Бейнелеу өнері арқылы оқушылардың патриорттық сезімдерін арттыру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ПАТРИОРТТЫҚ СЕЗІМДЕРІН АРТТЫРУ
1.1 Қазақстан бейнелеу өнері шеберлерінің табиғатты бейнелеген туындыларымен таныстыру арқылы оқушыларды патриорттық тәрбиелеу негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Бейнелеу өнерін оқытуда белсенділік және саналылық принциптері ... ...13
1.3 Қазақ суретшілерінің шығармаларын таныстыру барысында
оқушыларды өнертану арқылы туған жерге деген патриорттарын дамыту..17

2 БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САБАҒЫНДА ТҮРКІСТАН.ТҰРАНЫМ АТТЫ КОМПОЗИЦИЯСЫН САЛУ ӘДІСТЕРІ
2.1 «Түркістаным.Тұраным» атты шығармашылық жұмыстың мазмұны, орындалу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
2.2 Туған жердің табиғатын салу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.3 Бейнелеу өнері сабағында оқушылардың кеңістік туралы түсініктерін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
2.4 Тақырыптық сурет салу сабағында композиция
заңдылықтарын үйрету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
Зерттеудің көкейтестілігі: Өскелең ұрпақтың тағдырына басты жауапкершілік мектеп мұғаліміне жүктеледі. Бүгінде бұл жөнінде көп айтылып та, жазылып та жатыр. Мұғалім өз оқушысы үшін жауапты, демек ол егеменді еліміздің ертеңгі толыққанды азаматы үшін де жауапты. Мен бейнелеу өнері мұғалімі ретінде өзіме қандай жауапкершілік артылғанын сезінемін. Еліміз егемендігін алуына, қазіргі жоғары ақпараттық технологиялардың күнделікті өмірімізге күн санап дендеп енуіне және жаппай ғаламдану заманының жақындауына байланысты рухани ұлттық құндылықтарымыз қайта бағаланып, өміріміздің барлық салаларында терең өзгерістер болып жатқан дәп қазіргі қоғамымызға батыл да, шығармашыл, әрі бастамашыл азаматтар өте қажет. Жас ұрпақтың шығармашылық қасиетінің бастау көзін ашып, оны одан әрі дамыту, қоғамның келешектегі қозғаушы күшін дамыту болып табылады.
1. Ералин К.Е. формирование пространственных представлений у учащихся. М.:МГПИ им. В.И.Ленина. 1985.
2. Ералин К.Е. Изобразительное искусство с поурочной разработкой 4 класс.М.:МГПИ им. В.И.Ленина. 1985.
Ералин.К.Е. Моделирование педагогической деятельности учителя
3. Ананьев Б.Г. Психология чувственного познания.
Издательство АПН РСФСР. 1960.
4. Ананьев Б.Г. Сенсорная перцептивная организация человека:
Познавательный прогноз ощушения и восприятия. М.Педагогика 1982.
5. Анисимов Н.Н. Основы рисовния. Учебное пособие для студентов. М.:Стойиздат. 1977.
6. Алпатов В. Искусство древней Руси. М.:1968.
7. Ананьев Б.Г.Пространственное различие. Ленинград. 1955.
8. Әмірғазин Қ. Қазақ қолөнері. Алматы:ТОО «Дайк-Пресс». 1996.
9. Болатбаев Қ. Айнала толы әсемдік \\ Парасат.1991.№4.
10. Балкенов Ж. Табиғат бейнелеу обьектісі \\Бастауыш мектеп.1979.№12.
11. Беде Г.В. Основы излбразительной грамоты.Рисунок, живопись, композиция.М.:Просвещение. 1981.
12. Балтабаев М.Х.Казахская традиционная художественная культура в системе образования. Алматы. РИК, 1994.
13. изобразительного искусства.М.:Прометей; 1991.
14. Ералин.К.Е. Тастемиров К.Т.Методы изучения творчество народных мастеров. Шымкент МКТУ им. Х.А.Ясави. 1995.
15. Сейдімбеков А. Күңгір-күңгір күмбездер: Сұлулық туралы сырлар. Алматы: Жалын, 1981.
16. Ж. Бабалықұлы, А. Тұрдыбаев Қырандар. Алматы «Жазушы»
17. Кузин В.С.Психология.М.:Просвещение. 1981.
18. Камаков А. Эстетическое воспитание учащихся средствами казахского учащихся декоративного прикладного искусства. Москва. НИИ худ.воспит.АН ССР. 1983.
19. Кузин В.С.Основы обучения изобразительному искусству в общеобразовательной школе: Пособие для уяителей. М.:Просвещение. 1977.
20. Кузин В.С. Методика преподования изобразительного искусства 1-3 классах. Пособие для учителей. М.:Просвещение. 1983.
21. Соловьев А.Н. Смирнов Г.Б.Алексеева Е.С. Учебный рисунок.М.:Просвещение. 1953.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
...........................................3
1 БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ПАТРИОРТТЫҚ СЕЗІМДЕРІН АРТТЫРУ
1.1 Қазақстан бейнелеу өнері шеберлерінің табиғатты бейнелеген
туындыларымен таныстыру арқылы оқушыларды патриорттық тәрбиелеу
негіздері...................................................................
................................................7
1.2 ... ... ... белсенділік және саналылық принциптері
.......13
1.3 Қазақ суретшілерінің шығармаларын таныстыру барысында
оқушыларды өнертану арқылы туған жерге деген патриорттарын дамыту..17
2 ... ... ... ... АТТЫ КОМПОЗИЦИЯСЫН САЛУ
ӘДІСТЕРІ
2.1 «Түркістаным-Тұраным» атты шығармашылық жұмыстың мазмұны, орындалу
технологиясы................................................................
.......................32
2.2 Туған жердің табиғатын салу
тәсілдері........................................................38
2.3 Бейнелеу өнері сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... салу ... ... көкейтестілігі: Өскелең ұрпақтың тағдырына басты
жауапкершілік ... ... ... ... бұл ... көп ... жазылып та жатыр. Мұғалім өз оқушысы үшін жауапты, демек ол ... ... ... азаматы үшін де жауапты. Мен бейнелеу өнері
мұғалімі ретінде өзіме қандай ... ... ... ... ... қазіргі жоғары ақпараттық технологиялардың күнделікті
өмірімізге күн ... ... ... және ... ... ... ... рухани ұлттық құндылықтарымыз қайта бағаланып,
өміріміздің барлық салаларында терең өзгерістер ... ... дәп ... батыл да, шығармашыл, әрі бастамашыл азаматтар өте қажет. ... ... ... ... ... ... оны одан әрі дамыту,
қоғамның келешектегі қозғаушы күшін ... ... ... ... ... ... ... мектеп те тыс
қалмады. Өзгерістер қоғамдық ... дүр ... ... ... ... ... барлық пәндік ... ... ... қайта қарауға тура келді. Бұл құбылыс, баланың жан сұлулығын
қалыптастыратын, ... ... ... ... ...... және бейнелеу өнерін оқытуға тікелей өз әсерін тигізді.
Мен өзімді балаларды әсемдікке баулитын пән – ... ... ... ... ... бұл ... ... міндеттерді: тек қана сурет
салуды ... ғана ... ... он ... ... тамған ата-
бабаларымыздың бізге аманатқа қалдырған, ... ... ... ... баға ... ... ... құнды жәдігерлерінің лайықты
мұрагерлері бола білуге, яғни ... ... ... ... ... үзіп ... ... міндеттейді. Демек, олардың
бойында көрермендік, әсемдікті сезіну мәдениеттерін де қалыптастыру міндеті
бейнелеу өнері ... ... ... ... ... жету жолы оңай ... Оған ... әр замандағы
әртүрлі халықтардың мәдени құндылықтарынмен танысу, көркемдік-шығармашылық
қабілеттерін ... және ... ... ... эмоциональдық-рухани
тебіреністер арқылы жетеді.
Бейнелеу өнері сабағы – ерекше сабақ. Оған ... ... та ...
ол өнер талаптары бойынша құрылуы тиіс. Осыдан барып оның ... ... ... ... ол ... тәрбие міндетін атқаруы
тиіс. Өйткені, адамзаттың рухани- ... ... ... түріне ене отырып, өнердің мәніне айналады. Бұл ретте, қазіргі
педагогика ғылымдарында мұғалім мен ... тең ... ... бірлесе шығармашылықпен айналысуын құптайтын пікірлердің жиі орын
алуы бекер емесін ескергеніміз жөн. Ал, ол ... әке мен ... ана мен ... ... ... ... мен одан да күрделі мәселелерді
бірлесе, тең дәрежеде шешіп отырған халық ... ... ... ... орыс ... Е. Флерованың «Әке мен бала» - атты
тамаша картинасын көз алдымызға елестетіп көрейікші. Әке мен бала – өмірден
білген-түйгені көп ... ... ... мен жас бала ... бір ... ... бірдей аяқ баса отырып пішен орып ... ... ... ... «мен, қалай орсам, сенде соны қайтала» - деу дұрыс болар? Ал,
бай өмірлік тәжірибе мұны ақылды ... ... ... ... әбден еңбекпен
күстелген үлкен қолымен баласының ... ... ... ... ... ... ... ора отырып жылжудың белгілі шамасы, дененің
дұрыс қозғалысы арқылы өзінде ... ... ... ... ... ... бұл нағыз бірлескен әрекет өйткені, екі ... ... ... ... мүдделі.
Бейнелеу өнері сабақтарын сыныпта ... ... ... ... ... жүргізудің маңызы зор. Оған мұғалімнің
бейнелі сөздері, оқушылармен көптеп диалогтар ... көру ... ... ... ойын ситуацияларын пайдалану арқылы қол
жеткізуге болады. Міне, осылардың бәрі, ... ... ... ... ... ... құрылымдық элементтері болып
табылады.
Ұлы орыс педагогы А. В. ... - ... ... ... ... ... қояды. Біз қандай-да бір нәрсені оны тек мимен ғана сезініп
қоймай, бұған өзіміздің бар ... ... ... ... жан-
дүниемізбен сезінген де ғана оны түпкілікті танып-білдік деп ... ... ... ... бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың дұрыс
болғанымен жансыз, әсерсіз ... ... ... ... ... ... пәк, жан ... сезініп, әсерленген жауаптары анағұрлым
маңызды. Сабақта осындай сәттерді қалыптастырғанда ғана ... ... ... ... қажетті - «ақыл мен ... ... ... ... ... біз оқушылардың бойында өнер арқылы ... ... ... ... бұны әрдайым есте ұстап ... ... ... ... - шаттық толы жанарына немесе ойға батқан
жүзіне қуана білуіміз керек.
Сабақ барысында оқушының ... не ... ... Тек ... сезімталдық пен нәзік түйсік осы бір ұлы еңбек – жан еңбегін
сезіп, көре алады.
Бұл ... ... - ... ... ... ... табиғи
дарыны болмаса немесе оқу барысында жан-тәнімен беріле қабылдап, тебірене
сезіну қабілеті қалыптаспаса бәрі ... - ... ... ... ... ... ... дәрежеде оқушыға да қатысты. Егер біз баланың ... оята ... яғни ... ... оқуға ұмтылдыра алсақ, онда
оның рухани ... баи ... ол ... да, ... да, ... және көптеген басқа рухани құндылықтарды терең ұғынып, қабылдай
алады. Бір сөзбен ... ол ... ... тағы бір
сатысына көтерілер еді. Міне, осы ... де ... ... ... ... ... ... оқуға ... ... өте ... ... ... «Түркістан – Тұраным» бейнесін
композициясын көрсету.
Дипломдық жұмыстың міндеті:
1. Рухани астананың тарихын ... ... ... ... мен ... Қазақ даласындағы суретшілердің шығармаларымен таныстырудың орны
4. Түркістан-Тұраным туындысын құрастыру әдісі
5. Құрастыру әдісі мен ерекшеліктері.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеудің көкейістілігі, ... ... ... ... қалыптастыру жайлы баяндалады.
І тарауда: Рухани астананың тарихнамасы мен бейнелеу ... ... ... - Тұраным» шығармашылық жұмыстардың орындалу
жолдары.
Қорытындыда : Қазақ халқының өзіндік ... бар ... ... уақыт бойы өзгерістерге ұшырай келе, ұрпақ жалғастығы негізінде дами
отырып, әлемнің ең ... ... ... ... ... формаларын
сақтауда және өркендетуде, қолтума өнердің бірегей туындысының бөлінбес бір
бөлігі болды. ... ... ... сырларды өз бойына беріп жатқаны
мәлім. Оны танып білу және келешек ұрпаққа таныту ... ... ... ... ... ... ... бастап, ежелгі түркілердің
далалық шығармашылығы қазақ халқының көркем өнері мәдениетінде ерекше із
қалдырды.
Түркістан – ... ... ... ... ... қаласын Ұлы ойшыл
Ахмет Ясауи ілімінің арқасында орта Азия мен ... ... ... ... ... ... ... тарихы көптеген сырларды өз
бойына беріп жатқаны мәлім. Оны ... білу және ... ... ... күттірмейтін мәселе екенін білеміз. Демек, осы ... ... ... ... әрі рухани тұрғыдан жалпы адамзатқа дем беріп
отырады. Өйткені Ясауи әлемі, ... ... ... рухани көзқарасы,
ойшылдың поэзиялық туындылары сарқылмас қазына көзі іспетті.
Бейнелеу өнері арқылы – ... ... ... және ... ... қызмет етеді. Дипломдық жұмыстың мазмұнында,
оқушылардың патриорттық сезімдерін ... мен ... ... ХІ ... ұлы тіл ... ... Қашқари өзінің «Түркі
сөздігі» зерттеу кітабында көптеген мақал – мәтелдер келтіріп, ... ... ... мынадай мақал бар: «Өнер білім ізде, үйренуден
өркөкірек болма, жиренбе ». Осы мақал «Өнерді үйрен де жирен» ... ... ... деп ... ... Көне ... тілінде кібіз – кілем, қалы
кілем деп көрсетілген.
1 БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІН ОҚЫТУДЫҢ ПРИНЦИПТЕРІ
1.1 Қазақстан ... ... ... ... ... таныстыру арқылы оқушыларды патриорттық тәрбиелеу негіздері
Қазақ бейнелеу ... ... ... мәдениеттің бір бөлігі. Ал
Қазақстан бейнелеу өнері осы ... ... ... ... ... құралады. Қазақ суретшілері график, кескіндеме
шебері, сәндік қолданбалы өнермен айналысатын суретшілер, мұсінші, ... ... ... ... ... бірнеше топқа бөлінеді.
Қазақ бейнелеу өнерінің қайсы турі болмасын ... ... ... және т.б. жанрларға бөлінеді. Сонымен қатар графика,
кескіндеме шығармаларының кейбірі натюрморт, пейзаж жанрларына ... ... ... ... ... сан ... ... қазақ елінің салт дәстүрі», «Ұлттық ойындар», ... ... ... «Үй ... ... ... ... «Ұлы Отан соғысы», «Ана образы», «Тарихи тұлғалар бейнелері»,
«Қазіргі еңбек, өнер, әдебиет, музыка, ... ... ... деген ауқымды мазмұнды қамтиды.
Қазақстан бейнелеу өнері шеберлерінің шығармалары республикалық
шет елдер мен ... ... ... ... ... атындағы Мемлекеттік көркемсурет музейінде, Қазақстан Суретшілер
одағының, Қазақстан ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері шеберлерінің шығармашылығы туралы жеке
кітаптар, монографиялар шығып, кезеңдік ... ... ... ... ... ... басқа ұлт өнері сияқты графика, кескіндеме,
сәндік қолданбалы өнер, мүсін түрлері кіретін жеке ... ... ... ... ... саласы болса да мейлінше кең дамыған. Оқушыларды
бұл өнердің графика, кескіндеме, ... ... ... ... ... тарихи, анималистік, портрет, пейзаж жанрларымен сабақтан тыс
таныстыруға мүмкіндік мол.
Қазақстан бейнелеу ... ... ... ... ... ... еңбегіне қарай «Қазақстан
Республикасының Халық ... ... ... ... ... атақтары берілген.
Қазақ бейнелеу өнерінде Қ.Телжановтын есіміде ерекше орын ... ... ... ... өнерінің негізін салушылардың бірі, КСРО
халық суретшісі (1978) КСРО Көркемсурет акедемиясының корреспондент мүшесі.
Қазақ бейнелеу өнерінің ... ... ... өнер ... (1944), ... (1963), ... (1969),
Н.Нұрмұхаммедовке (1975), С.Мамбеевке (1979), Е.Сидоркинге (1980), ... ... (1981), ... (1985), Ә. Ысмайловкқ (1985)
«Қазақстанның халық суретшісі» құрметті атағы берілді.
Бейнелеу өнері саласында «Қазақстан республикасына ... ... ... ... ... мына ... ... Ә.Қастеев
(1942), Н.В.Цивчинский (1951), А.Ненешов (1954), Х.Наурызбаев (1960), Ә.
Ысмайлов (1960), А.Ғалымбаева (1961), П.Зальцман (1962), И.Гаев, ... ... (1963), ... ... ... (1965), ... Қ.Қожықов, М.Лизогуб (1966),
В.Крылов (1970), ... ... (1971), ... ... (1974), ... ... ... (1976), Т.Досмағамбетов
(1980), А.Дячкин, Е.Мергенов, ... ... ... ... ... (1985), С.Айтбаев, А.Гурьев, Қ.Закіров,
И.Исабаев, Б.Табиев (1988), М.Қалымов, ... ... ... суретшілерінің ішінде көптеген өнер ... ... ... ... ... Ә.Қастеевке «Қазақстан
жерінде» атты ... ... ... 1966 ... ... ... суреттер сериясы үшін, 1967 жылы
Х.Наурызбаевқа «Ш.Уәлиханов ескерткіші» ... ... ... ... ... 1970 жылы ... «Біз ... мақтан
етеміз», «Қуанышты күн», «Студент ... ... ... ... тобы үшін, 1972 жылы Т.Досмағамбетовке «Ә.Жангелдин» ескерткіші
үшін, 1976 жылы ... ... ... ... ... сериясы мен өнертанудағы еңбектер циклдары үшін, 1978 ... «Тың ... «Тың ... акварельдер сериясы үшін,
Б.Зәуірбекова, Қ.Тыныбеков, Е.Николаева, И.Яремаларға «Қазақстан» үшін,
1980 жылы ... ... ... үшін 1982 жылы ... ... ... ... қатар суретші К.Моллашев ... ... үшін ... ... 1981 жылы ие ... жас ... кезінде Қазақстан жастар сыйлықтарын
алды: 1964 жылы П.Усачевке «Мұхтардың жастық шағы» және ... ... ... 1965 жылы ... ... Отаным» атты бір топ бейнелеу
жұмыстары үшін, 1972 жылы М.Қисамединовке графикалық жұмыстар сериясы ... ... ... ... 1978 жылы ... ... үшін, 1980 жылы Б.Әбішевке «Т.Бокин» ескерткіші
үшін, К.Молдағалиевке «Ұлы Отан ... қаза ... ... арналган мемориалдық комплекс үшін берілді.
1982 жылы бір топ қолданбалы өнер ... ... ... ... бейбіт тынысы» атта суреттер тобы үшін
Ә.Накысбековке, ... ... үшін ... 1984 жылы
«Асыққан жастық шақ», «Жастық-1», «Жастык-2», «Маңғыстаудың күнделікті
тіршілігі» ... ... ... ... үшін ... 1986 жылы ... көркемдеген иллюстрациялар үшін М.Әлинге
Қазақстан жастарының сыйлығы берілді.
Қазақстан бейнелеу өнерінің ... ... ... байланысты мынадай кезеңдерді көруге болады. Бірінші кезең өнерін
оқушыларға таныстыру барысында — қазақ ... ... ... Бұл ... ... дейінгі Шоқан Уәлиханов пен Мақы ... ... ... ... бұл ... ... туралы сөз
қозғағанда Т.Шевченко, В.Залесский шығармашылығы айтылады.
Екінші кезең өнерін оқушыларға таныстырғанда - ... Ұлы Отан ... ... ... ... Бұл ... ... Н.Хлудов, Ә.Қастеев, К.Баранов, А.Бортников, Н.Крутильникова,
М.Лизогуб, А.Черкасский, ... ... ... ... ... ... қамтылады.
Үшінші кезең өнерін оқушыларға таныстырғанда - 1950 жылдардан
басталатын қазіргі халық ... ... ... ... ... ... К.Шаяхметов, В.Сидоркин. В.Крылов, Н.Гаев, У.Әжиев, ... ... ... ... ... қазақ өнерін оқушыларға таныстыруда 60 жыл-
дардан басталатын ... мен ... ... ... алған суретшілер
С.Айтбаев, О.Нұржұмаев, Т.Тоғысбаев, ... ... ... ... ... Б.Төлеков, Т.Абуов, А.Исаев, Ю.Мингазитдинов шығармашылығындағы
өмір құбылыстары, ел өмірі сөз ... ... - 70 ... бері ... ... таныла
бастаған Қ.Тыныбеков, М.Аманжолов, А.Ақанаев, К.Дүйсенбеков, Г.Жалмұханов,
С.Бөлтірікова, ... ... ... ... ... кезең туралы әңгіме барысында мұғалім 80 жылдардан
басталатын жас суретшілер ... ... ... ... ... А.Тұрсынов, Б.Талқанбаев,
М.Әлімбаев, Г.Идяев, З.Қожамкұлов, Н.Шилібаев, А.Оспанов, ... ... ... ... ... көрсетеді.
Графика саласында Н.Гаев, Б.Табиев, Е.Говорова, А.Исмайлов,
Е.Сидоркин, К.Хожыков, Н.Исабеков, ... ... ... ... ... А.Гурьев, Б.Пак, ... ... ... ... ... ... шығармашылық еңбек етіп келе жатқандығы айтылады.
Бұған М.Қисамединовтың «Махамбет», ... ... ... «Абай», Ә.Қастеевтің «Турксиб», Б.Пактің ... ... ... ... эпосы», П.Зальцманның «О.Сұлейменов
өлендерін оқығанда», С.Романовтың «Даладағы ... ... ... «Ер Тарғын», А.Гурьевтің «Еске алу: «Қазақ
жауынгерлерінің әні». ... ... ... ... ... ... «Менің жастығымның теректері»,
Т.Ордабековтың ... ... ... ... бола алады.
Қазақ бейнелеу өнерінің кескіндеме ... ... ... Қ.Телжановтың, А.Ғалымбаеваның, Г.Исмайлованың, М.Кенбаевтың,
С.Мамбеевтің, Н.Нұрмұхаммедовтың, С.Романовтың ... ... ... ... Қ.Телжановтың «Жамал», «Көкпар»,
А.Ғалымбаеваның «Дастархан», Г.Исмайлованың «Қымыз», М.Кенбаевтың «Асауға
кұрық салу», ... ... ... арқа», С.Мәмбеевтің «Жайлауда»,
Н.Нұрмұхаммедовтың «Папам келе жатыр», С.Романовтың «Жер туралы ... ... ... ... ... әйелдері»,
А.Степановтың «Жер планетасынан келген адам», А.Молдашевтың «Жер, космос,
Қазақстан», О.Нұржұмаевтың «Әке қабыры ... ... ... «Әке ... «41 ... ... ... мазмұнымен де көркемдік деңгейінен де ... ... ... ... ... ... ... мүсін саласында даңқты мүсіншілер
Х.Наурызбаев, Т.Досмағанбетов, ... ... ... ... ... ... Мүсінші Х.Наурызбаевтың жасаған Абай
ескерткіші, Т.Досмағамбетовтың Ә.Жангелдин ескерткіші, З.Сергебаевтің
құйған М.Әуезов ... ... Ж. ... ... «Әке ... ... ... шығармаларын өнер
сүйер қауымға кеңінен танымалы, ... ... ... ... ... ... ... сәндік қолданбалы өнер саласында
суретшілер Ғ.Иляев, Қ.Тыныбеков, М.Қалқабаев, Д.Шоқпаров, ... ... ... М.Әлімбаев, С.Төленбаев, Ж.Барымбетов
шығармашылығы Қазақстан өнері тарихынан құрметті орын алатыңдығы айтылады.
Қазақ бейнелеу өнеріндегі соңғы кезендегі жаңа ... ... Бұл ... ... шығармаларының мазмұнының кеңдігі, бір
ғана туынды шеңберінде терең мағыналы ойды білдіретін, ... ... ... картиналар мен графикалық туындылар ... ... ... ... А.Ниязбеков, М.Қасьшбеков, А.Губашев
А.Мұңлыбаева, ... ... ... ... ... ішінде М.Қасымбековтың «Көкпар», А.Губашевтың «Арал
қасіреті», Р.Абдуловтың кескіндеме туындыларын ... ... ... бейнелеу өнерінде ұлттық салт, дәстүрді, тұрмыс
тірлігін жан-жақты бейнелеген ... ... ... Бұл ... ... ... ... Қ.Телжанов, Е.Төлепбаев,
Е.Кенжебаев, В.Флорова, А.Ғалымбаева, Қ.Тыныбеков, ... ... ... ... ... ... сабақта мәліметтер беру
орынды.
Бейнелеу өнерінде ұлттың ... ... ... ... ... ... ... «Жастық шақ»,
Ә.Қастеевтің «Сатылған ... ... ... мен ... В.Фролованың «Жамбыл мен Құлмамбет ... ... мен ... ... ... ... төре» шығармалары бар.
Сонымен қатар Е.Сидоркиннің ... ... ... ... ... ... әңгіме», С.Романовтың «Ас ... «Әке ... ... ... ... ... «Дала балладасы», «Тау мен дала ... ... ... ... ... қадірлеу, халық
дәстүрлері, қазақ даласының тарихы, ерлік үлгілері шығармалардың арқауы
болған.
Ұлттық ойындар, аңшылық ... ... ... ат ... суретшілер В. Верешагиннің «Аңшы қырғыз», Қ. Телжановтың ... ... ... ... М. ... ... құрық салу», С.
Романовтың «Құсбегі», ... ... ... ... ... туындыларында көрініс тапқан.
Қазақтың ұлттық дәстүрін бейнелеуге ерекшеден қойған суретші —
Айша Ғалымбаева. А. Ғалымбаеваның «Үш ... ... «Бір кесе ... ... «Дала қызы» картинасы және «Ұлттық ... ... ... ... ерекше орын алады.
Қазақ бейнелеу өнері басқа ұлттардың өнері ... ... бар. ... бір түрі Қазақ бейнелеу өнері өзінің озық
туындылары аркылы бүкіл әлемдік өнердің ... орын ... оның ... Әбілхан Қастеев, Қанапия Телжанов, Сабыр Мамбеев, Нағым-Бек
Нұрмұхаммедов, Хәкімжан Наурызбаев сиякты суретшілердің енбектерінен ... ... ... өнері өзіндік тарихы қазақ елінің даму тарихымен
тығыз байланысты.
Қазақ елінде қоғамдық құрылыстар даму, ... ... ... етіп ... ... бейнелеу өнерінің дамуы қазақ өмірінің салт-
дәстурі мен тұрмысы, әдет ... мен ... ... ... ... тарихынан ертедегі жартастағы бейнелер ерекше орын алады.
Қазақ халқы бұрыннан мол ... ... ... ... сәндік
өнерге қажетті жүн, тері, шикізатгарды мал өнімдерін алып ... ... ... ... оған ... ... ... тұрмысы
мен шаруалығына тығыз байланысты. Ертедегі қазақ халқының өмірін ... ... орыс және ... ... ... ... ... Қазақ халқының өнері ертедегі Қазақстан ... ... ... ғұн ... ... ... ... Олар мал
шаруашылығымен айналысып, көшпелі өмір сүрген.
«Ат адамның қанаты» ... ... ... ат ... ... ... тұяғы жартасқа бейнеленген сурет ... ... мен ... кездеседі. Бұл суретте қазақтар «Тұлпар тас» деп
атаған. Қазақта жылқы малына ... ... ... бар.
Мысалы: Жақсы ат, ердің қанаты, қасқыр малдың жауы болса, ... ... ... ... Осыған байланысты ат спорт ойынын «Көкбөрі» ... ... ол ... ... ... Осы ... қазақта, қыз бөрі, қыз
қуу сияқты әртүрлі ... ... ... ... ... ... - ат
бейнеленген. Мұндай суреттер казірге ... ... ... Түрік
тектес халықтар ертеде бұғы, аққу, өгіз тектес жануарларды, құстарды қасиет
тұткан. Өгіз күш пен бейнеттің символдық ... ... ... ... пен жол ... ... ... болған. Сондықтан ертедегі шеберлер
жасаған бұғы ... жиі ... Бұғы мен ... ... ою - өрнектегі
негізгі ... ... ... бірі ... ... ... сақ ... табылған ескерткіштер аң стиліне жатады. ... ... ... ... ... ... ... жақын берілсе соңғы
кездерде стильдеу, ықшамдау болды. Аңдар ... ... ою - ... айналды.
Тау ешкісі арқарды, бұғыны, жыртқыш аңдарды қозғалыссыз
қалпында бейнелеу сақ ... ... ... тән ... ... ... Мырза Шоқы қорғанының Қайранкөл көлінің маңынан
табылған. Минатюралық разеткеден көруге болады. Андроновтың стилінің ... бірі ... ... Ысық ... ... ... адам. Бұл адамның бас киімінен бастап барлық киімі түгелдей алтыннан
жасалған. Бас ... жаға ... ... ... ... ... ... қанатты тұлпар бейнесі бейнеленген. Бұл Ысық ескерткіші
б.э.д. IX- ғ. жатады. Ысықтан табылған өнердің ерекше бір түрі ... 34 см ... 36 см төрт ... ... ... ... ... қазақ жерінен көптеп табылған. Жолбарыстар мен түйелердің дұрыс
көріністері бейнеленген қапсырмалар, ... ... ... ... ... көп ... ... бейнесі салынған кілемді,
қазақ кілемдері ішінде ... ... ... С.М. ... өз ... көрсетеді. Аң стилінде, негізгі образдар қой, жылқы, қасқыр, бүркіт
көріністері, көп фигуралы ... ... ... осы ... ... бас көрінісі түрінде беріледі.
Аң стилі кезеңінің соңында бұл көріністері ою-өрнектері ... ... ... ат ... бөрі бас, қошқар мүйіз ою-
өрнектері пайда болды. Ертедегі өзіндік ерекшелігі бар ... ... ... ... ойып ... ... бейнесі. Бұлар Маңғыстау, Орталық
Қазақстан және ... ... ... Қойдың бейнесі ертеде
байлықтың, сәтті ... ... ... ... Түрік қағанаты кезінде
тастан өрнекті қашау, ою-өнері дамудың жоғарғы дәрежесіне көтерілді. ... ... екі ... ... Бірінші - тас бетіне сызық түрінде ... ... ... ...... ... ... кездеседі. Мысалы
Орталық Қазақстанда егіз қайтөс ... ... ... ... ... ... әйел және үш адам ... Бұл суреттің сюжеті ата
қабіріне табыну деген ... ... Осы ... ... бір түрі ... ... ... салынған сурет, бұл суретте
аң аулау көрінісі сауышылар мен ... ... ... ... мәдени дәстүрін қыпшақ қаңлы ... ... (VII - XV ғ), ... ... ... X — XII ғ. ... ... Қыпшақ пен қарлықтардың осы ... ... ... табылады. Бұлар тастан жасалған адам мүсіндері. Бұл мүсіндер
қыпшақтардың сол кездегі ... ... ... ... және ... ... ... өнірінде сақталған. Аталған мүсіндер осы дәуірдің ... XIV ғ) ... ... ... ... ... келсе соңғы кезеңінде
мүсінге ... ... Бұл ... ... ... ... ... әйелдер бейнелерін көруге болады. Мүсіндер ... ... қару ... бас киім, белдік, әйелдердің әшекей бұйымдары
(сырға, білезік т.б.) сондай-ақ музыка аспаптары айқын сомдалған.
Кейбір тас ... ... ... ... мен адамдардың
бейнесі бір қырынан бейнеленген. Тас мүсіндерден басқа Ұлытау тауларында
сары ... ... ... қолдан жасалған саукеле ұқсас бас киімі бар
статуеткалар табылған. Бұл статуеткалар ... ... ... ... музейінде сакталған. Қорыта айтқанда ... ... ... ... Оғыз ... ... қазақ халқының көркем мәдениетінің
бастауы болып табылатындығы туралы мәліметтер бейнелеу өнері сабақтарында
берілетін білім мазмұнының бір ... ... ... ... ... ... белсенділік және саналылық принциптері
Педагогика ғылымында белсенділік және саналылық принципі басты
маңызды принциптің бірі ... ... ... бейнелеу өнерін оқыту
барысында бұл принципті негізгі принциптердің бірі ... ... ... «өзіндік» ұғымдарының бір-бірінен
айырмашылықтары болғанымен, бірінсіз бірі болмайды. Білімді саналы меңгеру,
оқушылардың белсенділігі мен өзіндік әрекетін қажет ... ... ... және ... ... ... ... сабақтарда ғана ерекше мәнге ие болады деп есептейді.
Бейнелеу өнерінің сабақтары негізгі практикалық сабақтардан ... ... мен ... ... ... жетуге мүмкін
емес. Мұндай үлгерімге жету бейнелеу өнерінің мұғаліміне оқушыларды үнемі
оқу ... ... ... ... ... үйретуді қажет етеді.
Бұған әр түрлі әдістерді ... ... ... ... Мысалы үшін
тақырыптың сурет салу сабағында мұғалім оқушыларға ертегілерден үзінді
оқып, ... ... ... магнитофоннан жазбаларын
тыңдатады. Сонымен қатар мұғалім, оқушыларға суретшілер шығармаларының
иллюстрациясынан жасалған ... ... ... ... ... ... өнер ... ақындардың, сазгерлердің,
кескіндемеші суретшілердің өмір ... ... ... ... сурет сабақтарында мұғалім оқушыларға түрлі есімдіктердің,
жан жануарлардың ... ... ... ... ... және ойы ... ... жолдарын түсіндіреді.
Сонымен қатар мұғалім ағаш бұтақтарындағы өрнектерді ерте
көктемдегі жер ... жылы ... ... ... суық ... ... қанаттарындағы өрнектелген суреттерді белгілі бір
түстер кұрамына біріктірілген гербарилерді көрсету арқылы оқушыларды көру
белсенділігін ... ... ... ... ... жасалған
гербарилерді көрсету, оқушылардың түстердің гармониясы, калорит сезімдерін
дамытады.
Мұндай іс-әрекеттер алдымен ... ... ... алдында
орындалады да, мұнан соң ол тақырыптық сурет салу, нұсқаға қарап сурет салу
тапсырмаларын ... ... ... ... ... ... көрсетулер
орындалады.
Саналы, белсенді және өзіндік жұмыстар, әр ... ... ... ... алып барады, сонымен қатар оның ... ... ... ... яғни ... ... затты селсоқ көшіріп
салғанда ғана емес оны белсенді түрде бақылап, зерттеп ең ... ... ... арқылы салынғанда ғана ол танымдық мәнге ... ... ... ... сөзін селсоқ қабылдаса, ол
берілген тапсырма бойынша орындалатын шығармашылық жұмысқа белсенді ... ... ... ... зат ... ... ... талдауын
оқушылар зейін қойып, тыңдап, нұсқадағы моделдерді көргенімен, бірақ бұл
пысықталып ... оқу ... ... әлде қайда әлсіз
меңгеріледі. Белсенді ... ... оқу ... ... ... арта
түседі.
Бұл мұғалімге: оқушылардың белсенділігін белгілі бір ... ... салу ... ... ... ... ... мүмкіндік
беріп отыруды көрсетеді.
Композициядан немесе сурет салу ... ... ... беру ... оқушылардың белсенділіктерін арттыруға жағдай жасайды.
Мысалы, оқушы кубтың көрінісін бейнелеу барысында, затгың перспективалық
көрінісін өзгертіп, селсоқ ... оны қате ... біле ... жағдайда мұғалім тақтаға қалай бейнелеу керектігін керсетіп жатпай-ақ
кіріспе сұрақтар беру ... зат ... ... ... ... туралы
бұрын берілген мәліметтерді естеріне түсетіндей жағдай жасайды.
«Гипстен жасалган кубтың қасында не бар?» деген сұрақ берілген
соң оқушы нұсқаға ... оның ... сым ... ... кубтың моделін
керіп және бұл сұрақтың дұрыс ... ... ... ... ... ... ... деген сұрақтан соң, оқушы алдындағы ... ... ... ... ... үшін ... ... кеңістікте калай
орналасқандығын біліп алу керек, мұнан соң кубтың барлық ... ... ... ... етіп белгілеп алу керек» деген
түсіндірме сөзін еске ... ... ... болу ... ... сәйкес болу үшін не істеу керек? деген сұраққа, ... ... ... алу ... мұнан соң шығу нүктесін тауып, ... ... ... ... жарық пен көленке мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеггері
балалардың белсенді жұмыс жүргізуіне, нұсқа формаларын ... ... ... ... ... ... ... өнер сабақтарында балаларға квадрат бетіне өрнектер
салуға үйретіледі. Көптеген оқушылар берілген тапсырманы ... ... ... әрі ... белсенді жұмыстарға бағыттау үшін квадрат коробка
бетіне салуға арналган өрнектер қарастыруға тапсырма ... ... олар ... ... суреттерін қолдана отырып, бір қатар эскиздер
құрастырады олардың ... ... ... мен ... ... шешіммен
шыққандарын таңдап алады. Мұндай жұмыстарды балалар үлкен қызығушылықпен
орындайды.
Оқушылардың белсенділігін арттырудың ерекше ... ... ... ... ... Мысалы, педагог қандайда бір ережені
түсіндірді, онан соң оқушыларға сұрақ беріп оған жауап алды ... ... ... ... ... кірісуге рұқсат береді, бірақ оқушылардың
бейнелеу ... ... ... бейнелеу жұмыстарынан қате яғни,
олардың бәрі бірдей ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын тоқтатып, өткен сабақтардағы
айтылған мәселелер бойынша сұрақтарды, басқаша сөз ... ... түрі ... ... ... ... ... тексеруге
мәжбүрлейді.
Оқушыларды сыныптағымен қатар үйде де өз ... ... ... ... ... болсын, үйдегі жұмыс болсын сипаттары әр түрлі
болуға тиіс. Оқу бағдарламасына сәйкес ... ... ... ... салу, немесе акварель бояуларымен натюрморт салу, кейде
сәндік суреттер салумен қатар, мүсіндеу өнері бойынша тапсырмалар беріледі.
Оқушының өз ... ... ... оның білім деңгейіне және соған
байланысты икемділігі мен дағдыларына ... ... ... ... ... ... оқушылардың өз бетінше жұмыс
істеу ... ... ... ... Бұл ... ... нәтижелері оқушылардың өнері туралы білімдерінен және бейнелеу
икемділіктерінен, ... ... ... оқу ... ... қатынасын қамтамасыз етуді қажет етеді.
Бейнелеу өнерін оқудағы саналылық деген ең алдымен оқушының
өзіне қажетті ... ... мен ... ... білуі, оқылатын
материалдардың мазмұнына түсінуі, тапсырмалардың мазмұнына түсінуі болып
табылады. Саналылық оқушыньщ материалдарын құрғақ түрде ... ... ... ... суреттің мәніне түсінуді талап етеді. Саналылықпен
жұмыс істейтін оқушы әр уақытта ... ... дәл және дер ... тырысады, оқушы өзін-өзі бақылауға үйренеді, тапсырманы орындай
алмаған жағдайда мұғалімге оның шын себептерін айтады.
Оқушылардың өз ... ... ... ... ... және ... ... меңгерумен тығыз байланысты. Балаларды бұрынғы ... ... ... өз ... ... қабілетінің дамуы
нәтижелі оқудың маңызды көрсеткіші. Мектеп оқу процесіне деген саналы
қатынасты ... ... ... Бұл ... оқу ... маңызын
түсініп, белгілі бір үлгерімге жеткізетін құралдар мен тәсілдерді білуінен,
өзінің жетістіктерін тексеру және бағалау ... ... ... ... деген саналы қатынастың элементтерін мынандай
мысалдардан көруге болады.
Оқушы нұсқаға қарап ... ... ... ... отыр ... жалпы формасын аныктап алған соң, ол саналы түрде бейнелеу сапасын
тексереді. Тексерудің қарапайым түрі көзді сығырайтып ... ... ... салыстыру. Бүл форманы ұсақ деталдарынсыз, тұтастай көруге
мүмкіндік туғызады. Бұл жерде біз ... ... ... деген саналы
қатынасын көруімізге болады. Ол алдына қойылған міндетті орындау ... ... ... ... және сол ... ол жұмыстың мәніне түсінгендігін
көрсетеді.
Біреулері жұмсақ тегіс рең беру арқылы зат ... ... оны ... ... ... әр ... ... көлемді формасын
сызыктар мен жарык - ... ... ... әр ... ... ... ... өз бетіңше және саналы түрде жұмыс істейді.
Оқушылардың белсенділігі мен саналылығын арттыру барысында әркімге
жеке ... ... ... еске ұстау қажет. Бұл ... ... ... ... ... арттыру, шағың сын ескертпе, әр ... ... ... жұмыс әдістері қолданылуы мұмкін. Мұғалімнің басшылық
ролінің маңыздылығы мён ... ... ... ... ... тәрбиеніңіпассивті нысанасы емес белсенді, саналы жұмыскері ретінде
қарайды.
Оқушылардың ... ... ... ... белсенді және
белсенді емес әдістері қолданыла береді. Мұғалім үшін пассивтік, оқушы үшін
белсенді ... ... ... сурет салушының назарын ... ... бір ... немесе басқа бөлігіне аударады, бірақ
мұның алдында түсініктеме берілгендіктен оқушыларға кеңістік туралы ... тек қана ... ... ... ... салып белгіленген
мақсатқа жетудің бағытын көрсету үшін кіріспе сұрақтар қояды.
Белсенді жұмыс әдістері бұл ... ... ... ... оқытушыны
белсенді жұмыс жасауға ал оқушы оның ... ... ... оқушы форманы конструктивтік талдау принципін меңгермеген, нұсқа
формасының сипаты мен пропорциялық ... ... және ... ... бейнелеуде қатесі көп болса, ол оның үстіне өз
бетінше натураны ... ... ... ... оған ... зат
құрылысын бейнелеуге байланысты сұрақтар қояды. Мысалы үшін, құмыраның
суретін салу керек делік. Оқушы оның ... ... ... бірақ
заттың кеңістіктегі қалпы дұрыс берілмегендігін, пропорциялар бұзылғандығы,
форма сипаты дұрыс көрсетілмеуі сияқты қателер жіберілген. Бұл ... ... осы ... өзі ... ... беру үшін ... салушының
қасында тұрып, нені, суреттің қай жерін, ... ... ... айтып
түсіндіреді.
Ол оқушыға «Сенің суретіңце құмыра қалай тұр, ол ... ... ... ... ... түбіне карай вертикаль бағытта түзу сызықтар
түсіреді. Құмыраның аузы мен басы бір ... ... ... ... суретіңде құмыра аузы оңға ығысып кеткен, ... ... ... ... ... ... ол құлайын деп тұрған сияқты ... ... ... ... ... Оның ... ... бе әлде ені үлкен бе,
ал салатын ... ... ... осы ... ... деп кеңес
беріледі. Осындай оқу процесінде оқушы өзінің ұстазымен бірге натураны
талдап, суреттің ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... барысында қолдана беруге де болмайды.
Себебі біз балаларды сурет салу ... ... өзі шеше ... ... ... Мұғалімнің ең басты
міндеті «оқушының өз бетінше іс-әрекет істеуін ояту және оны бекіту болып
табылады. ... ... әр ... ... багыт берушілік,
жетекшілік рөлін сезіп түратындай болуы тиіс.
Мұғалімнің міндеті-мектеп оқушылардың ой ... ... ... ... бақылап отыру, қолдану мен жігерлендіру. Оқушының
орнын сурет салып беру, оқушы үшін ойлау ... ... алыс болу ... өзі үшін өзі ... өзі үшін, өзі сурет сала білуге үйренуі қажет. Ол
кейбір жағдайда ғана, қиындықтан шығу жолын ... ... ... уақытында
кіріспе сұрақтармен, жұмыс бағдарын көрсету ... ал ... ... ... беру жағдайында жәрдем беруге болады.
Мұғалім тек қана ... ... ... ... ... ... өзара түсіністікке келіп киындықты жеңуге деген
оқушылардың қызығушылығын ... ... ... ... ... ... үшін оны шағын көлемдерге бөліп меңгеру орынды.
1.3 ... ... ... ... ... ... ... туған жерге деген патриорттарын дамыту
Бейнелеу өнері оқушыларға ... ... мен ... ... ... ... ... мәдениетін дамытудың ұтымды
мүмкіндіктерінің бірі. Бейнелеу өнері шығармаларында оқушылардың ... ... ... дамыту үшін қазақ бейнелеу өнері шығармалармен
таныстырудың көптеген тиімді әдістері бар. Бейнелеу өнері де ... ... ... ... сияқты терминдермен ұғымдардың жүйесінен тұрады.
Оқушылардың бейнелеу ... ... мен ... ережелерін саналы
түрде меңгеруіне тікелей байланысты.
Бейнелеу өнеріндегі өлшемдер мен ... ... ... ... ... пен ... өлшемдер қатынастарының құбылыстары
белгілі түсініктерді білдіреді. Тілдік түсініктердің формасы ... ... ... ... ... ... оқытып үйрету
барысында терминдердің құрылысына мән беріледі. Оқыту барысында оқушыларға
терминнің мәніне, тарихи шығу ... баса ... бөлу ... ... ... ... өнертану түсініктерін қалыптастыру үшін ұтымды
дидактикалық әдістерін қолдану көп жетістіктерге қол жеткізеді.
Оқушылардың кеңістік туралы ойы мен сөз ... ... ... ... ... өз ... ... үйретумен тікелей байланысты.
Оқу әдістемелік әдебиеттерден аударма жасалған терминдер ғылыми түсінікті
білдіретін, айқын, оқу процесінде қолдануға лайықты болу ... ... ... сөз ... дамуы оқу әдістемесінің, ... ... ... қатысты.
Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың образдық ойы мен ... ... ... ... ... оқушыларының жалпы сөз
мәдениетін жетілдіру, білімді ... және ... ... ... Өнертану тілінің басқа ... ... ... бар. Бейнелеу өнерінің тілі, ... ... және ... тілдің(ана тілінен) элементтерінен құралады.
Оқушылардың өнертану тілін меңгеру, ... ... мен ... ... оқу ... ... барысында терминдер
мазмұнына терең мән бермеуінде. Өнер ... ... ... жолдарының анықталмауында болуы мүмкін.
Өнертану түсініктерін ... ... ... ашу, ... генетикалық, тарихи-генетикалық аспектілерін
айқындаумен тығыз байланысты шешіледі. ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнерін оқыту курсындағы түсініктерді
сыныптар бойынша бөлуге мүмкіндік туғызады.
Түсінік тілдің көмегімен сөзге айналады. ... ... ... ... арқылы өнертану термині формасында көрініс ... ... ... жүйесін меңгеру, өнертану білімдерінің барлық
жиынтығын меңгеруге негіз болып табылады. Оқушылардың ... ... үшін ой ... ... ... ... ашып ... қажет.
Өнертану түсініктерін меңгеру үш кезеңнен тұрады:
1. қабылдау, елестету, түсіну, айту, ойлау, еске ... ... ... іс жүзіне қолдану. Бұл процесс оқушы мен мұғалімнің белгілі іс-әрекеті
кезінде жүзеге асады.
Өнертану түсініктерін қалыптастыруда ғылыми ... ... ... ... принциптерді ұғымды пайдалану орынды. Соның
өнертану түсінігінің мәнімен ... ... ... мазмұнының
сөзден алшақтығы білімі негіздерін ... ... ... сапалы түрде қолдану оқушылардың білім деңгейін көтеруге үлкен
жәрдемін тигізеді. Терминдерді меңгерудің ... ... ... ... ... ... тілден алынғандығына байланысты. Қандай ... ... ... ... ... мәніне сабақ барысында
талдау жасап отыру ... ... ... ... ... мынандай өлшемдерге қарап білуге болады :
• Түсініктің ... ... ... ... ... Әр түрлі ситуацияға байланысты түсінікті қалай қолдануы;
• Әр ... ... ... ... ... ... бойынша терминдерді қалай қолданады;
Өнертану түсініктерін қалыптастыру мен дамыту, ... ... ... ... басталады.
Оқушыларға жаңа түсініктің мәнін ашуын көрсету жолдары мен ... ... ... Жаңа ... ... алғашқы елестер беру. Нақты мысалдар арқылы жаңа
түсініктің белгілерін көрсету. Түсінікті білдіретін ... ... ... туралы жинақы елесін беру. Түсініктің белгілі дәрежедегі айқын
белгілерін көрсету. Түсініктің – алғашқы анықтамасын тану.
3. Түсінікті құрау. ... ... ... ... ... шығуы. Термин сөздің буын немесе әріптік нұсқасы.
5. Түсініктің қолданбалы функциясын айқындау.
Оқушылардың өнертану ... ... ... ... бір-
бірімен қатынасын ашып көрсетумен байланысты. Қандай ... ... ... түсінікпен салыстырмай қарастыруға болмайды. Сондықтан мұғалімнің
түсініктерді меңгертуі үшін атқаратын міндеттері мынадай формада болады :
1. ... ... ... меңгерту.
2. салыстыру, ортақ қасиеттерін табу, түсініктердің айырмашылық шегін
табу дағдыларын қалыптастыру.
3. Түсініктің ... ... ... ... ... ... процесс болып табылады.
Түсініктің анықтамасы дегеніміз – белгілі түсінік қамтыған обьектінің ... ... ... табылады. Сөз және заттар мен ... ... мәні мен ... ... ... бар. ... ... бойынша жеке. Сөздің мәні – анықтама арқылы беріледі. Бейнелеу
өнерінің негізгі оқу мәселелері форма, ... ... ... пен ... түстер болып табылады. Оқушылардың сабақта форманы
бейнелеу, форманың пропорциялық қатынастарын табу, ... ... ... ... ... бейнелеу, жарық пен
көлеңкенің қатынастарын табу арқылы форманың көлемін ... ... ... алу ... Бейнелеудің негізі болып табылатын бұл мәселелер
көптеген түсініктердің жүйесінен тұрады. Бейнелеу өнерінің негізін ... ... ... ... ... лингвистика және
бейнелеу өнерін оқыту мәселелерімен тығыз байланысты. Оқушылардың бейнелеу
өнеріне ... ... ... ... туралы ойын құрайды.
Өнертану түсініктерінің даму деңгейі баланы сөйлеген сөзі мен ... ... ... ... ... терминдер арқылы көрініс
табады. Бейнелеу өнерінің әрбір термині белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... сәндік қолданбалы
өнер түрлеріне байланысты оның терминдері де осы ... ...... және ... ... ... Графиканың
лингравюра, ксилография, офорт, эстамп, эксливрис сияқты түрлері бар. ... ... және ... ... мүсін, қалың бедер, жұқа бедер сияқты
терминдердің жиынтығынан құралады. Сәндік қолданбалы ... ... ағаш ... тұрмыс заттарын безендіру, өндіріс заттарын
безендіру, түсініктерінен тұрады.
Дизайн – тұтыну заттарының құрылысы, машиналардың ... ... ... және тағы ... ойды ... түсініктер жүйесінен
тұрады. Көптеген терминдер бейнелеу өнерінің жанрларына байланысты : тарихи
тұрмыстық, әскери-соғыс, ... ... ... ... ... бірқатар терминдер суретшілерге байланысты шыққан : портретист,
анималист, баталист, пейзажист, маринист, ... ... ... кескіндемеші, акварелші, өндіріс-суретші, кітап-
суретшісі, ... ... т.б. ... ... ... ... ... түрлерін білдіреді.
Бейнелеу өнерінің түрлері, суретшілерге байланысты терминдер бейнелеу
өнерінің ... ... ... жиі ... ... ... да өнертану түсініктерін білдіретін терминдері нұсқаға қарап сурет
салу, сәндік сурет салу және ... ... ... салу сабақтарындағы
оқушының сөз қорына жаңа терминдер қосылып отырады.
Бейнелеу өнері өмірдегі құбылыстарды заттар мен көріністерді ... ... мен ... ... ... ... көрнекті көрсетеді.
Бейнелеу әлістері, мүмкіндіктері, заттар мен кеңістік, ... ... ... ... ... түсініктер сөз арқылы мұғалім мен оқушының
қарым-қатынас құралына айналады. Сондықтан оқушылардың өнертану ... ... тілі ... ... ... өте ... ... білімдері, өнертану түсініктерінің, ой ... ... ... ... - ... ... білдіретін
мүмкіндік. өнертану мәдениеті, өнертану білімдері өнертану тілінің өзара
жиынтығынан құралады. өнертану тілі - ... ойын ... ... ... Мектеп оқушыларының өнертану мәдениетін дамыту ... ... ... ... шығармаларымен, суретшілер шығармалармен
таныстырудың ұтымды жақтары көп.
Бейнелеу өнерінің ... бірі – ол ... ... түрде қабылдауға мүмкіндік туғызады. Қайта өрлеу дәуірінің атақты
суретшісі Леонардо да Винчи «Живопись көруге болатын ... деп ... ... ... ... ... ... сезімін дамытып,
таным қабілетін арттырады. ... ... ... пен ... өз ойымен, сезімімен идеясымен байланысты қарауы арқылы қабылдауы
нәтижелі бола ... ... ... ... бейнелеу өнері
шығармаларымен таныстырудың ... мәні мен ... ... ... Қазақ халқының бейнелеу өнері шығармаларын оқу мен тәрбие жұмыстарында
қолдану мынадай міндеттерді шешеді.
Біріншіден – балаға тақырыбы мен ... ... әрі ... қазақ
бейнелеу өнері шығармаларын таныстыру процесінде реалдық өмір шындығына
деген эстетикалық қатынасы қалыптасады. ... ... ... ... бала жанына жақын көріністері бейнеленген туған суретшілерінің
шығармалары баға ... ... ... ... ... халық өмірі, көркем образдар мен
бейнеленген шығармалар мазмұны баланың түсінуіне лайықты қабылдауына жеңіл
болады. Таныс ... ... ... таныстыру – оқушыларды
өнерге тартудың ... ... ... ... мен облыс мектептерінде
жүргізілген зерттеулер нәтижесінде біз ... ... ... ... қабылдауғы лайық образдарды, онан ... ... ... ... ... оқушыларды қазақ бейнелеу өнері шығармаларын ... ... ... де, кең ... оқып ... ... ... география, музыка сабақтарындағы жеке тақырыптарды оқып
үйрену барысында ... ... ... ... ... ... осы тақырыпты оқып үйренуге деген оқушылардың ... оқу ... ... ... ... ... ... сабақтарында «Абай жолы» романын өту барысында Е.Сидоркиннің
иллюстрациясын қолдану ... ... ... ... Қазақ тарихы
курсы бойынша А.Қастеевтің «Амангелді Иманов» портретін, М.Кенбаевтің
«Ә.Жангелдин отряды», Н.Нұрмұхаметовтың «Т.Бокин ... атты ... ... ... қолданудың әдістемелік тиімділігі мол.
Сонымен қатар Орта ... ... ... ... ... ... ... орынды. География ... ... ... ... мен теріскей алатаудың
шыңдары», «Іле бойындағы отрядтың ... ... ... ... ... ... оқу ... түсінуге жеңілдік туғызады.
Үшіншіден, мектеп оқушыларына қазақ бейнелеу өнерімен ... ... ... салу шығармашылығын арттыруға жәрдемдеседі. Оқушылар
халықтық ұлттық өнерінің түрлерімен танысады, жасалу ... ... ... ... ... ... сәндік өнерінің көркемдік
ерекшелігі мен ... ... ара ... ... ... ... мен ... оның жалғастырушы ізбасарларының шығармаларымен
танысады. Мұғалімнің ... ... ... ... өнер ... суретшілердің еңбектерінің мазмұнын ұғады. Сәндік қолданбалы
өнердің түрлері мен олардың атаулары естиді. ... ... ... ... ... сөз қорында сәндік қолданбалы өнерге
байланысты терминдер жүйесі ... ... ... ... ... ... ... техникасы,
жарық пен көлеңке, перспектива, колорит құбылыстары ... ... ... сөз ... ... ... ... өнері шығармаларын
талдау мақстаында болуына байланысты жеті немесе сегіз туындының көркемдік
ерешелігі ... ... ... ... ... шеберлерінің
ерекшелігі ашылып көрсетіледі. Қазақстан ... ... ... ... қарап, тақырып бойынша және сәндік сурет салу
сабақтарында ... ... беру үшін ... ... мәдениетін дамытудың мүмкіндіктерінің ... ... ... натура формасы мен кеңістік сипатына берілетін
талдауы. Натураның құрылысын талдау ... ... ... ... түстеріне, жарық пен көлеңке қатынастарына, перспектива
құбылысына жасаған талдаулары форма мен кеңістік ... ... мен ... ... ... ықпал етеді.
Бейнелеудің бірізділігін түсіндіру мен көрсету барысындағы қолданған
терминдері мен ... ... ... зат ... ... ... ... рефлекс, блик, түсіп тұрған көлеңке, ... ... ... деген сөздер мен терминдер арқылы оқушының өнертану ... ... ... ... ... ... сабақта қолдану
оқушыларға көркемдік тәрбие берумен қатар ... ... ... дамуына негіз болып табылады. Тақырып бойынша сурет ... ... ... ... ... орталық,
горизонт сызығы, алдыңғы, артқы және соңғы көріністер сияқты ... ... ... ... симметрия, ритм, ауа
перспективасы, сызықтық перспектива, бұрыштық перспектива және ... ... ... өте ... ... ... ... суреттер салу барысында, адамның формасының пропорциялық
қатынастары, колорит, орындау техникасы жөнінде түсініктері ... ... ... ... ... ... бояу, акварель, гуашь, ... алла ... ... ... ... ... ... бойынша сурет салу сабақтарында ... жаңа ... үшін ... ... ... ... ... қатар, перспектива, жарық пен көлеңке, орындау техникасына
байланысты жасалынған көрнекті құралдары пайдалануға тура ... ... ... салу ... ... құралдары мынадай тақырыптар бойынша
жасалынады:
1. Бейнелеудің бірізділігін көрсететін таблица.
2. Композиция заңдылықтары.
3. Адам фигурасының пропорциялық қатынастары.
4. Адамның қимыл ... ... пен ... ... ... техникасының түрлері.
Тақырып бойынша сурет салу сабағының көрнекті құралдары таблица түрінде
жасалумен қатар көлемді етіп те ... ... ... ... ... ... үшін сым ... схема түрінде жасалған
модельдер.
Тақырыптық сурет салу сабағында қолданатын ... ... ... ... ... ... ... сюжетке байланысты форманың қағаз бетіне орналастыру
2 кезең- форманың конструкциялық құрылысын бейнелеу;
3 кезең- форманың ұсақ ... ... ... ... мен немесе бояумен форманың көлемін шығару;
5 кезең- түстер арқылы ауа ... ... ... ... ... ... кезең- толық аяқталған сурет.
Көрнекті құралдарды жасау мен пайдалануды мынадай жағдайларды ескеру
қажет:
1. Әрбір көрнекті құралдың ... ... ... ... ... кезеңін көрсететін суреттердің ... ... ... Сабақтың мазмұнын тапсырманы түсіндіріп болған соң көрнекті құралдарды
жинап алу.
4. Жиі ... ... ... бейнелеу өнері кабинетіне стенді
ретінде іліп қою.
Тақырып бойынша сурет салу сабағында қолданатын ... ... ... болады. «Жазғы каникул», «Егін жинау», «Аққала соғу»,
«Отырардың күйреуі», «Қазақ ертегілері», «Қаңбақ шал» т.б. ... ... ... ... әдеби кітаптарының мазмұны бойынша ... ... ... ... ... ... үшін ... сюжетке құрылған
көріністің бейнелеу бірізділігін көрсететін таблица ... ... ... суреті болмасын адамдар көрінісі жиі кездеседі.
Сондықтан бейнелеу өнері ... ... ... адам ... ... ... адамның бой өлшеміне бас ... ... ... есе ... ... жеке таблицалар жасалынады.
Мектеп оқушыларының тақырып бойынша салған суреттерінде ... ... ... мен ... ... ... ... әдістерін көрсету үшін мұғалім ... ... ... ... өзгеру құбылысын көрсететін құралдарды
пайдаланады. Перспективаны бейнелеуге байланысты ... ... ... ... ... заттардың перспективалық көрінісі;
2. Вертикаль сызықтардың перспективасы;
3. Горизонталь сызықтардың ... ... ... Кубтың перспективасы;
6. Гоизонт сызығы, картина жазықтығы;
7. Ауа перспективасы, сызықтық перспектива, көлеңке перспективасы;
8. Заттардың суға ... ... ... ... бойынша сурет салу сабақтарында(орыс) бейнелеу ... озық ... ... ... ретінде пайдалануға болады.
Сабақты түсіндіру барысында живопись, графика, шығармаларының ... ... ... ... ... ... кең ... талдау жасайды. Өнер шығармаларын ... ... ... бейнелеу өнерінің композиция, перспектива, жарық пен
көлеңке пропорциялық қатынастар ... ... Өз ... ... ... ... ... перспектива ережелерін
қолдануға, пропорциялық қатынастарды табуға бағыт пен ... ... ... ... барысында көрсету нәтижесінде мұғалім
композицияға, перспектива, ... пен ... ... ... ... кең түрде қолданады. Оқушылар ... ... ... қолдануы сөз мәдениетінің дамуына игі ықпал
етеді. Оқушылардың сөз мәдениетіне әсер ... ... ... ... ... ... ... терминдерді қолдануда әртүрліліктің
болмауы.
Мектеп оқушыларының ... ... өнер ... таныстырудың
көмегімен басшылық жасау ісі, екінші жағынан шығармашылық белсенділігін
арттыра ... ... ... визуальдық көріністерден, табиғаттағы
заттарды бейнелеу жолдарын түсінеді. Композиция заңдылықтарын іс жүзінде
қолданудың жолдарын ... Ойша ... ... ... ... пен ... ... заңдылықтарын қолдану арқылы
сапалы шығатындығына көз жеткізеді. Оқушылардың бейнелеу өнерінің теориялық
негіздері мен бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Барлық кескіндеме туындыларынан қабылдаған затты ... ... оның ... салу, көлемін шығару, перспектива құбылысы
туралы мәліметтерді өз бетінше белгілі көріністерді ... ... өзі ... әсем суреттер сияқты етіп бейнелеуге тырысуы басталады.
Бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... теориялық білімдерін дамыту, сөз ... ... ... ... ... ... ... болады. Бейнелеу өнері шығармаларын сабақта ... ... ... ... ... Оқу ... сапалы меңгеруге
ықпал етеді. ... ... ... негіздерін үйретеді. Сабақты
түсіндіруге арналған ... ... ... ... ... сөз белсенділігін арттырады. Өнертану түсініктерін дамытады.
Бейнелеу өнерінің туындылары әсіресе жаңа ... ... ... ... көркем графикалық туындылар ... салу ... ... ... жолдарын көрсетуге арналады. Өнер туындыларының бір ... ... ... ... ... ... қолданады.
Қазақстан бейнелеу өнері шығармаларының көптеген түрі натураға қарап сурет
салумен қатар тақырыптық, ... салу ... өте жиі ... ... өнер ... ... түрлері сәндік қолданбалы
өнердің ... ... ... ... ... бейнелеу
бірізділігін көрсететін таблицалар болып әр түрге ... ... ... ... ... ... композициялық түрде ою-өрнектерді
орналастыру, өрнектерді сызықтық бойына орналастыру, өрнектерді квадраттың
ішіне орналастыру, ою арқылы ... ... ... ... ... Мұғалімнің мұндай іс-әрекеті оқушыларында ... ... ... ... ... салу сабағында мұғалім ғарыш,
көктем, қыс т.б. тақырыптар бойынша ... ... ... ... құралдар жасайды. Осындай ... ... өнер ... ... ... ... салу ... мұғалім әсем
безендірілген тұрмыстық заттарды, ыдыстарды ... ... ... ... ... ... ... Сәндік сурет салу
сабағында қолданбалы өнер ... ... ... басқа ұлтты
республикаларының ... ... ... ... ... негіздерін меңгерту мақсатында қолданып отырады. Оқушыларға
эстетикалық тәрбие мен көркемдік ... беру ... пән ... ... мол ... ... ... етумен қатар пән
бойынша сөз қорының жүйелі дамуының оқу мен ... ... ... ... ... өнері пәнінің әдістемелік әдістер мен тәсілдері, меңгергендігі,
іс-тәжірбиесі, ... пен ... ... сөз ... ... береді. Мұғалімнің сөз қоры жеке пәнге ... ... ... білдіретін сөздердің жүйесі сияқты бейнелеу өнері
сабақтарының да кәсіптік, оқыту әдістеріне байланысты сөзжердің жүйесі бар.
Мектеп ... ... ... ... мен ... ... ... мұғалімнің пәнге байланысты сөз жүйесінің бай ... ... ... ... сөз ... ... ... қабілетінің дамуына, бейнелеу
қызметінің ... ... және ... ... игі ... ... сөзі ... ой белсенділігін арттырып, қабылданған
материалдардың өзара байланысын ... ... ... ... ... ... ... сөз бейнелеу әрекеті барысындағы
стеоретивтік, ... ... ... ... ... ...... бейнелеу іскерлігі мен дағдыларын қалыптастыруға
жәрдемдеседі. Жақсы ... ... ... сөз ... ... әсер етеді. Баланың сөз қорының даму ... өз ... ... ... ... өнер ... талдау жасау,
салынатын заттың ... ... ... ... түсі сифқты
ерекшеліктеріне талдауынан анық байқауға болады. ... ... ... ... ... барысында сөз елеулі роль
атқарады. ... ... салу ... ... ... ... ... «өрнек», «жолақ», «сызық», ... ... ... т.б. ... ... Зат пен оның ... ... сипаттау барысында үлкен, кіші, ұзын, қысқа, төртбұрыш,
үшбұрыш, қызыл, көк ... сөз қоры ... ... жинақталады. Зат
көрінісін қағаз бетінде бейнелеу процесінде салу, жалғастыру, бояу ... ... ... ... ... ... зат бейнелесек те оның кеңістіктегі ... ... ... ... ... ... ... нұсқаға қарап сурет салу
барысында орта, жоғары, төмен, оң, сол, алыс, ... және т.б. ... ... ... жиі ... ... ... сабақтарында
заттың атын, белгісін, бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... «өлшем», «бояу», «түс»,
«орналасу» сияқты бейнелеу процесінің негізгі ұғымдары ... ... ... ... ... ... формамен
танысу, бұл формаларды сөзбен бейнелеуді тез де сапалы ... ... ... ... ... ... ... игі ықпалының орынды екендігі атап көрсетіледі. Бейнелеу қызметінің
психологиялық мәселелерін зерттеу нәтижесінде ... ... ... ... ... суретін таллайдыміндетті түрде енді жұмысты ... ... ... ... ... ... ағымын өзгертеді.
Сурет салу барысында бала ойлану арқылы бейнелейтін нәрсенің қасиеттерін
ашады. Сөз бейнелеу процесінде ойланып ... ... ... ... сөз ... ... үшін ... барысында әр
түрлі әдістемелерді қатарына мұғалімнің мынадай іс-әрекеттері қамтылады:
• Сурет салуға деген эмоциялық қатынасын туғызу мақсатында ... пен ... ... ... ... ... ... талдауға үйрету(негізгі бөліктерін табу,
құрылысына сипаттама беру);
• Композициялық сипаттағы тапсырмалар беру;
• Тапсырманы орындау процесінде бейне ... және ... ... бір-бірімен салыстыру жолдарын көрсету;
• әрбір сабақтың соңында бейнелеу нәтижесінде талдау жасау;
мектептің немесе ... ... ... ... алу және ... ... барысындағы балалардың сөз қорын дамыту бірнеше
бағыттар бойынша жүргізіледі. Олар, біріншіден, ... сөз ... ... терминдерімен толықтыру, екіншіден, қарым-қатынас құралы
ретінде бейнелеуге байланысты сөздер ... ... ... ... ... ... ... енгізу мақсатындағы сөздің ретке
келтіру фукциясын арттыру.
Сабақ барысында оқушылардың сөз қоры терминдерімен толығады. ... ... ... ... өнерінің терминдеріне оқушылардың жас
ерекшеліктеріне лайық түсініктер береді. ... ... беру ... ... ... келтіре отырып терминнің мағынасын айқындай түседі.
Сурет салу ... ... ... ... терминдердің
анықтамасын оқушылар дәптерлеріне жаздырып, қажет болған жағдайда салу
жолдарын тақтаға көрсетеді. ... ... ... ... ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне ескеріп отырады. ... ... ... ... ... ... мағынаны білдіретін
терминдердің мазмұнын ашуға ауысу орынды. Терминдер жөнінде сөз ... ... ашу үшін ... құралдарды, таблицаларды, бейнелеу
техникаларын көрсетуге арнап қағаз керілген ... ... ... ... ... терминдердің мазмұнын ашу барысында сол
терминнің ... ... ... ... ... ... сол
түрлерінің қайсысының орындалу техникасына байланысты екендігі жөнінде
қысқаша мағлұматтар ... ... ... ... ... ... құралдар мен суреттердің көрсетуі ... ... ... ... ой ... ... ... жағдай
туады.
Оқушылардың таным қабілетінің дамуы үшін ... ... ... ... ... ... түсіндіру барысында өмірдегі құбылыстар мен
көріністердің пайымды болуы мен дамуын материалистік ... ... ... ... ... ... түстерінің байланысы
мен айырмашылықтарына сипаттама береді. ... ... ... табиғаттағы заттар мен құбылыстардың ... ... ... ... ... ... ... Тақырып бойынша
сурет салу сабақтарында пән мұғалімі оқушыларға салуға берілген тапсырманы
бастамас алдында өнер ... ... ... ... ... ... ... композициялық сурет құрастыру,
картинадағы негізгі форма мен қосымша формалардың ролі, кеңістік, форма ... ... ... мен олардың қатынастары жайында арқылы мағлұматтар
береді.
Бейнелеу өнері әңгіме сабақтар өткізу ... ... ... бейнелеу өнерінің графика, живопись, мүсін, сәнді қолданбалы өнер
сияқты түрлерге бөлінетіндігін, бұл ... ... ... ... ... ... түсіндіреді. Осындай істердің нәтижесінде
оқушы ... ... ... ... және өнер ... ... ... біледі. Нұсқаға қарап отырып, ... ... ... салу ... ... ... қателерді өзі табуға жәрдем көрсетіп бағыт береді. Бейнелеу
өнері сабақтарында ... сөз ... ... ... ... мұғалімнің іс-әрекеті маңызды роль атқарады.
Оқушылардың сөз қорыларының дамуына әсер ... ... ... ... ... ... ... берген
мұғалімнің жан-жақты талдауы. Талдау ... ... өз ... ... барысында немесе үй жұмысын тексерудің нәтижесінде жасалуы
қажет.
Мұғалім мектеп оқушыларының граыикалық жұмыстарын таңдап алып ... ... ... Жұмыстарды көрмеге әрбір сыныптан таңдап алу
барысында мұғалім әрбір ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың өздерін де аралыстыру өнерге деген
қызығушылықтарын арттыру мен қатар сөз белсенділігін де дамытады. ... ... ... және ... ... қатысты сөз
қорының дамуы оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттыра түседі.
Бейнелеу өнерінің әр түрге бөлінуі суретшінің ... ... ... ... өз ... қолдану ерешеліктеріне байланысты.
Бейнелеуөнеріндегі ерекше құбылыс рәміздік көріністер, рәміздік көріністер
қоғам өміріндегі, адам ... ... ... ... ... ... ... көріністер туралы мәлімет беретін ... ... ... ... тілі деп ... болады. Рәміздер арқалы берілген
мәліметке қандай ұлттың адамдары ... ... ... ... өнерінде белгілі түстер рәміздік белгі ретінде де алынады.
Мысалы, қызыл түс- ... ... ... көк – ... ақ ... ... символы ретінде белгілі. Сондай-ақ, сары түс қазақ, даласын
меңзесе, көк түс аспан мен ... ... ... ... ... ... қаласын білдіреді, Аврора крейсерінің бейнесін ... ... ... ... ... ... жасалуының өзіндік ерекшеліктері бар. Рәміздік
сурет салу үшін суретшілер зат ... ... ... ... ... алып тастап ықшамдау әдісімен белгілі ... ... ... пен ... ... ... Жол ережесін білдіретін
белгі арқылы автомобиль ... ... ... ... ... жолаушылар автобустың «кірер есігі», «шығар ... ... «жас ... ... орны» деген сияқты әр-түрлі
көріністер суреттермен беріледі.
Рәміздік белгілер жасалуының ою-өрнектерге ... бар. ... ... ... формаларын өімдіктер мен жануарлар, ... ... ... ... ... ... көрінісін ықшамдап
көрсетумен белгілі ой айтылады. ... ... ... ... ... ... ... екіншіден, белгіл түсініктерді беретін
бейнелеу өнерінің ... тілі деп ... ... болады. Себебі, суретшілер
көрністер белгілерін өзара мәліметтің сипатына пайдалану, қолдану мақсатына
байланысты ... ... ... түрлерге бөлуге болады:
1. Қоғамдық құбылыстарды (революция, фестивалб, олимпиада)
2. Ғылым өнер және ... ... ... белгісі.
3. Жол-транспорт ережелеріне байланысты белгіле.
4. Тұрмыстағы кеңістік бағыттары мен тұтыну орындарын ... ... ... ... азық-түлік, киім-кешек жөнінде мәлімет беретін
белгілер.
6. Спорттық түрлері белгілейтін белгілер.
Мектептегі бейнелеу өнері сабақтарында ... ... ... ... және ... ... бар. ... танысу барысында
ғылым мен өнер туралы түсініктерді толықтырады. ... жеке ... ... ... ... ... оқушыларға
өмірдегі көріністерді рәміздік белгілерге айналдыру жолдарын көрсетеді.
Қоғамдағы өзгерістер мен әсемдіктің мазмұнына түсінуге ... ... ... сезімін, көзқарасын дамытады. Бейнелеу өнері
сабақтарында ... өз ойын ... ... ... ... суреттерді
салдыруға болады. Бұл суреттердің мазмұнына математика, физика, тарих,
әдебиет, музыка, бейнелеу өнері деген ... ... ... ... өз ... ... салу алдында мұғалім ... ... ... жасайды.
а) өмірдегі реалдық заттардың формасын ықшамдап алу;
ә) әмідік ... ... ... ... ... ... ... белгілердің әрбір формасынан көрінісі ... ... ... ... ... ... және сәндік сурет салу сабағында ... ... бұл ... ... ... ... талап
етіледі. Ал рәміздік суреттер салу үшін композиция ерекшеліктері ... білу өте ... ... ... танымдық мүмкіндігі бар
бейнелеу өнерінің ерекше түрі ... ... ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру мен өткізу
арқылы іс жүзіне асыруға болатын мүмкіндіктер бар. Сыныптан тыс, ... ... ... ... ... ... тыс әңгіме және көркем
өнеркәсіп орындары мен суретші ... ... ... ... бейнелеуге арналған кештер мен факультативтік сабақтар өткізу
болып табылады.
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушылар сабақта алған ... ... тілі ... дами түседі. Сыныптан тыс жұмыстар барысында
оқушылардың өнертану түсініктері мен сөз қорының ... үшін ... ... ала ... дайындалды, тақырыбы айқындалды. Сыныптан тыс
жұмыстарға ... ... ... тәрбие жұмысының жетекшісі
қатыстырылады. Сыныптан тыс ... ... мен ... ... жас ... мұқият ескеріледі.
Оқушылардың өнер туралы түсініктерінің дамуына ерекше мүмкіндік
беретін жұмыс бейнелеу өнері ... ... ... ... линргравюра,
керамика, жас өнер танушы, мозайка т.б. бейнелеу өнерінің түрлері ... ... жас ... ... үйрмені екі топқа
бөлуге болады. ... ... 1-3 ... ... ... ... біріктіріледі. Бір топта 10-13 оқушы болуы керек.
Бастауыш сынып оқушыларына арналған үйірме мазмұнында негізделген
негізінен мүсін, ... ... ... ... ... ... ... 4-6
сынып оқушыларының үйірмесі мазұны мен ұйымдастырылуы ... ... ... салу мен ... ... болып, формасы бейнелеу өнері
мектептерінің жұмысына ... ... ... ... өз ... сайлайды. Үйірме сабақтарында оқушылар сәндік және натураға
қарап сурет салу саласына байланысты өнертану түсініктерін ... ... ... ... ... ... бір формасы –сыныптан тыс әңіме ... ... ... ... ... ... ... Сыныптан
тыс әңгімеде мұғалім оқушыларға қазақ бейнелеу өнері және ... ... ... ... ... мәдениетін жетілдіру
мақсатында жүргізілетін жұмыстардың бірі-оқушыларды ... ... мен ... ... ... ... өз ... жұмыс істеуге
қызықтыра түседі, өнертану негіздерін меңгеруге жәрдемдеседі.
Баяндама Ә.Қастеев, Қ.Телжанов, А.Ғалымбаева сияқты Қазақстан бейнелеу
өнері ... ... ... ... ... мақсатында
негіздейді. Баяндамада суретшінің өмірбаяны ... ... ... суретшінің кейіпкер образын ашудағы шеберлігі ... ... ... ... №28 қазақ орта мектебі, бейнелеу өнері пәнінің
мұғалімі С.Дәулетбаевтың жасаған баяндамалары әр уақытта да қызықты өтеді.
Бесінші ... ... ... ... ... мен ... деп аталатын баяндамасында суретшінің халық ... ... ... ізденістері мен табыстары ... әр ... ... ... ... ... ерекшеліктері
ашылады. Баяндаманың тақырыбын айқындап, жоспарын жасауға мұғалім көмек
көрсетіп отырады. ... ... ... ... іздеуге кітапхана
қызметкерлері тиісті жәрдем көрсетті.
Жоғарғы сынып ... үшін ... ... ... ... сөз мәдениетін жетілдіреді. Оқушылар арасындағы лекцияны
мамандар, пән мұғалімі немесе көркем-сурет факультетінің студенттері ... оқу ... ... ... ... 4 курсы
студенттері №28 В.В. Куйбышев атындағы орта мектепте, №25 А.Гайдар атындағы
мектептерде оқушыларға ... ... ... ... оқыды:
«Ә.Қастеев шығармашылығындағы қоғам ... ... ... ... «Суретші Қанапия ... ... ... ... қолданбалы өнері»,
«Ш.Уалихановтың ... ... ... көне ... ... ... мен тіл мәдениетін дамытуға қолайлы
жағдай бейнелеу өнеріне арналған кештер ұйымдастыру. Бейнелеу ... ... ... ... музыка, әдебиет, тарих ... ... ... ... тақырып бойынша өткізіледі, Шымкент
пелагогика институтының көркем-сурет факультетінің бесінші курс ... ... ... атындағы орта мектепте кеш өткізді. Кештің жоспары
алдын-ала дайындалып, дайындық жұмыстары ... ... ... ... ... Ш.Уалихановтың өмірі мен қызметі, графикалық мұрасы,
ғылыми ... ... ... ... Ш.Уалиханов туралы айтылған
ғалымдардың, жазуылардың суретшілердің сөздері көрнекті етіп жазылып, залға
ілінді. ... ... ... ... Ш.Уалиханов тақырыбына жазған
кескіндеме, графика саласындағы еңбектерінің ... ... ... ... ӨНЕРІ САБАҒЫНДА ТҮРКІСТАН-ТҰРАНЫМ АТТЫ КОМПОЗИЦИЯСЫН САЛУ
ӘДІСТЕРІ
2.1 «Түркістаным-Тұраным» атты шығармашылық жұмыстың мазмұны, орындалу
технологиясы.
«Түркістан - ... деп ... бұл ... ... ... және
ұлттық көзқарасының өркендеуіне ғасырлар бойына сақталып келген тарихи
жәдігерлердің құндылықтарын зерделеудің ... зор. ... ... бұл ... ... ... дәстүрі мен діні көзқарасын анықтап
беретін деректердің көзі. Ел ... әр ... ... ... аты ... ... – кілемшелер мен киіз басушылар, текеметке түрлі ою
ойыстыратындар, суретшілер, ағаш ... өз ... ...... етіп қалдырып отырған. ХХ ғасырдағы бір туар ақындардың бірі Мағжан
Жұмабаевтың «Түркістан» атты шығармасында :
«Түркістан- екі ... ... ер ... ... ... ... ... туған
                   Түріктің тәңір берген несібі ғой».-  деп ... ... ... Тұран екендігін, оны мекендеген түркілердің ешбір
халықтан кем еместігін  ашық айтқан.
"Түркiстан" десе елең ... ... ... жоқ. ... ... ... танылған әулие бабамыз Қожа Ахмет Ясауидiң
есiмiн Түркiстаннан немесе керiсiнше ... ... ... ажыратып
қарау да мүмкiн емес. Сонау 1103 жылы ... ... Қожа ... ... ... ... идеяларын уағыздаған ислам дiнiнiң өкiлi.
Ақынды рухани басшы, "Әулие" санаған мұсылмандар тоғыз жүз жылдан берi ... ... ... ... Қожа ... мазары қирап бітуге таянған
кішкене ғана мазар орнына зәлім ескерткіш орнатуды, бүкіл ... ... ... ... ... салуы тегін емес. Өйткенi мұсылмандардың
ыстық ықыласына иеленген "Әулие" кiсi құрметiне ... ... ... дала ... ... ... ... осылайша iздестiргендi. Сол
ХIV ғасырда салынған ғажайып құрылыстың үлкендiгi, қайталанбас сәулеттiлiгi
және ... ... ... әлi ... ... жұртшылықты таң
қалдырумен келедi. Бүгiнгi Түркiстанда, заманға сай тұрғын үйлер мен оқу
орындары, ... ... ... мен ... және т.б. ... ... Бұл ... кесене - аса үлкен күмбезді құрылыс. Оның ені
46,5м, ұзындығы 65м. Орталық бөлмесінің ... ... ... арналған
35 бөлме салынған.Темірдің кезінде барлық құрылымы бітпеген, тек ... ... Оның ... ... ... хан ... ... тұсында мұнаралар мен ... қам ... ... ... ... Мұнан кейінгі ... ... өз ... ... кесене құрылысын толық аяқтауға тырысқанмен,
ешқайсысы да белгілі бір нәтижеге жете ... ... ... бұл ... бізден 700-800 жыл бұрын өмір ... ... ... ... ... көне ... ... тілі, діні, мәдениеті мен тарихын
зерттеуде өте құнды дерек болып табылады. Халқтың ... ... ... ... ... ... бойына сақталып келген кесененің
рухани құндылықтарды зерделеудің маңызы зор. ... ... ... саналатын мұражайлар халқымыздың дүниетанымы мен діни және рухани
көзқарастарын анықтап ... ... бір ... ... ЖОО бітіруші маман үшін оның келешектегі кәсіби ... ... ... ... орын ... хақ. Өйткені бұл жұмыс оның
4-5 жыл оқыған кәсіби ... ... ... ... ... ... үстіне мен таңдаған мамандық шығармашылық ... ... ... ... ... ... жұмысты
барынша шығармашылық тұрғыдан орындау міндетін жүктейді.
Бейнелеу өнері сабағы – ... ... Оған ... ... та ерекше –
ол өнер талаптары бойынша құрылуы тиіс. Осыдан ... оның ... ... Бәрінен бұрын ол рухани-эстетикалық тәрбие міндетін атқаруы
тиіс. Өйткені, адамзаттың рухани-эстетикалық тәжірибесі ... ... ене ... ... ... ... Бұл ретте, қазіргі
педагогика ғылымдарында мұғалім мен оқушының тең дәрежеде қарым-қатынаста
болып, ... ... ... ... пікірлердің жиі орын
алуы бекер емесін ескергеніміз жөн. Ал, ол ... әке мен ... ана мен ... ... ... ... мен одан да ... мәселелерді
бірлесе, тең дәрежеде шешіп отырған халық педагогикасынан келді.
Қазіргі жалпы орта білім беру жүйесі бүгінгі таңда өз ... ... ... ... жоғары бейнелеу өнері мұғалімдеріне аса
мұқтаж. Біздің пәніміздің ... жас ... ... ролі аса ... тамаша сурет сала білуі міндетті шарт, ондай болмаған жағдайда
оқушылардың оған сенуі, оны ... ... ол ... өнер ... жеткілікті дәрежеде талдап,
оқушыларға жан-жақты образды, эмоциональды түрде ... ... ... адам ... ... ... педагог болуы қажет. Мұнсыз өз жұмысыңды жоғары рухани
деңгейге жеткізу ... ... ... ... мән ... ... талдануға жататын
құрылымдық бөліктерінің бірі – ол ... ... ... ... ... ... білімін, мүмкіншілігін, өнерге деген
икемін, шығармашылық талғамын, өзіндік қолтаңбасын барынша ашып көрсетіп,
анықтайтын шығармашылық ... ... ... ... аты – ... орындамас бұрын атақты қылқалам шеберлерінің осы жанрда жазылған
көптеген репродукцияларымен жан-жақты ... Бұл ... ... ... сараладым.
Бұл – шырқау биіктіктің символы болған Қ.А.Ясауи кесенесі
сұлулыққа бой ... ... ... ... орналасқан.Міне сол
Түркістан шаһарын әсемдікке баулып тұр.
Жалпы, Түркістан атауының ҮІІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы  ... ... ... байланысты атау өз ұғымын үнемі ... ... ... ... үш мәні ... көз жеткізуге
болады. ҮІІІ-ХІІ  ғасырларда түркі тілдес тайпалардың  мекендеген жалпы
аймағы жатады. ... ... ... ... ... жерлер
ХҮІІІ ғасырдан бастап Сыр бойындағы Иассы қаласының жаңа атауы енген.
       Біз екінші ... ... ... ХҮ ғасырдың 70-ші жылдарынан
бастап Түркістан аймағы, яғни Сырдария өзенінің  орта ағысы ... мен ... ... ... мен  Мауереннахр арасындағы саяси қарым-
қатынастың негізгі өзекті мәселесіне айналды. [1. 18-б.] 
       ... ... ... Шыршық және  Бадам су
айрықтарындағы жазықтармен, солтүстік- ... ... ... ... ... ... ... ғасырлардағы деректерде Түркістан аймағының шекаралары анық
көрсетіледі. ... ... ... ... Дешті
Қыпшақтың оңтүстік далаларымен, оңтүстіктегі жерлерді Мауереннахрдың
солтүстік ... ... ... ... ... бірде- бір зерттеуші  шатастырмайды. Түркістан аймағының  ең
оңтүстігіндегі қамалы Аркук  болып саналады,  «Аркук...  Түркістанға кіре
берер ... ... ... -дей ... «Ол ... ... ... Бұхара мен Самарқанд жақтан Түркістан аймағына қарай жолға
шыққандар ең ... осы ... ... ... -деп, ХҮІ ғасыр басында
одан әрі ... ... ... ... үшін аса ... құт мекен саналатын
«Түркістаным-Тұраным» деп менің дипломдық жұмысымның ... ... ... ... ... даму ... ... отыратын табиғат әсемдігі
туралы түсінік қандай да бір түрде болмасын, өнерде де ... ... ... ... өзімнің бұрын жасаған этюдтерімді,
нобайларымды, эскиздерімді молынан пайдаландым.
Композицияда ... ... ... ... бұл ... ... бұрын тау көріністері бейнеленген түрлі
суретшілердің ... ... ... Өз ... ... ... аса мән ... бұл тақырыпта тамаша туындылар
қалдырған суретшіміз Дүзелханов, О.Бабажанов, Ж.Байдаулетов шығармашылығы
мен ... мені ... ... ... арасындағы қашықтықты беру үшін оларды ұзақ
бақылап, жақындағы табиғи түстерді алыстағылармен салыстырып отырдым.
Өңірдің ... ... ... ... ... сұлу ... адам жанында сұлулық сезімдерін оятып, тебіреніс
әсерін туғызатындай болуы шарт. Үлбіреген қызыл, сары, ақ, көк ... ... ... ... ... ... ... шөптермен
толқынданған дала; ақ басты көгілдір күмбездің әсем ... ... ... ... шығармашылыққа баулиды.
Бар дүние, күллі әлем тіршіліктің, құштарлық пен құмарлықтың мәңгі
бітпес - Ұлы жырын оқып тұр. Мүлгіген ... кең дала сол бір Ұлы ... ... көкірегіне, кеудесіне тоқып тұр. Аспан мен Жер, барлық ғалам осы
әуенге, осы жырға ұйып тұр. Бар ... бар ... осы Ұлы ... сиып тұр.
Жыл сайын зеңгір көктен нұрын төккен Көктем келеді. Көктеммен бірге
дүние-ғалам жайнап, жасара жөнеледі. Көктің нұры мен ... нуы ... ... шат күй ... ... даму ... өзгеріп отыратын табиғат
әсемдігі туралы түсінік қандай да бір ... ... ... де ... картинаны пейзаж жанрында ең көп қолданылатын классикалық техника
– кенепке (холст) майлы бояумен жазу техникасын қолдандым.
Майлы бояулар кескіндеме өнерінде тек ХVI ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері бар: оңай араласады,
қою және қалың етіп те, сондай- ақ ... түс анық ... ... ... етіп те жағуға болады. Кепкен кезде бұл бояулар өзінің түсін,
өң ... ... ... және ... ... ауа райында майлы
бояулармен, оларға ештеңе қоспай немесе арнайы сұйылтқыштарды өте аз ... ... ... ... ... ... ... номерлермен
шығарылады: №2 (уайтспирт), №3 (таза скипидар), №4 (пинен). Бояуды маймен
араластыруға да болады, бірақ бұлай істеудің қажеті жоқ: ... ... ... қабатының қараюына және кейіннен жарылып кетуіне алып келеді.
Жазылып біткен және кептірілген майлы ... ... ... ... арттыру үшін арнайы лак жағады, мұндай лак ... шыны ... ... ... түзеді.
Туған елiмiздiн, ауылдын әсем табиғаты мен ондағы табиғи құбылыстар
әсерi де ой салды. Осы жұмысты ... ... мен ... өзін ... яғни осы ... өзім ... жекелеген этюдтарға жиі қарап
отырамын. Бұл жағдайды этюдтар мен үшін ... ... ... ... ... ... ... қажетті анықтама материал
болып табылады. ... ... ... ... кезде этюдтарды тарту қажет.
Этюдтар, әсіресе олар картинаның өзіде әйгілеп тұрған ... сол ... ... жағдайларда, өте пайдалы.
Орындаушының картина жасау үстіндегі жұмыс процесінде әрбір шебердің
өз жұмыс ... өз ... бар. ... өзі әбден заңды да, өйткені
жұмыс техникасы творчестволық ... бір ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Пейзаждың өз деңгейінде орындалуына майлы бояулар мен қыл қаламдарды
(кистілерді) да ... ... білу ... ... майлы бояумен салуға
көптеген материал негіз бола алады. Суретшілер картонға немесе тығыз ... ... жиі ... Сонымен қатар картина жазылатын кенепті де
дұрыс таңдау ... ... ... ... ... ... көп танылып, кең таралғаны – ... ол ... ... Ол ағаш ... ... ... бар обой ... қағу
ұсынылады.
Өткен ғасырларда және бұрыңғы қылқалам шеберлері майлы бояулар мен
сурет салатын кенептерді өздері дайындайтын ... ол ... ... мен ... ... керу ... де ... болды. Ал қазіргі
кезде өндірістен жақсы ... ... ... ... ... ... ... бар.
Менің орындаған жұмысым қазіргі замандағы өндірістен шығарылған дайын
кенеп. Ал енді ... керу ... ... қажетті өлшемде рамма
дайындалады. Ал кенепті сол өлшемнен 2-3 см. Артық етіп кесіп ... ... ... ... ... алып ... су сіңіреді. Кенепті дымқыл
күйінде раммаға ... ұсақ ... ... жиі етіп ... Керілген
кенепті 2-3 сағаттай горизонтал күйінде жатқызып кептіріледі. Шегелері
шамамен арасы 4 см сайын және ... ... ... ... үшін бір
сызықтың бойында тұрмайтындай етіп ... ... ... ... оның
жіптері кергіштің жақтарына қиғаш болмай, параллель ... оның ... ... жіптер тік, ал ұзына бойлай созылған жіптер көлбеу орналасуын
қадағалау керек. Холсты алдымен ... ... ... ұзын ... ... жақтарға жылжыта отырып, керіп бекіткен жөн.
Кергішке холсты тек саусақтармен жақсы ... керу ... Бұл ... ... ... қысқыштар бар. Талапкер суретшілер кәдімгі
тістеуіктерді немесе кемпірауыздарды да пайдалана алады.
Алғашында жақсы керілген холст ... ... үй ... ... ... ... ... кездер де болады. Бұны болдырмау үшін,
мүмкіндігінше кергіштің бұрыштарын қатты бекітпеу, ал саңылауларына алдын
ала ... ... алу ... ... ... салбырап қалған жағдайда, бұл
сыналарды балғамен аздап ұрудың өзі жеткілікті – ... ... ... аздап салбыраған кезде, жалпы ... ... ... де ... байқалып тұрмауы үшін, беткі жақтан ішке ... ... ... орынды.
Майлы кескіндемеге арналған кергіш өте мықты болуы және кептірілген
ағаштан жасалуы тиіс. ... ... ... табан ағаштармен
бекемдендіріледі.
Кергіштің ағаштары таза сүргіленген болуға, ал олардың сыртқы қыры,
оған ... тиіп ... ... ішке ... ... ... тұруға тиіс. Майлы
бояумен кескіндеме салуға ... ... ... ... біржола дайындау
үшін оларды грунттеу керек. ... ... бояу ... ... әрі одан майды «сорып алмайды» деуге болады, мұның өзі оны берік,
әрі ұзақ мерзімді ... ... өте көп, ... ... ... бір құрамда:
желім, май және толықтырғыш болады. Оның үстіне тағы аздаған ... ... ... ... ... және ... болып келеді.
Желімді грунттің ең қарапайым рецепті мынадай: желімнің 1 бөлшегі, құрғақ
ақ ... мен ... 10 ... судың 30 бөлшегі. Жұмсақ болуы ... 0,5 ... ... болады.
Желім ретінде ағаш желімін, балық желімін, желатинді немесе казеинді
қолданады. Маляр желімі мен ... ... ... ... ... ... ... аздап ыстық желім ерітіндісімен екі рет тұтас
жағып шығу ұсынылады. Желімдеменің артық жерлерін холстан шпательмен немесе
мастихинмен, ... ... бір ... ал ... соң – ... ... отырып, кетіреді.
10-12 сағаттан кейін, желімдеме ... ... ... ... қырнап тегістейді.
Грунтті холстқа немесе картонға ең жалпақ қылқаламмен немесе әдеттегі
таза етік ... ... ... ... ... желімдемедегідей алып
тастайды. Грунтті бір қабат жаққаннан кейін, ол кепкен кезде, екінші рет
жағуға болады. ... ... ... ... ... фактурасы толық
жойылып кетпеуге тиіс. Эмульсиялық грунт үш – төрт ... ... ... ... екі ... ... бояумен кескіндеме салуға арналған картонды басқа әдіспен: оның
жағына арнайы ... ... ... ... зығыр майымен сүртілген
сызу немесе сурет қағазын ... ... де ... ... үшін олифпен, кескіндеме майымен майланған немесе желім
жағылған қағазды пайдалануға болады. Оның ... ... ... ... ... болу үшін оны ... бетіне кнопкалардың көмегімен керіп
тастайды. ... ... ... ... ... ұзақ ... ... болмайды – майланған немесе желім жағылған ... ... ... соң өте ... ... ... ... жұмыс істеу үшін сондай – ақ мастихин мен масленка
керек. Мастихин – холстан да, ... да ... ... ... ... ... ... пышақ. Кейде оны суретшілер қылқалам
орнына пайдаланып, ерекше үлкен жағындылар жасайды. Масленка – ... және ... ... арналған ерекше қысқышы бар шағын металл
құты. Масленкаға онда құйылған еріткішті ... үшін тек таза ... ... рұқсат етіледі.
Студияда немесе бейнелеу үйірмелерінде ... ... ... ... ... аясында жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... Бұл шын ... ... істеуге
қажетті заттар: палитра, бояулар, қылқаламдар, мастихин, қарындаш немесе
көмір, еріткіш, шүберектер, холст немесе картон сиып ... ... ... ... ... жұмыс істеудің негізгі ерекшелігі - жартылай
дымқыл, жартылай кепкен бояу бетімен жұмысты онан әрі ... ... ... ... ... ... жаңа ... күйінде дымқыл тұрған
кезде салуға болады, немесе картинаны бірнеше ... ... оны ... ... бояу қабатының үстімен салуды жалғастыруға болады.
Холсқа басында арнайы сурет салатын көмір ... ... ... нұсқасын көшіреміз. Эскиз көшірмесі кенепке түскен соң, майлы
бояуды арнайы сұйықпен ерітіп кенепке жұқа етіп ... ... ... деп ... ең негізгі түстер осындай тәсілмен жағылып болған соң ... ... ... ... ... ... көлеңке жарық түстеріне
лайықты бояулар жағылады. Үшінші кезеңде жалпы картинаның ұсақ ... оны ... ... ... ... ... біткен соң
кептіріледі. Жазылған жұмысты безендіру мәселесін де орынды қарастыруымыз
қажет. Картинаның әсем де әсерлі көрінуі үшін оған ... ... ... ... ... ... жұмысыма лайықты деп осындай багетті
таңдадым.
2.2 Туған жердің табиғатың салу тәсілдері
Тақырыпқа байланысты сурет салу ... ... ... бетінде
әртүрлі заттарды бейнелей білуге, тақырыптың мазмұнын бере білуге үйретеді.
Қағаз бетінде жер аспан, табиғаттың өз ара ... мен ... ... тек ... ... ... қатар бояу түстерін қолдану арқылы
көрсете біледі. Мұғалімнің бастауымен қалаға, табиғатқа саяхат жасау арқылы
балалар алдағы орындайтын ... ... ... ... алады.
Тапсырмаға байланысты сурет салуды бастамас бұрын, мұғалім балаларға
атақты ұлттық ... ... ... ... ... таныстырады. Тақырыпқа байланысты ... ... ... үйретумен ғана шектелмеу керек, сонымен қатар балаларға
эстетикалық, экологиялық, патриоттық тәрбие жұмыстарын ... ... ... ең ... шарт болып есептеледі. Қазақ халқының
суретшілердің арасында әсем ... ... ... ... ... ... ретінде қолдану керек. Балаларға
суретшілердің еңбектері ... ... өзі 1-2 ... ... сол ... ... фланелеграф тақтасын қолданып, балалардың
композиция туралы ... ... ... ... түскен абзал.
Фланелеграф тақтасына балаларға көрсету үшін, бір ... ... ... мен ... ... ... ... ойылған суретері дайындалады. Егер де ... ... ... ... қосымша бір ватманды алып, оны көлденеңінен ... ... ... алып ... ... күзге жерге ұқсатып, үстіңгі
аздау жағын көкшіл түспен аспан ретінде бояйды.
Тақырып бойынша ... салу ... ... ... ... ... қызмет формасы. Мектептегi практика көрсеткендей, кейде бейнелеу
өнерi мұғалiмдерi ... ... салу ... сабақтың тақырыбын айтумен
шектеледi де, ал ... өз ... ... ... ... ... ... тақырыптық сурет салуға жiгерлендiру педагог
үшін онша қиындық туғызатын жағдай емес. Балалардан жазда не көргендiгiн
сұрасақ ... ... суға ... ... аулау, даладағы еңбек туралы
алған әсерлерін ойына түсiредi. Бұл ... ... ... үшiн ... ... ... ... бақылаушы ретiнде қарап,
оларды басшылықсыз қалдыруға болмайды.
Тақырыптық композиция ... ... ... ... ... ... ... — сол жастағы балалардың жасына лайық, соған қызығатын
композиция сюжетiн таңдауға көмектесуi тиiс. ... ... ... ... баланың бұрын көргендерi, қоршаған орта туралы ... өз ... мен ... ... ... жаңа нәрсенi қиялдап жасауы мүмкiн емес.
Суретшiлер мен жазушылар жаңа шығарма ... ... ... ... образдар арқылы шығып отырады. Тiпті фантастикалық образдарды жасау
барысында да ... өмiр ... ... ... образдық
элементтерiне сүйенiп отырады.
Тақырыптық сурет салу сабағында мұғалім шығармашылық қиялды дамыта
отырып, осы ... ... алуы тиiс. ... ... ой
белсендiлiктерiн арттырып, композициялык ойды ... ... ... ... ... жұмыстарына жәрдемдесiп отырады. Сонымен қатар,
бұл жағдайда мұғалiм картина композициясының, сюжеттi айқын ашып ... сол ... ... ... ... қатынасын, ой сезiмiн
бiлдiретiндiгiн түсiндiредi. Оқушылар композицияның эскизiн жасардан бұрын
мұғалiм суреттегi бейнелеу ... ... ... мазмұнын ашуға
септiгiн тигiзе бермейтiндiгiн ескертедi. Композициядагы артық нысандар
идеялық ... ашып ... ... келтiруi де мүмкiн. Балаларды
композиция ... ... ... ... ережелерi мен
заңдылықтарын окытудан басталады. Кейбiр суретшiлер, ... ... ... да ... ... жоқ, ... оған
оқытудың қажетi де жоқ, композиция деген суретшiнiң табиғи дарынымен ... ... жеке ... ... ден ... ... ... әлi тақырыпты талдауға дағдыланбаған
кезде, тақырып бойынша сурет салу барысында суреттен алғашқы алған әсердiң
негiзiнде орындайды. Олар ... аз ... ... тiптi ... ... бiлмейдi. Оқушы назарын жанама ... ... ... нақтылы талдауға бiртiндеп үйретiледi. Сурет салу барысында
оқушылар, асықпай, ... және ... бір ... ... өтiп ... оқушы сурет салу барында бейне көрінісін дұрыс бере алмаса,
педагог сол уақытында оны көрсетіп, түзетуге ... ... ... бұл кезде
қаламсапты қағаз бетiне жеңiл тигiзе отырып, мүмкiндiгiнше өшiргiштi
пайдаланбай орындауға ... ... тек қана ... өте ... кiр ... жаңа ... ... бiлiнбеген жағдайда қолданылады.
Мұғалiм қатенi жөндеу техникасын окушының сурет дәптерiне салып
көрсетедi. Қателердi жөндеу ... ... болу ... мен оны ... ... үшін, ол мұғалiмнiң тыңғылықты ... ... ... ... әлi ... талдауға дағдыланбаған
кезде, тақырып бойынша сурет салу кезiнде суреттен алғашқы алған әсердiң
негiзiнде орындайды. Олар ... аз ... ... тiптi ... ... бiлмейдi. Оқушы назарын жанама бақылаудан бастай ... ... ... ... ... ... салу барысында
оқушылар, асықпай, абайлап және бiрiздiлiкпен бір қиындықтан ... өтiп ... ... ... салу ... ... ... дұрыс бере алмаса,
педагог сол уақытында оны көрсетіп, ... ... ... ... бұл кезде
қаламсапты қағаз бетiне жеңiл ... ... ... ... орындауга ұмтылады. өшiргiш тек қана сурет өте ... кiр ... жаңа ... ... ... ... ... қатенi жөндеу техникасын окушының ... ... ... Қателердi жөндеу оқушы катенiң болу себебін мен оны ... ... үшін ол ... ... ... қатар
жүргiзiледi.
Тәжiрибеде бұл ереже үнемі сақтала ... ... тек дана ... «қате» деп айтып, қате қай жерде және оны ... ... ... ... ... ... уақытында көрсетіп,
уақытында оқушыға жәрдем берiлуi ... Егер ... ... ... ... оқушыға оны түзету әлде қайда қиындай түседi.
Оқушылар ... ... ... ... сыныптағы өз жұмысын қалай
ұтымды ұйымдастыруына болады? Ол 2-3 минут түсiндiруден соң
сыныпты аралап ... ... ... ... Қателердiң бар
екенiн байқаса оған балалардың назарын аударады. Сонымен
мұғалiмнiң бiрiншi аралауынан соң әрбiр бала ескерту алып ... әрi ... ... алып бару ... ... ... Ол ... аралаудан соң,
қайтадан, аралауды бастаған бiрiншi балаға қайта оралады. Егер мұғалiм
барлық оқушыға тән ... ... ... ... ... жұмысын
тоқтатып, олардың назарын жаңағы қатеге ... ... ... ... ... Алдымен мұғалiм қатенің жіберілу себептерiн нақты
түсiндiрiп алып, онан соң тақтаға түзету жолдары ... ... ... ... алдында бір ғана мiндет болуы
тиіс, ол барлық оқушы түсiну үшін ... ... ... әрбір сөзі балаға түсінікті болуы шарт. Оқу материалдары баланың
қабылдауына жеңіл болатындай баяндалуы тиіс. Сол үшін ... ... ... ... дұрыс. Ал егер ондай сөздерден айналып өтуге
болмайтындай жағдай болса, (мысалы: ... ... ... ... ... ол ... түсiніктеме берiп, олардын мәнi туралы қарапайым да
түсiнiктi тiлмен айтып беру ... ... ... ... ... ... ... тиiс.
Егер мұғалiм материалды қарапайым және тартымды ... ... оны ... ... сала ... Ал, егер ... материалды
түсiнiксiз баяндаса, оларды шатастырып алса, оқушылар ... ... ... практика кезiнде бiзге оқушы мен мұғалiмнiң ара
қатынасындағы мынандай ... ... тура ... ... сыныпқа
кiргеннен барлық балалардың назарын ... ... Олар ... ... ... ... ... өзiне қаратып ұстап тұра ала
ма, немесе бұл ... ... қала ма, ол ... ... мұғалiм оқушылардың зейiнiн өзiне қарата отырып, оны төмендетiп
алмай, ұтымды түрде сабақтың такырыбына өтедi. Тәжiрибесi аз ... ... ... жиi ... қалады. Кейде сабақ тақырыбын
түсiндiруге мән бермейдi, ... ... ... ... ... оқу материалдарын түсiнiксiз етiп бередi. Мұның бәрi оқушылардың
оны тыңдамауына алып келедi.
Көп жағдайларда сабақтың ... ... өтуi, ... ... де байланысты. Мысалы, бейнелеу өнерi туралы әңгiме сабақта
көптеген балалардың оны дұрыс тындамай ... ... Ол ... ... тәртiптi орнатып, қайтадан бастайды. Бiрақ тағыда сол нәтиже.
Мұғалiм, бұл окушыларды ештеңемен қызықтыра ... - деп ... ... ... ... Бұл жерде мұғалiм балаларга түсiнiксiз сөздер мен
терминдердi көп қолданды. Ол өз сөздерiнде «эксперсия», «фактура», ... ... ... ... ... лиссировканы пайдаланады» деген
сөздер қолданып, ол терминдердiң мәндерiн ашып ... ... ... ... бәрi ... жалықтырып, оларға түсiнiксiз болды, мұнан
соң оларға қызықсыз болып көрiнедi. ... ... салу ... ... ... ... ерекше көңiл бөлудi қажет етедi.
Көптеген мұғалiмдер бұл сабақтарда оқушыларға толық ... ... ... ... алады. Бұл мұғалiмдер ... бұл ... өз ... ... тиіс деп ... ... ... сыныптағы сәндiк сурет салу сабақтарында алдымен ою-орнектердi халық
қолөнерi бұйымдарынан қарап ... ... ... ... ... бойынша
кұрастырса, екiншi сабақта олар өз бетiнше шығармашылықпен сәндiк сурет
салуы керек деп ойлайды.
Мен болашақ ... ... ... ... ... бұл ... ... оқушылардың бейнелеу әрекетiнен бөлiнiп
қалуына болмайды. Керiсiнше, ол балаларға ... ... ... ... ... көмектесуі тиіс.
Кеңістікті, затты бейнелеудің ережелерi мен заңдылықтармен тақырыптық
салу сабақтарында балаларды таныстыру барысында ... ... ... ... керiсiнше шығармашылық фантазиясын
белсендiре түседi. Егер балалар мұғалiмнен мына түсiнiктердi алатын болса,
олар шығармашылық жұмыстарын сапалы шығуына ... ... ... мәнін,
перспектива заңдылығына сүйенiп құрылған қомпозиция; берілген ... ең ... ... ... бейнелеу, және т б.
Бейнелеу өнерi сабақтарының бiр түрi, ... ... ... ...... ... салу ... әсiресе композиция мен
кеңiстiкке байланысты ұғымдар жиi қолданылады.
Тақырып бойынша салынатын суреттер байқау және ... ала ... ... ... мен ... ... ... салудың негізінде
орындалады. Бұл сабақта окушылар оз ойларынан сюжетті ... ... ... ... және өздерiне таныс әдеби шығармалардың мазмұнына
сәйкес иллюстрациялар жасауға ... ... ... ... кейiпкерлер мен сюжеттiң бейнелi болуына және бейнелеу ... ... ... ... ... назар аударып отырады.
Бейнелеу өнерiнің басқа сабақтарына қарағанда, бұл ... ... ... ... бар. ... бiрi — ... сурет салу
алдындағы дайындық жұмыстары. Мен 5-сыпып аясында «Алтын күз» — ... ... ... ... үшін ... тыс уақытта оқушыларды күзгi
табиғат аясына апарып, дала көрінiстерiмен таныстырдым. Экскурсия кезiнде
балаларға суреттер ... Бұл ... ... дала ... қызығушылықтары байқалады. Олардың күзгi табиғат көрiнiстерiне
назарын аудару үшiн ... ... ... ... қандай өзгерiстер болады? — деп сұрағанымда олар
былай жауап бердi:
—Күзде ағаштардың жапырағы, шөптер сарғаяды, күн ... ... ... ... ... ... жылы ... қайта бастайды.
— Мақта теріледі.
Осындай кiрiспеден соң мен оқушыларға комбайнлардың, ағаштың, егіс
даласының, үйлердiн нұсқасына ... ... мен ... ... салу ... көрсетiп, бейнелеу жұмыстарына жәрдемдесiп отырдым.
Бұл кезде оқушылардың көрiнiстiң жалпы бейнелеуден гөрi ... де ... ... ... көп ... ... байқалды.
Мұнан соң қысқа мерзiмдiк суреттерде заттың ұсақ бөлшектерiнсiз алыстан
қарағандағы көрiнiстерiндей етiп бейнелеудiң ұтымдылыгын ... ... ... ... ... ... экскурсия балаларға
бейнелеу ұғымдарын беруге қолайлы жағдайдың бірі. Оқушыларға қысқа мерзiмдi
суреттер салдырғаннан кейiн алда болатын тақырыптық сурет салу ... ... ... және әуе ... ... ... ұғымдарын дала көрiнiстерiн көрсете отырып, мысалдар келтiрдiм.
Өйткенi, ұғымдарды бiлу баланың өз бетiнше сурет салуы үшін өте ... ... ... ... ... Балалар, мынау көрiп тұрған егiс даласында комбайндар мақта теріп
жүргенін ... ... ... ... ... ... екiншісi онан
әрiде келедi, үшiншiсi көз ұшында көрiнедi. Сендер ... ... ... әр ... ... ... Ал осы ... өлшемдерi
бiрдей емес пе? Бұл не себептен? Бұл перспектива ... ... ... ... ... ... ... үлкейiп көрiнедi. Алыстаған сайын
кiшiрейедi. Сондықтан мына келе ... ... ... ... ... ... ... комбайндармен
салыстырғанда алдағы келе ... ... ... ... ... өлшемi кіші болып көрiнедi. ... ... ... ... бағаналарына карасаңдар осындай
ерекшелiктердi байқаймыз.
Мұнан соң, ... ... ... ... ... ... ... мақсатымыз — кеңiстiктiң сипаты туралы түсініктер ... ... ... тереңдете түсу.
— Балалар, жан-жағымызға қарасақ, белгiлі бiр көрініспен арамызды ауа
кеңiстiгi бөлiп тұрғандығын салыстыру арқылы ... ... ... бергi бетiндегi ағаштардың түстерi сарғыш жасыл екендiгi ... ... арғы ... ... қызғыш түстер басымдау және
бұлыңғырлау болып көрiнедi. Сондай ақ алыстағы тау сілемдерінің ... ... ... ... ... кеңiстiктегi бұл кұбылысы көрiнiс
пен бiздiң арамыздағы кеңiстiктегi ауа ... ... Бұл ... ... өз картиналарында жақындағы көрiнiстердi анық, ал
алыстағы көрiнiстi бұлыңғыр етiп бейнелейдi. Бұл құбылыс ауа ... ... ендi ... ... ... назар аударайық.
Жұмысшылар егiс даласын көкөнiс егу үшiн төртбұрышты шаршыларға ... ... шын ... бірдей. Бiрақ бізге жақын ... ... ... кіші болып көрінедi. Бұл — ... ... ... ... ... түрi ... онда ... және
ауа перспективасы болатынын бiлдiк. Сондықтан да бiз қандай сурет салсақ та
кеңiстiктегi белгiлi көрiнiстi бейнелеу үшiн перспектива ... ... ... ... ... ... картиналарда «көкжиек сызығы» — деген
ұғым болады. Оны көптеген картиналардан көрiп жүрмiз. ... ... ... ... ... жерден де көруiмiзге болады. Созылып жатқан мына дала,
төбелер алыстаған сайын ... ... ... әрі ... ... ... көкжиек сызығы болып табылады. Егер биiк төбенiң немесе ... ... ... ... да, бiз ойға түсiп қарасақ жақындап көрінедi. Сондықтан ... ... көз ... ... ... ... соң өздерiң көрген картиналардан көкжиек сызығын байқап
жүріңдер. Көкжиек сызығы аспан мен жер қатар бейнелеген картиналарда ... Егер ... ... ... ұшып бара ... ... ... б көрiнiстерді бейнелеу мақсатында болса, ... ... ... көп орын қалдырады. Ал жердегi көрiнiстi салу қажет ... ... ... аз, ... ... көп орын қалдырады. Бұл
композиция заңдылықтарына да ... Мiне, ... ... де ... ... салғанда көкжиек сызығына мән берiп қараңдар.
Тақырып бойынша сурет салуға дайындық барысында балаларға ... ... ... ... ... ... ... қандай
суретші болмасын өз шығармаларында бейнелейтiн әсем көрiнiстi ... ... ... ... ... ... ... сирек
кездеседi.Сондықтан, суретшi өзi ... ... ... мен ... ... ... ... жеке-жеке салып алады да композиция
заңдылығына сүйенiп картина жазады. Мысалы, орыс ... И. ... ... ... ... жазу ... ... өзенiнің
жанындағы шаруаларға барып ... ... ... қысқа
мерзiмдi живописін (этюдiн) жазған. Осы сияқты Қазақстанның ... ... ... ... ... атты шығармасын шет жерлерді аралағанда
салған суреттері негiзiнде салған.
Біз келесi сабақта «Түркістаным-Тұраным» деген ... ... ... Бұл ... салу үшін осы ... кесенені, ағаштар,
қорған, дала және т.б. көрiнiстердi пайдалануға болады. Мұнан ... ... ... ... берiп экскурсияны қорытындыладым.
Эксурсия қызықты өтті.
Ендi, осы экскурсия бойынша өткізген сабақтың әдiстемесiн ... ... ... ... ... ... бейнелей бiлуге үйрету
Композиция ұғымдарын түсiндiру. Творчестволық бейнелеу ... ... ... ... ... бiрiзділігін көрсететiн көрнекi құрал — кесте, кескiндеме
репродукциялары, эпидоскоп, экран.
ә) ... ... ... ... өшiргiш, кнопка.
Сабақ — ұйымдастыру, жаңа сабақты түсіндіру, картиналарға талдау жасау
мен бейнелеу кезеңдерiн көрсету, оқушылардын ... ... пен ... көрсету және үйге тапсырма беру кезеңдеріне бөлiнедi.
Жаңа сабақта картиналардағы кеңістік пен композициялық ... ... ... барысында кеңістiк пен композицияға қатысты терминдерді
естеріне салып, ... ... ... ... ... ... ортаңғы көрінiсте) діңінің ... ... анық ... ... ... ... ... орманның
күзгі көрiнiсi. Картинадағы алдыңғы көрiнiстегi бейнелер айқын да ... ... етiп ... ... ... өзенді бейнелеуге көп
орын қалдырылған да, ... ... аз орын ... ... суретшi
дала кеңiстiгiндегi оқиғаны көрсетудi ... ... ... орталық —сылаңдай аққан өзен бейнесі де, ... ... ... ... мен ... ... ... талдап
болған соң ... ... ... арналған таблицаны
пайдаланып, жұмыстың бiрiнші кезеңін орындауды түсiндiруге көшемін.
— Балалар, ... ... ... тақырып бойынша суреттің бiрнеше
нұсқасын кiшкене етiп жасап, оған экскурсия кезiндегi ... ... ... ... ... ... шықпайды. Ол үшін көрiнiстердi
картина жазыктығына дұрыс орналастыра бiлу ... ... ... ... қорған, дала т.б. оны қағаз бетiне ... ... Ол үшін ... қараңдар (кiшкене етiп бiрнеше нұсқаға салынған).
Бiрiнiшi нұсқа — картинаның алдыңғы көрiнiсiнде бір кесене. ... ... ал одан ... ... ... нұсқа — алдыңғы көрiнiсте теректер, қорған бейнеленген де,
соңғы көрiнiсте үйлер бейнеленген.
Үшiншi нұсқа — ... ... ... ... ... ... үйлер
бейнеленген.
Бұл варианттар бiр-бiрiне ұқсас, бейнені көрсетудегi мүмкiндiктерi әр
түрлi. Бұлардың iшінде бірінші вариант ұтымды шыққан. Себебi, бұл вариантта
күзгі ... ... ... ... ... ... көрiнiсте
бейнеленген де, қалған элементтер соңғы ... ... ... ... вариантты таңдап аламыз.
Ендi тақырып бойынша сурет салуды бiрнеше кезеңдерге бөліп орындаймыз.
Бiрiншi ...... ... вариант бойынша көріністі қағаз бетіне
дұрыс орналастыру. Бұл кезеңде ... ... ... қалпын
қағаз бетіне дұрыс орналастыру) туралы ... ... ... ... ... ... — композициядағы үлкен өлшемді көріністердің (кесене,
дала) құрылысын бейнелеу қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... ойлау қажеттігін
ескертiп отырамын.
Үшіншi кезеңде — үлкен өлшемдi көрiнiстердегi ұсақ ... ... Бұл ... оқушылардың алыстағы көріністердің де
барлық ұсақ ... ... жиi ... ... ... ғана ұсақ бөлшектерiн анық етiп бейнелеу қажеттiгiн айтып
түсiндiремiз.
Төртiншi ...... ... ... ... жарық пен
көлеңке жөне түстердiң мүмкiндiгi арқылы бейнелеудiң, жазудың ... Ауа ... ... ... түсiнiктеме берiп, оны
бейнелеу жолдарымен таныстырамын.
Бесiншi кезең — толық аяқталған ... ... көбi ... бiле ... ... көп бояп ... ал кейде толық бояп
бітірмей ... ... ... ... ... анық,
алыстағыларды оған карағанда бұлыңғырлау етiп алу туралы ескертулер ... ... ... ... ... ... де
оқушылардың жақсы орындалған жумыстарын үлгi етiп көрсетудiң
ұтымдылығы бар. Бұл бiрiншiден, оқуышылардың оған ... ... ... ... ... ... ең күрделi кезең — көрiнiстердi кағаз бетiне ... ... осы ... ... ... ... төменгі
бөлігіне, алыстағыларын жоғарғы бөлiктерiне орналастыру
керектігiне аса көңiл бөлiп отыру ... ... ... қателер мен
оны түзету жолдарын көрсеткенде сынып тақтасын пайдаланып, қажет
болған жағдайда үлгермесе оқушыларға жеке көмек ... ... ала ... ... ... ... сабақтардан оқушылар
төмендегідей теориялық бiлiмдер мен практикалық дағдыларды меңгереді:
... ... ... ... ... түстердің өзгеруі туралы түсініктер
алады. Осы түсініктердің ... ... ... ... туралы жалпы түсініктер
қалыптасады;
— кеңістікті немесе кеңістіктегі заттарды қағаз бетіне
бейнелеудің жолдарын өнер ... ... ... оның ... мен ... ... мұғалімнің кеңістік туралы берген жүйелі білімі мен
тәжірибелік көрсетулері, педагогикалық ықпалы негізінде
оқушылардың кеңістікті бейнелеу, кеңістіктің ... ... ... қалыптасатынын тәжірибе
көрсетті.
Тақырып бойынша сурет салу бойынша өткізілген жеке ... ... ... ... ... жеке және өнер ... жасаған
жүйелі талдауларына да байланысты болады.
Ғылым мен техниканың қарқынды дамуы барысында ... ... ... қабілетін дамыту педагогика саласындағы маңызды мәселелердің
біріне айналып отыр. Қазіргі кезде көптеген мамандық иелерінің техникамен
жұмыс ... ... ... ... ... жас кезінен кеңістік
туралы ойлау негіздерін ... ... мен ... ... жас ... жол ... кеңістік туралы ойын дамыту ... ... ... ... ... айқындалып келеді. Бірақ, жалпы
білім беретін мектептерде перспектива заңдылықтарын ... мен ... ... ... әлі ... ... ... жоқ. Мұның
себебі, перспектива заңдылықтарының мәні ... ... оны ... ... үйретудің әдістемелік талдаулары жасалған жоқ.
2.3 Бейнелеу өнері сабағында оқушылардың кеңістік туралы түсініктерін
дамыту.
Бастауыш сынып ... ... ... қарапайым түсініктер
беруден бастаған жөн. Солардың бірі – кеңістіктегі ... ... ... ... Мұндай жұмыстар нәрсеге қарап ... ... да, ... ... салу сабақтарында да жүргізіледі.
Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесіндегі ең қиын мәселелердің бірі -
балаларды кеңістікті ... ... Бұл үшін ең ... кеңістік
құбылыстары туралы түсінік беріп, онан соң ... ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың
өлшемдері түрлерінің перспектива заңдылығына сәйкес ... ... ... онда кеңістіктегі заттарды дұрыс бейнелеп бере ... ... ... ... нәрселердің жақындағысын да, алыстағысын да
бірдей өлшемдермен бейнелейді. ... ... бір ... ... ... алмайды. Сондықтан кеңістіктегі заттардың өлшемдерін
өзгерту жолдарын түсіндіріп, оны ... ... ... ... бастаған жөн. Осыған орай мынадай сабақ жоспарының үлгісін
ұсынамын.
Сабақтың тақырыбы: «Кеңістіктегі үйлерді ... ... ... ... мен ... ... ... беру. Кеңістіктегі заттарды бейнелеу негіздерін үйрету.
Шығармашылық ойлау қабылетінің дамуына ықпал ету.
Көрнекі құралдар: 1. ... ... және ... ... мен өлшемдерінің өзгеруін көрсететін кесте.
2. Үйді бейнелеу кезеңдерін көрсететін кестелер.
Сабақтың кезеңдері:
1. Ұйымдастыру.
2. Сабақты түсіндіру.
3. Оқушылардың өз бетімен сурет ... ... ... ... ... тексеріп болған соң, жаңа сабақты
түсіндіру басталады. Мұғалім:
Балалар бүгін біз ... ...... ... бойынша
сурет саламыз. Бұл суретте үйлердің, ағаштардың ... ... ... ... ... ... қараңдар.
1. Тік және көлденең бағыта екі сызық саламыз. Көлденең бағыттағы сызық
тік бағыттағы сызықтан екі есе ... Осы ... ... ... ... ... ... Бұл үйдің
қабырғасына ұқсайды.
3. Енді үйдің ... салу ... Ол үшін тік ... ... ойша ... оның бір ... көлденең бағыттағы түзудің үстіне саламыз.
Сонда А нүктесі шығады.
4. Мұнан соң А ... ... ... ... қосамыз.
5. Ең соңында барып есік пен терезесін бейнелейміз.
Үйдің суреті осындай бірізділікпен ... Енді біз ... ... бірнеше үйлердің суретін салуға ... Бұл ... ... өлшемдердің бізден алыстаған ... ... есте ... ... Мысалы, кеңістікте 3 доп жатыр десек, ... ... ... ... сайын кішірейіп көрінеді. Олардың
суретін салудың өзіндік ерешеліктері бар. ... ... ... ... ... кішірейе береді. Екіншіден, жақындары форматтың
төменгі ... ... ... ... ... жақындағылардың түстері айқын да, анық, алыстағылардың түстері
бұлыңғыр болып көрінеді. Кеңістіктегі ... ... ... мен ... ... роль ... соң ... үйлердің көріністерін қағаз бетіне орналастыру
жолдары үйретіледі.
Балалар, біз жаңа бір ғана үйдің суретін салу жолдарын үйрендік. ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ... орналастырып алуымыз керек. Ол үшін форматтарыңды сумкалар мен ... мына ... ... ... ... ... сумкалар және ағаштар бейнеленген суреттер ілулі
тұрады. Осы ... ... ... ... ... ... ... мынадай түсініктер беруден бастайды:
Балалар горизонталь орналасқан форматта біз ойша көлденеңінен ... тең ... ... төтр ... ... ... Оларға «төменгі сол
жақ», «жоғарғы сол жақ», «төменгі оң жақ», ... оң жақ» - деп ... Ал, ... ... және ... бөлген түзулердің қиылысқан
жері «Форматтың ортасы» - деп аталады. Енді ... ... ... ... ... ... ... Форматтың төменгі оң жағына үйдің көрінісін үлкендеу етіп бейнелеңдер.
А) қабырғалары,
Ә) төбесі – ... есік пен ... ... ... жүріп оқушылардың үйді суреттегендей етіп сауын
қадағалау.
3. Екінші үйді ... ... ... үйге қарағанда кішілеу етіп
салыңдар.
4. Үшінші үйді ... ... сол ... ... ... қасында тұрған ағаштарды бейнелеу қажет.
1. Бізге ең жақын тұрған үйдің сол жағында қатарынан төрт ағаш өсіп тұр.
2. ... ... сол ... үш, оң ... бір ағаш ... ... ... оң жағында қатарынан алты ағаш өсіп тұр. ... ... ... ... ... ... соң суретті бояуға басшылық жасалынады. Жақындағы ағаштардың
түстерін анықтау, алыстағыларын солғындау етіп бояу ... ... ... түстерін араластыру арқылы қажетті түстерді тауып алу
жолдары көрсетіледі. Жұмыс аяқталған соң ... ... ... ... ... ... естеріне түсіріп,
пысықталынады.
2.4 Тақырыптық сурет салу ... ... ... ... мен өлшемдердің ара қатынасы.
Түстер мен сызықтардың ... және «не ... айта ... ... Ал, кез ... ... немесе сурет неден басталады? Бұл ретте
балалардың бұл туралы әртүрлі жауаптарының негізінде ... ... ... өз ойын ... ... ... суретті қағазға немесе кенеп
бетіне қалай және ... ... ... ... ... ... эскиздер, нобайлар сала отырып, өзіне қажетті өлшем мен форматты
таңдап ... ... ... ... – бұл ... бір жазықтықта
кеңістіктік сызықтар, дақтар мен формалардың орналасуы.
Балалар, сендер алдарыңдағы бір ... ... ... салатын
суреттерің үшін бөлме, тұрғын жай ... ... ой ... көрдіңдер
ме? Сендер өздерің де ... бір ... да бір ... ... ... те қағаз бетінде тұрады. Қағаздың үстінгі шеті – үйдің
төбесі, ... шеті – ... ал екі жақ шеті – ... ... ... Ал ... ... жақсы, жайлы немесе ыңғайсыз, жайсыз болуы
мүмкін. Мұның бәрі өздеріңнің салатын суреттерің үшін қандай ... ... ... байланысты болады екен.
Өлшем дегеніміз – бұл шама. Ол үлкен немесе кішкене ... ... ... ... өзіне суретіміздің өлшемдерін сәйкестендіруімізді
талап тетеді. Мысалы, үлкен сурет кіші өлшемді қағазға симайды, ал ... ... ... ... ... көрінбей қалады».
Мәселен, әртүрлі ойыншықтардың ... ... ... ... ... ...... ит және қуыршақ көрсетемін). Тақтаға
алдын-ала әртүрлі өлшемді үш парақ қағаз ілінеді. (бүтін ватман, 0,5 ... ... ... ... алып қағазбен беттестіре, алдына ... ... ... ... ... үшін ыңғайлы болатындай сәйкес
өлшемді қағазды таңдап ... ... біз ... ең ... ... ... нұсқа екенініне көз
жеткіземіз.
Бірақ, кейбір жағдайларда суретшілер бұл ... өз ... ... арттыру үшін әдейі сақтамайды екен.
Ал енді бойы үш қабат үймен бірдей ертегідегі ... отыз ... ... ойша ... ... ... ... шықты ма? Жоқ, біздің
дәуіміз мұндай үлкен қабырғада ергежейліге айналды екен.
Ал дәуді кішкене ғана ... ... бол ма? ... ... ... ... оған ... тар болатындай етіп бейнелеу ... ... ... және салыстырма үшін дәудің жанына үйлерді немесе ағаштарды кішкене
етіп бейнелейміз. Осы сияқты гномды да салуға ... ол үшін оны ... ... кіші етіп ... ... көп бос ... керек екен.
Мінекей, қараңдаршы бізде шынымен дәу мен гном ... ... ... ... бұза отырып өзімізге қажетті мазмұндағы суретті сала
алдық.
Оқушылар дұрыс өлшемдердің маңыздылығын түсіну үшін ... ... ... ... ... ... үлкен ойыншықты кішкене қағазға
орналастыра отырып, оның тіпті қағаз бетіне де симайтынына балалардың ... ... Ал ... ... ... үлкен қағазға орналастырып
көрсету қажет. Осындай «сәтсіз» әрекеттерімізден кейін, балаларға ең дұрыс
деген нұсқаны өздері таңдап ... ... ... ... ... ... ... біз суреттің өлшемге тығыз байланыстылығын және біздің бір
парақ ... ... ... ... ... білдік. Бірақ бөлме әртүрлі
өлшемді ғана емес, әртүрлі ... да ... ... ... формаға да байланысты екен. Парақ әртүрлі формада, немесе
суретшілердің ... ... ... форматта болады.
Формат дегеніміз бұл парақтың формасы, яғни оның ... ... ... ... ... ... мүмкін:
Сендер бейненің өлшеммен байланыстығы тәрізді форматпен де тығыз
байланыста болатынын аңғарған боларсыңдар. ... ... өте ұзын ... салу ... ... делік. Бұл үшін бізге қай формат алғанымыз дұрыс
болар еді?
– Әрине, тік формат.
– Жираф, құрылыс краннын, көп ... үй, ... ұшып бара ... Оған да тік ... Ал егер ... жолды кесіп өтіп бара жатқан бала-бақша тобы,
аспанда ұшып бара ... ұзын ... ... ... ... ... таңдаймыз.
– Ал алманы, қарбызды, түйені?
– Бұған ең дұрысы квадрат форматты аламыз.
Мұнан кейін балаларға әртүрлі ... ... ... ... ... Мен бір ... атын ... ал балалар қажетті форматтағы
карточканы көрсетеді.
– Жылан! Терек. Дөңгелек. Өзен. Телемұнара.
Сонымен, мен атаған затқа ... ... ... ... балалар
форматтың суретке тәуелді болатындығын түсінеді.
Суретші өз туындысын бастамас бұрын ... ... ... ... ... ол ... ... қолына түскен параққа бірдемелерді
сала ... ... ... композицияға форматқа емес, керісінше сурет
форматқа тәуелді болады.
Тақтаға үш түрлі форматты ... алып бір ғана ... ... ... ... ... ... етіп компоновка жасауды
ұсынамын. (бір ... ... ... ... өз ... жеке ... орындау барысында балалардың суреттің форматқа тәуелді
болатынына көзі ... ... осы ... ... ... құмыра
жаншылып, басылып қалғандай, керісінше вертикаль форматта созылып кеткендей
әсер ... Ал ... ... ... ... ... сурет форматпен байланыстырылған. Алайда
композиция ережелерін білмеген жағдайда басқаша да ... ... ... үш ... да бірдей құмыра салсақ, онда сурет тек бір форматпен
ғана байланыстырылады. Ал, қалған екі ... ... ... түрдегі сурет ретінде қабылданады.
Мұнан шығатыны, сурет компоновка жасалған форматқа үйлестірілуі керек.
Бірақ, біз мұның алдында суреттің мазмұнын одан әрі аша түсу үшін ... ... ... ... ... бізге әуе шарымен ұшып бара жатқан саяхатшыларды салу керек
болсын. Бұл ... ... ... оңай ... болады. Алайда,
шардың одан әрі биікке ... ... үшін ... ... ... ... ... егер мұнарадан секіріп жатқан адамды бейнелеу үшін ше? Бұл ... ... созу ... ... мазмұндылығын арттыруға болады.
Жүгіріп келе жатқан адамды да квадрат форматқа компоновка жасасақ ... ... оның ... ... ... ... ... горизонталь форматты
таңдағанымыз дұрыс.
Сонымен, біздің композициямыздың мазмұндылығы көбіне дұрыс таңдалған
форматқа да тәуелді болады екен.
Осы айтылған ... ... үшін ... ... ... тапсырмалар қарындашпен орындалатын қысқаша жаттығулар түрінде
болғаны жөн. Үш түрлі форматқа компоновка жасау:
а) клоун (біреуі толық, екіншісі ұзын арық, ал үшіншісі – ... ... ... әрқайсысының өзіне тән мінез-құлқы, көңіл-күйі және
костюмы болуы керектігін ескерту керек);
ә) Адамның әртүрлі тұрысы (поза);
б) ... ... ... соң әртүрлі мазмұндағы тақырыптық композицияларды
орындауға болады.
Бұдан былай оқушы кез-келген тапсырманы орындау барысында өлшем мен
форматты өз ... ... ... ... ... суретшілеріміздің шығармашылығында Қазақстан пейзажы
ерекше орын мен мазмұнға ие. ... ... көзі ... өлкенің табиғаты
болып және де солай қала бермек. Әрине, ... ... ... ... ... білу өз ... сұлулығына деген сезімін тереңдете,
нәзіктендіре түсті, ал табиғатпен тұрақты қатынаста болу, оны мекендейтін
адамдардың өміріне шексіз ... ... ... және суреткерлік
көзқарасын қалыптастырады.
Суретші табиғаттың ғажап сәтін ... ... оны ... ... ... ... даму идеясымен толықтырады.
Суретшілердің майлы бояумен салған табиғат көріністері өте көп, ал
олардың ең ...... Айта ... жөн, ... үшін ... үлкен роль атқарады. Суретші әр ... ... ... ... ... ғана ... тіпті мәңгілік істі де анық көре біледі.
Оның табиғат жайлы лирикалық айшықты образдарында ... ... ... ... мен ... көрініп тұру керек. Суретші ... ойын ... ... ... ... туындайтын сезім
әрекетіне байланысты әр түрлі тәсілді таңдау қажет.
Бүгін ұсынылып тұрған ... ... ... ... яғни жыл ... осы бір ... толы мерзімі мен мекені ... ... ... ұшы – ... ... ... ... отырып,
табиғаттың мәңгілігі туралы ойға жетелейді.
Бұдан сан мыңдаған жылдар ... да ... жел, ... ... ағаш,
шөптердің басын шайқалтып тұрғандығы сондай, осы ... ... ... ... ... ... ... етегінде түрлі ағаш-бұталар, білінер-білінбес болып атып келе
жатқан таң нұрымен бірге, дүр ... ... ... ... шапаққа сіңісіп барып ауада қалқып ... ... ... ... ... көк ... енген.
Суретші: «Бейнелейтін зат ұқсаумен ұқсамаудың ортасынан шығуы керек.
Тым ұқсас болу – табиғатты келемеждеу, ал ұқсамау – оған ... ... (Ци ... - ... ... ... бейнелеу әдісі барған сайын
құбылмалы болып отырады.
Бұл пейзаждың сан мыңға ... мол ... ... ... ... ... ... өзі қиялыңды қозғап, эстетикалық ләззат
береді. Қылқалам шеберінің өнермен сұлулыққа осылай шын және адал ... өзі ... ... енді ғана бастаған живописы суретшіге «нұсқаны
сезінбеген кісі өз кәсібінің ... оның ... жете ... ... ... ... ... бола алмайтыны секілді түстердің
гармониясын сезіне алмаған талантты суретші бола алмайды» деген ... ... ... әдебиеттер
1. Ералин К.Е. формирование пространственных представлений у учащихся.
М.:МГПИ им. ... ... ... К.Е. ... искусство с поурочной разработкой 4
класс.М.:МГПИ им. В.И.Ленина. 1985.
Ералин.К.Е. Моделирование педагогической деятельности учителя
3. Ананьев Б.Г. ... ... ... АПН ... ... ... Б.Г. ... перцептивная организация человека:
Познавательный прогноз ощушения и восприятия. М.Педагогика 1982.
5. Анисимов Н.Н. Основы рисовния. Учебное ... для ... ... ... В. ... древней Руси. М.:1968.
7. Ананьев Б.Г.Пространственное различие. Ленинград. 1955.
8. ... Қ. ... ... ... «Дайк-Пресс». 1996.
9. Болатбаев Қ. Айнала толы әсемдік \\ Парасат.1991.№4.
10. Балкенов Ж. Табиғат бейнелеу ... ... ... Беде Г.В. ... излбразительной грамоты.Рисунок, живопись,
композиция.М.:Просвещение. 1981.
12. Балтабаев М.Х.Казахская традиционная художественная культура в ... ... РИК, ... ... ... ... Ералин.К.Е. Тастемиров К.Т.Методы ... ... ... ... МКТУ им. ... 1995.
15. Сейдімбеков А. Күңгір-күңгір күмбездер: Сұлулық туралы сырлар. Алматы:
Жалын, 1981.
16. Ж. Бабалықұлы, А. Тұрдыбаев ... ... ... ... ... ... ... А. Эстетическое воспитание учащихся средствами казахского
учащихся ... ... ... Москва. НИИ худ.воспит.АН
ССР. 1983.
19. Кузин В.С.Основы обучения ... ... ... ... ... для уяителей. М.:Просвещение. 1977.
20. Кузин В.С. Методика преподования изобразительного ... ... ... для ... ... ... ... А.Н. Смирнов Г.Б.Алексеева Е.С. ... ... ... Е.В.Методика преподования композиции на уроках ИЗО в ... для ... ... ... Т.Я. ... ... на уроках декоративного рисования.
Пособие для учетелей. М.:Просвещение. 1979.
24. ... Б.М. ... ... ... ... ... ... «Қазақстан мектебі», «Математика в ... ... ... ... ... ... «Жоғарғы мектеп»,
«Высшая мектеп».
26. Ростовцев Н.Н. Академический рисунок. Учебник. М.:Просвещение. 1981.
27. Ростовцев Н.Н. Учебный рисунок.М.: Просвещение.1985.
28. Ростовцев Н.Н. ... ... ... ... в
школе.М.:Просвещение.1975.
29. Төленбаев С. Қазақтың ою-өрнектері. Алматы:Өнер.1992.
30. Ұзақбаева С.А. Балаларға эстетикалық ... ... ... ... 1990.
31. Якманская М.С. ... ... ... ... Умстяков П.П. «Савинский В.С.Переписка». Л.-М.:Искусство.1979.
33. Хворостов Л.С. Декоративно-прикладное искусство.М.: Просвещение.
34. Дидактика средней ... Под ... ... ... Ералин «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» 2008ж, Шымкент
36. Коршунова Т.Т., Ясинская И.М. ... ... ... 1975 ... Нұрмұхамедов Н. «Ахмед Ясауи сәулет ғимараты». Алматы, «Өнер», 1988
38. Нильсен В.А. ... ... ... ... ... ... 1956 ... Бабаджанова Г.И. «По древним городам Узбекистана». Москва, 1988 г.
40. ... Т. ... ... ... ... ... 1982 ... Бәсенов Т., Марғұлан А., Мендыкулов М. «Архитектура Казахстана».
Алматы, 1959 г.
42. Массон М.Е. ... и его ... ... 1926 ... ... М.Х. Казахская традиционная художественная культура в системе
образования. Алматы. РИК, 1994.
11. Ералин К.Е. ... ... ... у ... МГПИ им. В.И.Ленина. 1985.
12. Ералин К.Е. Изобразительное искусство с ... ... ... М., МГПИ им. ... ... Ералин К.Е. Моделирование ... ... ... ... М., ... ... ... К.Е., Тастемиров К.Т. Методы изучения ... ... ... МКТУ им. Х.А.Ясави. 1995.
15. Кузин В.С. Психология. М., Просвещение. 1981.
16. Камаков А. Эстетическое воспитание учащихся ... ... ... ... ... ... НИИ ... АН
ССР. 1983.
17. Кузин В.С. Основы обучения изобразительному ... ... ... ... для ... М., ... 1977.
18. Кузин В.С. Методика преподования изобразительного искусства 1-3
классах. Пособие для ... М.: ... ... Соловьев А.Н., Смирнов Г.Б., Алексеева Е.С. Учебный ... ... ... ... Е.В. ... преподавания композиции на уроках ИЗО в школе.
Пособие для учителей. М., Просвещение. 1977.
21. Шпикалова Т.Я. ... ... на ... ... ... для учителей. М., Просвещение. 1979.
22. Неменский Б.М. Распахни окно. М., Молодая гвардия. 1974.
23. ... Қ. ... ... ... Тұран, 2006-79
б.
24. Ростовцев Н.Н. ... ... ... М., ... Ростовцев Н.Н. Учебный рисунок. М., Просвещение. 1985.
26. Ростовцев Н.Н. Методика преподавания изобразительного искусства ... М., ... ... ... С. ... ... А., ... 1992.
28. Ұзақбаева С.А. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі.
А., Білім. 1990.
29. Якиманская М.С. Развитие пространственного ... ... ... ... ... П.П. «Савинский В.С. Переписка». Л.-М., Искусство. 1979.
31. Хворостов Л.С. Декоративно-прикладное искусство. М., Просвещение.
32. ... ... ... Под ... ... М.,
Просвещение. 1982.
33. Ростовцев А.Н., Кузин В.С., ... Е.Н. ... ... ... ... М. 1961. 134 бет.
34. Соколова Т. Орнамент почерк эпохи. Л. 1972, ... ... С. ... халқының қолөнері. А. 1977. 3 бет.
36. Тәжімұратов Є. Шебердің қолы ортақ. А., «Қазақстан», 1977, 45 ... ... К. ... аса ... ... ... мәдениет
куәлары. А. 1966, 57 бет.
38. Мұқанов М. Казахстанское дальнее ... ... ... 1979, 30 ... Вандаровская П.Е., Шевченко Т.Г., Суретші. А., “Қазақстан”. 1964, 7
бет.
40. Микульсая И.Г., ... А. ... ... Алма-Ата, “Казахстан”.
1956 г.
41. Чебатов Д., Хлудов Н.Г. ... и ... Изд. ... ... 1956 ... ... А. Там, где ... пятна (Заметка о живописи Средней Азии и
Казахстана), «Дружба народов», 1958г., 1 ... ... Н. ... ... Азии и ... ... ... 3.
44. Кучис И. Мастер пейзажной акварели. «Советский Казахстан». 1958,
стр. 115-117.
45. Басенов Т. ... ... в ... ... ... Қастенов С. Қазақ халқының қолөнері. А., «Қазақстан». 1969 ж.
47. Әлімбаев М. Қолөнер келешегі. «Жалын» альманах, 1977 ... Кан Х.И. ... ... салу ... ... ... 1972 ж.
№11, 66-69 бет.
49. Кан Х.И. Түйетабан өрнегін сурет ... ... ... 1973 ж. 83-87 ... ... Ж. ... ... эстетикалық тәрбие берудегі ... ... 1977 ж. №9, 78-81 ... ... Ж. ... ... ... Жинақ.
Ы.Алтынсарин атындағы ғыл. зерт. институты. А., 1978ж. №9, 30 бет.
52. ... Б. ... ... ... ... және ... №7, 1978 ... бет.
53. Мекішев Б. Өнер қалай пайда болды? «Білім және еңбек». №9, 1978 ж.,
32 бет.
43.
қосымша

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Жоғары оқу орындарында оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалыптастырудың педагогикалық шарттары124 бет
Алгоритмді бейнелеу әдістері22 бет
Бала бақшадағы бейнелеу өнер сабақтарында сәндік өнерді оқытудың маңызы25 бет
Бастауыш сынып бейнелеу өнері25 бет
Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері70 бет
Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері.32 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағы арқылы оқушылардың танымдық қызығушылықтарының қалыптастырудың әдістемесі49 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағында акварель техникасын қолдану ерекшелігі мен тиімділігі55 бет
Бастауыш сыныптарда бейнелеу өнерін оқыту әдістері34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь