрд.
теңге мөлшердегі қаражат ... ... іске ... 2020 ... ... ... ... ету жаңа бағдарламасына қайта бөлінді.
Нәтижесінде, бекітілген бюджет «4643,8 млрд.теңгемен» салыстырғанда ... ... ... 2011 ... ... ... бюджеттің
шығыстары 4945,1 млрд. теңге сомада ... ... ... ... ... ... бюджет жобасына
«Болашақтың іргесін бірге ... атты ... ... ... жүзеге
асыруға бағытталған мемлекеттік бюджеттік және инвестициялық ... ... ... ... ... ... бюджеттік
инвестициялар қаржысы мына бағыттарға қамтылғанын айта кету ... ... ... 2020», ... жол картасы
– 2020», Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бағдарламасы және
энергетикалық, көлік және газ инфроқұрылымдарын қамтамасыз етуді, арнайы
экономикалық аймақ ... қоса ... оны іске ... ... ... салалық бағдарламалар қаржыландырылмақшы. Агроөнеркәсіп кешенін қолдау
жөніндегі ... ... ... ... аударылған[32].
Әлеуметтік саланы жаңғырту. Бірінші ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы және
Қазақстан Республикасы білімді дамыту, «Балапан» және ... ... ... ... ... ... ... (балабақшалар, мектеп-тер, ауруханалар,
емханалар), Назарбаев зияткерлік мектеп ... ... ... ... колледждерін, кадрларды дайындау және қайта даярлау
бойынша ... ... одан әрі ... сондай-ақ Назарбаев
университетін салу жалғасын табады.
Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасын іске ... ... ... ... дайындау және қайта даярлау, ауылда шағын кредит
беруді дамыту және ... ... ... ... бар ... экономикалық өсу орталықтарына көшіру жөніндегі іс шараларды
қаржыландыруға бағытталады.
Халықтың тіршілік жағдайларын жақсарту. Осы ... ... ... ... ... ... ... коммуналдық
шаруашылығын жаңғырту, 2010-2014 жылдарға ... ... ... ... ... «Ақ бұлақ» бағдарламаларын іске асыру, өңірлерді дамыту
қарастырылған.
Өсу нүктелерін қалыптастыру (Астана мен Алматы ... және ... ... ... ... ... 2030 жылға дейін тұрақты
дамытудың стратегиялық жоспарын Алматы қаласын дамыту бағдарламасын, Астана
қаласына іргелес жатқан елді мекендерді ... ... ... ... ... кешенді жоспарын іске асыру шеңберінде
инфрақұрылым-дарды, әлеуметтік саланы ... ТКШ ... ... ... ... арттыруға бағытталған жобаларды іске
асыру жоспарланған.
Мемлекеттік қызмет сапасын және мемлекеттік ... іске ... Осы ... ... ... көрсету орталықтарын, қорғану
қабілетін, ұлттық қауіпсіздік, құқықтық тәртіп ... және ... ... ала ... және жою ... ... ... іске асыруға бағытталған іс-шараларды қаржыландыру көзделген. Әр
бағыт бойынша тиісті мемлекеттік және салалық ... ... ... ... пен ... ... іске асыруды
қамту көзделген. Сонымен қатар, 2012-2014 ... ... ... ... ... ... ... қосылады, олар:
- бюджеттік инвестициялық ... ... ... ... ... басымдықтарына сәйкестігін;
- белгіленген тәртіпте бекітілген бюджеттік инвести-циялық жобалардың
техникалық-экономикалық негіздеме-сінің, сондай-ақ ... ... және өзге ... ... ... заңнаманың талаптарына сәйкес бюджеттік инвестициялардың
қаржы-экономикалық негіздемесінің және ол бойынша оң қорытындысының болуын
негізге ала отырып ... ... ... ... ... бюджет жобасында сомасы 2642,5
млрд. теңге, оның ішінде 2012 жылы сомасы ... ... даму ... ... көзделеген.
Жергілікті бюджет қаражатын жұмсаудың басым бағыттарына білім беру,
денсаулық ... ... ... ету, ... ... қорғау іс-
шаралары, тұрғын үй құрылысы, әлеуметтік қамтамасыз ету ... және ... ... жобалары кіреді. Басым емес бағыттарына ... млн. ... ... ... ... ... жобаларына
арналған шығындарының жалпы сомасының 19,3% құрайтын жолдар, мемлекеттік
органдар объктілерін салу және өзге де ... ... ... ... ... саясатының жаңа нарық жағдайындағы
жетілдіру жолдарына мыналарды жатқызуға ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету арқылы оның тиімділігін
әрі оған деген сенімді нығайту;
- қаржы жүйесінің тиімді жұмыс істеуінің негізінде мемлекеттің ... және ... ... қол жеткізу;
- әкімшілік аумақтық құрылыстардың қаржылық құзыретін күшейту арқылы
олардың қажетті ... ... ... дербестіктерін
нығайту;
- мемлекеттік қаржыларды мемлекет саясатының ... ... оның ... ... маңыздылығы аса зор
бағдарламаларды қаржыландыруды қамтамасыз ету;
- тұрғылықты ... ... ... деңгейде қалыптастыруға,
сондай-ақ корпоративтік шаруашылық әрі жеке ... ... ... инвестициялық және нормативтік ... ... ат ... арқылы әлеуметтік шиеліністерді төмендетуге;
- мемлекеттік қаржылық (бюджеттік) реттеу және Қазақстан Ұлттық банктің
тиісті қызметі негізінде баға тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... мен ... ұйымдардың қаржылық тұрақтылығын әрі оларға
деген сенімді арттыруға қамтамасыз ету үшін;
- қаржылық ұрлық-қарлықтарды және ... ... ... актілерді және қаржылық құқықтық тәртіпті қорғау органдарының
қызметін жетілдіру ... ... ... ... ... жүргізуді жетілдіру үшін
қоғам дамуында міндеттемелерге сәйкес экономикалық заңдардың ықпалын есепке
ала отырып, қаржыны ... ... ... және ... керек. Осыған
қарай қоғам дамуындағы әр кезеңдегі қаржы саясатының өз ерекшелігі бар,
олар ... ... ... ... және ... есепке ала отырып, тапсырмаларды шешеді [33].
Қаржы саясаты мемлекеттің қорлары арқылы және ... ... ... жүргізілетін іс-әрекеттер жиынтығын қамтиды. Қаржы саясаты
екі бағыттан тұрады – ... ... және ... ... ... ... құрылымына келесідей түрлерін сипаттауға болады: салық
саясаты, ... ... ... ... саясаты.
Нарықтық экономика жағдайында қаржы саясаты ұзақ мерзімді ... ... ... реттеушінің негізделген жүйесіне сүйену
керек. Мұндай қаржы ... ... ... ... ... ішкі ... ... бөлуді және алуды, сонымен бірге мемлекеттің
ақшалай ресурсының орталықтандырылған қорларын ... ... ... орта мерзімді кезеңде мемлекеттік
саясаттың әзірленген шараларын ... іске ... және ... ... ... етуге бағытталған. Экономиканың одан әрі өсуі
үшін жағдайлар салық және бюджет саясаты ... ... ... ... саясаты шеңберінде 2012-2014 жылдары салықтардың кірістерді
қайта бөлу ... ... әділ ... ... әлеуметтік маңызды,
ынталандырушы және фискалдық функциялары нығайтылмақшы. Осыған ... ... ... орта ... кезеңде мыналарға бағытталады: ЕЭК
шеңберінде Қазақстанда неғұрлым қолайлы ... ... ... ... бұл капитал қозғалысына шектеу болмаған кезде
экономиканың одан әрі өсуі үшін ... ... ... ... ... ... ... қорларды, энергиямен жабдықтауды, ҒЗТКЖ-ны жаңартуды
ынталандыру өндіріс тиімділігін арттыру және негізгі ... ... үшін ... ... ... серпін береді. Бүгінде Қазақстан
Республикасы азаматтарының және тұруға ықтиярхаты бар тұлғалардың табыстары
мен мүліктерін жаппай декларациялауға көшу қарастырылған. Сондай-ақ ... ... ... ... ... даму мен тәуекелдердің межеленген үрдістерін
ескере отырып, сондай-ақ экономиканың «қызып кетуін» ... ... ... ... ... ... ... сүйене отырып
жасалды. Бұл экономикадағы белсенділік ... ... ... ... номиналдық өсуінен аспайтын деңгейде тежейді, ал
экономикалық құлдырау кезеңінде ішкі ... ... үшін ... ... пен ... қордың теңгерімділігін қамтамасыз ету мақсатында
бюджет саясаты келешекте 2020 ... ... ... ... тиіс ... ... және ... қор қаражатын кейіннен тек бюджетті
дамытуды ... ғана көше ... ... ... ... қысқартуға бағытталады. Үкіметтің қарыз алу
саясаты Ұлттық қор ... ... және ... ... ... сәйкес онымен Ұлттық ... ... ... жол бермеуге сүйене келе жүргізіледі. Атап ... ... ... ... ... көрсетуге арналған жыл сайынғы
шығыстар орта ... он ... ... ... Ұлттық қордың 4,5%
деңгейіндегі жыл ... ... ... ... аспауы тиіс;
екіншіден, үкіметтік борышқа қызмет көрсетуге және өтеуге арналған ... ... ... ішінде Ұлттық қордан берілетін трансферттерді қоса алғанда,
бюджетке түсетін ... ... ... ... ... болашақ ұрпақ үшін жинақты ұлғайтуға, әлемдік тауар
нарықтарындағы қолайлы ... ... ... ... ... ... және ... даму жағдайлары нашарлаған жағдайда
экономиканы қолдау үшін әлеует құруға мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ... ... ... ... ... ... Шығыстар
саясатында бюджет қаражатының бекітілген көлемін ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу қажеттігіне сүйене отырып, бюджетті ... ... ... ... ... тиімділігі мен нәтижелілігін
арттыруға ... Осы ... ... пен ... негізделген бюджетті қалыптастыру және атқару ... ... ... ... мен облыстардың, республикалық
маңызы бар қаланың, ... ... ... органдарының
қызметтерінің тиімділігін жыл сайын бағалау жүйесі жұмыс істейтін болады,
бұл жетекшілік ... ... ... ... мақсаттар мен міндеттерге
қол жеткізу, тікелей, түпкілікті нәтиже көрсеткіштеріне және тиімділік
көрсеткіштеріне қол жеткізу ... ... ... ... Әлемдік
және қазақстандық экономикаларда жағдай өзгерген кезде бюджет саясатын,
оның ішінде бюджет параметрлерін түзету ... ... және ... ... ... [34].
Ал, бюджетаралық қатынастар саясатының негізгі мақсаты орта мерзімді
кезеңде мемлекеттік басқару деңгейлерінің барлығына ... ... ... және оларға бекітілген мемлекеттік қызмет көрсетулерді
толыққанды ұсынуды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ету ... ... Бюджетаралық қатынастарды одан әрі дамыту
мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 ... 2 ... ... бекітілген Жалпы сипаттағы трансферттерді ... ... ... ... ... 2011-2013 жылдарға арналған жалпы
сипаттағы трансферттер көлемі бойынша Заң әзірленді.
2011 жылғы 17 сәуірдегі Үкіметтің ... ... ... ... ... елдің тұрғындарына бекітілген сапалық бюджеттік
қызмет көрсетулердің кепілдік жиынтығын жеткілікті ... ... ... және аумақтарда экономикалық өсуді ... ... ... жаңа ... ... ... алға ... Бюджет саясатында – тиімсіз шығындарды бір
мезгілде қысқарта отырып, ресурстарды перспективалы, тез өсіп келе ... ... ... Осы міндеттерді шешу үшін өңірлердің
экономикасына ретроспективалы және ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнесті
қолдау мақсатымен түрлі салықтық жеңілдіктерді қарастырған. Соның ... ... ... ... 30-дан 15 пайызға, қосымша құн
салығын 12 ... ... ... көзделіп отыр. Салық жүктемесін ... бұл ... ... ... ... жандануына және
жоғары технологиялы ... ... ... ... Ал ... ... ... жеңілдіктер бұдан да зор, мұнда өнім
шығаратын заңды тұлғалар үшін жалпы ... ... 70 ... ... ... ... ... түсімін де азайтып жібермей ме деген
алаңдаушылық орынды. Бірақ жаңа ... ... ... ... ... ... ... арттырудың арқасында салық
мөлшерінің кемуінен жетіспеген түсім ұлғайған өндіріс көлемінен ... ... ... Оның ... үш ... ... ... экономика
тұрақтылығының негізгі көрсеткіші болып, жаңа отандық және ... ... жол ... деп күтілуде. Осы саясаттың негізінде
2009-2011 жылдары ІЖӨ 5-7 пайызға артып, оның 2011 жылғы ... 200 ... ... ... жан ... ... 12 мың АҚШ ... жетеді деп
межелеп отырмыз. Ал ең төменгі жалақы мен ... ... ... ... ... жетпек. Жалпы айтқанда, мұнай бағасының бір баррелі межеленген
50 АҚШ долларынан ... ... ... зиян ... ... ... дағдарысының бізге тиетін салдарына қарсы дер ... ... ... заң ... Ең ... – онда Қаржы нарығын бақылау
агенттігінің банктерді және басқа да ... ... ... ... ... банктердің қаржылық жағдайы нашарлай
бастаса, ал банк басқармасының өзі бұл жағдайды ... ... ... ... оның 30 ... дейінгі акцияларын сатып алу ... ... ... алады. Мәселен, банктен немесе ипотекалық компаниядан
несие алған жағдайда келісім-шарттағы өсім пайызын нақты ... ... ... ... Енді бұл ... ... ... нақты пайызды 3
жыл ішінде біржақты ауыстыруына рұқсат етілмейді. Сондай-ақ осы заңға кері
күш ... де ... яғни бұл ... ... ... ... Тағы бір маңызды ерекшелік, заңға сәйкес салымдар кепілдігі 700
мыңнан 5 млн. ... ... Енді ... ... ... ... ... жоғалтып алмайтынына заңды кепілдік бар. Бұл халықтың
банктерге деген сенімін ... ... ... ... ... басқа
елдерінде бұл көрсеткіш біздікінен төмен. Мәселен, Ресейде ол 3,5 млн.
теңге, Украинада 1 млн. ... ... ... ... міндеттерін шешу бұл Қазақстанның
әлеуметтік және экономикалық жетілдіруді ... ... ... ... ... ... үшін ... тиімді қолдану орташа мерзімдік қаржы саясатының негізгі мақсаты
болып табылады. Орташа мерзімде бұл мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... бюджеттік заңнаманы жүйеге келтіру;
- бюджеттік жоспарлауды жетілдіру;
- мемлекеттік шығыстардың тиімділігін және нәтижелігін арттыру;
- өткізілетін әлеуметтік реформаларды, ... ... ... ауыл ... және ... ... қаржымен қамтамасыз ету;
- бюджеттік жоспарлаудың болашақ рөлін арттыру;
- көлеңкелі экономиканың үлесін азайту;
- бюджетаралық ... ... мен ... ... ... ... ... қолайлы параметрлерін анықтау.
Орташа мерзімдік қазына саясатының міндеттерін іске ... ... ... ... ... ... ... басым бағыттарын анықтау және бюджет ақшасын ... ... ... аймақтың әл-ауқатын нығайтуға бағытталған,
маңызды аймақтық бағдарламаларды мемлекеттің тиімді түрде ... ... ... салу ... ... және салықтық басқаруды жақсарту;
- бюджет үрдісінің барлық кезеңінде бюджеттік бағдарламалау ... ... ... ... ... ... нәтижелігін және тиімділігін
арттыру;
- дамуға арналып ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында инвестициялық жобалардың дайындық үрдісін
ретке келтіру, қарау, іріктеу;
- бюджетаралық қатынастарды жетілдіру, бюджет ... ... ... ... және шығыс өкілеттіктерінің нақты шектеулерін белгілеу.
3.2 Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... 1 қаңтарынан бастап бюджет процесінің барлық кезеңдерін
қамтитын нәтижеге негізделген бюджеттеу негізі салынған ҚР-ның жаңа ... ... Егер ескі ... ... «бюджеттік процесс» ұғымына
жоспарлау, қарау, бекіту, ... ... ... қаржылық бақылау
процедураларын қосатын болса, онда жаңа кодексте ... ... және ... есеп және есеп ... ... ... және нәтижені бағалаудан тұрады. Бұл кезде нәтижеге негізделген
бюджетте стратегиялық мақсаттар мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл
сәйкес бюджеттік бағдарламалар арқылы ресурстарды жұмылдыру арқылы жүзеге
асырылады.
Нәтижеге ... ... мәні ... орта ... бағдарламалар
шеңберінде бюджет құралдары әкімшіліктері мен ... ... ... ... мен ... арттыру жолымен
бюджет процесінің мәнін бюджет ресурстарын ... ... ... ... ... мына сатылардан тұрады:
- жылдық бюджет;
- шығындарды қаржыландыру;
- жоспарға сәйкес мақсатты пайдалану;
- өткен шығындарды индексациялау.
Ал жаңа ... ... ... нәтижені басқару келесі шараларды
қамтиды:
- үш жылдық бюджет;
- әрекет етуші және ... ... ... ... – нәтижеге бағдарлану;
- өкілеттілікті кеңейту.
«Ресурстарды басқару» концепциясының шеңберінде бюджет ... ... ... ... ... ... ... оларды
жіктеп бөлу жолымен қалыптасады. Бұл кезде бюджеттік шығындардың күтілетін
нәтижелері негізделмейді, ал ... ... ең ... ... ... ... ... алып келеді.
«Шығындарды басқару» концепциясы шеңберінде бюджет мақсат ... ... ... ... ... ... қызметімен нақты байланысқан, оларды ... ... ... бағдарлама шеңберінде соңғы нәтижелерді негіздеуге
бөлінеді.
Бүгінгі күні ... ... ... көптеген дамыған елдерде, оның
ішінде АҚШ-та, Европа мен ТМД ... ... ... әдістемесі
жоқ, өйткені ол әр елдегі бюджеттік жүйенің ... ... ... ... ... ... талдау нәтижеге
негізделген бюджеттің негізгі белгілерін бөліп көрсетуге ... ... ... негізделген бюджетті қолданудың міндетті шарты – ... пен ... ... ... үшін орта ... перспектива
болып табылады;
- бюджеттік көрсеткіштерді есептеу үшін негіз тек ғана бірнеше ... ... ... ... ... ... орта ... экономика-ның дамуын макроэкономикалық бағалау атқарады;
- бюджет құралдарын бөлушілермен шығындардың негізделуі нормативтік және
баланстық тәсілдерде қолданылатындай ... ... ... ... ... ... бағдарламаның нәтижелігін, оның ішінде шығындардың
тиімділігін талдауға негізделеді;
- бағдарламаны жүзеге асыру барысында қол ... ... ... жауапкершілік бар;
- шығындар оларды орындау индикаторын бекітумен бағдарлама шеңберінде
қалыптасады[38].
Демек, нәтижеге негізделген бюджет немесе мақсатты-бағдарламалық тәсіл ... ... ... ... ... қысқа және орта мерзімді
перспективада бюджет ... ... және ... тәсілі. Ол
жүргізілген шығындардың нәтижелігі мен тиімділігін бағалау үшін ... ... ... ... нәтижеге бағдарланған
бюджеттік бағдарламаларды жасау мен ... ... ... Бұл ... ... ... ... міндетін елде қалыптасқан әдістемені
есепке ала, әлемдік тәжірибені қолдана отырып шешкен, ... ... ... үшін ұзақ ... ... ... ... дамыту мақсатында ... ... ... үшін ... және ғылыми-тәжірибелік негіз құрған
жөн.
Бюджет аралық қатынастарды реттетудің қалыптасқан механизмі әр ... ... ... ... ағындарының ұлғаюына алып келеді,
аймақтарда немқұрайлылықты күшейтеді және жергілікті бюджеттердің табыс
базасын дербес ... ... ... ... ... ... табыстарының шектен тыс орталықтандырылуы, аймақтар ... ... ... ... ... ... қатысу
деңгейінің артуы жүреді. Мысалы, бүгінгі күні республикалық бюджетте елдің
барлық ... 70 ... ... ... ... ... ... Бұл кезде егер қазіргі уақытта ... ... ... ... жөнінде мәселе негізінен шешілген ... онда әр ... ... ... ... ... бағалау критерийі жөніндегі мәселе әлі шешімін таппаған. Қазіргі
уақытқа дейін минимальды мемлекеттік әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік стандарттар негізінде бюджет
қажеттіліктерін есептеу бағалаудың жоғарғы дәлдігімен ерекшеленетіндігін
көрсетіп отыр. Үкіметпен жасалған ... ... ... аталған
мәселені шешпейді және трансферттерді бөлудің ... ... ... ... ескі ... ... жылдан Қазақстан үш жылдық ... ... ... бұл
мемлекеттік шығындар мен экономиканы қатаң реттеудің құралы және тұрақтылық
саясатының жалғасы ... ... Бұл ... ... бюджет жыл
сайынғы өзгеріс процедурасымен өзгермелі режимде құрылды және қабылданды.
Бұл тәсіл жыл ... ... ірі ... ... ... ... шығындарды жоспарлау әрекет ... және ... ... ... тиіс ... ... Яғни, үш жылдық
жоспарлаудың ... ... ... ... бұрын ... ... Үш ... цикл ... ... ... ... көлемі мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
нормативті-құқықтық ... ... ... қабылданатын
міндеттемелерді қаржыландыруға бағытталады.
Мемлекеттік жоспарлаудың жаңа жүйесі төмендегілерге бағытталды:
-қазақстандағы стратегиялық, экономикалық және бюджеттік жоспарлаудың
тиімді ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары
мен міндеттеріне қол жеткізуге, нақты нәтижелер алуға бағдарлау;
-бюджет процесін бюджет ... ... және ... ... ... ... ... тиімді басқаруға бағдарлай
отырып, қысқа мерзімді бюджеттік жоспарлаудан орта ... ... ... ... ... сапасын талдауға бағытталған мемлекеттік
органдар қызметінің тиімділігін кешенді ... ... ... ... ... мен бюджеттеудің жаңа жүйесі
«нәтижені басқарудың» барлық элементтерін ендіру мен ... ... ... ете ... стратегиялық жоспарлау, орта мерзімді
бюджеттік жоспарлау, бюджеттің ... ... ... ... ... т.б. Осыған байланысты ҚР-ның Үкіметі 2008 жылы өзінің
Жарлығымен (№544, 6 маусым) нәтижеге ... ... ... бойынша
шаралар жоспарын бекітті. Жоспарға сәйкес ауқымды ... ... ... қарастырылады:
1) мемлекеттік жоспарлау жүйесін жетілдіру;
2) бюджеттік жоспарлауды енгізу;
3) стратегиялық жоспарлауды мемлекеттік органдар қызметінің операциялық
деңгейіне өткізу ... ... ... ... ... есеп және ... есеп беруін
жетілдіру;
5) мемлекетік органдар қызметін бақылау, аудит және бағалау, мониторинг
жүйесін ендіру;
6) нәтижеге бағдарланған ... ... ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік
жоспарлаудың жаңа ... ... ... ... ... ... күтілетін стратегиялық мақсаттар мен тактикалық
міндеттерді қояды. Бұл сәйкес бюджеттік бағдарламалар арқылы ресурстарды
жұмылдыру ... ... ... Бұдан басқа негізгісі қойылған
мақсатқа қол ... ... ... ... мен ... ... тікелей және соңғы нәтижелерін анықтау болып
табылады[39].
Шығындарды ... мен ... жаңа ... ... алынған. АҚШ, Ұлыбритания, Австралия, Жаңа ... ... ... ... ... ... ... табысты қолданып отыр. АҚШ соңғы 50 жылдың ... ... ... әр түрлі концепциясын қолданды және осы ... ... ... ... жылға дейін бюджеттік жоспарлау шекарасын кеңейту ... ... ... үшін ... ... ... болатын бюрократиялық
келісімдер көлемін төмендетеді. Бұл жерде нәтижеге негізделген ... ... ... ... ... ... ... көңіл
аудартады. Аталған жұмыстың ... ... ... ... жылдарға
арналған Ресей Федерациясындағы бюджеттік процесті реформалау Концепциясын
мақұлдаған кезде 2004 жылы қаланады. Бұл кезде ... ... ... ... жаңа процедурасы шеңберінде ресейлік бюджеттік тәжірибе
үшін жаңа төрт құрал қолданылды:
- бюджеттік жоспарлаудың федеральды субъектілері қызметінің ... мен ... ... ... ... ... бағдарламалар;
- перспективті қаржылық жоспар;
- Ресей Федерациясының шығындық міндеттемелерінің тізімі.
Қарастырылатын жүйеде әрбір құралдың өз рөлі бар. Баяндама ... ... ... ... ... анықталады. Бюджеттік
мақсатты бағдарламалар жұмыс тактикасын нақтылауға көмектеседі. Баяндамалар
мен бағдарламалардың арқасында нәтижеге негізделген ... ... ... макро және микродеңгейде нәтижелер мен шығындардың өзара байланысы
құрылады. Орта мерзімді ... ... ... ... ... ... ... үшін қаржылық негіздеуді
қамтамасыз ететін бюджеттік шығындар көлемі мен құрылымын жоспарлау ... ... ... ... ... ... құрылады. Өз
кезегінде бюджеттік шығындарды орта мерзімдік жоспарлау мемлекетпен
қабылданған ... ... ... ... Федерациясының шығындық
міндеттемелерінің тізімін құру шеңберінде қатаң жүзеге асырылады.
Федералды деңгейде жасалған ... ... ... ... ... ... 2004 жылдан бастап бюджеттік жоспарлау
субъектілері қызметтің негізі ... мен ... ... баяндамалар
жасайды; 2005 жылдан ведомостволық мақсатты ... ... ... негізгі бағыттары мен нәтижелері жөнінде жинақ
баяндама дайындалады. Бұдан басқа 2005 жылдан ... ... ... ... міндеттемелер тізімін жүйелі құру ... ... ... ... ... саласында реформалауды жүзеге асырудың
халықаралық ... ... мен ... ... әр түрлі
фазаларында жасалатын және үкімет, министрлік, басқа да әкімшіліктер мен
бюджет ... ... ... сапасын анықтауға мүмкіндік беретін
құжаттардың әр түрлі типі ... ... ... ... ... ... ... уақытта жаңа бюджет кодексінің жобасы жасалып,
қабылданды, онда ... ... ... ... ... ... салынды. ҚР-ның жаңа бюджет кодексі бюджеттік процесте
келесі құжаттардың пайдаланылуын қарастырады:
1) ... мен ... ... ... мен
бюджеттік параметрлерінің болжамы;
2) республикалық бюджет туралы заң, ... ... ... ... ... ... ... жоспары;
4) операциялық жоспар.
Бұл құжаттар бұрын Қазақстанда жасалмаған, нәтижеге ... ... ... ... және жаңа болып ... ... ... дамуы мен бюджеттік параметрлерін
болжау мемлекеттік басқарудың орталық деңгейінде ... және бес ... ... ... ... тенденциясы мен
басымдықтарын, әлеуметтік параметрлерді, ... ... 3 ... ... ... ... тұрады. Ал жергілікті
деңгейде – сәйкесінше аймақтың ... ... мен ... даму ... ... ... ... республиканың не-месе аймақтың салық-
бюджет саясатының негізгі бағыттарынан, мемлекетік бюджет, Ұлттық қор, ... ... ... ... бюджеттік бағдарлама бойынша
болжанатын шығындар көлемінен тұрады. Жоспарлы мерзімнің екінші және ... ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік-экономикалық даму болжамының өзгерістерін, бюджеттік мониторинг,
басқа да ішкі және сыртқы факторларды есепке ала отырып, ... ... ... ... болжамын жасағанда нақтылануы мүмкін.
Мемлекеттік жоспарлаудың жаңа моделінің негізгі элементтерінің ... ... және ... бағдарланған бюджеттеу принциптері бойынша
жасалынған мемлекеттік органның стратегиялық жоспары министрліктің мақсаты
мен ... ... ... ... ... ғана ... ... деңгейде бюджеттің орындалуын нақтылауы тиіс. ... ...... ... ... ... нәтиже –
сапалы қызмет көрсетуге бағдарлайды. ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді
стандарттау қажеттілігін көрсетеді, сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді
тіркеу, ... ... ... ... бюджеттік
бағдарламалар құны туралы пункттер бар.
Миссия, стратегиялық бағыттары мен өз дамуының ... ... ... қол ... ... ... ... жасай
отырып, мемлекеттік орган өз қызметін 1 жылға оперативтік жоспарлауға
өтеді. ... ... ... ... қаржылық жоспарға ауысады, жоспардың
қаржылық сипаттамаларын суреттейтін бюджеттер жүйесі жасалады ... ... ... толық жүйесі құрылады.
Жаңа құжат болып сондай-ақ меморандум табылады, ол мемлекеттік ... ... ... ... ... бюджетте қарастырылған
бюджеттік құралдар шегінде мемлекеттік орган қызметінің тікелей және соңғы
нәтижелеріне қол ... ... ... ... ... ... стратегиялық жоспарды бекіткеннен кейін екі ... ... ... Ол ... қаржылық жылға бекітіледі және жарияланады.
Мемлекеттік орган қызметінің нәтижелерін талдау көрсеткіштердің белгілі
бір жүйесіне негізделген ... ... ... ... арқылы
жүргізілетін болады, бұл ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық мақсатқа қол жеткізу
деңгейін бағалауға мүмкіндік береді. Нәтижеге бағдарланған ... тек қана ... қол ... ... маңызды емес, сондай-ақ
әсіресе қатаң ресурстық шектеулер жағдайында қаржыландыру ... ... Бұл ... ... мемлекеттік басқару органдарының
күнделікті қазметінің элементі болады. Бұл ... ... ... ... мәліметтерін талдау мемлекеттік органдарға бюджеттік
құралдардың тиімсіз жұмсалмауына мүмкіндік береді.
Мониторинг жүйесін енгізу арқасында ... ... ... ... ... министрліктерге өткізу мүмкіндігіне және мемлекеттік саясат
мәселелері мен бюджеттік шығындардың тиімділігін талдауға көп көңіл ... ... ... үшін ... бағдарланған бюджеттердің
артықшылығы бақылаушы органдардың олардың ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік қызметтерді орындауда
еркіндік беруден тұрады. ... ... әр ... ... қажетті
нәтижелер бойынша басқару мен бюджеттерді қамтамасыз ететін құралдардың
стандартты жиынының құрамдас ... бірі ... ... ... ... ... ... мониторингі тек қана қол жеткен табысты
бағалау емес, сондай-ақ қажетті шешімді ... мен ... ... ... ... ... жағдайда түзету енгізу үшін қажет.
Мониторинг мынадай мақсаттар үшін ... ... жылы ... ... ... жоспарды орындау
жөнінде басшылықты ақпараттандыру;
- басқару ... ... үшін ... ... ... ... ... жоспарды жүзеге асыру бойынша бюджеттік ... ... ... ... органдарының қызметінің тиімділігін жоғарылату.
Операциялық жоспар мониторингті ағымдық жылы жоспарланған көрсеткіштерге
қол жеткізу деңгейін бағалау, жоспардың ... ... ... ... ... шаралар қабылдау, сондай-ақ сәйкес түзетулер ... ... ... операциялық жоспар мониторингті стратегиялық жоспардың
өзектілігін қолдау және ... ... ... ету ... ... жоспарын жүзеге асыруды бағалау мен бақылауды
ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Мониторинг бекітілген ... ... ... ... ... нәтижелерге сәйкес мемлекеттік орган қызметін жүзеге асырудың
маңызды көрсеткіштерін есепке алу мен ... ... ... жоспарды нақтымен салыстырғанда іс-әрекет дұрыс орындалып жатыр
ма? деген сұраққа жауап ... және ... ... ... ... мәселені анықтай отырып, жоспарланатын және нақты көрсеткіштер
арасындағы айырманы белгілейді. ... ... ... ... ... және ... ... экономикалық
тиімділігі мен нәтижелілігі жөнінде ... ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып, жүзеге асырылады:
- жинақталатын мәліметтер мен мемлекеттік органның құзырындағы басқару
шешімдері арасындағы ... ... ... ... мемлекеттік орган қызметінің күтілетін нәтижелерін анықтау;
- ... аз ... ... және ... ... ... үйлесімі;
Осылайша, нәтижеге бағдарланған бюджеттеу бойынша мемлекеттік реформаның
табысты жүзеге ... ... ... ... ... қол ... ететін ішкі мониторингті ендіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыруды
көздейді. ... ... ... ... шарты оның мынадай
компоненттерін сапалы өңдеу болып табылады:
- мемлекеттік органның мақсатын нақты қою және түсіну;
- ... ... ... ... ... нәтижелерін, сондай-ақ
ұзақ мерзімді стратегиялық ... мен ... ... таңдау;
- мониторнг шығындарының ұтымды деңгейі, алынған ақпараттың сенімділігін
сақтау жағдайында бюджеттік бағдарлама шеңберінде есеп және есептілік;
- сыртқы ... ... мен ... ... шығындарға қатысты
шешімдер қабылдау;
- мониторинг нәтижелерінің ... ... ... қабылдау
процесін ұйымдастыру.
Осының барлығы бюджеттік құралдардың ... ... ... ... ... ... ... процедурасының маңызын
айқындайды. ҚР-ның жаңа Бюджет ... ... енді ... ... бағдарламалық құжаттармен белгіленген елдің, аймақтың даму мақсатына
қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... қалыптасады және «шығынды басқарудан» «нәтижені
басқаруға» өтудің, көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын ... ... ... ... органның стратегиялық жоспары бюджеттік шығындармен өзара
байланыста, ең ... ... ... ... ... қызмет
сферасындағы мәселелерді шешуде мемлекеттік органдар жұмысының бағытын
көрсетеді. Стратегиялық ... ... ... ... мен ... ... ... шешімі экономиканың, жекелеген саланың
прогрессивті дамуына немесе мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын арттыруға
ықпал ететін ... ... ... бөлінуі тиіс [41].
Бюджеттік процесті реформалаудың негізгі ...... ... мен ... ... ... басымдықтарына сәйкес оларды
пайдаланудың нақты және жоспарланған нәтижелері арасында тікелей ... ... ... ... жоспарлаудың бағдарламалық-мақсатты
тәсілдеріне өту. Сметалық жоспарлаудан ерекшелігі бағдарламалық-мақсатты
бюджеттік жоспарлау бюджет ресурстарын ... ... және ... пен ... қол ... ... және бірмезгілде мониторинг
жүргізумен бюджеттік құрал ... ... ... ... қол ... бағыттау қажеттігінен, сондай-ақ қаржылық
менеджмент пен бюджеттік жоспарлаудың сапасын ... ету ... ... Бюджеттік жоспарлаудың мақсатты бағдарламалық тәсілдерінің
сапасын арттыру мен қолдану сферасын ... мына ... ... асыру
көзделеді:
- жыл сайын бюджеттік жоспарлау субъектілерімен өз ... ... мен ... ... ... ұсыну;
- мақсатты бағдарламаларды жасау мен жүзеге асыру әдістемесін жетілдіру;
- бюджеттік ... ... ... пайдалану;
- бюджеттік бағдарламаны қабылдауға ұсынылатын және әрекет етуші
бағдарламаларды бағалау нәтижелері ... ... ... ... ... бөлігін бөлу;
- бюджетті орындау процесінде бюджеттік ... ... ... ... мен бюджет процесін ұйымдастыру мемлекеттік қаржыны
басқарудың тиімділігін арттырудың мүмкіндіктері мен ... ... ... Сондықтан бюджет процесін келесі бағыттар бойынша жүзеге
асыру ұсынылады:
- бюджеттік жіктелім мен бюджеттік есепті реформалау;
- орта ... ... ... ... бюджеттік жоспарлаудың бағдарламалық мақсатты тәсілдерін қолдану
сферасын кеңейту және жетілдіру;
- бюджетті құру және ... ... ... ... процесін соңғы нәтижелерге қол жеткізуге бағдарлаудың қажетті
шарты бюджеттік жіктелім мен ... ... ... асырылатын
реформалардың мақсаты мен міндеттеріне сәйкес құрылымын және мазмұнын
келтіру болып ... ... ... мен ... есеп ... ... кезеңдерінде өткен кезеңдегі ... ... ... ... ... ... есеп беруді құрғанға дейін
қаржылық жыл ішінде оның орындалуы мен ... ... ... ... ақпараттың қажетті көлемін қамтамасыз ететін және бюджеттік құрал
әкімшіліктері мен ... ... ... ... ... және ... құрал болуы тиіс.
Бюджеттік жүйе шеңберінде шығындардың ... ... ... ... ... процесті реформалаудан басқа бюджеттік секторды
реформалауды, мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... өту, ... ... орындалу процедурасын жетілдіруді қосады.
Бюджеттік сектор реформасының шеңберінде кемшіліктерді жоюға ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың
тиімділігін арттырудың негізгі бағыты бюджеттік қызметтер әр ... ... ... ұсынылатын механизмдерді құру
болып табылады. Осыған байланысты нарықтық ортада қызмет ... ... ... ... құру ... қарастырылуы тиіс. Мұндай
қайта құрудың мәні мемлекетті шығын және табыс ... ... ... ... ... ... босатудан тұрады. Осылайша, бюджет
процесін жетілдіру бюджет секторын қайта құрылымдау мен мемлекеттік басқару
тиімділігін ... үшін ... ... ... ... Аймақ бюджетін қаржыландыруды басқаруды жетілдіру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Оның жеке
буындарының арасындағы ... ... ... ... ұйымдастыру және
қалыптастыру принциптері бюджет құрылымы деп аталады.
Аймақ бюджеті – ... ... мен ... ... ... бюджет түрлерінің жиынтығы.
Бюджет құрылымы аймақ бюджетін құру принциптері, оның буындарының өзара
байланысының ұйымдық формалары.
Аймақ бюджеті мемлекеттің ... ... іске ... ... ... оның ... оның экономикалық саясатымен байланысты. Сонымен
бірге ... ... ... ... ... ... ... зор, бірақ
қазіргі кездегі қаржы ресурстарының бөліну тәжірбиесіндегі өзгерістерді де
ескермеген дұрыс емес. Бұл ... ... көп ... ... пен
ұсынысқа байланысты қаржы нарығы арқылы жүзеге асады. Сондықтан нарықтық
қатынастарды мемлекеттік ... ... ... ... ... ... арқылы күшейтілуі қажет.
Дүние жүзінің әртүрлі елдерінде бюджет ... ... ... ... ... ... даму деңгейіне және
нақты мемлекеттің басқа айрықша белгілеріне байланысты өзгешеліктермен
ерекшеленеді.
Бюджет құрылысында басты ... ... ... алады, ол экономикалық
қатынастарға және құқықтық нормаларға негізделген түрлі деңгейлердегі
бюджеттердің ... ... ... елдердің бюджет жүйелері өзінің
құрылымы, бюджеттердің жекелеген түрлерінің саны ... ... ... ... олардың аумақтық құрылысы мен оынң аумақтық ... ... ... ... ... ... екі буынды:
мемлекеттік бюджет және толып ... ... ... қамтиды.
Федеративті мемлекеттерде аймақ бюджеті үш буынан тұрады:
мемлекеттік бюджет немесе федералдық бюджет ... ... ... ... ... ... (АҚШ – та ... , ГФР-да
жерлердің (келландтардың), Канадада провинциялардың, Ресейде – федерация
субъектілерінің бюджеттері); ... ... ... ... бюджеті бюджет құрылысының унитарлық
типімен анықталады, өйткені Қазақстан – ... ... ... ... және ... Парламенттері бар унитарлық мемлекет.
ҚР «Аймақ бюджеті туралы» заңына сәйкес елдің аймақ бюджеті әртүрлі
деңгейдегі ... ... Ол ... ... істейтін, жиынтығында
мемлекеттік бюджетті құрайтын ... ... пен ... ... ... ... ... бюджеттердің әртүрлі деңгейлерінің өзара
байланысына негізделеді және ... ... ... ... ... тәртібімен, сондай-ақ республикалық және жергілікті бюджеттердің
атқарылуы туралы есеппен қамтамасыз етіледі.
ҚР аймақ бюджетінің құрылымы, мемлекттік аймақ ... ... ... ... ... ... нақтылығы және жариялығы
принциптеріне негізделеді.
Аймақ бюджетін құрудың барлық принциптері өзара үйлестірілген және
бірін-бірі толықтырып ... олар ... ... ... ... ... «ҚР ... басқару туралы» жергілікті арнайы
заңдарда және басқа да заң келісімдерінде бейнелеп көрсетілген.
Мемлекеттің ... ... мен ... ... ... ... әлемдік тенденцияға жатады. Жоспарлау мен басқарудың аймақтық
мәселелері республикадағы экономикалық қатынастарды қайта құру бойынша ... ... ... орын алады
1. Аймақаралық деңгейде, бюджетаралық реттеудің тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... Салықтардың жиналу деңгейінің ... ... ... қажеттілігін жоғарылатады және оның
тапшылығының өсуіне әкеледі. Аймақтардың өз күштерімен ... ... ... өз ... ... қысқартуға тырысуы меншікті
жетіспеушілігімен сипатталады. Кейбір аумақтардың ... ... ... ол ... ... ... шамалы жоғарылату
жағдайында орталық бюджеттен мүлдем қаржылық көмек сұрамауға мүмкіндік
жасайды.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... және дербестігін жоғарғы бюджеттерден субсидия,
сувенцияларын сферттер және қаражат бөлудің басқа формаларын бөлу көмегімен
төменгі деңгейдегі бюджеттерге қаржылық ... ... ... ... ... салықтық бөлулер әдістерімен қамтамасыз ету қажет. ... ... ... және кірістердің басқа ... ... ... ... ... ... бюджеттік мәселелерді шешу және деңгей аралық бюджеттік
ағымдарды оңтайландыру үшін ... ... ... ... ... ... салықтарды бекіту жүйесін жетілдіру қажет. Осы
проблеманы шешуге мүмкіндік ... үшін ... ... ... ... оларды бюджеттік жүйе деңгейлері арасында негізгі тарату. Бүгінгі
таңда осы мәселе төңірегіндегі пікір таластар 3 ... ... ... ... ... да бір ... ... немесе
олардан бөлулердің мақсаттылығы;
-бюджеттік жүйенің әр түрлі деңгейлеріне салықтардан бөлулер ... ... бір ... ... ... бюджеттік жүйе деңгейлеріне
салықтарды бекіту мақсаттылығы.
Салықтарды бекіту жүйесінің негізін салушы қағидаларды анықтамайынша,
бюджеттік ... әр ... ... ... ... және ... оңтайлы варианттарына қол жеткізу не тәжірибелік, не теориялық
жүйе шешуге негізделген міндеттерден тәуелді.
2. ... ... ... ... ... ... ... деңгейлері бойынша таратылатын бюджеттік қаражаттардың тұрақты сандық
қатынасын анықтау реті ... ... ... ... ... ... ... жүйе деңгейлері арасында бюджеттік
қаражаттарды тарату механизмі және ... ... ... ... ... серпінді процесінің реті қарастырылады. Бұл
тұжырымды деңгейаралық ... ... ... ... және ... ... саясатты қалыптастырукезіндегі бағдар
болады. Бұл бір жағынан, берілген моделдің ... ... ... мүмкіндік беретін, елде қалыптасқан әлеуметтік –
экономикалық жағдайдан ... ... ... ... ... қаражаттарды тарату механизміне сәйкестендірілген тұжырымдамалық
ережелерді ... ... ... ... ... ететін механизмді
талдау және оның негізгі жетіспеушіліктерін және оларды жою мақсаттарын
айқындау қажеттіліктерін болжамдайды.
Бюджетаралық қатынастар ... ... ... ретінде
келесілер бөлінеді .
-бюджеттік жүйенің қаржылық ресурстарын пайдалану және ... ... ... ... ... ... үшін жағдай
жасау.
Бюджетаралық қатынастардың негізделуі қажет негізгі ... ... ... жоқ. ... ... ... ... қатынастардың барлық қатысушыларының мүдделерінің баланстануы, ... ... ... ... ... көздердің, жауапкершіліктердің
және шығыс өкілеттіліктердің заңды ... ... ... ... ... ... ... бюджеттер арасындағы
қаражаттарды объективті ... ... ... ... жүйе
біртұтастығы.
Қызмет ететін жетіспеушіліктерді жою және ... ... ... ... шешу қажет:
-аймақтық бюджеттік жұйелердің қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... төмендету;
-қаржыларды бөлу шарттылығын және оларды аймақтарда пайдалану үшін
жауапкершілікті және бақылауды ... ... ... ... қаржылық қолдауды қамтамасыз
ету;
-мемлекеттік билік субъектілері және ... ... ... ... және аумақтық салық әлеуетік ... ... ... ету ... оң ... ... және мемлекеттік бюджеттер ... ... ... ... ... ету.
3. Бюджеттер арасында қаржыларды тарату механизмін жетілдіру қажет,
мұндай ... ... ... ... ... ... мәселелері келесідей жолдармен шешілуі мүмкін:
-меншікті кірістерді ұлғайту есебінен, яғни ... ... ... ... ... ... қарай нақты және ыңғайлы аумақтық салықтар
енгізу:
-бюджеттік жүйе үзбелері арасында жалпы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... кірістерін және шығыстарын жыл сайын реттеу
есебінен.
Қазіргі кезде және жақын арада ... ... және ... ... ... ... кұрт дифференцилдау кезінде олардың
бюджеттерін «бір салық – бір ... » ... ... ... ... әкеледі. Кейбір аумақтарда қаржыларды қайта таратылу
механизмінің болмауынан экономикалық және әлеуметтік тұрғыда артта ... ... ... ... ... билік органдарын арасында
өкілеттілікті емес ... ... ... ... ... және ... ... негізде қалыптастыру қажет. Индустриалды
немесе аграрлы бағыттағы аумақтардан табыстарды жаңа ... ... ... ... ... ... даму деңгейлері әр түрлі
облыстар топтар арсында салықтық бөлулердің дифференциациясы ... ... ... ... ... ... ... болуынан
жергілікті орган және ... ... ... ... ... базаға ауыстыруға негізделген.
Мұнда нормативтік негізді өңдеудің әдістемелік ... ... ... ... ... ... талаптары
қарастырылады: бюджеттік қатысушыларының экономикалық ... ... ... ... Жаңа өңірлік саясат міндеттерінің бірі даму әлеуеті ... ... және ... болып табылады. Осыған байланысты келешекте барлық
деңгейдегі қоныстар олардың даму перспективасының ... ... ... ... етеді.
Жаңа өңірлік саясатты іске асыру бара-бар және пәрменді, оның ... ... ... ... атап өту ... ... республикада
өңірлерді қаржыландыру қалыптасқан бюджетаралық ... ... іске ... ол ... өңірлерден реципиент өңірлерге
(экономикалық тұрғыдан артта ... ... ... ... ... қаражатын қайта бөлуге негізделген. Республикадағы осындай
бюджетаралық қатынастар ... ... ... ... ... өсу қарқынын ұлғайтуға жергілікті атқарушы органдарды
ынталандырмайды. Осы ... ... ... (жалпы сипаттағы
трансферттерді қоспағанда) есептеудің бірыңғай жүйесінің және ... ... ... ... ... ... Экономиканы тұрақтандырудың келесі жолы - ... ... ету ... бюджет арқылы трансферттiк қатынастардың
жетiлуi. Бұл бюджеттік демеу бағыты. Бюджеттік демеу дегеніміз - ... ... ... ... ... бюджеттік
трансферт белгілі арнайы шығындар мақсаттық емес, тек оны толықтау үшін
берілуі, оның ... мен ... ... ... ... сұраныстарды трансферттік қанағаттандыруда, ауданаралық талдау
нәтижесінен белгілі болатыны тәртіптегі нормативті ... ... ... ... айғақтайды. Мысалы, бюджетті толықтау
сұранысының жоспары толық қанағаттандырылған жағдайларда да оның орындалуы
өте жоғары артық ... ... емес ... ... орындалуы мүмкiн
немесе керісінше. Бұл мәселе әлi де болса алдағы уақыттарда ... ... ... ... ... ... мәселе екенін баса айтқан
жөн. Өйткені жергілікті жердің әлеуметтік-экономикалық жағдайы қалай болса,
солай дамуына жол ... ... ... ... ... ... тиіс[38, 62 б.].
Қорыта келгенде, біздің ойымызша, әрбір жергілікті бюджеттің ... ... ... ... Бұл қор жыл ... сайын бюджет көздерiнен
толығуы арқылы көбеюі қажет. Себебі, бюджеттік несие берiлiмi ... ... ... бюджеттік несие қорынан қайтарымды қаржыландырылуы
тиіс. Бюджеттік несие қорының даму көзі ... ... мен ... Ол әркез жергілікті мәслихатта қаралып бекітілуі қажет.
Бұдан әрі бюджеттік несие, қаржы жағдайы оңалған кәсіптер мен ... оның өсім құны ... ... ... ... тиіс. Бұл,
әрине, бір күнде шешіле қоятын мәселе емес.
Қорытынды
Диссертациялық зерттеу нәтижесінде біз ... ... ... ... қаржы ресурстарын басқаруда мемлекет бюджет табыстарын
сенімді және тұрақты нормативтік негізде ... ... ... ... ... ... ... жаңа меңгеріліп келе жатқан
аумақтарға аудару кезінде әлеуметтік-экономикалық даму ... әр ... ... арасында салықтық бөлулердің дифференциясы болу керек. Бұл
Республика экономикасының қаржылық ... ... ... ... және ... ... қатынастарын ғылыми негізде
нормативтік базаға ауыстыруға негізделген.
Бюджет процесінің сатыларымен тасымалданатын бюджетті жүйелі ... ... ... мынадай аспектілерді қамтиды: ... атап ... ... ... ... ... ... ие жәнебилік органдарының нақты ... ... ... ... ... ... ақша қоры ретінде; бюджет
мемлекеттік реттеудің құралы ретінде.
Бюджет жүйесінде территориалдық, яғни ... ... ... ... ... бір ... ... бар болуы ... ... ... ... ... ... бар ... көрсетеді.ҚР бюджет жүйесінің территориалдық
деңгейі бюджет ... ... ... ... ... ... мен ... сипаттағы шаралардың көбірек
қаржыландырылуымен сипатталады.
Бюджеттік ресурстар территориалдық қаржы жүйесінде маңызды орын алады,
мұнда өзгеру векторы ... ... ... ... ... ... қазіргі сатыда жүзеге асыру бюджеттік құрылым мәселелерін шешуге
негізделген. Автор бюджеттік құрылым жүйесіне мемлекеттік ... пен ... ... ... ... ... бюджеттік қатынастардың эволюциясы бюджет жүйесінің күйіне сай
бюджеттік құрылымның үйреншікті қағидаларын дұрыстау ... ... ... ... ... ҚР ... субъектілердің,
мемлекеттің қарамағындағы аудандардың және облыстардың бюджет құрылымдары
анализ жасалып, әртүрлі деңгейдегі ... ... ... пен ... ... құқықтық тұрғыдан анықтау қажеттігі дәлелденді. Жалпы,
қазіргі заманғы бюджеттік қатынастар ... ... ... заң ... және ... ... жоғары бағаланады.
Бірнеше аймақтың бюджеттік кіріс құрылымы мен ... ... ... ... ... ... бар ... республика субъектілері
бюджетінде қаржы ресурстарының меншік көздерінің ... ... ... ... оларға орталықтандырылған
қаржы көмегінің берудің көп каналдығы, салық потенциалынорналастырудағы
айқын теңсіздік – ... бәрі ... ... ... ... факторлары, оларбюджеттік-салық потенциалыннығайту ынтасын
шайқалтады, мемлекттік бюджетке түсетін салмақты күшейтеді.
Сонымен, бюджеттік құрылымның ... даму ... ... ... Бюджет кодексінде бюджеттік құрылым қағидаларын ... ... ... ... ... атап ... ... бюджеттердің кірісі мен шығынын шектеу; бюджеттік ... ... ... ... ... ... ойымызша, жылпы, бақылау шараларын бақылаудың формалары мен
әдістерінің сан алуандығын ... ... оның ... ... баса ... бөле ... дайындау және өткізу процесінформаға
келтіру және стандарттау ... ... бәрі ... ... ... ... элеметі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Құқықтық контекстегі аталған проблемалардың көбін «ҚР-ғы жергілікті
өзін өзі басқарудың қаржылық негіздері ... ... Заң ... ... бюджеттердің өз кірістері деңгейін арттыру, бюджеттік реттеуді
жүзеге асыру бойынша ... әдіс ... ... ... заң ... ... ... үйлеспейді,егер соңғылары сәйкес өзгертулерсіз
қабылданса, жергілікті бюджеттердің жұмыс ... ... ... Біз
заңда жергілікті басқарудың қаржылық негізіне ... көп ... ... деп ... ... ... реформасы бюджетті жасауға қатысатын
мамандардың біліктілігіне талаптың айтарлықтай жоғары болатынын болжайды.
Бұл мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың нәтижелеріне қол жеткізу, талдау және ... ... ... ... нәтижелілігін бақылау
қажеттіліктерінен шартталған.
Реформа ... ... ... қамтамассыз етуге,
мәліметтердің сапасына және ... ... ... ... ... ... желісінің инфрақұрылымын елеулі өзгерістерін,
қайта құрылуын ... іске ... ... ... ... бюджеттік саясатты
жасауды талап етеді.
Реформаны жүргізу бюджеттік саясатына және бюджет мазмұнына неғұрлым
белсенді ықпал етуге ... ... ... ... ... ... өзі ... тарапынан белсенді ықпал еткенде ғана (бақылау)
іске асуы ... ... ... барысында тұтастай алғанда келістіруші рәсімдер көлемінің
талаптары жоғарылайды. Бұл ретте келістіруші рәсімдер сапалы ... ...... ... ғана ... түпкілікті нәтиже талқылануы тиіс
(Ұлыбритания үлгісі).
Реформа бюджеттің ашықтығы ... ... ... Бұл ... ... процесінде сөзсіз жоғарылайтын болады. Бұлай болмаған
жағдайда бюджеттеудің мақсатты әдіснамасының ... ... кер ... ... ... ... ... жоспарлау
мен бюджеттеудің жаңа жүйесіне көшу ... ... ... мүмкіндік берді:
Енгізілетін жүйе мақсаттар, күтілетін нәтижелер мен бағдарламалар
тиімділігі тұжырымдамасы, ... ... ... ... ... жоспарлау сияқты компонеттерді қамтиды. Сондықтан
жоғарғы талап алдыңғы ... ... ... ... ... және талдамалық қызметтер қызметкерлерінің біліктілігіне қойылады.
Бұл ... ... ірі ... бірі екенін тәжірибе көрсетеді.
Сондықтан НББ енгізу итеративтік ... ... ... ... ... мен ... қызметкерлерін бюджеттік жоспарлаудың жаңа
әдістеріне оқытуды ... ала ... және ... ... жүргізу
қажет. 
Қолданыстағы бюджеттік сыныптама бюджеттік бағдарламалар ... ... мен ... көптеген жағдайда нашар келіседі.
Бюджеттік сыныптаманың экономикалық, ведомстволық және ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері бойынша түрін әзірлеген жөн. Бұдан
өзге, бюджеттік ... ... ... және мемлекеттік қаржы
статистикасының халықаралық стандартарымен келісуге тиіс. 
Реформа процесінде бюджеттеуді ақпараттық қамтамасыз етудегі талаптар
жоғарылайды. Бірінші ... бұл ... ... автоматтандыру
жүйелеріне қатысты болады. Бұл ретте осындай жүйелерге алдыңғы ... жаңа ... ... ... ... ... талаптар
қойылады. Осыған байланысты ұсынымдар бюджеттік жоспарлаудың автоматтандыру
жөніндегі жаңа икемді шешіміне жедел көшу ... ... ... ... ... ... Бірінші кезекте бұл
кассалық есепке алу мен есептеу әдісі арқылы есепке алуды қатар ... ... Тағы бір ... фактор – бюджеттік ақпараттардың
әртүрлі көздерінен деректерді талдауды ... ... ол ... ... ... мониторингі ... ... ... ... ... ... ... алуды жүргізу
жөніндегі әдістемелік ұсынысты әзірлеу ұсынылады (АҚШ тәжірибесі - ... ... ABB ... ... негізделген бюджеттеу тұжырымдамасы).
Сондай-ақ, бюджетті есептеу процесстерінің, бюджеттік бағдарламаларды
талдаудың, нәтижелілікті ... және ... ... ... болуы қажет.
Нәтижелерге бағдарланған бюджеттеу технологиясына көшу кезінде негізгі
фактолар бюджеттің айқындылығы мен нәтижелер туралы ақпараттардың ашықтығын
қамтамассыз ету ... ... ... ... Осыған байланысты,
заңнамалық деңгейде осы ... ... ... ... ... ... ету ... әдістемелік ұсыныстарды, соның ішінде
ақпараттар беру мен халықпен өзара әрекеттесуді ұйымдастыру ... ... ... порталдарын тұрғызу талаптарын қалыптастыру қажет.
Қазақстанда контрактілік үлгіні енгізу үшін ... ... ... ... ... мемлекеттік сектордағы жалақының жеткілікті
деңгейі, бюджеттік процестің транспаренттігі, ... ... ... түп ... құрту, мемқызметкерлердің жоғары кәсібилігі
және басқалар болып табылады.
БОР жүйесіне тиімді көшуде айтарлықтай ... ... ... ... осы ... ... ... де куәлендіреді. Жоғарыда
берілгендей, АҚШ-та реформалар бюджеттік салада жарты ... аса ... Тағы айта кету ... ... елдерде БОР – ға ену жөнінде біркелкі
тәсіл жоқ. ... ... ... мен осы ... іске асыру
уақытын таңдау әрбір ел үшін бірегей.
Республикалық және жергілікті бюджет ресурстарының ... ... ... бағыттары – республикалық және ... ... ... ... қолдануға және де республикалық, коммуналдық
меншіктегі ... ... ... ... ағымдық және кейінгі
бақылау жүргізуді одан әрі ... мен ... де ... ... ... ... ... тиімді басқару үрдісі ... ... ... ... мен ұсыныстар жасауға
мүмкіндік берді.
- Жалпы экономикада қаржыны ... ... ... ... оның ... ... мақсатында негіз болатын қағидалар
қорытылып шығарылды.
- Қазақстан үшін тұрақты экономикалық өсімін қамтамасыз ету ... ... даму ... құру ... шешу ... Бұл үшін
мемлекетке тиімді макроэкономикалық стратегиялық саясат ... ... ... ... ... одан әрі даму ... үш негізгі
міндеттерге бөлуге болады: бюджетті елдің нақты даму құралына айналдыру;
қазіргі бюджет жүйелерін ... ... ... үрдісінің ашықтығына қол
жеткізу.
- Қазіргі бюджет ресурстарын тиімді қалыптастыру мен жұмылдыру міндеті
келесі қағидаларға сүйене ... ... ... ... ... еді:
шығындар бойынша нақты жауапкершілікті бекіту; билік органдар ... ... бөлу және ... ... ... трансферттің тиімді
жүйесін тұрғызу.
- Қаржы саласында мемлекеттік бақылау жүйесін ... ... ... ... ... ... мен ... құқықтық нормалардың
әрекет ету сферасы мен объектілерін бөлу, халықаралық талаптарды ... ... ... және ... ... ... ... анықтау қажеттілігіне негізделген. Қаржы ... ... ... ... ... мен өкілеттілікті нақты бөлу заңда
қарастырылмаған. Сонымен қатар бұл ... ... және ... ... тыс қызмет атқаратын аудит институттары арасында өзара
әрекет етуде нақты міндеттердің жоқтығы айқындалған.
- Экономиканың сапалық дамуын ... ... ... саясаттың
негізгі құралы – бюджет заңына сәйкес мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қоры ... ... ... ... ... ... ... Қаржы ресурстарын басқаруда бақылау жүйесін дамыту бағыттары:
- Қазақстан Республикасының республикалық және жергілікті ... ... ... ... құқықтық базасын жетілдіру.
- Халықаралық тәжірибеге сәйкес бақылау жүйесін әдістеме мен әдіснамалық
қамтамасыз ету әрекеттерін әзірлеу және енгізу.
- ... ... ... ... және кеден қызметтері, зейнетақы мен
әлеуметтік қамтамасыз ету және ... да ... ... ... ... ... және жергілікті бюджеттің орындалуына
жауапкершілік жасайтын мемлекеттік ... ... ... ... пайдалану қажет.
- Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету мақсатында
қазіргі таңда мемлекетпен қаржы көздерін ... ... ... мен
келешекте қаржы жүйесінің тұрақтылығын қалыптастыру мақсатында мемлекеттік
қаржылар саласындағы басқару шаралары анықталды.
Методология тұрғысынан мынадай кеңестер беріледі:
- жергілікті бюджеттің ... ... ... үлес ... ... қолдана отырып реттеуші кірістен түскен ақша
аударылымдары нормативтерін дифференциациялау;
- жергілікті бюджетті ... ... ... ... ... және оларды теңестіруде жеке тәсілдер табу.
Бюджеттік жүйе әлеуметтік және экономикалық міндеттерді ... ... ... негізгі ықпалды өзі көрсетеді, өйткені құқықтық қамтамасыз
ету негізінде ... ... ... ... ... ... формалары мен әдістерінің кең көлемді спектрі мен бюджет процесін
бақылайтын органдар жүйесі бар.
Қолданылған ... ... ... ...... мемлекеттің жаңа саяси
бағыты, Қазақстан Республикасының Президенті –  Елбасы  Н.Ә. Назарбаевтың
Қазақстан Халқына Жолдауы, 2012 ж., Астана
2. Аветисян И.А. ... ... ... на макроуровне (вопросы
теории и методологии): ... ... для ... – 1-е изд. – ... – С. ... ... М. ... государственного управления. М., 2002. – С.8.
4. Мырзабай Л.У. Бюджетаралық қатынас – бюджет процесін дамытудың бірден-
бір ... көзі // ... – №4, 2004. – 8 ... ... Г. ... - ел ... көрсеткішінің бірі Егемен Қазақстан, -
17 наурыз 2007 жыл.
6. Каренов Р. ... ... ... ... ... 1999. – ... Алиева С. Качественное государственное управление и транспаренность в
реализации бюджетной политики // Қаржы-қаражат. – №2. – 2006. – ... ... М. Как ... ... систему // АльПари. – №1. – ... ... ... Н.А. О бюджетной политике // Саясат. – №1. –2008- С. 53-56.
10. Оңалтаев Д. Мемлекеттік бюджет қаржысын ұтымды пайдалану // ... ... ... и ... ... ... – №1, 2004. –39-40-
бет.
11. Еркипов С. Планы финансирования бюджетных программ // ... – №3. – 2012. – С. ... ... Қ.Қ., ... С. ... ... ... тапшылығы // Қаржы,
2005. – 323 бет.
13. Загоскина З. Контроль ... как ... ... ... ... // ... – №3, 2004. – 27 ... Амрекулов Н. Организация финансовой и бюджетной системы // Транзитная
экономика. – №6, 2006. – ... ... ... ... ... мақсаттарына қол жеткізу тетігі
ретінде. – Астана: ... ... ... және бюджеттік
жоспарлау министрлігі, «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ ... ... 2008. – 196 ... ... С.К. ... ... ... в условиях обеспечения
устойчивой экономики/ Автореферат диссертации на соискание ... ... ... ... ...... ... Ж. Концепция и основные подходы к децентрализации функции и
полномочий между уровнями бюджетной ... // ... – №3, ... 40-41 ... ... ... Бюджет кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2009.
19. Жұмаділдаев М. Бюджет қаржысы – ел байлығы // Ақ жол, – 2010. – ... – 2 ... ... ... ... ... Казахстан. –Астана, 2013, Сайт
Министерства финансов Республики Казахстан, http // ... ... А. ... ... ... ... қолдану
жолдары // Қаржы-қаражат. –№3, 2004. 64-65 бет.
22. Абленов Д.О. Қаржылық ... және ... ...... 2007, 12 ... ... Б.З. ... қалыптасуындағы салықтардың рөлі ... ... ... и ... специалистов: взглядов в
ХХІ век. Межд.науч.конф. –Шымкент, 2009. – С. 176.
24. ... С.Ж. ... ... и ее роль в ... ... ... Казахстана. – Алматы: Қаржы-қаражат,
2002. 188 бет.
25. Серпилин А. Опыт Великобритании в области регионального ... ... ... на ... БДО ... Консалтинг,
2005, С. 33
26. Травкина Н.М. Бюджетная стратегия США // Соединенные Штаты Америки.
Научный журнал. – №10, 2007, С. ... ... ... ... ... / Под ред. В.И.Голубовича. –
Минск, 2008, С. 15-20
28. Оңтүстік ... ... ... ... ... ... 2012 ... қорытындысымен жүргізілген мониторингісінің
жалпы есебі, Шымкент, ОҚО әкімшілігі, 2013
29. Қазақстан – ... ... ... 2013, Астана қаласы,
Қазақстан Республикасы Статистика Агенттігі www.stat.gov.kz
30. Қазақстан өңірлері, 2013. Статистикалық ... ... ... ... ... ... www.stat.gov.kz
31. 2013-2015 жылдарға арналған ОҚО бюджетінің негізгі параметрлері,
Оңтүстік Қазақстан облысы Статистика Агенттігі, 2013, Шымкент
32. ... ... ... ... ... жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Астана, 2010 ж.
33. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 ... 2 ... ... ... ... сипаттағы трансферттерді есептеудің жаңа
әдістемесі, Астана, 2010 ж.
34. Бурлаченко С.Н. Региональные бюджеты в РК: ... ... ... ... и ... (на примере Южно-Казахстанской
области)/ Автореферат диссертации на ... ... ... ... ... ...... Тулеубекова А.Т. Бюджетное ... ... ... и перспективы развития/ Автореферат диссертации на
соискание ученной степени кандидата экономических наук, Алматы – 2009.
36. ... К.А. ... ... государства: Роль и вопросы
совершенствования. Международная экономическая ... ... ... ... 2008. –100 ... ... М.К. Совершенствование государственного финансового
конторля за использованием бюджетных средств в ... ... ... ... на соискание ученной
степени кандидата экономических наук, Алматы – 2009.
38. ... Р.Б. ... ... ... ... регионов/
Диссертация на соискание ученной степени кандидата экономических ...... ... Ж.М. ... ... ... и направления
реформирования (теория и опыт отдельных стран). Алматы – ... ... ... ... ... ... ... Материалы Всемирного Банка. Отчет № 33709 – KZ, 2009.
41. Елубаева Ж.М. ... ... ... в РК» ... ... / ... 01 января 2008 г.
1 қосымша
2013-2015 жылдарға арналған облыстық бюджеттің
негізгі параметрлері
млн. ... |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... ... |322 108,6 |312 992,9 |
| Кірістер, оның ... ... ... |307 203,8 |
| ... ... ... ... |22 793,9 |
| Салықтық емес ... |275,3 |61,3 |80,3 |
| ... ... түсетін|1,6 |1,7 |1,8 ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... ішінде: | | | |
| ... ... ... |101 703,2 |40 678,1 ... ... ... ... | | | ... ... |255 638,6 |257 875,9 |
| Бюджеттік кредиттерді өтеу |760,4 ... ... ... ... ... |3 000,0 |3 560,0 |
|Шығыстар ... ... ... |
| ... оның ... |336 086,4 |316 964,3 |306 122,0 |
| ... ... ... ... ... |1 455,7 |
|қызметтер | | | |
| ... ... |632,9 |660,8 |
| ... ... ... |9 772,4 ... |7 812,8 |
|құқықытық, сот қылмыстық-атқару | | | ... | | | |
| ... беру |55 853,8 |37 290,1 ... |
| Денсаулық сақтау |76 805,8 |50 284,4 |44 008,2 |
| ... ... және ... |6 899,6 ... |3 852,9 ... | | | |
| ... ... ... |40 862,7 ... |23 396,8 |
| ... ... ... және |10 220,8 |9 016,7 |9 505,8 ... ... | | | |
| ... ... және жер |10 153,4 |6 969,4 |9 664,7 ... ... | | | |
| ... су, ... ... |17 612,6 ... |12 824,7 |
|шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи | | | ... ... ... және | | | ... ... ... жер | | | ... | | | |
| ... ... қала ... |195,6 |144,4 |158,4 ... құрылыс қызметі | | | |
| ... және ... |12 246,6 |16 565,0 |19 435,9 |
| ... |9 767,0 |67 204,1 |53 394,0 |
| ... қызмет көрсету |87,5 |83,7 |79,8 |
| ... ... ... ... |
| ... кредиттер ... ... ... ... активтерін сатып алу | ... |1000,0 ... өтеу |842,3 ... |2 310,9 |
2 ... ... ... ... ... ... |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... дейінгі білім беру ұйымдарында |10 869,0 | | ... ... беру ... іске | | | ... ... ... маңызы бар | | | ... ... ... ағымдағы| | | ... ... | | | ... ... ... маңызы бар |2 209,7 | | ... ... ... және | | | ... дейінгі ұйымдардың тәрбиешілеріне | | | ... ... үшін ... ... | | | ... ... берілетін ағымдағы | | | ... ... | | | ... мен ... ... бойынша |2 258,5 |2 313,2 |2 397,3 |
|қосымша білім беру | | | ... бiлiм беру ... |328,0 |338,8 |349,8 ... ... ... жалпы бiлiм | | | ... | | | ... ... беру оқу ... ... |2 034,2 |2 079,2 ... ... білім беру | | | ... ... беру ... ... |2 800,0 |2 886,4 ... ... ... ... беру | | | ... ... маңызы бар |286,8 | | ... ... ... орта және | | | ... орта білім беретін мемлекеттік | | | ... ... ... биология | | | ... оқу ... ... | | | ... ... ... трансферттер | | | ... ... ... бар |343,3 | | ... ... үш ... жүйе | | | ... ... ... ... | | | ... ... көтеруге берілетін | | | ... ... ... | | | ... және ... орта білімнен |371,6 |380,1 |383,3 ... ... беру ... ... | | | ... | | | ... және ... орта ... |176,7 |189,1 |202,3 ... ... беру ... ... | | | ... әлеуметтік қолдау көрсету | | | ... және ... ... беру ... ... ... ... мамандар даярлау | | | ... ... ... және |234,6 |249,8 |265,2 ... қайта даярлау | | | ... ... – 2020 ... іске ... | | ... ... кадрлардың біліктілігін | | | ... ... және ... ... | | | ... ... ... ... |631,1 | | ... беру ... күрделі шығыстары | | | ... ... ... беру ... |86,1 |90,1 |92,9 ... ... іске асыру жөніндегі | | | ... | | | ... ... ... беру ... |43,7 |45,2 |48,3 ... ... мен ... | | | ... ... алу және ... | | | ... ... ... ... |279,6 |293,8 |309,0 ... тыс ... және ... | | | ... | | | |
| ... мен ... ... |308,2 |353,1 |359,8 ... ... және халыққа | | | ... | | | ... ... көрсету | | | ... ... бар ... мен |99,5 |98,1 |99,9 ... ... және ... | | | ... | | | ... ... ... шығыстары |1,4 | | ... ... ... бар |466,7 | | ... ... жетім баланы | | | ... ... және ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... ай ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... бар |241,9 | | ... ... үйде ... | | | ... балаларды жабдықпен, бағдарламалық | | | ... ... ... ... | | | ... ... трансферттер | | | ... ... ... ... | | ... және ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... |842,9 | | ... трансферттер | | | |
3 ... ... ... ... ... арналған шығыстары
млн.теңге
|Көрсеткіштер |2013 жыл |2014 ... жыл ... ... ... ... және|415,2 | | ... ... бар және село ... ... | | ... ... ... | | | ... ... ... және | | | ... ... ... ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... және ... ауыстыратын | | | ... ... ... | | | ... ... сақтау ұйымдары үшін |747,3 |791,1 |837,9 ... оның ... және ... ... | | | ... мен баланы қорғау жөніндегі қызметтер |185,7 |190,1 |194,5 ... өмір ... ... |259,6 |97,1 |99,3 ... ... ... |7 601,7 |7 108,1 ... ... ... және жүйкесі | | | ... оның ... ... әсер ететін | | | ... ... ... ... ... | | | ... ... көмек көрсету | | | ... ... ... ... |522,3 | | ... препараттарымен қамтамасыз ету | | | ... ... ... ... |439,5 | | ... ... ету | | | ... ... ... |114,1 | | ... ... ету | | | ... ... ... ... |83,9 |89,7 |
|аутоиммунды, орфандық аурулармен ауыратын, | | | ... ... ... сондай-ақ | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... ету | | | ... ... ... ... ... |492,9 | | ... қанның ұюы факторларымен қамтамасыз | | | ... | | | ... ... алдын алу жүргізу үшін |3 932,8 |1 176,2 |1 258,6 ... және ... ... | | | ... ... ... алу | | | ... ... ... ... |56,2 | | ... ... ... ету | | | ... ... ... кепілдендірілген |2 783,4 |569,8 |609,7 ... ... ... ісік ... | | | ... ... көмек көрсету | | | ... ... бар және село ... ... 065,2 |10 407,4|10 542,4 ... ... медициналық көмектің | | | ... ... ... ... халыққа | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... |8 261,7 |6 368,6 |6 411,6 |
|медициналық көмекті қоспағанда, тұрғын | | | ... ... ... бар және село | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... | | ... ... | | | ... ... ... амбулаториялық |3 068,0 |3 150,5 |3 371,1 ... ... ... және | | | ... ... және емдік тамақ | | | ... ... ету | | | ... жекелеген санаттарын амбулаторлық|1 634,1 |874,2 |935,4 ... ... ... ... | | | ... ... қамтамасыз ету | | | ... ... ... ... және|2 118,0 |2 042,9 |2 066,7 |
|аудандық маңызы бар және село ... ... | | ... ... ... ... | | | ... көмек көрсету және санитарлық | | | ... | | | ... ... ... ... базалары|30,4 |31,0 |31,6 |
|Жергілікті ... ... ... |122,9 |127,5 |131,4 ... ... ... іске ... | | | ... ... | | | ... Республикасына ЖИТС алдын алу және |1 090,7 |734,9 |761,3 ... ... ... ... ... іске | | | ... | | | ... союды жүргізу |54,2 |54,9 |55,7 ... елді ... ... тыс ... |27,7 |29,6 ... ... және ... жол ... | | | ... ету | | | ... ... ... ... |61,9 |63,1 |64,4 ... ... | | | ... ... ... ... ... |137,4 |147,0 |157,3 ... және ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... |6,6 | | ... ... | | | ... ... ... ... |7 757,4 | | ... ... | | | |
4 ... көмек және әлеуметтік қамсыздандыру бойынша
2013-2015 жылдарға арналған шығындары
млн.теңге
|Көрсеткіштер |2013 жыл |2014 жыл |2015 ... ... ... |470,2 |479,6 |500,6 ... ... қарттар мен | | | ... ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... бұзылған |226,4 |194,5 |199,5 ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... балалар үшін арнаулы | | | ... ... ... | | | ... ... |974,0 |1015,5 |1054,7 ... ... психоневрологиялық | | | ... ... ... үшін ... | | ... ... ... | | | ... орталықтарында қарттарға, |210,7 |217,8 |224,1 ... оның ... ... балаларға| | | ... ... ... ... | | | ... ... |339,4 |339,9 |348,8 ... ... ... ... | | | ... балалар үшін арнаулы әлеуметтік | | | ... ... | | | ... әлеуметтік қолдау көрсету |332,0 |244,9 |262,0 ... ... ... бар |72,7 | | ... ... арнаулы әлеуметтік| | | ... ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... емес ... ... |88,7 | | ... ... ... | | | ... ... маңызы бар |2 793,9 | | ... ... ... ... | | | ... ... іс-шараларын іске | | | ... ... ... ... | | | ... | | | ... ... мемлекеттік |381,8 | | ... және ... ... | | | ... | | | ... бюджеттерден берілетін ағымдағы |78,9 | | ... ... | | | ... қамту 2020 бағдарламасына |20,6 | | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... қалған балаларды әлеуметтік |697,0 |755,1 |789,8 |
|қамсыздандыру | | | ... ... |55,5 |57,2 |58,9 |
5 ... су, ... ... шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар,
қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер ... ... ... ... |2013 жыл |2014 жыл |2015 жыл ... шаруашылығын қолдау |502,9 |318,8 |329,6 ... ... мал ... ... |811,0 |953,0 ... ... | | | ... ... ... ... ... | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... |390,0 |395,0 |400,0 ... | | | ... ... ... және ... |49,4 |40,0 |45,0 ... іс-шараларды өткізу | | | ... ... ... | | | ... мен ... ... | | | ... ... олардың | | | ... мен ... ... |180,0 |200,0 |210,0 ... ... ... алу, | | | ... ... және ... ... | | | ... бар ... жергілікті атқарушы | | | ... ... ... | | | ... | | | ... ... жануарларын бірдейлендіруді|100,0 | | ... үшін | | | ... ... ... мен | | | ... жануарға арналған | | | ... ... ... | | | ... алу және оларды | | | ... ... ... бар ... | | ... ... | | | ... тасымалдау (жеткізу) | | | ... ... ... бар ... ... | | ... эпизоотияға қарсы | | | ... ... ... ... | | | ... трансферттер | | | ... ... ... ... |34,0 | | ... ... | | | ... жөніндегі қызметтер | | | ... ... ... |702,1 | | ... жабдықтау үшін, | | | ... жеке ... ... | | | ... ... ... | | | ... және ... ... | | | ... алу | | | ... ... ... ... |109,0 |153,5 |174,0 ... ... | | | ... ауыл ... ... ... |1 300,0 |1 500,0 |
|шығындылығы мен сапасын арттыруды | | | ... ... | | | ... ... ... ... су |315,0 |350,0 |370,0 ... бойынша көрсетілетін қызметтердің | | | ... ... | | | ... ... және ... көп ... |1 700,0 |1 900,0 |
|жылдық көшеттерін отырғызу және өсіруді | | | ... ету | | | ... егіс және егін ... жұмыстарын | | | ... үшін ... ... май және | | | ... да тауар-материалдық құндылықтарының |4 267,7 |4 390,8 ... ... ... | | | ... ... ... ... |2,6 | | ... ... ... мен су ... |127,3 | | ... ... | | | ... ... су ... |2 518,5 |808,0 |865,1 |
|құрылыстарының ... ... ... ету | | | ... сақтау, қорғау, молайту және өсіру |512,7 |541,9 |568,6 ... ... ... |0,7 |0,8 |0,9 ... ... ... ... іс- ... |185,5 |15,9 |17,1 ... | | | ... қорғалатын табиғи аумақтарды ұстау |222,4 |227,6 |233,9 ... ... | | | ... ... ... су, ... ... |228,3 |239,2 |247,1 |
|шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи | | | ... ... ... және ... | | | ... ... жер ... саласындағы| | | ... ... іске ... ... | | | ... | | | ... ... мемлекеттік |56,5 | | ... және ... ... | | | ... | | | ... ... ... бар қалалардың)|127,8 | | ... ... | | | ... ... іске асыру үшін мамандарға | | | ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... баламасыз көздерi |432,6 | | ... ... ... | | | ... аса ... топтық жүйелерiнен | | | ... су беру ... | | | ... құнын субсидиялау | | | ... ... ... бюджеті
Жергілікті бюджеттер
Республикалық бюджет
Облыс төңірегіндегі қалалық бюджеттер
Қала бюджеті
Облыстық бюджет
Облыс ... және ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 142 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агроөнеркәсіп кешенінің дамуының теориялық және әдістемелік негіздері74 бет
Агроөнеркәсіптік интеграцияның қазіргі ахуалы мен жетілдіру жолдары68 бет
Білімді қаржыландыру24 бет
Бюджет қаражаттарын пайдалану тиімділігін арттыру83 бет
Жергілікті бюджеттің қаржылық негіздері мен қалыптасуы30 бет
Инвестицияларды қаржыландырудың ерекше нысандары13 бет
Инвестициялық жобаның қаржыландыру қайнар көздері11 бет
Ислам инвестициясы61 бет
Коммерциялық емес ұйымдардағы қаржылық менеджмент ерекшелігі33 бет
Мақтарал ауданының қаржылық жағдайын жоспарлау және ұйымдастыру жолдары59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь