«Жасыл» экономика

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

I «Жасыл» экономика ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
I.1 Қазақстандағы «жасыл» экономиканы дамыту тұжырымдамасы ... ... ... 8
I.2 Дүние жүзінде балама энергия көздерін қолдану және оның өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
II Қазақстанда балама энергия көздерінің жетекші салалары және оларды географиялық орналастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
II.1 Қазақстанда балама энергия көздерінің жетекші көздері және оларды географиялық орналастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 19
II.2 Қазақстанда жел энергиясын географиялық орналастыру ... ... ... ... ... 23
II.3 Қазақстанда күн энергиясын географиялық орналастыру ... ... ... ... ... 33
III Қазақстанда балама энергия көздерінің қосалқы салалары және оларды географиялық орналастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
III.1 Биологиялық газды . Қазақстан жерінде орналастыру ... ... ... ... ... ... 40
III.2 Қазақстанда гидроэнергетикасын географиялық орналастыру ... ... ... 48
III.3 Қазақстанда геотермалды энергиясын географиялық орналастыру ... 50
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 59
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қазіргі таңда пайдалы қазбалардың қорының азайуы, экологиялық мәселелердің ушығуы, дүниежүзілік энергия тапшылығы және халықтың эканомикалық, әлеуметтік жағдайдың тұрақсыздығы үрдістері ұлғаю үстінде. Аталған мәселелердің алдын алу және болдырмаудың бірден-бір жолы ол «жасыл экономика» және балама энергия көздерін айқындап, олардың қорларын тиімді пайдалану.
«Жасыл экономика» және балама энергия көздерінің – халыққа тигізер пайдасы орасан. Қазіргі кезде Дүние жүзі шаруашылығы жер қыртысының пайдалы қазбаларын көп тұтынуда, соның салдарынан пайдалы қазбалардың қоры жылдан-жылға азаю үстінде. Осындай келеңсіз құбылыстар төмендегі жағдайға әкеліп соқты.
Дүние жүзі халықтары өзінің қажеттіліктерін қамтамасыз ету мақсатында орасан зор энергия тұтынуда, соның салдарынан қазіргі таңда энергия тапшылығы байқалуда. Осы мәселенің алдын алу, энергия тапшылығын жою үшін балама энергия көздерін пайдалану өте маңызды. Балама энергия көздері бірінші кезекте, қазіргі уақытта сарқылуға ұшыраған (пайдалы қазбалар – мұнай, газ, көмір) ресурстарды үнемді тұтынуға және сарқылмайтын ресурстарды тиімді пайдалануға бағытталған.
1 Концепция перехода РК к устойчивому развитию на 2007-2024года. Одобрено Указом Президента Республики Казахстан от 14 ноября 2006 – 15-16 с
2 Егемен Қазақстан «Жасыл эконимиканы дамыту» № 231 (28170) 11-қазан 2013 – 4 б
3 Егемен Қазақстан «Ұлттың ұлылығын ұлықтайтын тұс» № 230 (28169) 10-қазан 2013 – 3 б
4 Егемен Қазақстан «Болашақ энергиясы» № 39 (28263) 26- ақпан 2014 – 6 б
5 География және табиғат «XXI ғасырдың қайтарымды балама қуат көздерін игеру-кезек күттірмейтін іс » №4 2014ж
6 ustaz.kz/ sait - bolimderi/ file/ 5184 - byekyshov - rustyem - dastyrli - yemyes-sarkylmaytyn
7 http://kazakia.kz/баламалы-энергия-көздерін-дамыту/
8 Мазбаев О.Б., Увалиев Т.О., «Дүниежүзінің табиғат ресурстары географиясы», Алматы, 2013 – 265-267 б
9 Сибикин Ю.Д., Сибикин М.Ю., «Нетрадиционные и возобновляемые источники энергии», Кнорус, Масква, 2012 – 161-162 с
10 Болотов А.В. «Нетрадиционные и возобновляемые источники электроэнергии» Учебное пособие. АУЭС. Алматы,2011.-79 с
11 Мукажанов В. Н. «Возобновляемые источники энергии» Учебное пособие. АУЭС. Алматы, 2010.-80 с.
12 БолотовА.В., Бакенов К.А., «Нетрадиционные и возобновляемые источники электроэнергии» Конспект лекций. АИЭС. Алматы,2007.-40с.
13 БезрукихП.П., Арбузов Ю.Д., Борисов Г.А., и др. «Ресурсы и эффективность использования возобновляемых источников энергии в России» / - СПб.: Наука, 2002.-314 с.
14 Твайделл Д. «Возобновляемые источники энергии» / Д.Твайделл, А.Уэйр. - М.: Эиергоатомиздат, 1990. - 390 с.
15 Болотов А.В. Методические указания и задания к выполнению расчетнографической работы по дисциплине «Нетрадиционные и возобновляемые источники энергии» -Алматы, АИЭС, 2007.- 11 с.
        
        М а з м ұ н ы
Кіріспе....................................................................
................................................... 6
I ... ... ... «жасыл» экономиканы дамыту тұжырымдамасы ............
8
I.2 Дүние жүзінде балама энергия көздерін ... және оның ... ... ... ... энергия көздерінің жетекші салалары және оларды
географиялық
орналастыру...........................................................
19
II.1 Қазақстанда балама энергия көздерінің жетекші көздері және ... ... ... жел ... географиялық орналастыру
.................... 23
II.3 ... күн ... ... ... ... ... энергия көздерінің қосалқы салалары және оларды
географиялық
орналастыру...........................................................
37
III.1 ... ...... ... 40
III.2 Қазақстанда гидроэнергетикасын ... ... ... ... ... ... ... 56
Пайдаланылған ... ... ... ... ... пайдалы қазбалардың қорының
азайуы, экологиялық мәселелердің ушығуы, дүниежүзілік энергия ... ... ... ... ... тұрақсыздығы үрдістері
ұлғаю үстінде. Аталған мәселелердің алдын алу және болдырмаудың бірден-бір
жолы ол «жасыл экономика» және балама ... ... ... ... ... пайдалану.
«Жасыл экономика» және балама энергия көздерінің – халыққа
тигізер пайдасы орасан. Қазіргі кезде ... жүзі ... жер ... ... көп ... ... салдарынан пайдалы қазбалардың қоры
жылдан-жылға азаю үстінде. Осындай келеңсіз құбылыстар төмендегі жағдайға
әкеліп соқты.
Дүние жүзі ... ... ... ... ... орасан зор энергия тұтынуда, соның салдарынан қазіргі таңда
энергия тапшылығы байқалуда. Осы ... ... алу, ... ... үшін ... ... ... пайдалану өте маңызды. Балама ... ... ... ... ... ... ұшыраған (пайдалы
қазбалар – мұнай, газ, көмір) ресурстарды үнемді тұтынуға және сарқылмайтын
ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыра алатын энергия көзі – жел, күн,
биологиялық газ, ... ... ... ... ... орналастыру. Ал балама энергияның алға ... ... ... ... ... ... ... табылады. Аталған
мәселелерді зерттеп қордаланған жайттарды шешу жолдарын ұсыну өзекті деп
есептейміз.
Зерттеу ... ... ... ... ... және ... көздерін анықтап, оларды пайдалану мен ... ... ... қарастыру.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
• Қазақстанда «жасыл экономиканы» дамыту жолдарын қарастыру;
• Дүние ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану жолдарын қарастыру;
• Қазақстанда балама энергия көздерінің жетекші салалары және оларды
географиялық орналастыру;
... ... ... ... қосалқы салалары және оларды
географиялық орналастыру;
• Қазақстанда «жасыл эканомика» және ... ... ... ... ... айқындау;
Зерттеу жұмысының дерек көздері: Ғылыми әдебиеттер: Қойшиев ... ... ... ... А.Ч., ... Т.Ч. ... видов энергии в Казахстане», Уәлиев Т.О., Жангелдина Д.І.,
Сарқытқан Қ., Тұрғынбеков Н.М., ... ... т.б. ... құралдары: Егемен Қазақстан «Жасыл эконимиканы дамыту», ... ... ... ұлықтайтын тұс», Егемен Қазақстан «Болашақ
энергиясы», География және ... «XXI ... ... ... қуат
көздерін игеру-кезек күттірмейтін іс». ЭКСПО-2017 арналған ... және ... ... жұмысының әдісі: Теориялық зерттеу, ғылыми әдебиеттерді талдау,
жаңа ... ... ... ... маңыздылығы: Қазіргі таңда пайдалы қазбалардың
қорының азайуы (мысалы ... ... ... жер ... дәл осындай қарқынмен пайдаланған жағдайда мұнай 40 жылға, газ ... ... 197 ... ғана ... ... ... ... жиілеуі (2010 жылы Мексика шығанағында болған мұнай құбырының
жарылуы, 2011 жылы ... ... жер ... ... ... екі ... ... экологияға орасан зор шығын алып келді).
Аталған мәселелердің алдын алу және болдырмаудың бірден-бір жолы ол ... және ... ... ... ... ... ... орналастыру. Баламалы энергетиканың тағы бір артықшылығы, шалғай
жатқан ауылдық елді мекендерді электрмен ... қуат беру ... ... ... төмендетеді. Қазір халық сирек қоныстанған
(5,5 адам/км2) қазақтың ... ... (2,7 млн. км2) ... ... ... тиімсіз болып отырғаны белгілі. Экономистер «Жасыл
экономика» және балама энергия көздерін тек ... ... ... жұмыстарын жүргізе алады, бірақ географиялық тұрғыда тиімді
орналастыра алмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бұл – болашақтың энергиясы.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Дипломдық жұмыс ... үш ... және ... ... ... тұрады. Дипломдық
жұмыстың мәтіні компьютерде терілген 60 беттен тұрады, ... ... 44 дана ... ... ... ... және суреттермен безендірілген.
1 «Жасыл экономика»
Қазіргі кезде қоғам «жасыл экономика» сөзінің ... әр ... Бірі бұл ... ... жақсартатын экономиканың жаңа салалары
деп түсінеді. ... бұл ... ... көмектесуге және пайда
келтіруге бағытталған жаңа ... ... ... ... ... ... ... бұл мақсаты экологиялық таза ... ... ... ... жаңа ... ... деп ... анықтаудың барлық осы жолдары сөздің мағынасына өте жақын.
«Жасыл экономика» - бұл ... ... ... ... есебінен қоғамның
әл-ауқатын сақтауға ... ... ... ... ... циклге қайтаруды қамтамасыз ететін экономика. «Жасыл экономика»
бірінші кезекте, ... ... ... ұшыраған (пайдалы қазбалар –
мұнай, газ) ресурстарды үнемді тұтынуға және ... ... ... ... ... ... – таза немесе «жасыл» технологиялар
жатыр. Мамандардың айтуы бойынша ... ... ... ... ... ... ауқымымен қозғаған экологиялық дағдарысты
біздің елде ... ... ... 1 ... «жасыл экономиканы» дамыту тұжырымдамасы
Өткізілген «РИО + 20» Саммитінен кейін ... ... ... ... ... бойынша стратегияны іске асыруға бағытталған.
Н.Ә.Назарбаевтың бастамасы бойынша «Жасыл экономикаға» ... ... ... ... бірінші кезекте басты ... ... бір ... ... ... ... ... ұсынылды [2].
«Жасыл экономикаға» ауысу аясында:
• қорлардың тиімділігін арттыру;
• қазақстандық инфрақұрылымды жетілдіру;
... ... ... ... іске ... үш кезеңде жоспарланады:
• бірінші кезең - 2013–2020 жж. – қорларды пайдалануды оңтайландыру және
табиғатты пайдалану қызметінің тиімділігі арттыру, сондай-ақ, «жасыл»
инфрақұрылымды ... ... ... - ... жж. – ... ... тиімді пайдалану,
жоғары технологиялар базасында жаңартылатын энергетиканы енгізу;
• үшінші кезең - ... жж. – ... ... жағдайында негізіне
табиғи қорларды пайдалану қойылған, ұлттық экономиканың «үшінші
өнеркәсіптік революция» қағидаттарына ауысуы.
«Жасыл» ... ... жеті ... бағыттары. Бірінші бағыт -
жаңартылатын энергия көздерін енгізу.
Пайдалы қазбаларды ары қарай сақтау туралы ... ... ... ... Біздің мемлекет табиғи қорлары өте бай ел ретінде ... ...... ... ... ең ірі ... ... бірі ретінде
есептеледі, бірақ тіпті олардың өзі уақыты келгенде сарқылады, демек өмір
үшін жаңа ресурстар табу қажет. Бұл ... ... ... ... қыртысына және орманға ие болуы айғағы ... ... ... өзінің
ұстанымын айтарлықтай арттырады.
Екінші бағыт – ... ... ... энергия
тиімділігі.
Қалалық тұрғын үй қорының маңызды бөлігі кеңестік дәуірден кейінгі
уақытта салынғандықтан, ... үй ... ... тиімсіз жылу
изоляциялық құрылымдармен және жылумен ... ету ... ол ... жылу ... алып ... ... уақытта
Қазақстанда жылумен қамтамасыз ету аспаптарының жұмысының істен шығуы
саласындағы іс-шараларды жүзеге ... ... ... компаниялары
әрекет етеді.
Үшінші бағыт – ауыл шаруашылығындағы органикалық егін шаруашылығы.
Бірінші кезекте бағыттың аталмыш түрі әр ... азық ... ... ... ... бас ... қарастырады.
Дақылдық өсімдіктердің шығымдылығын, өсуін қамтамасыз ету үшін органикалық
тыңайтқыштарды пайдалану туралы сөз ... ... Ауыл ... ... ... зиян ... халыққа азық-түлікті
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қазақстан мынадай ... ... ... ... ... ... басқару;
• суды тиімді пайдалану;
• өсімдіктер және жануарлар денсаулығын басқару;
• фермаларды механикаландыру.
Төртінші бағыт – қалдықтарды ... ... ... басқару мәселесі ерекше танымалдылыққа ие болды. ... ... және ... да бір ... ... ... ... кездестіресіз. Қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ретінде пайдалану ұсынылған. Осылайша,
мысалы ... ... ... ... ... ... және балама отынды
алу технологиясы Алматыда іске асырылуда.
Бесінші бағыт – су қорларын басқару ... ... ... өмір сүруін және экожүйелердің тұтастығын қамтамасыз
етудің ... ... ... ... қала ... ... ... су
қорларын тиімді пайдалану орасан ауқымға ие болатын мәселе болып ... ...... ... ... ... ... дизелде, бензинде жүргізіледі.
Қазіргі уақытта тасымалдардың басым ... ... ... ... ... Бірінші кезекте бұл парник газдарының жоғары шығарындыларына
жағдай жасайды.
Жетінші бағыт – экожүйелерді сақтау және ... ... ... ... ... ... біздің елдің бірегей табиғат байлығын
сақтауға бағытталған.
«Жасыл» ... ел үшін ... ... ... ... ... үлкен танымалдыққа ие болып келеді
және ауқымды ... ... ... ... ... кезекте
экономикалық прогреске жағдай жасайды және мыналарды қамтамасыз етеді:
• ішкі ... ... ... елдің табыстарын ұлғайту;
• елдегі жұмыссыздық көрсеткіштерін азайта отырып, халық үшін жұмыс
орындарын құру.
Бұл ... ... ... ауысу климаттың өзгеруі, пайдалы
қазбалардың сарқылуы және су ресурстарының тапшылығы ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы аясында Қазақстан экономиканың
10 шешуші секторына құралдарды инвестициялауды жоспарлайды:
• ауыл шаруашылығы;
• тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы;
• энергетика;
• балық аулау;
... ... ... ... көлік;
• қалдықтарды кәдеге жарату және қайта өңдеу;
• су қорларын басқару.
«Жасыл экономикаға» ауысу институттары.
«Жасыл экономикаға» ауысу бірінші кезекте ... ... ... ... 2050 ... ... ... экономика» шеңберіндегі
жаңартулар ЖІӨ-ні 3 пайызға ... ... 500 ... ... жаңа жұмыс
орындарын құруға, өнеркәсіп пен қызмет көрсетулердің жаңа ... ... үшін ... өмір сүру стандарттарын қамтамасыз етуге
мүмкіндік береді.
«Жасыл» бизнес академиясы. Академия жұмысының мақсаты табиғи және өзге
де ... ... ... ... ... дамыту үшін
бағдарламалар, жобалар және оқыту ... ... ... Академияда
онлайн семинарларды өткізу, инновациялық әдістерді қолдану жоспарлануда.
Академияның онлайн ... ... ... ... ... ... ... диалогқа, сондай-ақ ... ... ... ... «Жасыл өсу» және тұрақты даму тақырыбы
бойынша жаңашыл ... ... ... ... үшін қол ... Жасыл бизнес академиясы тұрақты дамыту стратегиясын іске асыру
жағдайында, әсіресе әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... кешенді пайдалану саласында болатын
барынша тәжірибелік кәсіби жұмыс күшін дайындауға көмектеседі.
«Жасыл ... ... ... ... ... іске асыру, саясаттарды реформалау жолымен жасыл бизнестің ... құру және ... ... ... ... ... және бизнестің бірлескен әрекеттерін болжайды. Бағдарламаның
міндеті тек мемлекеттер мен ... ... ғана ... сонымен қатар
мемлекет пен бизнес арасында да – серіктестіктің жаңа деңгейін құру және
көптеген үдерістер ... ... ... ... ... көпірдің»
мәнісі – жасыл бизнестің жаңа салаларын дамыту және ол үшін ұзақ ... ... ... құру арқылы экономиканы көгалдандыру. Жасыл көпір
жаңашыл жасыл технологиялар – жасыл бизнес үшін ... ... ... ... жаңа ... ... ... бірге сақтайық.
Біздің мемлекетіміз «жасыл экономикаға» ауысу ... ... ... ... біз осы үдерістің бөлігі ретінде қазірден
бастап «таза» болашақты құруға қадамдар жасай аламыз және ... ... ... ... ... ... бұл табиғатты қорғауға
жатпайды деп санайды. ... ... ... ... қорғау ісіне өз
үлесін қоса алады және сенің үлесің теңіздегі тамшы болады деп ойлау қажет
емес. Күн ... біз ... ... ... ... Сол ... біз
бүгіннен бастап «таза» болашақты қалай құруға болатындығы ... ... ... ... ... ажыратыңыз! Мысалы, егер сіз бөлмеде болмасаңыз бөлмедегі
жарықты ... ... егер ... сол ... пайдаланбасаңыз
құралдарды розеткада қосылған күйінде қалдырмаңыз.
Синтетикалық аспаптардан құралдардан бас тартыңыз! Біздің ... ... ... ... жаңа ... ... пайдалана отырып,
ыдыс-аяқты жууға дағдыланғанбыз. Дәл осындай құралдар бірінші ... ... ... адамның өзіне де зиян келтіреді.
Энергияны үнемдеңіз. Тіпті қазірден бастап үйге күн жылытқыштарын сатып
алуға және орнатуға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... «Жасыл экономикаға» ауысудың маңызды
бағыттарының бірі қалдықтарды кәдеге жарату, ... ... ... ... ... болып табылады.
Электрондық тасымалдағыштарды пайдаланыңыз! Қағазды пайдалану кесілген
ағаштардың үлкен санын талап ... таза ... ... ... Бұл біздің әрқайсымыздың
денсаулық жағдайымызды айтарлықтай арттырады, сондай-ақ экологиялық таза
ауыл шаруашылығын құруға ... ... ... ... ... ... ... маңызды
көздерінің бірі болып табылады. Пайдаланылған газдың шығуының сәл де ... ... ... ... ... жол жоқ! ... ... әрекеттерінен өсімдіктер мен
адамдардың сирек түрлері қазіргі кезде мүлде ... ... ... ...... міндетіміз.
Табиғатты қорғайық! Өзіңнен кейін ... ... ... ... ... гүлдердің байламдарын үзбеу сияқты ережелерді
қарапайым сақтау табиғат жағдайында маңызды көрініс табады.
«Жасыл экономика» жетістіктері.
Заман көші алға ... ... ... ... ... ... қорғау
қиынға соғып барады. Өндірісті дамытпаса, экономика алға баспайтыны
белгілі. Бұл ... ... де ... ... да ... ... алып
шығудың жалғыз жолы – «жасыл экономиканы» дамытудың маңызы зор. Осы ... ... ... ... «ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесі
дәстүрлі емес қуат көздерін өндіруге ерекше серпіліс беріп отыр ... ... ... ... ... ... аса жоғары екені
даусыз. Мамандар еліміздің гидроэнергия, жел және күн энергиясынан ... ... ... ... 1 ... кВт/сағатқа тең келетінін алға
тартуда. Ақиқат айтсақ, Қазақстанда жел энергиясының ... ... Бұл ... ... ... ... ... қуатты жел
екпінін және Алматы қаласындағы Шелек ауданындағы жел энергиясы көздерін
айтсақ жетіп жатыр. ... ... және ... ... жел ... да келешектегі балама қуат көздерін ... ... ... ... айта кетуіміз керек. Бүгінде Қазақстан «жасыл
экономикаға» көшу ... ... ... ... ... бұл ... жыл ... бөлетін қаржылық ресурстарды жалпы ішкі
өнімнің 1 пайызына дейін көтеруді ... ... Бұл ... ... 3-4
млрд. долларды құрайды. «Жасыл экономикаға» көшу үшін ... ... ... ... ... ... жаңғырту,
жетілдіру, қоршаған ортаның қауіпсіздігін ... ... күш ... Бұл ... ... ... ... жұмысын жандандырудың да
мәні зор. Тұжырымдамада тұрмыстық қалдықтарды өңдеу секторын құруға баса
мән ... Оның ... ... ... ... үлкен. Құжатта 2030
жылға қарай елді мекендерде тұрмыстық қатты ... ... ... ... ... 95 ... жеткізіп, оларды өңдеуді 40 пайызға
дейін көтеру қарастырылған. Ал 2050 жылы елімізде тұрмыстық қалдықты кәдеге
жарату 50 ... ... ... деп ... Бұл ... бір ... ... көшу арқылы біздер 500 мың адамды тұрақты ... ... Өз ... ... ортаны қорғау эксминистрі ... ... ... 1,5 ... ... ... инвестициялау
турасында шешiм қабылдағанын білеміз. Ал ... ... бұл ... ішкі ... 2 ... құюды мойнына алған. Бiз ... ... ... ... ... келе, Қазақстанның «жасыл
экономикаға ЖІӨ-нің 1 пайызынан кем инвестиция бөлмеуі тиіс деп отырмыз», –
деген болатын. Министр «Жасыл ... ... ... мен ... ... ... ... экономика» аясындағы ынтымақтастықты дамытып,
экономиканың барлық секторына «жасыл» ... мен ... ... ... атап ... есімізде [5].
1.2 Дүние жүзінде балама энергия көздерін қолдану және оның өзекті
мәселелері
Жұмыр жерді мекендейтін жеті миллиард адамның ... өсіп ... ... ... ... планетамыздың болашақтағы ең
бір өзекті проблемасына айналып бара ... ... ... өндіру үшін
көмірсутегі шикізатын көптеп пайдалану – ауаны ластап, атмосферадағы ... ... ... ... ... атты дәуірлік қауіп қыр астынан
бас көтерді. Ғалымдардың пікірінше, осы ... ... ... ... 6,4 ... ... әлемдік ... ... ... ... ... Сондықтан бүгінгі таңдағы түйінді мәселе –
дәстүрлі энергетикалық қуат ... ... ... ... ... ... ... таңдағы ең басты міндет ауаға таралатын
көмірқышқыл газын (СО2) азайту болып отыр. Дүние жүзіндегі ауаға таралатын
көмірқышқыл ... 30 ... ... ... ... электр стансалары
шығарады. Ал электр энергиясына деген ... ... ... ... Қытайда электр қуатының 62 пайызы ... ... ... ... Егер Қытай шұғыл түрде ауаны ластайтын СО2 көлемін
шектемейтін болса, 2030 жылға ... ... жүзі ... ... ... 40 пайызы осы елдің үлесіне тиеді екен.
Сондықтан да қазіргі таңда әлем сарапшылары дүркін-дүркін дабыл ... ... ... ... ... табу мәселесін күн ... ... ... ... ... ... үшін ерекше үлкен қауіпке айналып
бара жатқан жаһандық жылыну үдерісін ... ... ... ... көзі – көмірсутегі шикізатына балама табу болып табылады.
Мамандардың ... ... ... ... ... ... отырған биологиялық отын, жел және күн қызуынан ... ... ... ... әлі де ... ... Қазақстан бұл көкейкесті мәселе бойынша бірқатар ғылыми
жаңалықтар мен озық ойларды алға тартуда. Әрине, ... ... ... өте кең. Бұл – ... ... адамзат игілігіне
айналатын балама қуат көздерін ашу үшін жаңа ... ... ... – жаңа ... қуат көздерін игеруге халықаралық қоғамдастықтың назарын
аудару.
Жақында ... ... ... (ХЭА) ... жыл ... ... жариялады. Әлемдік энергетиканың 2012 жылғы ахуалына
жан-жақты талдау жасаған бұл ... ... ... ... ... ... ... (БЭК) көшу, ауаға ... ... ... ... мәселелері күн тәртібіне ерекше қойылған. Сарапшылардың айтуынша,
қазіргі ... ... ... ... қуат көздерін барынша ... ... ... бетбұрыс басталды. Соның арқасында әлемдік
деңгейде балама ... ... ... ... ... артып
келеді.
Алайда мұндай энергияның басым бөлігі мемлекеттік субсидиялар ... ... ... Жеке ... ... ... қуат ... мүдделі емес. Өйткені олар көп шығын жұмсауды қажет ететін
технологияларды ... ... ... ... ... ... ... мұндай қуат көздерін өндіріске енгізу жағдайы тәжірибелік деңгейден
аса алмай келеді. ... да оны ... ... ... ... ... ... тұр. Елімізде балама қуат көздерін игеру
экономикалық ... ... ... кең ... шығарылмай отыр. Ал
ғалымдардың бірауызды пікірінше, оның Қазақстандағы әлеуеті орасан зор.
Иә, электр қуаты көздерінің ... ... ... ... ... ... келеді. Ғалымдардың болжамы бойынша, үстіміздегі
ғасырдың ортасына таман жаһандық ... ... ... ... ... 35 ... ... көрінеді. Еуроодақ өзінің мұндағы
үлесін 2020 жылдары 20 пайызға, 2040 ... 40 ... ... көздеп
отыр. Қазір іс ... ... ... елдерде жаңа технологияны
қалыптастыру және дамыту ... ... іс ... ... ... ... ... әлемдік энергетиканы дамыту
жөніндегі биылғы баяндамасында 2035 жылға дейін оны ... 5 ... Бұл ... ... қауымдастық «жасыл энергия» бағытына ерекше
маңыз беріп отыр. Ауаға ... ... ... барынша азайтып, «жасыл
энергия» технологиясы бойынша электр қуатын өндіру көп ... ... ... Бұл ... ... ... ... бетбұрыс жасап,
балама энергетика көздерін дамытуға ... мән беру ... ... ... барынша мол үлес қосып отырған Қытай және Үндістан
сияқты мемлекеттерге ... өсіп ... ... ... етуде көмірден гөрі балама энергия көздеріне басымдық ... ... ... ... ... ... 2035 жылға таман
адам басына шаққанда ауаға СО2 газын ... ... және ... ... ... ... ... болжам жасауға бұл елдерде балама
энергетика көздерін өндіріске кеңінен қолдануға әлі де жете мән ... ... ... отыр.
Жел энергиясы жөніндегі әлемдік кеңестің мәліметі бойынша, 2020 жылы
жел электр стансалары ... ... ... көлемі жаһандық тұтыну
деңгейінің 12 пайызын қамтамасыз етуі ... Бұл ... ... ... ... орны ашылып, ауаға таралатын көмірқышқыл газының көлемі
жылына 1,5 миллиард ... ... ... Яғни ... ... 5 есе
қысқаратын болады. Ал 2030 жылға таман жаһандық энергетикалық ... ... ... 20 ... ... Жел ... жөніндегі әлемдік
кеңес жел энергетикасының болашағын 2020, 2030 және 2050 ... ... ... 3 ... ... ... ... кезеңде жел энергетикасын дамытуда жоғарыда айтылған  ХЭА-ның
баяндамасына байланысты «жаңа саясат» сценарийі ... ... ... ... ... 2020 жылы жел ... ... 1,4 мың тереватт-
сағат (1 тереватт сағат 1 миллиард киловатт-сағатқа тең) ... ... Ал 2011 жылы ... ... өндірілген жел энергиясының қуаты
480 тереватт-сағатқа тең болды. Бұл өз кезегінде жаһандық электр энергиясын
тұтынудың 6-6,4 пайызын құрайды. Еуропалық ... ... ... үлесі қазір дәл осы көлемде. 2030 жылға таман оның көлемін
2,4 мың тереватт-сағатқа немесе ... ... ... 9 ... ... көзделініп отыр.
Қазір жекелеген елдерде жел энергетикасының қуаты елдегі бүкіл ... ... ... ... бір бөлігін қамтамасыз етеді. Мәселен,
Испания және ... ... жел ... ... ... қуатының 20 пайызын, ал Германияда 10 пайызын қанағаттандырады. 2020
жылы ФРГ-да бұл көрсеткіш 20-25 ... ... ... жел ... ... (БЖЭА) мәліметі бойынша,
өткен жылы бүкіл дүние жүзінде жалпы қуаты 40 ... жел ... ... 2011 жылы ... барлық жел электр стансаларының
жалпы қуаты 237 гигаватты құрады. Бұл 280 ядролық ... ... ... Айта ... болсақ, қазір әлемде барлығы 380 ядролық реактор жұмыс
істеп тұр. БЖЭА-ның ... ... 2020 ... ... ... жалпы қуаты 4 есе өсіп, 1 мың гигаватт электр қуатын
өндіретін болады. ... ... жел ... ... жөнінде Қытай
тұрақты түрде көшбасшы болып келеді. 2011 жылы әлемде орнатылған жаңа жел
генераторларының жартысына жуығы Аспан асты ... ... ... ... басына шаққанда жел генераторы арқылы электр қуатын өндіруде Дания,
Испания, ... ... ... ... мемлекеттері алда келеді. Жел
генераторлары арқылы өндірілген электр қуаты Қытай Халық ... ... ... 3 пайызын ғана құрайды.
Қазір жекелеген үйлерді немесе елді мекендерді энергиямен қамтамасыз
ету үшін ... ... ... ... жел энергетикасы қондырғылары
орнатылған. Олардың басым көпшілігі ҚХР мен АҚШ-тың үлесіне тиеді. Жел күші
арқылы электр ... ... ... таңда ең тиімді және үнемді әдіс
бола тұрса да, бұл технология әлі де барынша кең ... таба ... ... басты себебі, бұл саланы дамытуға саяси қолдаудың тапшылығында болып
отырған сияқты. ... ... ... энергиясына кепілді сатып алу
тарифін белгілеген жөн. Заң ... ... осы ... арқылы банктер
жаңа жел генераторлары құрылысын қаржыландыруға мүдделі болуы керек.
BP ... Review of Word Energy ... ... ... ... ... дамыту жөнінен дүние жүзінде 5 мемлекет көш
бастап келеді. Балама қуат көздерін өндіру әлеуеті ... ... ... иеленеді екен. Мұнда бүкіл дүние жүзіндегі БЭК көлемінің 5 пайызы
өндірілетін көрінеді. ... отын ... көш ... келе жатқан
Бразилия күн қызуын пайдалану арқылы су жылытуда оң жетістіктерге жетіп
келеді. ... ... бұл елде жел ... ... ... ... жоғары деңгейде. Бразилия үкіметі «жасыл ... ... ... ... ... ... энергия қуатын өндіруде 4-ші орынды Қытай алады екен. Мұнда
әлемде өндірілетін БЭК-тің 7,6 пайызы шығарылады. ... ... ... ең көп ... ... ... ел ... саналады. Сонымен бірге
Қытай мұнай импорттауда екінші орынды иеленеді. Соңғы деректер бойынша,
аспан асты елі ... ... ... ... ... дүние жүзінде
алдыңғы қатарға шықты. Оның ішінде жел энергетикасын дамытуға бірінші
кезекте мән ... ... БЭК ... ... ... өндіруде үшінші
орынды Испания алады екен. Әлемдегі балама қуат көздері арқылы өндірілген
энергетиканың 7,8 пайызы осы ... ... ... Бұл ел ішкі тұтыну қажеті
үшін электр энергиясын импорттайтын ел ... ... ... ... ... жел энергетикасын өндіру қарқынды дамып, ел экономикасының
жетекші салаларының біріне ... ... ... энергетикалық
компаниялары электр қуатын өндіретін жел турбиналарын АҚШ және ... ... ... ... Ұзақ ... бойы үкімет тарапынан бөлінген мол
субсидияның арқасында ... БЭК ең ... ... бірі ... жүзінде балама қуат көздері арқылы энергетика өндіруде екінші
орынды Германия иеленеді. Осы саладағы энергия көлемінің 11,7 ... ... ... ... Соңғы кезде Германия 20-22 жылға дейін ядролық
энергетикадан толық бас ... ... ... ... Бұл ... ... орнын таза балама қуат көздерімен айырбастауды мақсат тұтып
отыр. Балама ... ... ... ... энергиясын өндіруде АҚШ
әлемдегі көшбасшы ел болып табылады. Дүние жүзіндегі балама қуат ... ... ... ... 24,7 пайызы АҚШ-та шығарылады. Алайда
АҚШ бұл салаға ... салу ... ... әлі де ... жете ... балама энергия көздері бойынша әлеуеті аса зор. Экспорттық
бағамдау негізінен алғанда еліміздің құрамына ... жел және ... ... ... ... 1 триллион кВт/сағат мөлшеріне тең деп
жобалануда. Ақиқатында қазақстандық жел ... ... ... Бұл ... ... ... ... соғатын қуатты жел
екпінін және Алматы қаласындағы Шелек ауданындағы жел энергиясы көздерін
атауға болады. Сонымен ... ... ... және ... сарқылмас жел энергиясы көздерінің қуаты да ... ... үшін ... ... болып табылады [8]. Мамандардың пікірінше,
республикамыздың бірқатар өңірлеріндегі жел энергиясының қуаты 1 ... 10 ... тең ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың ел Үкіметі алдына қойған ... ... ... ... энергия көздерін дамыту мәселесіне
ерекше ... ... Ал ... ... ... Астанада 
ЕХРО-2017 халықаралық көрмесін өткізу жөніндегі ұлттық идея ... бері бұл ... ... ... ... ... балама
қуат көздерін дамыту мақсатында арнайы заң жобасы ... ... Бұл ... ... энергия қуатын дамытудағы Корея, Германия,
Австрия, Испания және АҚШ сияқты дамыған мемлекеттердің ... ... ... бірге, Қазақстанның жел энергиясын дамытудағы әлеуеті жан-
жақты зерттеліп, еліміздің кеңейтілген жел атласы ... Бұл ... ... Қазақ даласының жел ... ... ... өңірлерінің кестесі
енгізілді.
Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің соңғы деректері ... ... ... ... ... 2000 ... жеткізу жөніндегі
бірнеше жобаларды іске асыру мүмкіндігі қолға алынды. Мәселен, ... ... ... және Алматы облыстарында жел паркі
құрылыстарын салу жобасы бар. Атап айтқанда, Маңғыстау облысындағы Форт-
Шевченко ... ... ... жалпы қуаты 19,5 МВт болатын жел электр
стансасының құрылысы ... Бұл ... ... ... атты ... ... ... асырылмақ. Сонымен бірге, Алматы облысындағы
Шелек дәлізі аумағында ... ... Си Энд Ти ... ... ... ... 51 МВт болатын жел электр стансасының
құрылысы салынады.
Министрліктің мәліметі бойынша, қазірдің өзінде Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Олар негізінен шағын ... ... ... болғанымен, «жасыл
энергия» бағдарламасын дамытуда ... орын ... ... ... ... ... қуатымен қамтамасыз етіп
тұрған шағын стансаны ... ... Бұл ... қуат ... ... ... жылдан астам уақыттан бері елді мекенді электр энергиясымен және
сумен қамтамасыз етіп тұр.
«Казсельэнергопроект институты» ... ... ... ... 45 ... жел электр ... ... ... ... ... бұл ... ... 100 кВт болатын шағын
жел агрегаттарымен бірге қуаты 2 МВт және одан да ... ... ... салу ... ... ... ... еліміздің өңірлеріндегі
жел әлеуеті жоғары 8 алаң таңдап алынды. ... ... ... ... ... ... ... облысының Жүзімдік кенті, Астана, Форт-
Шевченко, Атырау, Ерейментау, Арқалық, Қарқаралы қалалары бар.
2 Қазақстанда балама энергия ... ... ... және ... орналастыру
2.1 Қазақстанда балама энергия көздері және оларды географиялық орналастыру
Жалпы, әлемде қайта қалпына келмейтін отын ... ... ... ... ауаға парник газдардың көптеп таралуы ... ... ... ... ... ... ... шешуге бағытталған баламалы энергия көздерін тұтыну еліміз үшін де
маңызды. Сондықтан да қайта қалпына келетін ... ... ... ... ... энергия қорларын пайдалану тақырыбы соңғы ... ... жиі ... жүр. ... ... әлемдік
энергетикалық баланстағы дәстүрлі энергетиканың ... газ және ... 74%-ды ... ... Ал ... ... ... (негізінен
биомасса мен су энергиясы) жалпы үлесі 19,5%-ға, ядролық энергия ... ... Жер асты ... ... емес ... ескерсек, әрине, бұл
көрсеткіш көңіл ... ... ... да ... Олай дейтініміз,
статистика жер асты қорларын дәл осындай қарқынмен ... ... 40 ... газ 56 ... ... 197 жылға ғана жететінін көрсетіп отыр.
Дегенмен, бүгінде баламалы энергия әлемде анағұрлым қарқынды ... ... Оның жыл ... ... өсімі 10%-дан асады және болжам бойынша,
бұл көрсеткіш болашақта да ... ... ... ... ... ... ... технологиясы дамыған ЕО, АҚШ, Қытай ... ... ... ... ... ... қайта қалпына келетін энергияға әлемдік сұраныс тұрақты
түрде өсуде. 2050 жылға қарай жаһандық энергетикалық ... оның ... ... артады деп болжануда. Әрине, оған негіз бар. ... ... ... ... қорларының ешқашан таусылмайтыны, әлемдік
нарықтағы баға конъюнктурасына тәуелді ... және ... ... ... ... қауымдастықтың қызығушылығын арттыруда. Дәстүрлі
энергетика қоршаған ортаға жергілікті деңгейде де, ... ... да ... ... бұл ... ... бөлу ерекше маңызды.
Айта кету керек, бүгінде Қазақстанның энергетикалық секторында жұмыс
істейтін ... ... ... ең ірі ... бірі ... Жыл ... олар ... миллион тоннадан астам зиянды заттар
70 млн тоннадан ... ... ... ... ... ... Қазақстан парник газдарды шығару бойынша әлемде
үшінші ... ... ... Тек ... ... ... ... келетін экономикалық шығын шамамен жылына 3,4 млрд долларға
бағалануда. Сайып келгенде, баламалы ... ... және ... ... жете мән бермеу энергетика қорларын тиімсіз
пайдалануға, электрмен жабдықтаудың үнемділігі мен сенімділігін төмендетуге
әкеп соқтырады, ... ... оның ... мен адам ... ... ... тағы бір артықшылығы, шалғай жатқан ауылдық елді
мекендерді электрмен жабдықтау, қуат беру тораптарының құрылысын ... ... ... ... ... қоныстанған (5,5 адам/км2)
қазақтың байтақ даласына (2,7 млн. Км2) ... ... ... ... ... ... энергетика саласындағы көздердің басым бөлігі
минералдық отынмен жұмыс ... ... ... ... ... шамамен 58 млрд. киловатт/сағаты, яғни 80 ... ... ... істейтін жылу электр станцияларына ... ... ... су ... ... ... 15 ... бағалануда. Қалған
5 пайыз газ электр станциялары арқылы өндіріледі. Демек, жел және ... ... ... энергетикалық балансынан әлі де орын алмаған деуге
болады [10].
Қазақстандағы қалпына келетін энергетиканың ресурстық базасы қандай?
Бұл ... ... да ... ... технологиялық және техникалық
бағыттарды дамытуда анықтаушы рөл ... ... ... жел энергиясының экономикалық тұрғыдан пайдалануға болатын
әлеуеті қазір жылына 3 млрд киловатт/сағатты құрайды.
Республикада ... ... ... мол қоры бар, бұл қор ... ... және бұл саладағы экспорттық әлеуеті өте ... ... ... отын ... 0,5%-ы ... ... жылу ... – электр энергиясы мен жылу өндіретін негізгі көз.
Қазақстандағы дәстүрлі ... ... ... ұзақ ... деген сұрақтың жауабы органикалық отын ... ... ... болады. Оған экспорт көлемі де ықпал етеді. Өндірілетін мұнай
мен газ, ... қоры ... ... ... ... ... ... энергия қорларын, ең алдымен, көмірді пайдалануды шектеу дәстүрлі
энергетиканың қоршаған ортаға кері ықпалын ... оның ... ... өзгеруіне ықпал ететін парник газдарының ауаға таралуын
азайтуда қажеттілікке айналуы мүмкін [11].
Танымал қазақстандық энергетик Александр ... ... жан ... ... еліміз жел энергетикалық қорлардың саны
бойынша әлемде бірінші ... ... ... бола ... Қазақстанда қайта
қалпына келетін энергия көздерін пайдалануды дамыту әлі де болса бастапқы
кезеңде тұр. Қазіргі ... ... ... ... жаңа заң ... ... мамандардың болжамы бойынша, алдағы уақытта
кедергілер кездесуі ... ... ... осы ... ... институциональдық базасын дамытуда өзекті проблемалардың бар екенін
айтуда. ... ... және ... ... ректоры Ғұмарбек
Дәукеев саладағы басты қиындық ... ... ... ... ... ... заңнамалық базаның жоқтығымен байланысты деп есептейді
және бұған осы бағытта маманданған ұйымдар мен компаниялар, ең ... ... ... ... ... Ректордың ойынша, әдеттегідей,
бағдарламаға мемлекеттің қаржысы салынып, нормативтік-құқықтық база құрылуы
тиіс. Ал ... ... ... ... ... көздерін енгізуге жауап
беретін үйлестіруші орган құрылуы ... ... ... ... ... ... тек осы мәселемен айналысатын жауапты тұлға жұмыс ... ... ... ... ... ... де ... Олардың айтуынша, қайта
қалпына келетін энергияның барлық артықшылықтарын ... ... ... ... ... ... ... құқық беретін бірыңғай
заңның болмауы баламалы энергия ... ... кең ... ... бірі ... ... ... мемлекеттік қолдау тиісті
деңгейде көрсетіліп отырған жоқ. Еуропада ... ... ... ... ... жарамсыздығы туралы әңгіменің ұзақ
уақыт талқылануы жел энергетикасын ... ... ... ... ... Әлі ... дейін қазақстандық климатқа лайықталған жел
генераторларын әзірлеу жұмыстары жүргізілуде. Қазақстанда таяу ... ... жыл) күн және жел ... жеке ... ісін ... ... ... энергетика саласында жұмыс істейтін мамандар тобы бар. Ол
үшін Кеңестік ... ... ... ... ... ... ететін
өндірістік қуаттар пайдаланылмақ. ... жел ... ... ... зор десек, қателеспейміз. Өйткені оны тек еліміздің 80-
90% аумағында ғана емес, шалғай және жолы қиын елді ... ... ... ... үкімет тарапынан барлық жағдай жасалса, 2030 жылға
қарай Қазақстанда баламалы көздерді қолдану 10%-ға ... ал ... ... ... ... ... айтсақ, Германия климаттың қолайсыздығына
(күн белсенділігінің деңгейі) қарамастан 2016 жылға қарай күн ... ... ... ... ... ... 1 кВт электр энергиясы
үшін 21-23 еуро-цент төлейді. Ал, егер ол күн ... ... ... ... ... желіге сата отырып, әрбір кВт-қа 45 еуро-центтен
алып отыруға құқылы.
Әлемдік экономикада парник газдардың ... ... ... отын ... ... ... ... және
таусылуымен, климаттың өзгеруімен ... ... ... жаһандық энергетикалық проблемаларды шешуге бағытталған
жаңартылатын энергия көздерін ... ... ... көп ... ... ... Қазақстанда жаңартылатын энергетика
ресурстарының (су энергиясы, жел және күн энергиясы) әлеуетi аса ... 1 ... ... ... ... ... үшін ең ... жаңартылатын энергия көздері
мыналар (ЖЭК):
• Жел энергетикасы;
• Шағын су электр ... ... және күн ... ... үшін күн ... ... ... геотермалды энергиялары;
Министрлікпен тұрақты негізде жаңартылатын энергия көздерін пайдалануға
мониторинг ... ... ... ... ... жаңартылатын энергия
көздерін пайдалануға жүргізілген мониторинг 2012 ... 1-ші ... ЖЭК ... ... электр энергиясы 200,72 млн.
киловатт/сағатты құрағанын ... ол 2011 ... 3,72 ... ... 1,89% ... ... үдемелi индустриялық-инновациялық дамыту
жөнiндегi мемлекеттiк бағдарламасы ... 2014 ... ... ... ... ... ... электр энергиясының
көлемi - 1 млрд. киловатт/сағатты құрауы тиіс.
Алға ... ... ... үшін энергия теңгеріміне жаңартылатын
энергия көздерін тарту жолымен ... ... ... ЖЭК пайдалану
саласындағы жобаларды іске ... ... ... ... ... 2010-2014 жылдарға арналған салалық бағдарламасына сәйкес ЖЭК
пайдалану саласында бірнеше жобаларды ... ... Осы ... іске
асыру инвесторлардың өзіндік және несиелік қаражаты есебінен іске ... ... ... ЖЭК ... ... ... қабылдау
мақсатында Министрлік жаңартылатын энергия көздерін пайдалану саласында
уәкілетті орган ретінде энергия теңгерімінде жаңартылатын ... ... ... ... ... ... бойынша жұмысты жүргізуде.
Қабылданған жоспарға сәйкес 2020 жылға ... біз ... ... 1040 мВт қуат ... ... деп күтілуде. Оның ішінде 13 ... (793 МВт), 14 ГЭС (170 МВт), ... 4 күн ... ... (77
МВт) тұрғызылады. Қазір Елбасының тапсырмасымен Үкімет 2030 ... ... ... ... ... ... ... “Жасыл
экономика” стратегиясын қарастырып жатқанын жеткізді [12].
Тұтынушыларды қолдауда дәстүрлі энергия желісіне қосылмаған тұлғаларды
энергияның балама көздерімен ... ... ... ... ... ... шығынның 50 пайызы республикалық бюджеттің есебінен өтелетін
болады. ... ... – 5 кВт ... ... ... елімізде энергия
желісіне қосылмаған 1200 фермерлік шаруашылық бар ... ... ... саны ... ... мүмкін. Осы орайда министрлік
жылына 400 фермерлік ... ... ... жабуды жоспарлап отыр.
Сондай-ақ жеке тұлғаларды да қамтып, олар үшін энергияны сатылымға ... ... жолы да ... Бұл 2020 ... дейін энергияның
балама көздерінің қуаттылығын арттыруға мүмкіндік бермек. ... ... ... ... ... ... 2014 жылы 1 ... жылы 4 пайыз арттыру қарастырылған. Қазіргі таңда елімізде оның үлесі
0,5 пайыз болса, ... 2011 жылы бұл үлес 20 ... ... ... жел мен Күн сынды баламалы энергия көздерін пайдалану -
жоғары дәрежеде деп айту ... ... ... ... ... ... жаңғыртылатын энергия көздерінің үлесі 1 пайыз екен. Бүгінде
Қазақстанның жер қойнауы табиғи қазбаларға бай ... ... ... байқалмайды. Дегенмен баламалы энергия көздері ... ... ... ... ... ... - күн ... пайдалануға қолайлы.
Ғалымдардың айтуынша елімізде күн энергиясын өндіру мүмкіндігі жылына 2,5
миллиард киловатт-сағат. Бұл отандық ... жаңа ... ... отыр. Мәселен, күн сәулесін жинайтын арнайы тақталар. Толық
автоматтандырылған аталмыш ... ... ... күн ... бұрышын анықтап, оны компьютер арқылы басқаруға ... ... ... және ... ... ... энергия көздерін
жаңғырту зертханасының қызметкерлері мен магистранттары жасап ... ... ... ... үнемдеп қана қоймай, оны энергияның басқа түріне
ауыстыруға мүмкіндік береді екен. Ал өз кезегінде күн ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл арзан әрі қолайлы.
Сондықтан ол қазақстандық ғалымдардың басты назарында.
Баламалы ... ... ... қажетті құралдың тағы бір түрі – желдік
роторлық турбина. Оны Альберт Болотов ойлап ... ... ... вертикальды роторлы турбина Қазақстаннан тыс көптеген елдерде
қолданылып келеді. Оны ... ... және ... ... ... алыс ... ... энергиясын жеткізу өте қиын болғандықтан, алыс
аймақтарға вертикальды роторлы турбинаны қою өте ... ... ... энергиясын өндіру озық әлемдік технологияларды
енгізуге және энергетикалық тиімді бағдарламаларды іске асы¬руға мүмкіндік
беретіні сөзсіз. Сондықтан, баламалы энергия ... ... ... ... аударылуы тиіс.
Жалпы алғанда Қазақстанға жаңартылатын энергетика ... ... жел және күн ... ... және ... ... Енді ... жеке-жеке тоқталайық.
2.2. Қазақстанда жел энергиясын географиялық орналастыру
Жел энергиясы негізінен Күн ... Жер ... ... ... ... ... Жер ... 1014 кВт сағ энергия алады.
Күн энергиясының 1-2 % -і жел ... ... Бұл ... жер
бетіндегі барлық өсімдіктердің биоқалдыққа айналғанда бөлініп шығатын
энергиясынан 50-100 есе асып ... ... ... ... бойы ... желді – энергия көзі ретінде
пайдаланған. Жел энергиясын ... ... ... ... ... ... жел диірмені ретінде дәнді-дақыл өнімдерін ұнтақтау үшін
қолданған. Жел ... қоры ... ... ... 100 есе асып ... Ылғи да және ... жерде жел соғып
тұрады. Жаздың қоңыр ... ... ... ... ... ... ... дауылдарды атап өтуге болады.
Қалпына келтіретін дәстүрлі емес жел энергиясының келешегі ... ... қоры ... ... әрі ... ... Бұларды
пайдалану табиғат баланстарын бұзбайды. Жел ... ... ... ... ... ... теңіз жағалауларында ыңғайлы екені
бәрімізге танымал. Жел энергетикасын дамытуға қолайлы аймақтар өте ... Жел күші жер ... ... болуына тікелей байланысты.
Мысалы, таулы аймақтың екі бөлігін қарастырайық, Күн ... екі ... ... ... ... ... ... әр қилы
болғандықтан, жел күшінің ықпалы, бағыты да әр ... ... Жел ... жыл ... ... ауа ... ... байланысты өзгеріп
отырады. Жел күшінен өндірілетін энергия мөлшері желдің ... ... ... ... жел ... ... ... Ендеше, осыларға жеке-жеке тоқталайық [14].
Жел энергетикасының пайдаланудың даму тарихы. Бірнеше мыңдаған жылдар
бойы ... ...... көзі ретінде пайдаланған. Қоғам мәдениетінің
жаңа қалыптасқан ... жел ... ... ... ... ... 5 мың жыл ... жел энергиясын пайдаланып желкен
көмегімен жүзген. ... ... 700 ... ... Ауғанстан жерінде
тік бекітілген осі бар жел машинасымен дақылдарды ұнтақтау үшін қолданған.
Жерорта теңізінде орналасқан Крит ... ұзын ... ... ... қозғалатын диірмен жер суландыру жүйесінің жұмысын атқарған. 14
ғасырда голландықтар жел ... ... ... ... үшін ... 1854 жылы АҚШ-та жел энергиясымен жұмыс істейтін су
тарту насосы іске қосылды. Су тарту ... ... жел ... ... көптігімен және жел бағыты мен жылдамдығын анықтайтын
аспап флюгердің болуымен ерекшеленеді. 1940 ... ... жел ... ... саны 6 ... еді, ... су ... және
электроэнергия алу мақсатында қолданды.
Осындай жел диірмендер мал шаруашылық фермасын сумен қамтамасыз етіп
тұрды. 20 ... ... жел ... ... заман энергия қоры –
мұнай орнын басты. Дүние жүзінің ... рет ... ... ... жел ... көпшіліктің қызығушылығы оянды. 70 жылдары
мұнай бағасының өсуіне байланысты, ... ... жел ... шараларын ұсынды. Мемлекет қаржыландыру қолдауымен өткізілген
зерттеулер мен эксперименттердің ... жел ... ... технологиясының дамуына жол ашылды.
1981-1984 жылдары Калифорнияның ... 6870 жел ... ... ... 31 ... 1985 жылы ... бағасы баррельге шыққанда 10
долларға түсті, осыған байланысты желқондырғысын шығаратын көптеген шағын
компаниялар жойыла ... Ал 1998 жылы ... ... дамуы
қайтадан даму сатысына көтерілді [15].
Қазақстанда жел энергиясын географиялық ... Жел ... ... ... механикалық, жылу немесе электр ... ... ... әдістері мен техникалық құралдарын жасаумен
айналысатын жаңартылатын ... ... Ол жел ... халық
шаруашылығына ұтымды пайдалану мүмкіндіктерін қарастырады. Елімізде арзан
электр энергия көздерін іздеу мақсатында, “Қазақстанда 2030 ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламаға сәйкес,
жел күшімен өндіретін электр энергиясы қуатын ... ... ... жолдары қарастырылуда. Қазақстанда жел күшімен алынатын
электр энергиясы қуатын кеңінен және мол ... ... ... ... ... көздерінен экологилық және экономикалық
артықшылықтары көп. Жел ... ... ... ... оның ... ... болады. Жел энергиясын тұрақты
пайдалану үшін жел энергетикасы қондырғыларын ... ... ... ... ұштастыру қажет. Республиканың ... ... ... су ... ... мен жел ... станцияларын
біріктіріп электр энергиясын өндіру өте ... Қыс ... жел ... жаз ... ... ал су ... қыс айларында азайса, жаз
айларында көбейеді. Сөйтіп, энергия өндіруді біршама тұрақтандыруға болады.
Алматы облысының Қытаймен ... ... ... ... ... зор ауа ... ... ауысатын Орталық
Азиядағы “жел полюсі” деп аталатын Жетісу ... ... ... мол. ... таудың ең тар жеріндегі (ені 10 — 12 км, ... 80 км) ... ... ... ... Қақпа Қазақстанның Балқаш — Алакөл
ойпатын Қытайдың Ебінұр ойпатымен жалғастырады. Осы ... ... ... ... оның электр энергиясын ... ... ... ... Қыс кезінде желдің соғатын бағыты оңтүстік,
оңтүстік-шығыстан ... жаз ... ... ... ... орташа жылдамдығы 6,8 — 7,8 м/с, ал жел электр станциялары 4
— 5 ... ... ... бере ... ... ... бағытқа
өзгеруі сирек болуына байланысты мұнда ... ... ... ... орнату тиімді. Желдің жалпы қуаты 5000 ... ... ... Бұл өте зор ... ... әрі ... мен мұнайды, газды үнемдеуге
және, әсіресе, қоршаған ортаны ластанудан сақтап ... ... ... қоса жел ... ... ... ... қажет. Себебі жер
бедері жазық болып келгендіктен жел ешбір ... ... ... 5 — 6 м/с жетеді. Қазақстанның жазық ... ... ... жылдамдығы жалпы алғанда оңтүстіктен солтүстікке қарай артады (4 – ... ... ... жер ... жағдайларында жел жылдамдығының ... ... ... егер ... ... ... (қазаншұңқырлар, беткейлердің ық және төм. бөліктері, ... ... ... (1 м/с ... ... ал ... ... және жел
өткізуші дәліздерде желдің жылдық орташа ... 5 ... ... ... дәліз – Жетісу (Жоңғар) қақпасы және Каспий теңізінің ... ... ең ... ... ... ... Ондағы желдің
жылдық орташа жылдамдығы 6 м/с-тан асады. Қаратау ... ... ... жылдамдығы 30 – 35м/с осы ... ... ... отырып жел бағандарын осы аймақтарға орналастыру
қажет [16] (1 сурет).
1-сурет – Қазақстанда жел станциясын немесе бағаналарды географиялық
орналастыру картасы.
Қазақстан ... жел ... ... ... ... жел энергетикалық ресурстармен аудандастыруды 5ауданға
бөлуге болады, аудандастыру желдің келесі ... ... ... 1-аудандан- Ебірлік

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жасыл» құрылыс38 бет
«Жасыл» құрылыс дамуының болашағы65 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
Жасыл тыңайтқыштар4 бет
Көк – жасыл балдырлар14 бет
Көк-жасыл балдырлар15 бет
Көк-жасыл балдырлар бөлімінің морфологиясы, көбеюі, таралуы, экологоясы28 бет
Қазақстандағы «Жасыл энергетиканың» өзекті мәселелері мен болашақтағы дамуы82 бет
Қоршаған ортаның ластануының жасыл құрбақаға әсері34 бет
Өндірістік тәжирибені өтуі бойынша есеп беру (Жасыл Аймақ)59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь