Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1 АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН ЖОСПАРЛАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... .
8
1.1 Қазақстандағы аймақтық жоспарлаудың теориялық негіздері ... ... ... ... .. 8
1.2 Аймақтың әлеуметтік . экономикалық дамун жоспарлау тиімділігінің стратегиялық концепциясы ... ... ... ..
15
1.3 Әлеуметтік.экономикалық жоспарлаудын шетелдік тәжірибесі мен аймақтық жоспарлаудың пропорциясының әдістері.

21

2 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН ЖОСПАРЛАУ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
32

2.1 Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік.экономикалық тиімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
32
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік.экономикалық дамуының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
43

3 АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИУКАЛЫҚ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ЖОСПАРЛАУДЫҢ АЛҒЫ ШАРТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ...
52

3.1 Қазақстан аймақтарының әлеуметтік . экономикалықдамуының негізгі басымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
52
3.2 ОҚО.дағы аймақтардың әлеуметтік.эканомикалық дамуының келешектегі бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық қатынастарының дамуы мен қалыптасуы жағдайында радикалды экономикалық реформалардың ғылыми негізделуіне - аймақтық экономика маңызды роль атқарады. Аймақтық экономика - аймақтардағы өндіргіш күштердің орналасу факторларын және аймақтық дамуды зерттейтін ғылым.
Еліміздің индустриялық-инновациялық дамуын іске асыру алдағы жылдардағы басты бағыт болып табылады. Экономиканы әртараптандыру таяудағы онжылдықта тұрлаулы да теңдестірілген даму жедел әртараптандыру және ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру есебінен қамтамасыз етіледі.
1 . Уткин Э.А. Стратегическое планирование. М.: ЭКМОС,2001.- С.208
2. Стратегическое планирование. Под ред. проф. А.Н.Петрова. СПб, 2004.- С.116
3 Прогнозирование и планирование экономики. Под ред. Г.А.
Кандауровой и В.И. Борисевича. Минск, 2005.- С.118
4. Индикативное планирование: теория и пути совершенствования. Петров Ю. и др. СПб., 2000. - 96 с.
5. Кубаев Е.К., Нурмуханбетова А.А. Индикативное планирование в Республике Казахстан. - Алматы, 2003. - 93 с.
6. Сундетов Ж. Планирование и прогнозирование в условиях рыночной экономики [Текст] : учеб. пособие / Ж. Сундетов ; КазЭу им. Т. Рыскулова. - Алматы : Экономика, 2004. - 147 с.
7. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ». Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2014 жылғы 17 қаңтар.
8. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев «Нұрлы жол-болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2014 жылғы 11 қараша.
9. Бухалков М.И. Внутрифирменное планирование: Учебник. –М.:Инфа-М,2000
10. Акуленок Н.д. и др Бизнес план фирмы. –М.: Финансы и статистика, 2001
11. Егоров Ю.Н. Варакута С.А. Планирование на предприятии. –М.: инфо –М.:,2007
12. Идрисов А.Б. Стратегическое планирование и анализ эффективности. –М: Филин 200
13. Омаров.Б.Р, Омаров.К.Т. Организация и методолгия регионального планирования социально – экономического развития. Алматы: Экономика, 2010, 25-39 бет
14. Адырбек М. Кеңістік-аумақтық жоспарлаудың шетелдік тәжірибесі Алматы: Экономика, 2014.
15. АҚШ экономикасындағы негізгі үрдістер. http://www.economy.kz/kz/analytics/
16 Бизнес-план инвестиционного проекта: Отечественный и зарубежный опыт. Современная практика. [Текст] : учебно-практ. пособие / ред. В. М. Попов. - 5-е изд., перераб. и доп. - М. : Финансы и статистика, 2001. - 432 с
17 Сагиндиков Е.Н. Государственное стратегическое планирование и прогнозирование [Текст] : учебное пособие / Е. Н. Сагиндиков ; Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева. - Астана : Изд-во ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2013. - 320 с.
18. Аубакиров Я.А. Национальная экономика: теоретико-методологические и практические проблемы развития // Сб. науч. тр. –Алматы: Триумф «Т», 2009.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ.................................................................|5 |
|.............................................. | |
| | |
|1 ... ... ... ... ТИІМДІЛІГІНІҢ |8 |
|ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ......... | ... ... ... ... ... |8 ... | ... ... ... - ... ... жоспарлау тиімділігінің | |
|стратегиялық концепциясы.............. |15 ... ... ... ... ... мен | ... жоспарлаудың пропорциясының әдістері. |21 |
| | |
|2 ... ... ... ... ... ... |32 |
|ДАМУЫН ЖОСПАРЛАУ ТИІМДІЛІГІН | ... ... | ... ... ... облысының әлеуметтік-экономикалық тиімділігін | ... ... | ... ... ... облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының | |
|ерекшеліктері...........................................................|43 |
|............................................. | |
| | |
|3 ... ... ДАМУ ... ... АЛҒЫ | ... |52 ... ... ... әлеуметтік - экономикалықдамуының негізгі | |
|басымдылығы.............................................................|52 |
|........................................... | ... ... ... әлеуметтік-эканомикалық дамуының келешектегі | |
|бағдарламалары..........................................................|56 |
|............ | |
| | ... ... | |
| | ... ... |61 ... | |
| | |
| | ... МЕН ... ҚР |− |Қазақстан ... ... |− ... Қазақстан облысы ... |− ... ... ... ... |− ... ... Штаттары ... |− ... ... ... ... |− ... ішкі өнім ... |− |жалпы ұлттық өнім ... |− ... ... өнім ... |− ... ... ... ... |− ... ... ... |− ... ... ... |− ... ... ... ... |− ... ... ... ... |− ... ... қожалығы ... |− ... ... ... ... |− |Жылу энергиялық орталық ... |− ... ... және ... |
| | ... ... өзектілігі. Нарықтық қатынастарының дамуы мен қалыптасуы
жағдайында радикалды ... ... ... ... ... ... маңызды роль атқарады. Аймақтық экономика - аймақтардағы
өндіргіш күштердің орналасу факторларын және ... ... ... ... ... іске асыру алдағы жылдардағы
басты бағыт болып табылады. Экономиканы әртараптандыру ... ... да ... даму ... ... және ... ... қабілеттілігін арттыру есебінен қамтамасыз етіледі.
ҚР Президентінің тапсырмасы бойынша ... ... ... дамудың ... ... және ... ... картасын әзірледі. Бұл құжат – ... ... біз ... ... және ... ... ... толық іс-қимыл
жоспары.
Сонымен қатар, республиканың барлық ... ... ... оның ... ... ... ... жобаларды жүзеге асыру жолымен қазақстандықтардың
өмір сүру жағдайларын жергілікті жерде жақсарту, біздің пікірімізше, елдегі
барлық ... ... ... мен ... ... ең ... бірі болып табылады.
Экономикалық қызмет салалары болып шығатын элементті аймақты ... ... ... ... және ... ... дәрежеде
экономикалық және әлеуметтік әлеуетін жүзеге ... ... ... ... ... ... динамикалылығы аймақтардың халық
шаруашылығы салаларын ... ... ... және іске ... ... ... және экономикалық дамыту мақсатында
анағұрлым байсалды ... ... ... атап өту ... Аталмыш
мәселелер шеңберінде аймақтардың халықшаруашылығының жетекші салаларының
негізінде әлеуметтік-экономикалық өсуін қамтамасыз ететін аймақтық ... ... ... ... тиімді іс-шараларды іздеу және
негіздеу әсіресе өзекті болып отыр. Айтылған жағдаяттар аталмыш ... ... ... ... ... ... Ата заңында «Қазақстан
Республикасы өзін ... ... ... және әлеуметтік мемлекет
ретінде орнықтырады» деп ... ... ... ... ... ... сияқты Қазақстанның стратегиялық мақсаты
әлеуметтік мемлекет болып ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру, оның ішінде жергілікті
басқаруды қалыптастыру мен оны дамыту бағытында көптеген ғылыми ізденістер
жарық көруде
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... мен ... ... ... Э.А., Кандауровой Г.А. и В.И.
Борисевича., Кубаев Е.К., ... А.А., ... ... Я.А., Жулдызбаев Н.Е. және басқалар өз үлестерін қосты.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Дипломдық жұмыстың мақсаты
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... зерттеу негізінде
өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуде өнеркәсіп ... ... ... бойынша теориялық негіздемелер және ғылыми-
тәжірибелік тұрғыдан ұсыныстар дайындау болып табылады.
Аталған мақсатқа сай мына төмендегі ... ... ... ... ... экономика жүйесінде әлеуметтік-экономикалық жағдайды дамуын
жоспарлаудың теориялық негіздерін зерттеу;
− өнеркәсіп саласының әлеуметтік-экономикалық жағдайды дамытудағы
ерекшелігін ... және ... ... ... ... орны мен ... анықтау;
− болжамдау әдістері негізінде Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... міндеттерді шешу үшін Қазақстан ... ... ... ... мен статистикалық мәліметтер ... ... ... ... мен ... ... пәні ... Қазақстан Республикасының және Оңтүстік Қазақстан
облысының әлеуметтік-экономикалық дамыту аспектілері таңдалды.
Зерттеудің нысаны. Қазақстан Республикасының және Оңтүстік Қазақстан
облысының ... ... ... ... болып табылады.
Диссертацияның теориялық және әдістемелік негіздері. Әлеуметтік-
экономикалық дамудың терең зерттелуіне үлкен үлес ... ... ... ... ... ... конференциялардың материалдары
және басқа жарияланымдары болып табылды.
Зерттеу үрдісінде, сонымен бірге, Қазақстан Республикасының заңнамалық
және нормативтік ... ... ... ... ... бағдарламалар, отандық және шет елдік ақпарат ... ... ... ... ... ... ... агенттігінің ресми статистикалық материалдары, ... ... ... және ... ... ... мен
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... құрады.
Дипломдық жұмыста зерттеулердің салыстырмалы, ... ... ... ... қолданылды.
Зерттеудің тәжірибелік мәні. Жұмыстың негізгі түйіндері, ұсыныстары
және ... ұзақ ... ... аймақтың әлеуметтік-
экономикалық дамуының ... ... мен ... ... жоспарлы кезеңге арналған аймақтық бағдарламаларын жүзеге асыруда,
өнеркәсіп өндірісін ... мен ... ... және ... ... асыруда қолдануға болады.
Зерттеу нәтижелері өнеркәсіб саласын аймақтарда дамытудың теориялық
тұстарын жоғары оқу орнында ... ... және ... ... мүмкіндік береді.
Диплом жұмысының құрылымы. Ғылыми жұмыс кіріспе бөлімнен, үш ... ... ... тұрады.
|1 АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН ЖОСПАРЛАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІНІҢ ... ... ... ... аймақтық жоспарлаудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... даму ... анықтап,
болжаусыз өмір сүре алмайды. Экономикалык болжамдар қоғамның даму мақсатын,
сол мақсатқа жетуге қажетті экономикалық ресурстар көлемін - ... ... ... ... ... ... үкіметтің экономикалық,
техникалық саясаттарының негізігі ... ... үшін ... ... ... ... ... барлык әдіс-
тәсілдерін, кұралдарын қолдануға және ... ... ... ... ... ... ... процессі.
Жоспарлау - экономиканың объективті заңдары мен заңдылықтарын зерттеп
түсіне білу және ... ... ... пайдалану арқылы әлеуметтік-
экономикалык дамудың жоспарларьш ... ... ... мен ... ... ... ... негізгі мақсаты - экономикада
баланстык үйлесім мен макроэкономикалық тұрақтылықты камтамасыз ету үшін
белгілі бір ... мен ... кол ... күштерінің дамуы жоғары деңгейге жеткен кезде, нарықтық
үйлестіру механизмі де, ... де ... ... ... бола ... ... ... пропорциялар жүйесін,
пропорционалдықты ... ... құру ... ... түрде кұрылран пропоршюналдык - жоспарлылык болып табылады.
Жосларлау төменде көрсетілген ... ... ... ... ... ... бағыттарын
анықтау;
2. жоспарлы кезең ... ... ... ... ... материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын орынды пайдалану арқылы
ғылыми-техникалык, ... және ... ... ... жолдарын таңдау;
4. жекелеген салалар мен ... даму ... ... ... 1 ... көрсетілген классификацияға сәйкес жіктеледі:
Жоспарлаудың деңгейіне (масштабына) байланысты: макроэкономикалык ... ... ... аудандық); ұйым ішінде ... ... ... көрсеткіштерді жоспарлау).
Жоспарлау мерзіміне байланысты: ұзақ ... ... ... 20 ... арғы ... орта мерзімдік (1 жылдан 5 жылға дейін);
ағымдағы жоспарлау (1 айға дейін, 1 ... 1 ... ... ... ... ... объектісіне) байланысты: экономикалык
жоспарлау (өндірістік катынастардьщ даму ... ... ... ... ... жоспарлау (демография процесстерін,
халықтың өмір сүру ... ... ... даму ... ... жоспарлау (ғылыми-техникалық прогресстің даму ... ... ... ресурстарды пайдалану болжамы, ... ... ... ... ... ... ... [1]:
- мемлекеттік экономика ... және ... ... ... ... экономиканың өсу қарқынын, қажетті сапасын қамту және қолдау;
- ұлттық ... ... ... орнату және
қолдау;
- ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың тұрақты дамуын қамту.
Қазіргі кездегі басқару теориясы мен тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... бар. Солардың ішінде Қазақстан үшін стратегиялық және
индикативті жоспарлардын маңызы зор болып отыр.
Ескерту: ... ... ... ... ... ... - ұғымы ежелгі грек еліндегі ... ... ... ... тура ... ... шеберлігін" береді.
Стратегиялык жоспарлау - Үкіметтің, аумақ әкімшіліктерінің, мекеме
және фирма басшыларының өндіріс ... ... ... және ... ... баға және әлеуметтік қорғау бойынша ұзақ мерзімді жобалары.
Стратегиялық жоспарлау - ұйым ... ... ... басшылықтың
қабылданған кешенді, жан-жақты шешімдер жиынтығын береді.
Индикативті жоспарлау - мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуының
негізгі бағыттары және ... соны іске ... ... ... іс ... және ... экономикалық реттеуіш тізімі ... ... ... ... - ... ... ... дамуын, оның кұрылымдық өзгерістерін, дағдарысты жағдайлардың алдын-
алу және ... ... ... ... ... және ... ... ету. Сондықтан, индикативті жоспарлау төмендегі
талаптарға сай ... шарт ... ... ... ... ... қолданылатын
құралдардың тиімді болуына қол жеткізу;
- нарық механизмдерінің әрекеті ... ... ... ... ... болуын қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... жағдай жасау;
- әлемдік тәжірибеде ... ... ... ... ... экономикалық ... ... мен ... пайдалану;
- аумақтық экономикалық саясаттың тиімділігін камтамасыз ету.
Аймақтық басқару органдарының ... ... ... ... ... ...... дамуымен байланысты
болса, аймақтық органдар кәсіпорын коллективімен бірлесе ... ... ... ... ... әкімшілік құқығы нақты экономикалық
мүмкіндіктермен сәйкестенуі тиіс.
Аймақтық саясат механизмдерін жүзеге ... ... ... ... ұдайы өндірістің қоршаған ортамен тепе теңдігінің бұзыуына
байланысты, экологиялық ... ... ... ... ... нақты аймақтардың дамуының өзекті проблемалары ... ... ... және орта қалалардың өркендеуі екі – үш ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның күшеюі, шаруашылық қатынастардың ... ... пен ... түрлерінің сұранысының төмендеуі кәсіпорындардың
жұмысын ... алып ... ... ... қала және ... аймақтарда
жұмыссыздықтың белең алуына, ... ... ... елге ... жергілікті халықтың тұрмысының төмендеуіне алып келді[4].
Қазақстан Республикасының болашақтағы әлеуметтік-экономикалық өсуі,
оның аймақтарының ... ... ... ... ... ... ... аймақ - мемлекет экономикасын тікелей және жанама ... ... ... ... және ... байланысы дамыған
біртұтас бөлігі болуы тиіс;
- бұл жерде ұдайы өндіріс пен еңбек ресурстары, қаржылай ... ... ... ... айырбастау, тұтынушылар өндірісі
іске асады ;
- басқару органдарының біріккен әрекеті, территориялық өндірісітің
дамуына орындаушы органдардың бірігуіне ... ;
- ... ... ... жоспарлау, қаржыландыру, несиелеу,
ақшалай айналыммен еңбек ресурстарын жетілдіру жатады.
Әлеуметтік ... ... ... ... мен бірлестіктердің
еңбек ресурстарының төлем ролін күшейтуге тырысады. ... ... ... жүйе ... қамтамассыз етуі,
нарықтық жүйенің экономикалық механизмде талап етуі ... ... ... ... ... ... мен жоспарлау келесідей
жағдайларда жүргізіледі:
- кәсіпорын – аймақтың басты экономикалық көзі ... ... ... ... ... ... ... келіп
территориялық басқарудың міндетті шаруашылық және ... ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық
кешенді дамуын ынталандырады.
- облыс, қала, аудандардағы шаруашылық субъектілердің есеп принціпі мен
экономикалық есептертің ... ... ... ... ... қатынас.
- жергілікті бюджеттің қалыптасуы кәсіпорын мен ұйымдардың жұмысының
тиімділігіне байланысты .
Ұйымдық құрылым - шаруашылықтың өзін-өзі ... жаңа ... ... ... ... керек.
Аймақтық жоспар алдындағы зерттеулерді ... ... ...... дамудың комплексті жоспарының ғылыми деңгейін
арттыру жатады [6]. ... ... ... ... ... және ... дамуының ғылыми-техникалық мәселелерін анықтауы
қажет. Аймақтың ...... даму ... ... ... ... ... болатын қарқыны, деңгейі мен құрлымдық алға
жылжуының мақсатты бағытын анықтау қажет;
- аймақтың ресурсты ... және ... ... ... ... қол ... ролін бағалау;
- арнайы бағдарламаларды дайындауды қажет ететін ... ...... ... да ... ... анықтау
қажет;
- табиғи ресурстарды пайдалану бағыттары мен жағымсыз құбылыстардың
алдын алу тәсілдерін дайындау жатады.
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... барысында мына
төмендегі міндеттерді орындау қажеттілігін қарастырылады:
- өндіріс пен көмекші салалардың, қызмет ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
деңгейден міндеттерді шешуге аймақтың қатысуын қамтамассыз ету;
- өндірістік қорлар, ... су, жер және ... да ... ... ... барлық кәсіпорындардың, ұйымдардың және фирмалардың тиімді жұмыс
істеуі үшін мемлекеттік реттеу мен ... ... ... жасау;
- аймақтық халқының өмір сүру жағдайын тұрақты түрде жақсарту, олардың
әлеуметтік - мәдени, тұрмыстық және ... да ... ... ... ... меншік формасына қарамастан барлық кәсіпорындар мен ұйымдардың
қоршаған ортаны қорғау мен сыртқы ... ... ... ... ... ... көшу кезеңінде дағдарысқа
ұшырады. Аймақтардың дамуының алғы ... ... ... ... ... ... анықталды. Қазақстан
аймақтарының әлеуметтік-экономикалық даму деңгейіндегі айырмашылықтары ... ... ... қана ... ... ... оларды жеке
реформалауға маңызды әсерін тигізеді.
Нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... ... ... және аймақтарының нарықтық жағдайға
бейімделу ... ... ... болмағандығынан ұзаққа
созылғандығын атап өткен орынды. Аймақтық мәселелердің көбеюіне және ... мына ... [7] әсер ... жаңа саяси және экономикалық кеңістікті құру;
• әкімшілік-жоспарлық экономикадан тұрақсыз мемлекеттік реттеуімен
экономиканың нарық түріне ... ... ... ... ... ... гуманитарлық мәселелерімен жаңа
шекаралық аймақтардың пайда болуы.
Мемлекет үшін ... ... ... ... ... ... ішкі ... жүйенің күрделілігі әлеуметтік-
экономикалық, табиғи-географиялық және ... ... ... ... және ерекшеліктерінің әр түрлілігімен
анықталады.
Аймақтық “модельдік” ... бұл ... ... ... ... және ... сектордың өсуі;
экспорттық шамада: шикізат, ... және ... - жол ... қаржысы мықты аймақтарда ірі кәсіпорындарда ... ... ... ... алынуы;
• мемлекеттің бай табиғи ресурстарын дербес экономиканың ... ... ... ... “жұмсақ” нарыққа өтуі;
• дағдарысты аймақтардың жеңіл өнеркәсіп немесе ... ... ... ... дамуда агралық немесе шет аймақтардың, ... ... ... Н. Н. ... 70 ... ... ... – экономикалық моделі мынадай жағдайда ... ... ... - экономикалық аспектілер ... ... ... ... ... ... аймақта шаруашылықтың тиімді ... ... ... экономикалық пропорциясы сақталса.
Аймақтың әр түрлі ...... ... [9] ... ... 1. Обьективті (аймақтың даму үшін мамандықты жеке
шаруашылық құрылымды, экономикалық – ... ... ... ... ... табылады.) 2. Субьективті (саяси үкіметтің
барлық ... ...... ... ... ... кері ... немесе көмектесуі, миграция,
топтарының ... және ... ... Дәл ... ... маңыздылығының әсерінен жылдамдығы ... және ... ... ... Бұл ... ... ... түрлері, индекатордың сапасы жоғары
тәртіпте қарым – ... ... ... ... Сол үшін ... даму ... ... – ала болжау
және түсіну, қажеттіліктерді анықтау ... ... ... ... ... әсер ... ... субьектісі, аймақтың ... ... ... ... және ұйымдарда, акционерлік
қоғамда, кәсіпорын ... ... ... жеке
фирмаларда, аралас кәсіпорындарда, үй ... және ... да ... бар. ... ... аймақтық
экономикасында – территориялық ... - елді ... ... ... үй ... ... қызмет
атқарады.
Субьективті нарықтық инфроқұрылымдарда ... ... ... ... компаниялары немесе ұйымдары, инженерлер
консалтингтер, аудитерліктер фирмалар, ... ... ... да ұйымдар бар. Олардың да өз маңыздылығы сөзсіз. ... ... қай – ... ... ... ... атқаратын маңызды қызметі болары сөзсіз.
Аймақтық экономика - бұл ... ... және ... ... ... ... арқылы мүмкін болатын
әдістер мен көзқарастардың жүйесі.
Аймақтық экономика – аймақтың өндірістік потенциалы, оның ... ... ... даму ... емес. Демографияға, еңбек
ресурстарына, әлемдік шаруашылықта Қазақстанның ... ... ... ... даму ... ерекшеліктері – бәрі ескеріліп,
талдау жасалынып дұрыс шешімдер қабылдануына үлкен ... ... ... даму ... аймақтардың және олардың
билік ететін органдарының ролі арта түсуі тиіс.
Экономикалық даму жағынан ... ... ... мен ... шағын және орта қалалар, алыстағы ... ... ... үшін ... ... және тағы ... тәртіптеріне жеңілдіктер
енгізу қажет.
Аймақтық экономика территориялық дамумен тікелей ... ... ... ... ... ... ... етеді: халық
өмірінің саласы және позитивтік ... ... ... ... байланыстыруды тұрақты қамтамасыз ... ... және ... ... ... соңғы терминдермен
түсіндіреді.
Тұтастай алсақ аймақ, ол – ... ...... әлеуметтік салалардың ... ... ... және аймақаралық өндірістегі ... ... ... ... ... ... анықталуымен
аймақталатын территориялық бірлестік.
Көрсетілген аймақтық шаруашылық комплескте, ... И. ... [10], - ... ішкі ... ... ... көбінесе аймақтық ресурстарды пайдалану дәрежесіне
тең. Комплексті және ... ... ... ... ... елдегі
халық шаруашылығының шеңберінде аймақтар өзімен - өзі қатынасады. ... ... ... ... шек ... мұнда
негізінде өзбетінше араласуға ... ... ... ... ... ... ... аймақтық экономиканың көп мағынасын көрсетуге болатын
көрсеткіштер бар. ... ... ... ... ... ... қарым –
қатынастар үлесі, ҚР – ң өнім өндіру ... ... ... пен ... үлес салмағы);
• мамандандырудың тиімді ... ... ... өнім ... ... ... қатынастары);
• жалпы мамандандыру ... ... ... ... ... ... аймақты басқаратын әкімшілік ... ... ... ... ... басқарып,
жалпы шаруашылықтың барлық элементтерін бсқаруды ... ... ... ... ресурстың потенциалын инфрақұрылымдар
мен еңбек ... ... – ақ көп ... сыртқы
байланыс, сауда қаржы әлеуметтік, экологиялық, өндірістік ... етуі ... ... ... фирманың нарықтық позицияларын талдау
және болжау негізінде жалпы ... ... ... ... ... жоспарлау құрылымдарын, маркетинг концепцияларын, НИОКР-
дың негізгі бағыттарын бекіту ... ... ... ... ... алу және өндірістік (нені және қалай шығару)
саясаттарын ... ... ... пен ... ... ... ... бағынышты қызметкерлерді іріктеу. Бас ... ... ... ... ... ... ... оперативті жоспарлауға килігуі[12].
Ұзақмерзімдік перспективада рентабельділікті арттыру әдістері қатарына
өтімділік инфрақұрылымдарын және ... ... ... ... ... сериялылығын төмендету (тораптардың, деталдьдардың,
технологиялық процестердің жоғары бірегейлігі кезінде) жатады. Басқаруды
қайта ... ... ... жүйе ... кезінде),
жеткізушілерге техникалық ықпалдастық жасау (ұзақ ... ... кіші ... ... шыққандардың құрылымдық бірлігін
айқындау.
1.2. Аймақтың әлеуметтік - экономикалық дамун жоспарлау ... ... ... ... ... ... экономикадағы дағдарыс
Қазақстан Республикасы мен оның ... ... ... сыр ... ... ... ашып көрсетті. ... ... ... көптеген процестері мазмұны мен көрініс тауып
отыр. Аумақтық шаруашылық жүргізу ... мен ... ең ... ... - ... ... ... екіншіден,
саяси сипаттағы себептерге байланыста едәуір дәрежеде күрделеніп барады.
Нарықтық экономика жүйесінде бәсекелестік пен жеке ... ... ... мемлекет экономиканы өсіру үшін жоспарлауды да қолданады.
Нарық жүйесінде мемлекеттен бастап барлық субьектілер өніиділік пен өнімді
жоспарлаусыз ... ... ... бостандықта ешқанда да декларация немесе кодекстер емес, ... ғана ... ... ... ... ... келеді. Жоспарлау мен
болжаудың қажеттігі келесідей себептерден ... ... өсу ... ... ҒТР, жаңа технологиялар
дамып келе жатыр. Өнім арттырудың инновациялық, ұтымды тәсілдері, еңбек
күшінің техникамен алмастырылуы қарқынды өсіп келе ... ... мен ... ... ... мен ... экономиканы реттеу үшін мемлекет тарапынан
жиі қолданылады. Экономикалық циклді реттеп отыру үшін ... ... ... ... ... ету үшін де ... ... нарықта кез-келген фирма өзінің саласына қарамастан, белгілі бір
нәтежиеге жету ... ... ... ... алға ... мақсаттары мен
жоспарын, кәсіпкерлік стратегияын жасауға міндетті. ... ... ... ғана ... қажетті түрде дамуына болады.
Жоспарлау – атқарылатын іске бағытталған, ақпаратты саналы түрде талдау
процесі. Кез-келген ... ... ... ... ... немесе
логикалық тұрғыдан нәтежиесін болжаудың әсерінен болады. Болжау ... ... ... мен ... алдын-ала қарастыруға мүмкіндік
береді. Сонымен, болжаудың екі түрі ... ... ... болжау.
Нарықтық қатынастарды қалыптастырудың аймақтық ерекшеліктеріне ықпал
ететін мынадай факторлар бар[13]:
- тұтыну рыногының және ... ... ... ... әсерін
тигізетін, сондай-ақ аймақтық үдемелі өндіріс процесінің барлық ... ... ... климат факторы;
-өндіріс географиясын айқыңдайтын және жекелеген аймақтық жүйелерде
өндіріс шығынына, баға белгілеуге және ... пен ... ... ... ... ресурс факторы;
-тұтыну рыногының ауқымдылығын айқындайтын демографиялық фактор,
ақшалай табыстың ... мен ... ... бар сұраныс-еңбек жылжымайтын
мүлік рыногымен, аймақтың әлеуметтік құрылымымен тікелей байланысты;
- аймақтық экономикалық дамуының ... ... ... ... мен ... ... мен кұрылымына, жұмыс орындарының
техникалық-экономикалық сипаттамасына және ... ... ... басқа аймақтарымен өзара байланысқа ықпал ететін ... ... ... жүйелі реформалардың ең маңызды бағыттарының бірі мемлекеттік
меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру болып табылады.
Заң ... ... ... төрт ... ... бойынша
жүргізіледі[14]:
- шағын жекешелендіру, жаппай жекешелендіру, жеке ... ... және ... кешенің жекешелендіру. Нақты нарықтық
катынастар калыптастыру түрғысынан осы ... ... ... ... ... ... "Делойт и Туш" компаниясы Бүкіл
дүниежүзілік банк пен Американың халықаралық даму ... ... ... ... ... ... ... едәуір (20 процент) ұлғайғанын, ... ... ... ... (80 ... ... иелері), жалдамалы
жұмысшылар енбек ақысының артқаны (пікірі сұрастырылғандар 80 процент),
мемлекеттік ... ... ... ... топтары мен қызмет
бағасьның кемігенің көрсетгі (72 процент).
Қазақстан Республикасы ҰҒА Экономика институты ... ... ... ... институтымен бірге жүргізген осындай зерттеу және
меншік иелерінің жағдайы ... мәз емес ... ... ... олар
дағдарысты экономика ақиқаттарына тап ... ... ... ... ... және ... болғанымен, республикада
инвестицияланған капиталдың тиімді жұмыс істеуі үшін нақты жауап беретін
меншік иелігі ... ... атап ... ... мен ... ... күш-жігерімен Казақстан
Республикасының аймақтық стратегиясының концепциясы әзірленіп, оны ... ... ... ... ... Бұл ... әзірлеудің алғы
шарттарын негіздей келіп, мына жағдайлар ескерілді:
- аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамуының деңгейі ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен экономикалық тұрғыдан белсенді халықты
жұмысқа орналастырудың нақты мүмкіндіктері бойынша аймақтық айырмашылықтар;
- ... және ... ... ... және ... ... ... артта қалған шалғай аудандарының проблемалары;
- орталық және жергілікті аткарушы органдардың әлеуметтік-экономикалық
дамуды реттеу жөніндегі қызметтерінің аражігінің ... ... ... саясаттың бағыттары мен артықшылықтары және оны
жүзеге асыру механизмі белгіленген.
Жоспарлау - басқарудың маңызды ... және ... ... шығу ... ... ... экономикаға өту кезеңінде
басқару жүйесін одан әрі дамыту және осы ... тән жаңа ... ала ... экономиканы жандандыру - ... ... ... ... - ... ... ... басқару объектілерін дамытуда
қолайлы альтернатива таңдауға бағытталған басқару ... бір ... ... даму ... және ... ... күйі бар ... жоспарлау процесінің қорытындысы болады. Жоспарда мақсат және оларды ... ... ... ... ... түрде болу қажет.
Жоспарлауға келесі ерекшеліктер тән (Сурет-2):
1. Жоспарлау алдын ала ... ... және ... ... жетуге бағыттылған.
2. Әр-түрлі жағдайларға байланысты ... ... ... сондықтан жоспарлау жүйесі икемді ... ... ... Жоспарлау процессі қате істерді ... ... ... ... бағыттылған.
Жоспарлау процесінің негізгі элементтері төменде көрсетілген.
|ЖОСПАРЛАУ ... |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... 2 - ... процесінің негізгі элементтері.
Жоспарлау төмендегі принциптерге негізделінеді:
• ЖҮЙЕЛІЛІК;
• ЖИНАҚТЫЛЫҚ;
... ... ... ... ... - ... шешімін жасау және негіздеу барысында экономиканың
барлык элементтерін есепке алу қажеттігін ұйғарады.
ЖИНАҚТЫЛЫҚ - ... ... ... және негіздеу барысында, оның іске
асырғанда салдарын ескеру қажеттігін ұйғарады.
ҮЙЛЕСІМДІЛІК - ... ... ... ... және ... ... ... шешімін бейімдеу.
ИКЕМДІЛІК - жоспар шеші.мінің тұрақты болатын өзгерістерге бейімделуін
ұйғарады.
РЕСУРС МҮМКҮНДІКТЕРІНІҢ ШЕКТІЛІГІ - колда бар ресурстарды ұтымды және
нәтижелі пайдалану қажеттігін ... және ... ... ... ... жоспар мен
болжамның максаты мен талаптары, ... ... ... ... дамуындагы сандық және сапалык өзгерістер бірімен-бірі тығыз
байланыскан көрсеткіштер аркылы беріледі. Көрсеткіштер жүйесі ... сай ... ... ... және ... даму ... заңдылықтары мен
мұқтаждығын ескеруі керек.
- Болжам мен жоспардың максаты мен ... ... ... шарт.
-Атаулы негізде. ягни жоспарлардағы көрсеткішті орындаушыны анық,
нақты көрсетуі керек.
- Кешенді негізде, яғни ұдайы ... пен ... ... ... ... ... Аймақтар мен салалардың ерекшеліктерін ескеріп, көрсетуі керек.
- Қоғамдык өндірістің жоғары тиімділігіне және ... ... ... ... шарт.
- Жоспар көрсеткіші дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... Жоспарлық көрсеткіштер өзінің ... және ... ... ... ... топқа бөлінеді. Олар:
сандык және ... ... және ... абсолюттік және
салыстырмалык; ... ... және ... ... ... жоспардағы тапсырманыңсандық белгісін көрсетеді.
Олар көлемдік және сандық болып екіге бөлінеді. Көлемдік көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... (сандық)
көрсеткіштер мектептердің, кітапханалардың т.б. санын көрсетеді.
Сапалық көрсеткіштер өндіріс ... ... ... ... сапалық белгілерін көрсетеді (еңбек өніміділігі, өзіндік
кұнның азаюы, материалдық ... ... ... ... ұдайы өндіріс процессінің физикалық өлшем
бірліктерімен өлшенетін жақтарын көрсетеді. ... ... өнім ... ... ... ... экономикалық құбылыстар шартты-
натуралды бірліктермен өлшенуі мүмкін.
Құндық корсеткіштер экономикалық ... ... ... ... ... ... Олардық арқасында әр ... ... ... шығыны мен оның нәтижесін салыстыруға мүмкіндік
туады. Құндық көрсеткіштердің көмегімен экономикадағы көптеген байланыстар
мен пропорциялар ... ... ... еңбекақы, т.б. көлемдерін көрсетеді. Ал
салысшырмалық корсеткіштер салыстырмалы ... ... ... ... жоспардағы негізігі тапсырманы, жоғарғы
органның төменгі органдарға, кәсіпорындарға бекіткен тапсырманы көрсетеді.
Олардың бір түрі болып ... ... ... олар ... ... ... ... орындалуы шарт көрсеткіштер. Болжаудың
негізгі мақсаты экономикалық дамудың балама ... және ... ... анықтау болғандықтан ол ... ... ... ... ... қалыптасқан нарықтық қарым-қатынас экономиканың жоспарлау
түрін жоймайды, керісінше экономикалық және әлеуметтік ... ... ... болып жаңа құндылыққа және сапаға ие болады.
Қазіргі дүние жүзілік ... ... ... және ... ... тән. ... ... болжау және жоспарлау тәжірибиесі кең
таралғаны, осыған дәлел. Сонымен ... ... ... ... ... мазмұны және мақсаттары өзгеруде.
Экономиканы мемлекеттік ... аса ... және ... ... ... ... ... жоспарлаумен қамтамасыз етудің маңызды себептеріне
төмендегілер жатады[16]:
1.Ұлттық экономика ... ... ... ... және т.б.) ... ролі ... балансты орнатуға және ... ... ... тұр және ... ... ... орын ... Сөзсіз, мұндай
басқару - ұлттық экономика дамуының проблемалары және ... ... және ... мүмкін емес.
2.Нарықтык қарым-қатынастың қажеті жоқ немесе ... ... ... ... ... ... (қорғаныс
жүйесінде, ғылым жіне білім ... Бұл ... ... ... қарым қатынастан тыс тәсілдерді қолдану қажет.
3. Мемлекеттік ... ... ... - ... ... дефицитті және т.б. жеңу.
4. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... артуына себеп
болып тұр.
5. Табиғи ресурстар азаю және ... ... кұру ... глобальды ... ... ... ... ... ... ... бөлімдерден құралады:
1. Өткен жылдың әлеуметтік-экономикалық дамуына сараптама.
2. Жобаланған мерзімге ... даму ... және ... ... саясат
3.1. Қаржылық-несиелік саясат;
3.2. Салықтық-бюджеттік саясат;
4. Құрылымдылық саясат.
4.1. ... ... ... Құнды қағаздар нарығының саясаты;
4.4. Инвестиция саясаты.
5. ... ... ... ... Ауыл ... ... Көлік және бапланыс;
5.5. ... ... ... ... және ... Әлеуметгік даму
6.1. Халык, жұмыспен қамту және еңбек ресурсының дамуы;
6.2. ... ... және ... ... корғау;
6.3. Әлеуметтік-экономикалық дамуда әйелдердің қатысуы;
6.4. Білім беру;
6.5. Денсаулық сактау;
6.6. ... ... және ... ... ... ... Әдебиеттер негізінде жасалынған
Сурет 3 - Жоспарлау мазмұның схемасы
Сурет-3-те жоспарлаудың мазмұны ... Ол ... және ... ... ... алға қойған мақсаттарға жету стратегиясын
жасау үшін қолданады
Әлеумеггік-экономикалык мақсатгарды шешу ... ... ... ... ... стратегиялық, орта мерзімдік, және
жылдық жоспарлардан тұрады, олар макро-аумақтық, салалык деңгейді қамтиді.
Республика Президенті Н.Назарбаевтің 1997 ... ... ... ... ... - жоспары стратегиялық жоспарға
жатады. Стратегиялык жоспарлар ұзақ мерзімге жасалады және ұлтық экономика
дамуының ұзак мерзімдік ... ... ... ... ... ... ... кезендері мен мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық
саясаттың жалпы ... ... ... жоспарлау - көптеген мемлекеттер, ірі және ... ... ... кеңінен колданып жүрген арнаулы білім саласы. Ол
баскаруда ертеден қолданылып келеді, бірақ жиі және кең ... ... ... ... ... ... және тек ... ғана емес,
сонымен қатар ... ... пен ... ... да ... ... кезде жеке ғылым саласы ретінде ... ... ... ... тұрады:
1. саланың ағымдағы қал-күйіне баға беру;
2.жоспарлы кезеңдегі министрлік жұмысының мақсатын анықтау;
3. басынқылар;
4. SWOT - ... қол ... ... ... ... қол ... стратегиясы;
6. стратегияларды жүзеге асыру кезеңдері, ... ... - ... ... ... ... ... күшті
(ұтымды) және әлсіз жақтар, мүмкіндіктер мен қатерлер мағынасын береді.
1.3 Әлеуметтік-экономикалық жоспарлаудын шетелдік тәжірибесі мен ... ... ... елдердегі жоспарлау тәжірибесін біздің әлеуметтік-экономикалық
жағдапымызға өзгертпей ... алу ... ... Бұл келесі объективті
сипаттағы себептерге байланысты:
1. республика ... ... ... ... ... және тағы да басқа себептерге
байланысты өзгешеленеді;
2. қазіргі ... ... біз ... ... ... және де ... экономикалық тарихта әкімшілік-
жоспарлык шаруашьшықтан нарықтық экономикага ... ... ... бір ел жоқ;
3. басқару жүйесі мен шаруашылықта негізгі өзгерістер белгілі бір
себептерге ... ... ... ... ... көрініс ... ал ... ... ... ... ... ... даму "нәтижесі"
болып табылады.
Бірақ та шет елдер тәжірибесін ғылыми қорытындылау кажеттігі ... ... ... ... ... ... ... мен жүйесінің тұжырымдамалы негізін, түбірін анықтауға
мүмкіндік туады, екіншіден, аралас экономиканың жалпы заңдылыктарын аныктау
мүмкіндігі туады, және де бұл ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды, үшіншіден, мұндай толықтыру
мемлекеттік реттеудің нәтижелерін ... ... ... береді және
де керек болған жағдайда экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... мөлшерін ескере отырып,
реформаларды дұрыс жолмен жүргізуге мүмкіндік береді[18].
Әлеуметтік-экономикалык ... ... ... ... ... қорытынды — көптеген алдынғы қатарлы елдерде экономиканы
мемлекетгік реттеудің ... ... ... халык шаруашылығы дамуының
мақсаттары мен басымдылыктарын анықтау, болжау, ... ... ... ... шет ... ... жасау және колдану
тәжірибесін зерттеу өте мацызды. Өнеркәсібі дамыған ... (АҚШ, ... ... Қытай) индикативті жоспарлау - нарықтық экономиканы
мемлекеттік реттеуші тәсілінің бірі болып жоғары нәтижесін ... ... ... ... ... бір ... ... елдерде бағдарламалаудың алғашқы кезеңдерінде
экономиканы басқарудың саларалық қағидасы қолданылды. Францияда дайындалған
саларалык бағдарламалар барлык шешуші ... ... ... ... дамуын маңызды және тұтастай болжауда үлкен рөл ... ... ... ... пайдалы болар еді. Нарыктық жүйеге көшуге
байланысты эйфория ... ... ... ... шешу жолдарын
кейінге қалдырады. Францияда ағымды, орта мерзімдегі жоспарлаудың ғылыми-
әдістемелік және ұйымдастырушылдық мәселелерін ... ... ... бұл ... ... ... ... жүргізеді.
Реттеуші органдардың басты міндеттерінің бірі аймактардьщ үйлесімді
кешенді дамуын қамтамасыз ету. ... ... 1982 жылы ... ... ... ... ... басқару иерархиясының
үш деңгейінің функциялары ажыратылған (коммуналдар, департаменттер және
аймақтар). Ал департамент құрамына ... ... мен ... даму мәселелерін шешуде күкықтык және ұйымдастырушылык тәуелсіздігі
жоқ.
Халық шаруашылығында аймактық ... мен ... ... ... байланыстыруға Швециянын, Англияның, Германияның
және де баска дамыған нарықтық жуйедегі ... ... ... ... Бұл шешімдердегі басты ой, жергілікті билік органдары
езінің әлеуметгік-экономикалык саясатын жүргізе отырып жалпы мемлекеттік
және ... ... ... елдердің жоспарлау тәжірибесін қорытындылай келіп американдық
маркетинг маманы Мелвилл Бранч маркетинг кызметін жетілдірудің ... ... ... ... ... ... ... үнемі болашақты ойлауын ынталандыруға мүмкіндік
береді;
2. мемлекет және ... ... ... ... үйлестіреді;
3. көрсеткіштерді анықтау және ... ... жол ... ... ... және ... ... нақты
анықталуын талап етеді;
5. шұғыл өзгерістерге дайындықты күшейтеді;
6. барлык кызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы ретінде бірінші, екінші және алтыншыны
айтуға болады, өйткені қазіргі ... ... осы 3 ... жетіспейді
немесе өте аз колданылады.
Қарастырылып отырған мемлекеттердің тәжірибесінен мемлекеттердің
экрномикасын реттеудегі күшті тетіктерінің бірі ... ... және ... жинау механизмі болып табылады. Осы ... ала ... ... ... ... болады, Біріншіден, бюджеттік
қаржьшен каржыландыру арқылы (субсидиялар, дотациялар, субвенциялар, бюджет
шығындарын жоспарлау) халык шаруашылыгының басымдылықтарын және ... ... ... салаларды жылдам дамыту мәселелері шешіледі. Италияда,
Норвегияда, ... ... ... бюджет арқылы ұлттық табыстын
үлесі 50 пайыздан жоғары, ал Францияда 50 пайыз шамасында.
Екіншіден, кұрылымдык-инвестициялық саясатты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... атқарады. Бұл механизм арқылы шаруашылық
жүргізуші субъектілердің кызығушылығын артгыруға ... ... ... және ... ... тез ... ... Ол деген импортты
ауыстыратын және бәсекеге түсе алатын түрлі тауарларды ... ... ... және ғылым салаларына шығындарын
азайтпауы қажет. Шығындарын азайтып бұл ... ... ... ол ... шығындалуға мәжбүр болдаы және бұл жерде
екінші шығын бірінші шығыннан өте ... ... ... ... ... баға ... реттеу АҚШ елімен
салыстырғанда өте қатал тәртіппен және арнаулы экономиканы ... ... ... Мысалы, Францияда мемлекеттік баға реттеу
қызметтері ... ... ... ... және ... ... ... бір бөлігін қамтиді.
Мемлекеттік баға реттеудің басты объектісі ауыл шаруашылық өндірісі
болып ... ... ... ... ... ... ... талдау
шаруашылык өндірісінің бірқатар ерекшеліктерін ... ... ол ... ... ... Бұл ... және ... сектор субъектісінің табнғи-климаттык фактордың
қолайсыз жағдайда да табыс пен ... ... ... және ... айналдырады. Оны шешуде басты рөл ауыл шаруашылық өнімдеріне
бағаны мемлекеттің ... және сол ... ... ауыл ... арқылы ынталандыру.
Екіншіден, тұрғыидардың тамақ өнімдеріне кажеттілігін уақытында қа-
мтамасыз ... ауыл ... ... ... түрлеріне
негізгі көңіл белінеді. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылык өнімдеріне бага кұру
процессіне негізгі ... ... ... ... түра ... ... араласу әр түрлі басымды механизмдерде әкімшілік,
экономикалық, ... ... ... және ... реттеуде орын алады.
Олар көбінесе әр елдің әлеуметтік-шаруашылық, ... ... ... Республикасында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесі
белгілі бір кызығушылық туғызады. Қытайдағы экономикалық реформалардьщ
стратегиясы ... ... ... "ауылдан қалаға" деген қагидаға
негізделініп ... ... ... реформаларды бастан
кешірген басқа елдерге қарағанда, қытайдың реформасы мемлекеттік реттеудін
күшті ... ... ... ... және ... ... ... циклін жоспарлау, несие-салық және баға саясатын
жүйемен жүргізу) колданды. Сол ... ... бір ... Онтістік Шығыс
Азия елдерінде - Жапонияда, Тайландта байқалады.
Қытай экономисті Цзииьвэнь Лидің айтуынша: "Қытайда макроэкономикалық
жоспарлаудың негізін жекеменшік және ... ... ... соның ішінде мемлекеттік секторы - басымды. Мемлекеттік мекемелер
экономикалык дербестікте жұмыс істегендіктен, Қытайда ... ... ... ... ... ... жүйесі, бірынғай жалпы
мемлкеттік жоспарлауында, көпдеңгейлі ... ... ... ... ... мемлекеттің қатысуымен шешіледі. Оған
төмеыдегілер жатады[21]:
1) ... және ... даму ... бағыттары және
мақсаттары;
2) өнеркәсіп және ауыл шаруашылығының негізгі өнім түрлерін өндіру;
3) күрделі ... ... ... ... мөлшері және оларды
үйлестіру;
4) негізгі өндіріс объектілерінің құрылысы;
5) өндірістік күштІ үйлестіру;
6) халықтың материалдык және ... ... ... ... бюджет, несие қаржыларының түсуі және шығыны, акша
эмиссиясы;
8) валюта кірісініңтепе-теңдігі және шетел капиталын ... ... ... және ... ... сатып алу және
үйлестіру;
10) сыртқы сауда тауар айналымы және экспорт бағасы;
11) ғылым және техника жетістіктерін ... және ... ... ... ... ... және әлеуметтік саланын баска да
салаларын дамыту;
13) экономика және техника саясатының негізгі бағыттары;
14) негізігі тауарлардың ... ... және сала ... ... мемлекеттік жоспардың
негізігі элементі болып табылады. Мемлекет қоғамдык өндіріс және қоғамдық
тұтынудың комплекстік ... ... ... ... ... сұрақтарды шешу бойынша негізгі ... ... ... және олар ... материалдық және қаржы
ресурстарымен қамтылған. Бұл шешімдер
орталык органдардың саясатын айкындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мамандары, осындай жоспарлау
жүйесін экономика ... ... ... колдану қажетдеп есептейді.
Сонымен қатар, қазіргі заманға сай, жоспарлау жүйесіне келесі талаптар
қойылады:
- орталыктырылған басшылықты күшейту қажет;
- ұлттык экономикасының тепе-теңдігін қамту ... ... ... ... ... деңгенлі жоспарлау дербестігімен камту;
- мекемелердің шаруашылық қызметі мемлекеттік ... кіру ... ... ... ... реттеу қажет.
Қытай экономистері жоспарлаудың үш формасын колданады:
1. Жалпы ұлтык экономикага қатысты ... ... ... ... ... ... сол бойынша
директивтік жоспар жасайды, ол ... ... үшін ... ... ... екі ... ... орындалуға міндетті
және лимиттер.
2. Ұлтық экономикага маңызды міндеттер, әр-түрлі деңгейдегі халыктық
үкіметтермен ... ... ... ... ... ... Ұлтық экономикаға жалпы болмайтын міндеттер, мемлекеттік жоспарда
қарастырылмайды. Мекемелер, ... және ... ... ... өз бетінше жоспар жасайды.
Қытайда индикативтік жоспарлау әр-түрлі деңгейден және мерзімнен ... ... жүйе - ұзақ ... (10-20 жыл), орта мерзіміді (5 жыл) ... ... ... - экономика, ғылым, техника және әлеуметтік
саланың даму стратегиясын айқындайтын ... ... Оның ... - ... ... және ... дамудың қаркыньша сәйкес -
экономика саясатын кұру.
Жалпы жоспарлау жүйесінде - ұзақ ... ... ... ... Оны ... экономистері келесі себептермен түсіндіреді[21]:
1. Ұзақ мерзімді жоспар ғылыми-техникалық прогресстің жетістіктерін
толык пайдалануға мүмкіндік береді.
2. Ұзақ ... ... - ... ... ... ... жүйесін жетілдіруге мумкіндік береді.
Орта мерзімді жоспар - ұзақ мерзіміді және ... ... тобы және онда ұзақ ... ... міндеттері анықталады.
Орта мерзімді (5 жылдық) жоспарда келесі мәселелер орын алады:
1) ... ... ... ... қалыптасқан негізгі пропорциялар;
3) ұллтық экономика дамуының негізгі көрсеткіштері;
4) ғылыми-технпкалык прогресстің жетістіктерін ... ... ... қала және ауыл ... ... өмір сүру ... ... ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаны қорғау;
7) халықтың табиғи өсуі және туу ... ... ... және ... саясатынын маңызды
бағыттары;
9) жоспарды орындау бойынша негізгі шаралар.
Орта мерзіміді жоспар - өндірісті, кұрылысты, айналымды және
әлеуметтік саланы ... ... ... ... ... ұзақ және орта ... ... - стратегиялык маңызды және
экономика дамуында ... роль ... Ұзак және орта ... ... ... ... арқылы іске асырылады. Қытай мемлекеттік
жоспарлау органдары, ... ... іске ... ... ... және ... ... орта мерзімді жоспарды қарастырып,
түзету енгізуге ... бар. ... ... ... ... ... ұзақ, орта және жылдық жоспарлардың байланыстығын қамту қажет.
Ұзақ және орта мерзімді жоспарды жасауда келесі тәсілдер қолданады:
- жалпы тепе-теңдік тәсілі;
- ... ... ... ... жасау тәсілі. Жоспар төрт этап бойынша жасалады:
1) дайындык жұмысы;
2) бақылау цифрларын жасау;
3) ... ... ... ... ... карастыру, бекіту және төменде тұрған органдарға жіберу.
Қытайда индикатнвтік жоспарды іске асыру бойынша механизм жасауға ... ... ... ... мемлекеттік макроэкономикалық реттеу
тәсілдері және жаңа формалары тұрақты зерттеліп тұрады.
Қытай мемлекеттік макроэкономикалық реттеудің мақсатын үш ... ... ... Экономика өсуін қамту.
2. Экономикалык тұрақтылықты қамту.
3. Экономикалык әділдікті қамту.
Жоғарыда ... ... ... арасында байланыстык бар, ол өз
бетінше бір жүйені құрайды, онда әр бір ... ... ... ... ... ... реттеу, сол көптеген
мақсаттармен ... ... ... ... ... мақсатты
карастырады - ол экономиканы дамыту және қоғамның тұрмыс халін жақсарту.
Қазіргі таңда, ... ... ... келесі негізгі
аспекттерді қамтиді:
1. Экономнканың даму ... ... ... Қытай
экономистерінің ойынша, экономика дамуының ты.м жоғары қаркыны сұраныспен
ұсыныстың тепе-теңдігінің бұзылуына, нәтижеліктің төмендеуіне және ... әкеп ... ... 10-12 ... ... ... жоғары каркынын қамтуға ұмтылыс,
көбінесе шаруашылық белсендікті амалсыз төмендетуге әкеп ... бұл ... күрт ... ... ... ... басшылығы, экономика
дамуының қарқынын мемлекеттің ... ... және оның ... ... ... деп есептейді. Мысалы, экономикалық реформа
барысында ... ... ... ... ... өсуі 9,9% құрады.
Сонымен катар, 1984 жылы - 15,2%, 1985 жылы - 13,5%, 1992 жылы - ... жылы - 13,5% ... ал 1990 жылы бұл ... ең ... ... ... ... жылдар мерзіміне экономика дамуының деңгейін жылына 8-9
пайызда сақтау жобаланған болатын.
2. Валютаның орынды ұсынысы және ... ... ... ... ... ... шығындарды бақылау. Қытайда сонғы жылдарда,
шығындар қарқыны, тұсім қарқынынан басымдылық болып ... ... ... және ... ... реттеу.
Дамыған елдердің шаруашылық тәжірибесі көрсеткендей, экономиканы
жоспарлау әр елдің геосаясатының, табиғи-тарихтык, табиғи-экономикалық және
әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... әлем шаруашылық интеграциясына кіру ықыласы ескеріледі.
Аймақтық әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... бүкіл процессі көрінуі ... ... ... ... мен процесстердің көп жақты және қиын
жиынтығын анықтау үшін экономикалық ... ... ... ... ... көрсеткіштер жүйесі
әдістемелік және тәжірибелік сипатта болады. Және де бұл жүйе ... және ... ... ... ... және шекараларын
анықтайды.
Табиғат ресурстары, әдетте, натуралды бірліктермен есептеледі.
Аймақтың маңызды экономикалық ресурсы негізгі қорлар ... ... және ... ... негізгі өндірістік қорларды тиімді
пайдалануды көтеру аймақтағы өнім өндіруді қосымша капитал ... ... ... ... ... емес ... қорларды
енгізу халықтың тұрмыс деңгейін жоғарлатуға мүмкіндік береді. Негізгі
өндірістік және ... емес ... ... көрсеткіштер
капиталдық салымдардың салалық жоспарының ... ... ... үшін ... ... ... ... қорлардың құрылымының көрсеткіштері, негізгі қорлар құрылымы
өндіріс сипатына байланысты ... ... да ... ... ... ала ... әр салаға жекелеп бағыттылуы
тиіс.
- Негізгі қорлар қозғалысының көрсеткіштері, яғни ... ... және ... ... ... ... ... қор, энерго- механикалық қаруланудың көрсеткіші.
Аймақтық өндіріс ... ... ... ... ... ... жүйесінің бірлігі ретінде экономика дамуының
бағыттарымен жалпы құбылыстардың ... ... ... ... көптеген тапсырмалардың шешілуіне еркін территориялық жоспарлауды
қолданылады. Бірінші ... ... ... ... ... материалдық қызметтер мен өнімдердің жиынтық көлемін анықтауға
мүмкіндік береді. Бұл тапсырманы аймақтық ... ... ... ... көрсеткіштер көмегімен шешуге болады. Атап ... адам ... ... ... және шынайы ЖҰӨ-нің атаулы
уақыттағы өсуі. Осыған ... ... ... ... көрсеткіш ЖҰӨ өсімінің жылдық пайыз түріндегі өлшемі ... ... ... ... ... ... ЖҰӨ болып
табылады, яғни жыл ... ... ... ... ... мен ... ... бағасы. Сонымен қатар, азаматтардың
аймақтағы және шет елдерде жасаған соңғы тауарлық ... ... ... ... ... ... өнім ... және халықтық
материалдық және материалдық емес өндірістегі кірістердінің суммасы.
ЖІӨ резидент деп аталатын барлық ... және ... ... бағалардың суммасын білдіреді. Резиденттер – белгілі бір ... ... ... аймақта бір жылдан аз уақыт тұратын шет ел
азаматтары ... де ... шет ... ... ... ... және берілген
аймақта шет ел инвесторларынан алынған факторлық кірістердің ... ЖӨҰ ... ... ... + (ФК І- ФК ІІ) = ... мен ЖІӨ ... ... айырмасы ЖІӨ-нің жалпы сомасынан Ғ 1%
ды құрайды ЖҰӨ өзінің номиналды сипатта болатын ... ... ... үшін ... ... болған бағаларды тазалау, ЖҰӨ-нің нақты
көлемін ... ... ... ... ... Номиналды ЖҰӨ мен нақты
ЖҰӨ-нің ар қатынасы ... ... ... ... ... және ол ЖҰӨ-нің ... деп ... ... ... екі әдіс ... Шығыстар бойынша ЖҰӨ белгілі бір уақыт ... ... ... жиынтығы ретінде
сипатталады.
2. Кірістер бойынша ЖҰӨ жеке тұлғалар мен ... ... ... ... ... ақы, пайыз, пайда және
рента). ЖҰӨ-нің ... ... ... ... ... ... ... жеке меншіктен пайда (кірістер) кіреді,
яғни кірістері бойынша жалпы ... өнім ... ... ... ... ... пайыздардан, дивиденттерден,
жекеменшік иелерінің кірістернің корпарациялық пайдасына салынатын
салықтардан кәсіпкерлікке салынатын ... ... ... көрсеткіштердің қатарына ЖҰӨ мен ЖІӨ-нен басқа да
ТҰК (Таза ұлттық ... ) ... Ол ЖҰӨ- мен ... ... =ЖҰӨ- ... ... ... –ТҰК пен жанама салық арасындағы айырма ;
ҰТ= ТҰК- кәсіпкерлікке салынатын салық .
ЖТ (Жеке табыс ) = ... ... ... + ... ... ... )+ трансферттік төлемдер.
ТҰК - ЖҰӨ-ге қарағанда нақтырақ ... ... ол ... ... көмегімен экономика болашақтағы өндіріс мүмкіндіктерін
қысқартпай отырып , қолдана алатын өндіріс ... ... ... - ... ақының жалпы көлемін, пайыздарды, пайда мен ... ... үшін ... бұл үшін ТҰК- тен ... жанама салықтарды алып тастау қажет. Мұндай есептеуді мәні
мынада : Мемлекет көптеген ... ... ... ... ала ... ештеңе салмайды.
ЖТ- алынған табыс, ҰТ- қарағанда ол жұмыс істеп табылған табыс және ... ... ... құралады.
ЖҰӨ көрсеткіші аймақтық өндірістің жылдық көлемін ... ... ... Бірақ та ЖҰӨ аймақтың экономикалық ... ... Бұл ... ... ... ... елдерде дерлік
қоғамның экономикалық жағдайын жоғарлататын аурулар мен ... ... беру ... ... Сонымен қатар ЖҰӨ-нің құрамына
көлеңкелі экономикалық заңсыз ... ... ... ... есірткелер
өндірісі мен сауда сатығы сияқты секторларының нәтижесі кіргізілмейді.
Сондай-ақ ЖҰӨ ... ... ... ... ... ... сипатта
болмайтын үй жұмыстары ... ... ... ... және аяқ киімдерді жөндеу т.б) [23].
Экономикалық өсімді болжамдаудың теориясы мен тәжірибесінде экономика-
математикалық модельдеу кеңінен қолданылады. Бұл ... ... ... өндіріс факторларының көмегімен және олардың әрқайсысының
шекті өнімділігінен ... ... ... ... ... ... ретінде берілген өндіріс факторларының әр ... ... ... ... ... көлемі түсіндіріледі. Шекті
өнімділік өндіріс көлемінің ... ... ... факторларының
қатынасымен есептеледі.
ЖҰӨ (ЖІӨ) –ді белгілі бір формасын сипаттау үшін ұлттық есеп ... ... ... екі ... бар. ҰТ пен ЖҰӨ-нің қозғалысын
сипаттайтын жиынтық есептері және ... ... ... ... ... ... ... маңызды сипаты - екі
жақты жазу принціпі. Бұл дегеніміз әр ... ... ... мен
төлеушілері болады, сондақтан да бір жағына ресурстар ретінде және ... ... ... ... ... ... ... материалды
қаржылық баланста көрсетіледі [24].
Қазіргі кездегі жоспарлау мен болжамдаудағы қолданылатын модельдері
заттық және ойға ... ... деп ... ... ... ... өз кезегінде физикалық және заттық математикалық болып бөлінеді.
Физикалық модельдер - ... ... ... ... ... ... көріністері мен белгілері болып табылады.
Белгілер модельдерінің қазіргі кездегі қолданылатын ... ... - олар ... жатқан объектілердің ... ... және ... ... ... ... ... экономиканың құрылымы ғылыми - техникалық прогресс пен
қоғамның ... ... ... ... ... ... ... түрде өзгереді. [25].
Аймақтың халқының өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық тұтыну қорлары;
- (тұтыну) тамақ өнімдері мен өндірістік емес ... ... ... ... ... және ... ... көрсету.
Еркін аймақтық жоспарлауда бұл көрсеткіштер топтары халықтың өмір сүру
деңгейін сипаттайтын көрсеткіштердің ... ... ... жүйесі
түрінде және экономикалық дамуының сандық және ... ... ... ... түрінде қарастырылуы тиіс.
Қазақстан Республикасының аймақтық саясатының ... топ ... бөлу ... ... Мемлекеттің аймақтық
алғы шарттарын анықтау үшін аймақтардың үш тобы белгілі:
1 топ - Мемлекеттің ... ... ... асып ... бар ... топ – ... ... кірістерінің көлеміне жуық кірістер бар
аймақтар.
3 топ - Жан ... ... ... өте ... деңгейімен
ерекшеленетін аймақтар.
Жүргізіліп жатқан типологияға сәйкес территориялдық дамудың ... ... 1-ші және 2-ші ... ... ... 3-ші топ ... ... деп аталатын әлеуметтік
–экономикалық дамуын деңгейін өте төмендігімен ... ... ... ... ... ... үшін ... бақылауда болуы тиіс.
Аймақтық саясатты жүргізу деңгейі бойынша топтардың құрамы ... ... ... ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ДАМУЫН ЖОСПАРЛАУ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ
2.1 Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық тиімділігін
талдау
Мемлекеттің даму ... ... және ... ... ... арта ... жергілікті тар мағынада қалып қоймай, дүние ... ... ... Оған ... ... жағдайлар әсер етеді :
- өмірдің әлеуметтік жағы және адам ... ... роль ... ... ... ... едәуір ұлғаюы;
- еңбек ресурстары жылжымалығының күшейе түсуі;
- аймақтардың өндіріс құрылымы мен инфрақұрылымының күрделене ... ... ... ... әрі оның ... ... мен халықаралық
маңызының артуы үдейеді.
Бұл тенденцияның дамуы, біріншіден, мемлекет пен аймақтар арасында
басқару функцияларын ... бөлу , ... ... ... ... ... ... мен жергілікті өзін өзі
басқарудың ең жақсы үйлесімін көздейді.
Әрбір мемлекетте екі түрлі территориялық құрылымдар бар. Олар ... ... ... - ... ... ... және ... билік ететін органдар мен басқару. Екіншісі – ең төмендегі (негізгі)
әкімшілік-территориялық құрылымдар және жергілікті басқару органдары.
Аралық басқару ... ... ... ... - ... ... ... Оның шарты өзіне қарасты ... ... ... бөлімдерге әкімшілік бақылау жүргізу.
Сонымен, аралық орган дегеніміз - аймақтарда, облыстарды ... Олар өз ... өз ... мейлінше тәуелсіздік
қағидалар негізінде жүргізуге тырысады.
Жергілікті билік жүргізетін- ол төменгі ... ... Олар ... ... ... селолық аудандарда іске асырады.
Аралық және жергілікті билік органдары қаражаттандырудың негізгі үш
кіріс көзі бар: ... - ... ... ... ... салықтық емес табыстар, басқа да ... ... ... ... т.б.); ... - ... ... ақшалай
жәрдемнің түрі.
Барлық деңгейде бюджетті қалыптастыру мен пайдалану ... ... ... ... арттыру қажет. Республикалық және
жергілікті әрекеттестік тиімділігін қамтамассыз ету ... ... ... ... ... ... тікелей көмекті қамтамассыз ету, соның
мүдделі пайдалануын бақылау тетіктерін әзірлеу ;
- жергілікті ... ... ... ... аймақтардың ерекшеліктерін ескере отырып білімге, денсаулық
сақтауға, тұрғындарды әлеуметік ... ... ... ... ... экономикалық даму жағынан артта қалған ... мен ... ... және орта қалалар, алыстағы селолық ауылдардың
дамуын ... үшін ... ... және т.б. ... ... ... ... зерттейтін мәселелердің бірі - аймақтық басқарудың әдістерін
жетілдіру. Бұл мәселе өзін - өзі ... мен ... ... ... жолдарының бірі - экономикалық әдістерге көшу өйткені жергілікті
үкімет органдарына көптеген өкілеттік беріп ... ... ... қаржының
бірталай үлесін, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Аймақтық басқарудағы күрделі мәселелерге әлеуметтік – экономикалық
әрекетестіктің үш түрін жедел дамыту үшін ... мен ... ... ету:
а) аймақтық – салалық өзара байланыстар (әлеуметтік және ... ... ... ... ... т.б);
ә) салааралық байланыстар (салааралық өндірістің ... ... ... ... ... ... ... жоғарыға қарайтын кәсіпорындарда өндірісті дамыту (жоспарларды
үйлестіру, олардың орындалуын бақылау, халықтың тұтыну тауарларын ... ...... дамуы, келешектегі өрлеуі
көбінесе оның аймақтарының, облыстарының даму деңгейімен ... ... ... ... қалыптасқан күрделі аумақты, өз
ерекшелегі мол әкімдік-шаруашылық кешен (Кесте-1).
Кесте -1 Қазақстан аймақтарының, ... ... ... ... ... топ: 3,2 -5,73 |ІІ топ: 6,25 – 6,98 |ІІІ топ: 8,02 – 8,75 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қаласы |Жамбыл ... ... ... |Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... - ... ... Статистика агенттігінің мәліметтері |
|мен Оңтүстік Қазақстан облысының статистика департаменті материалы ... ... ... ... ... ... экономикалық мәселелерді шешу әбден ... ... ... ... отырып көптеген
мәселелерді бақылау және оны тез шешуге ... мол. ... ... ... қандай жағдайда өтіп жатқаны туралы
мәліметтер аумақтың шеңберінде тез ... ... ... ... Бұл ... ... негізі.
Мемлекеттік реттеу әртүрлі аудандарда арнайы тәсілдерді жасау ... ... ... ... ашу ... ... Осы
тұрғыдан Қазақстанның барлық аймақтары төрт топқа бөлінеді.
Бірінші топ- ... ... ... ... ... және де ... өндірістік потенциалдың қарқынды дамуының
жоғары импульсі бар облыстар.
Бұл аймақтарға ... ... ... ... ... рөлі ... Олар ... потенциалын анықтайды.
Екінші топ- жоғарғы ғылыми-өндірістік ... ауыр ... ашық ... ... жоғары технологиялық ғылыми
көлемді өндіріс құру үшін жағымды экономикалық шарттары мен ... ... ... ... ... мен өзін өзі ... еткен облыстар,
бірақ жоғары дәрежелі негізгі қорлардың ... ... ... ... ... болуын назарға алу қажет.
Үшінші топ- АӨК (Агро өндірістік кешен) ... ... олар ... азық ... ... ... ... топ – Экстремалдағы табиғи климаттық, әлеуметтік- экономикалық
және техника-технологиялық ... ... ... ... ... ... шаруашылығының салалық
құрылымының өте тиімсіздігі және де экономикадағы дағдарыстағы аудандар
мен ... ... ... ... ... ... ... дамытудың әртүрлі
тетіктері пайдаланады солардың бірі болып бағалау жүйесі қолданылады. Осы
жүйе арқылы аймақтағы ... ... ... ... ... ... болады. Бұндай жүйе үкіметке мәселелерді шешуге ықпал етеді.
Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... деңгейіне дәйіктілік пен ауыстыру және жергілікті
басқару органдарының тиімді өзара ... ... ... қағидаларын дамыта отырып жүзеге асыру керек.
Жергілікті атқарушы органдарға ... пен ... ... ... және орта ... ... жұмыс істемейтін өндірістерді
қайта құрылымдау және бөліктеу ... ... оның ... ... ... банкроттық және тарату ... ... ... ... мен ... шешу жүктіледі.
Үкімет жұмыс күншін, капиталды және ақпаратты еркін ... ... ... ... ... және жаңа ... ... аймақ аралық бәсекелестікті күшейтуі көзделуі керек.
Жергілікті атқарушы органдарға дәйекті түрде ... ... ... ... және ... орынның көзі ретіндегі тиімді жұмысы
үшін жауапкершіік жүктеледі. Осы ... ... ... ... ... ... тартуға, жаңартуға және жеке ... ... ... ... болады. Үкіметтегі бағдарламада
инвестициялық жобалар мен ниеттерге ... ... ... ... күштердің дамуы жеке жеке көзделген.
Бұл тұрғыдан республикамыздағы барлық ... ... ... ... ... ... алсақ та ... ... ... ... ... және ... өңдеудің көлемін арттыру. Мұнай
машиналарын жасауды ... және ... ... ... тамақ бірінші
кезекте - балық өнеркәсібін дамыту көзделген[26].
Мемлекеттің аймақтык саясатын қалыптастыруда түрлі ... ... сүру ... ... ... мүдделерінің ірг елі (тиянақты)
маңызы бар. Осы ... ... ... ... ... түр, ... тығыздығы (адам/км2), қалалық және ауылдық түрғындардың ара-
қатынасы, ... ... бір ... шаққанда деңгейі, түтыну бағаларының
індексі, жұмыссыздардың саны мен жұмыссыздың ... ... ... және т.б. көрсеткіштерге байланысты Қазақстанның аумақтық-әкімшілік
аудандары бір-бірінен тым өзгеше. Сонда, ... саны ... ... үлес ... 1,8%-дан (Қарағанды облысы) 20,3%-га
дейін (Оңтүстік Казақстан облысы) ауытқиды. Ал облыстар арасында ... бір ... ... ... ... минималды деңгейінен 4 есе
үлкен. Сонымен қатар халықтың 60%-ға ... ... ... ... ... ... Халық тығыздығының орта республикалық деңгейінде (шаршы км-ге
5,8 адам) бүл ... 17 ... ... ... облысы) 2 адамға
(Маңғыстау облысы) дейін ауытқитын облыстарда бар.
Республиканың әр аумақтарында өмір ... ... ... ... ... ... Оның ... даму жоспарларын дайындау ... ... ... ... ... мүмкіндіктері есепке алынбаған. Сондай-
ак, салалық және ... ... ... ... ... ... ... деңгейі көрсеткіштерінің түрлі болуын
арттырады.
Аймақтың ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді пайдалану, экологиялық, әлеуметтік
мәселелерді тиімді шешу, аймақтың ... ... ... ... сонымен қатар, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуына
әсерін тигізеді.
Нарық тетіктеріндегі ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуын, олардың шаруашылығын тәуелсіз экономикада қызмет ... ... бұл ... ... шешу үшін қоғамның экономикалық
және әлеуметтік ортасының өсу деңгейін, яғни өмір сүру мен ... ... үй, ... және ... ... денсаулық
сақтау, білім беру, мәдениетін және т.б. қалыпты деңгейде жүргізуге,
экономикалық ... ... ... ... және ... қайта жарақтандыру, нарықтың сұранысымен кадрлар даярлауды талап
етеді.
Соныменен экономикалық дамудың ... ... бірі ... өнім (АЖӨ) ... ... ол ... ... толық сипаттайтын
көрсеткіш (белгілі бір уақыт ішінде, аймақтың территориясында өндірілген
жалпы ... ... ... ... ... көрсеткішінің бірі аймақтық
жалпы өнім (АЖӨ) болып табылады, ол аймақтың экономикасын толық ... ... бір ... ... ... ... ... қосылған құн).
Оңтүстік Қазақстан облысының АЖӨ-і ағымдағы бағаменен де 2014 ... ... ... өнім ... ... ... млн. ... құрады. ЖӨӨ құрылымында тауар өндіру үлесі 39,2%,
қызмет көрсету –  54% құрады.
2015 жылғы қаңтар-наурызда ... ... ... ... ... млн. теңге болып, 2014 жылғы қаңтар-наурызға 95,6% құрады.
2015 жылғы 1 сәуірдегі жағдай ... ... ... ... ... ... ... тіркелді, олардың 17168 жұмыс істеп ... ... ... ... ... заңды тұлғалар саны (100 адамға
дейін) – 29328, орта заңды тұлғалар (101 ден 250 адамға дейін) – 721, ... ... және орта ... субъектілері – 24579, мұнда жұмыс
істейтіндері – тиісінше – 16249, 698  және 13007  ... ... ... ... ... 2011 жылы мен ... ... құрылымы бойынша құрылыс пен басқа да ... ... ... Қазақстан облысының АЖӨ-і соңғы жылдары
тұрақты жоғарылаған, сонымен бірге, айта кететін жағдай ... ... ... ... мен салыстырғанда соңғы қатардың бірінен орын алады,
сондықтан, ... және ... ... мақсатында аймақтың
шаруашылығын дамытуға әсер ететін тетік құру қажет.
АЖӨ ... ... ... ... ... және
экономикалық дамуды талдау үшін біз ... ... жеке ... ... ... ... ... көрсеткіші ретінде өнеркәсіп
көрсеткіштерінің даму деңгейін қарастырамыз. Оңтүстік Қазақстан облысының
әлеуметтік-экономикалық дамудағы мүмкіндіктерін және ... өмір ... ... ... - оның ... ... және ... өндіріс құрылымы анықтайды. Құрылымдық фактор ... ... ... ... ... және ... ... макро және микродеңгейдегі
шаруашылықтың салааралық пропоцияларын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... мен дамуына да негізгі рөлдегі құрылымдық ... ... ... ... ... талдауда, өндірістің
салалық және функционалдық ... ... ... ... ... ... ... дамытудың параметрлерінің сапалылығын
талқылауға мүмкіндік береді. Бұдан кең көлемде аймақтың экономикасының даму
мүмкіндіктерін, тиімді бөлу және ... ... ... ... мен ... ... ... жол ашады.
Оңтүстік Қазақстан облысы, өзінің ерекше бәсекелік артықшығын құрайтын
мол ресурстарға ие. Халық ... 47% ... ... ... көп ... Табиғи қазбалардың қорлары барит, көмір, темір және
полиметалдық рудалар, уран, форфор, бентониттік лай, ... ... ... ... ... кварцтық құмдардың бай кен орындарымен көрінеді.
Облыста 156 жер қойнауын пайдаланушылар өз қызметтерін атқарады, олардың ... ... ... ... гипс және жер асты ... ... қызмет ететін,
шет елдің қатысуындағы кәсіпорындар.
Қолдағы бар транзиттік басымдылық облыс ... ... ... Орта ... аймақтары мен Еуропа мемлекеттерін өзара байланыстыратын
жолдардың (әуе, теміржол және автокөлік) қиылысында, ... ... ... Туристтік әлеуметті дамыту үшін демалыс-қорықты
аймақтардың болуы мен осы аймақтардың рекреациялық ресурстарына, оқиғаларға
бай тарихи-архитектуралық ... ... ... мүмкіндіктер
бар.
Осыған қарамастан, тұрғындардың өмір сапасы, адамдық даму индексі,
облыстың аймақтық жалпы өнімі, жол және коммуникация ... ... ... ... ... динамикасында абсолютті және
салыстырмалы мәні бойынша, ОҚО ... ... ... ... үлесі республика бойынша ең соңғы қатарды алады.
Өнеркәсіп өңір ... ... ... ... сала ... аумақтық бөлінісінде облыс ауылшаруашылық өнімдері ... ... ... ... және ... өнімдері, тоқыма, құрылыс, металлургия
материалдары мен уран ... ... ... үлесіне жалпы өңірлік өнімінің 23,4% тиесілі, сонымен қатар
өңірдің өнеркәсіптік өнімінің үлесі жалпы ... ... ... ... ... басты басымдықтары бірі нақты сектордың
бәсекелесу қабілетін арттыру болып қалады және де ... ... ... қол жеткізу, халықаралық ... өту, ... ... және инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға
бағытталған кешенді шараларды іске ... ... ... ... ... ... бар күшті жақтары:
-ауыл шаруашылығын тиімді дамытуға мүмкіндік беретін өңірдің топырақ-
климаттық жағдайының қолайлы болуы;
-жеңіл және тамақ өнеркәсібінің ... үшін ... ... ... ... болуы;
-экспортқа бағдарланған өндірістің болуы (тоқыма, металлургия, тау-кен
өнеркәсібі, мұнай өндірісі);
-кәсіпкерліктің дамуына қолайлы жағдайдың болуы: қаржылық-несиелік
ұйымдар ... даму ... ... ... ... ... ұйымдар, «Максиму» АИО» ЖШС), «Шымкент» ӘКК ҰК» АҚ, «Оңтүстік»
арнайы экономикалық ... ... ... ... қызмет
көрсету орталығы» ЖШС, «Шымкент инновация», «ОҚО өңірлік технобақ» ЖШС,
түрлі консалтингтік компаниялар және ... ... ... ... өсу мен ... ... ие қалалар мен аудандардың, оларды экономикалық өсу
орталықтарына айналдырудағы аумақтық дамытуда нүктелік көзқарас ... ... ... ... тозу ... ... ... басым аудандарда
байқалады, өнеркәсіпті жаңғырту дәрежесі, оның өңір экономикасына әсері
жеткіліксіз болып қалуда, ... ... ... ... тауарлары үлесі жоғары болуда. Экспорттың ... ... ... ... ... ... арттырып отыр, бұл
жағдай әсіресе ... ... ... ... ... отырған жаһандық
коньюнктураның тұрақсыздығына байланысты.
Бірқатар салаларды диверсификациялық қайта жабдықтау саясаты, өңірге
тән жүйелік әлсіз факторлардың орын ... ... ... ... ... ... ... өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің жоғары сапалық
сипаттамаларын қамтамасыз ететін ... ... ... бюджетінің субвенциялылығы;
- инженерлік инфрақұрылымдар мен коммуникациялардың төмен деңгейі;
- облыстың энергия ресурстарының тапшылығы;
- шикізаттық емес сектордағы ... ... ... ұзақ ... ... ... жабықтарға, технологияларға едәуір инвестициялар
қажет;
- еңбек өнімділігінің төмен болуы, ... ... ... ... ... компаниялардың болмауы;
- жоғары мамандандырылған кадрлардың ... және ... ... ... орын ... бәсекелестік тұрақтылығына жету жолында өңір салалық
құрылымының үйлесімділігінің, бір ... ... ... ... ... ... ретінде шығатын технологиялық тізбектерді құрудың маңызы аз
емес. Осылайша вертикаль-интеграциялық үлгіде құрылған кәсіпорындар белгілі
салалардың бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына әсерін тигізеді.
Облыс өнеркәсіп құрылымында өңдеу салаларының үлесі басым болып тұр.
Өңір өнеркәсібінің өндірістік ... ... ... газ бен
суды өндіру және бөлу тұрақты түрде шағын ... ие – 2012 жылы 8,8% ... - ... Әдебиеттер негізінде жасалынған
Сурет 4- 2013 жылдағы Оңтүстік Қазақстан облысының өнеркәсіп құрылымы
Кесте -2 Оңтүстік Қазақстан облысының өнеркәсіп құрылымы
(пайызбен)
|Көрсеткіш атауы |2008 ж. |2009 ж.|2012 ж. |2013 ж ...... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... | | | | ... өндіру және карьерлерді қазу |13,5 |23,4 |28,2 |26,5 ... ... |75,1 |65,9 |63,0 |64,6 ... энергиясын, газ бен суды |11,4 |10,7 |8,8 |8,9 ... және бөлу | | | | ... - ... ... ... ... мәліметтері |
|мен Оңтүстік Қазақстан облысының статистика департаменті материалы |
|негізінде автор құрастырған. ... ... ... ... ... көлеміндегі үлесі 13,5%-дан
(2008 жылы) 2012 жылы 28,2%-ға дейін өсті. Кен өндіру өнеркәсібінің ... ... ... ... ... өндірумен байланысты, оның
ішінде бастысы – ... ... ... Еуропа-Батыс Қытай» халықаралық
көліктік дәліз құрылысының қарқынды жүргізілу де септігін тигізді.
Жалпы ... ... ... ... ... ... (2008
жылы) 2012 жылы 63%-ға дейін төмендеді. Өңдеу өнеркәсібі үлесінің төмендеуі
кен өнеркәсібінің ... ... ... ... ... ... байланысты негізгі құралдардың жоғары дәрежеде
тозуымен (71% пайызға дейін), сонымен қатар ... ... ... ... ... байланысты.
Машина жасау кәсіпорындарының жұмысына Ресейдегі, Украинадағы және
Беларуссиядағы тарихи тұтынушылармен, сонымен қатар ... ... ... дайын агрегаттар мен өнімдердің жеткізушілерімен вертикаль-
горизонталь ... ... ... ... жасау
кәсіпорындарының бәсекеге қабілетсіздігінің және өнім шығарудың ... ... ... тапсырмалардың болмауы, негізгі ... ... ... үшін ... ... ... ... бар кұрастырушы бюролардың жұмысына қаржы бөлудің
тоқтатылуы және т.б.
Облыстың өнеркәсіп өндірісі ... оң ... ... ... өндірістік әлеуетті пайдалану біркелкі емес. Осының басты
себептерінің бірі – ... ... ... протекционизмнің болмауынан
ұқсас өнімнің шетелдік өндірушілерімен бәсекелестікті көтермеуі (алдымен,
Қытаймен).
Облыстың тамақ ... ... ... ... ... ... жергілікті экологиялық таза шикізаттың пайдалануға
қолжетімді болуымен, түпкілікті өнімнің ... ... ... ... ... ... ... жағдай туғызу және жаңа
кәсіпорындарды құру мүмкіндіктің болуымен түсіндіріледі.
Экономикалық және адами капиталы мол, бай ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау жүйесі қалыптасқан
облысымыздың теңгерімді және тұрақты дамуға мүмкіндіктері жеткілікті. ... 2012 ... даму ... ... ... Дағдарысқа
қарамастан, Оңтүстік Қазақстан облысының Республика бойынша жалпы өнеркәсіп
өндірісінің үлес салмағы 2,1%-дан (2008 ... 2012 жылы ... ... ... өнеркәсіп өндірісінің көлемінде нақты ... ... ... ... ие ... ... ... (118,4%) және Ақтөбе (107,0%)
облыстарынан кейін), 106,5% құраған, бұл республикалық көрсеткіштен жоғары
(республика бойынша ... ... ... ... ... ... ... сауда және транспорттық тораптардың дамуы үшін ыңғайлы географиялық
мекен-жай (ОҚО арқылы ҚР ... ... көші ... Өзбекстанмен
көршілес);
- климат жағдайы;
- шағын бизнестің жоғары меншікті салмағы;
- пайдалы қазбаларға бай кен орындарының болуы (уран қоры жағынан ... ... тұр, ... мен темір кендері жағынан – Қазақстан
бойынша үшінші орында).
Жалпы облыс өнеркәсібі әлеуетінде тиімді дамушы кен өндіру және тамақ
өнеркәсібіне басымдық ... ... ... облыста құрылыс индустриясын
дамытуға, тоқыма және тігін ... жаңа ... құру және ... ... ... ... ... тартылуда.
Агроөнеркәсіп кешенінің дамуы егіс ... 13,4 ... ... жиналуы 2,5 есеге, мақта өндірісінің 21 ... ... Ауыл ... құлдырауы келесі себептерден болған: 2008-
2012 жылдардағы облыстың агроөнеркәсіп кешенінің дамуы, егін ... ... ... және ... дақылдарының жиынының 2,5 есеге
төмендеуімен, шитті мақта өндірісінің 21% қысқаруымен сипатталынады. Облыс
ауыл шаруашылығының ... ... ... ... болып
табылады: суармалы сулардың жеткіліксіздігі және тиімсіз қолданылуы, шаруа
қожалықтарының территорияларында суғару ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін өңдеу бойынша
кәсіпорындар мен көкөніс қоймаларының ... ... ... ... жер ... көлемінің жеткіліксіздігінен, жаңа
технологияларды қолдану, егін ... ... жаңа ... ... ... АӨК ... және ... бюджет қаржылары
шығыстарының төменгі тиімділігі көрінісінде АӨК қолдау мен дамытуға бюджет
қаражыларының жеткіліксіз болуы; трактор ... мен ... ... ... бос ... ... ... мен мониторингінің
жеткіліксіздігі және оларды екінші ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығындағы сатып алу бағасының
төмендігі, бұл шаруашылық түрінің ... ... ... қалаларға кетуін тудырып отыр.
Бұл себептер жекелей және бірлесе келе, тұрғындардың ауылдық жерлерден
қалаларға кетуіне әкеліп отыр, олар қалалардағы бұрынғы ауыл ... ... ... ... аз және кедей тұрғындардың қатарын түзіп,
жалпы алғанда облыстың экономикалық ... ... ... ... Қазақстанның алты экологиялық қолайсыз аймақтарының бірі ... ал ... ... автомобиль көліктерінің газдарымен ластанған,
үш қаланың бірі. Ластаушы ... ... шығу ... ... ... дамуымен, автокөліктердің санының артуымен, автокөлік
майларының сапасының төмен болуымен, қоршаған ... ... ... ... және ... ... жойылу мәселелерінің
шешілмеуімен байланысты.
Мұнай - химия өнеркәсібі кәсіпорындарының атмосфераға ластаушы заттарды
шығару ... ... 6,8% ... ... көлемінің өсуінен экологиялық іс-
шаралардың шешілмеуімен негізделеді; жылу энергетика кәсіпорындарында –
жылу және ... ... ... ... ... (40,2%) – ... ... материалдарды және цемент
өндірісінде газ, шаң сорушы қазіргі заманғы құралдар мен ... ... ... ... ... қайта жөнделуі
мен құрылысына қаражаттардың жеткіліксіз болуынан, бұл аталған ... өзге де ... тән. ... ауыр ... және ... ... ... қоқыстардың үлкен көлемі жинақталған. Сонымен
қатар, Сырдарияның шекаралас суларының ластану проблемасы бар. ... ... ... үшін ... көлемінен табиғатты қорғау
шараларына бөлінетін бюджет қаражыларының жеткіліксіздігі және тиімсіздігі
мәселесі, бірқатар жылдар ішінде ... ... ... ... ... ... ... ынталандырушы шара бола бермейді.
Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік саласының жағдайы тұрғындардың
табиғи өсімінің жоғарғы қарқынындағы, ауылдық тұрғындардың ... ... ... ... ... Өз ... ... облыс тұрғындарының өмірінің салыстырмалы жоғары емес ... ... ... ... табыс (мақта шаруашылығынан басқа)
дәстүрлі түрде, қала тұрғындардың өмір деңгейінен ... ... ... ... ауысуы жалғасуы, бірақ қалада ауылдық жерлерден
келгендердің табысы ... ... ... осы ... ... өмір
деңгейі өзгеріссіз қалуда. Облыстың өзге де әлеуметтік мәселелер: ... беру ... ... ... ... медициналық
персоналдың біліктілік деңгейлерінің жеткіліксіздігі және медициналық
мекемелердің құралдармен жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... көрсеткішінің өсуі; ҚР өзге аймақтарымен
салыстырмалы өлім ... ... ... ... мәдени
белсенділігінің жеткіліксіздігі; әлеуметтік салада ... ... ... төмендігі.
Облыс инфрақұрылымы көрсетілетін қызмет түрлері бойынша және аумақтық
бөліністе шекте бірқалыпсыз және жеткіліксіз дамыған. ... ... мен ... ... ... саласы, тұрғындарды газбен, ауыз
сумен, жылу және электроэнергиясымен ... ету ... ... ... ... ... қалыптасуының орналасуы, аймақтық диспропорциялармен,
бір аудандарда еңбектің басым келуі мен басқаларының депрессиялы болуымен
көрінетін бірқатар мәселерді ... және орта ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктер және басқа да қаржылық институттардың
қатысуымен бизнес-жәрмеңкелер өткізілген. Соңғы ... ... ... ... ... ... құрылымдық
өзгеруі әр түрлі даму деңгейлерімен ұласады, олар ... мен ... ... отандық өнімдерді және аралық ... ... және т.б. ... ... ... ... салалары және өндірістерін дамытып, тауарлар мен қызметтерді тұтыну
көлемін көбейтуде.
Нарықтық экономикада Оңтүстік Қазақстан облысының экономикалық ... ... ... ... дамытумен, машина мен
ауыл шаруашылық машиналарын өндірумен, құрылыс ... ... ... дамуымен, қызметтерге сұраныстың артуына байланысты
айқындалады.
Сонымен, осы аталған факторлар жиынтығы облыстың ... ... ... ... ... ... ... дамып,
жанданып келе жатқанын, сондай-ақ өнеркәсіпте жаңару, толығу, кеңеюі сияқты
оң ... ... ... ... жұмыссыздықтың деңгейін
төмендегенін, облыс халқының ... ... ... ... ... ... ... мен оның тұрақтылығы да
айқындалады және ... ... ... ... ... байқалады.
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының
ерекшеліктері
Нарық тетіктеріндегі шаруашылықта республика аймақтарының ... ... ... ... тәуелсіз экономикада қызмет етуін
теңдестіру. Жалпы бұл мәселелерді кешенді шешу үшін қоғамның экономикалық
және ... ... өсу ... яғни өмір сүру мен ... ... үй, ... және ... ... ... білім беру, мәдениетін және т.б. ... ... ... қорлар әлеуетін тиімді пайдалану және материалдық-техникалық
базаны қайта жарақтандыру, нарықтың сұранысымен кадрлар даярлауды ... ... ... ... ... 2006 жылы
Қазақстан Республикасының 2015 ... ... ... даму стратегиясы және
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 28 маусымдағы № 728 ... ... 2020 ... ... ... Стратегияның мақсаты
өңірлік және әлемдік экономикада ... ... ... ... ... және ... ... орналастыруды
ұтымды кеңістіктік ұйымдастыру негізінде елдің орнықты дамуын қамтамасыз
ету және халықтың ... үшін ... ... ... ... ... дамуына келетін болсақ, ол экономикамен тығыз
байланысты, сонымен ... ... даму ... ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық дамулары
жайында жеке-жеке бөліп айтуымызға болмайды. Себебі ... ... және ... ... даму ... ... анықтайды.
Аймақтың экономикалық дамуының негізгі көрсеткіші ретінде өнеркәсіп
көрсеткіштерінің даму деңгейін ... ... ... ... ... ... және ... өмір сүру
деңгейін, әл-ауқатын жоғарылатуды - оның ... ... және ... ... ... анықтайды. Құрылымдық фактор айналым саласы мен
бөлу қатынасы жүйесіндегі және сонымен қатар, макро және ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысының ... ... ... ... және ... ... аймақтың экономикасының
тиімді қызмет етуіне, өндіргіш күшті дамытудың параметрлерінің сапалылығын
талқылауға мүмкіндік береді. ... кең ... ... ... ... ... бөлу және ... қарым-қатынастарын, аймақтың
болашақтағы дамуы мен жандану жолдарын ... жол ... ... тек ... ғана ... ... қатар, мемлекеттің
шаруашылығының салаларын шикізаттармен, материалдармен қамтамасыз етуді,
тұрақты ... ... ... және ... сай ... ... ... етеді. Қазіргі таңда, нарықтық экономикада экономикалық
құрылымды тиімді ... ... ... жұмыстар атқарылуда, соның
бірі және негізгісі индустриалдық-инновациялық жұмыстар, оның ... ... даму ... ... ... ... ... облысының шаруашылығын дамытуға негізгі капиталға
бағытталған инвестиция көлемі 2013 жылы 415277 млн ... оның 91219,9 ... ... 22,9 %-ы ... өндірісін дамытуға жұмсалған. Негізгі
инвестициялық салымдарды орта кәсіпорындар жүзеге асырған, олардың ... ... ... 4,5 есеге артып, 182101,8 млн. теңгені құраған.
Негізінен, бұл қаржылардың көп бөлігі кен өндіру өнеркәсібіне, ... жіп ... ... кокс ... ... ... өзге ... емес минералдық өнімдерді өндіруге жұмсалған. Тұрғын үй құрылысына
салынған инвестициялар 15642 млн. теңге немесе 3,7%
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... кен ... өнеркəсібі, өңдеу өнеркəсібі,
электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауа ... ... де ... ... ... ... ... 2011-2013 жылдардағы өнеркəсібінің
қызметкерлер саны әр қилы ... ... ... ... ... ... ... орташа айлық жалақысы жоғарлаған.
Кен өндіру ... ... ... ... жалақылары ең
жоғарғылары
Мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі - орта және кіші ... Ол ... ... қамтамасыз ету мәселесін, нарықты отандық
өнімдермен қамтамасыз ету, қызмет саласын ... ... ... ... ... дамытуда шағын және ... рөлі ... ... ... ... 2011-2013 жылдардағы өнеркəсібінің
даму динамикасы
|Көрсеткіштер |2011 ж |2012 ж |2013 ж ... | | | |3 |
| | | | |жж, ... | | | ... ... – барлығы, млн, тенге |377 |496 768,0|552 557,9 |146,5 |
| |179,5 | | | ... ... ... млн, |81 ... 238,1|146 024,8 |179,5 |
|тенге | | | | ... ... млн, ... |257 |312 ... 264,8 |138,0 |
| |396,6 | | | ... ... газ, бу |33 381,0|37 620,4 |42 366,1 |126,9 ... жəне ауа баптау, млн, тенге| | | | ... ... |42835 | 43 177 | 43 516 |101,6 ... адам | | | | ... өндіру өнеркəсібі |6922 |6810 |8376 |120,3 ... ... адам | | | | ... |26744 |26942 |25534 |95,5 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... газ, бу |6953 | 7 169 |7 024 |101,2 ... жəне ауа ... | | | | ... ... адам | | | | ... ... орташа|88 057,2|98 813,1 |111 612,6 |126,7 |
|айлық жалақысы, тенге | | | | ... ... ... |222 |243 ... 182,7 |109,6 ... ... айлық |776,9 | | | ... ... | | | | ... өнеркəсібі қызметкерлердің|60 752,7| 71 195,8| 81 519,9 |134,2 |
|орташа айлық ... ... | | | | ... ... газ, бу |63 356,4| 70 319,3| 75 253,2 |118,7 ... жəне ауа ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... - ... ... Статистика агенттігінің мәліметтері |
|мен Оңтүстік Қазақстан облысының статистика департаменті материалы |
|негізінде автор құрастырған. ... ... 1 ... тіркелген шағын және орта ... саны 125,7 мың ... ... шағын және ... ... ... саны 266,7 мың ... ... ... мен қызметтер көлемі 537,2 ... ... ... ... ауыл ... - 45,4 %, ... – 27 %, өнеркәсіп
өндірісінде 1,7 %, көлік және байланыста - 5,3 %, қонақ үй ... - ... ... ... ... 16,3 % ... ... жыл басынан 682 жаңа
кәсіпорын құрылып, 2694 жұмыс орын ашылған.
Шағын және орта бизнес субъектілерінің қаржыландыру белсендігін арттыру
мақсатында ... ... ... және ... да қаржылық институттардың
қатысуымен бизнес-жәрмеңкелер өткізілген. Соңғы ... ... ... ... облыстың экономикасының құрылымдық
өзгеруі әр түрлі даму деңгейлерімен ұласады, олар ... мен ... ... ... ... және аралық экономикалық
қатынастарды өркендету және т.б. факторлар негізінде ... ... ... және ... ... тауарлар мен қызметтерді тұтыну
көлемін ... ... ... ... облысының экономикалық дамуы
инфрақұрылымды құрумен, инвестициялық іс-әрекетті дамытумен, машина мен
ауыл шаруашылық машиналарын ... ... ... өнеркәсіпті
өндіру салаларының дамуымен, қызметтерге сұраныстың ... ... осы ... ... жиынтығы облыстың өндірістік салалық
және функционалдық құрылымының, нақты ... ... ... келе ... ... өнеркәсіпте жаңару, толығу, кеңеюі сияқты
оң өзгерістердің біртіндеп қалыптасып жатқандығын, жұмыссыздықтың ... ... ... тұрмыстық жағдайының жақсара түсуі
нәтижесінде ... ... ... мен оның ... ... және ... ... әлеуметтік жағдайдың дамуының
қалыптасқандығы байқалады. ... ... ... ... тұрақты дамығандығын дәлелдейді.
Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму
жоспарында ... он ... ... мен кемшіліктерді айқындау
негізінде келесі он жылдықта ... ... ... ... ... ... түйінді бес бағытты көрсеткен, соның бірі
халықты сапалы әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... және аймақтың халқы әр түрлі ... ... ... жағдайын бүгінгі таңда өткен кезеңдерге
қарағанда жоғары деп ... ... Бұл ... экономикасының
тұрақты даму мүмкіншіліктері әлеуметтік саланы да дамытуда және ол халықтың
өмір сүру ... мен ... ... ... себебі жұмыспен
қамтылғандар санының жылдан жылға жоғарылауы, тиесілі жұмыссыз ... ... ... ... орындалуын байқатады, экономикалық
тұрғыдан енжар халыққа және табыстары ... ең ... ... ... ... көрсетуден көрінеді. Сонымен қатар, қазіргі таңда
әлеуметтік саланың қызмет ететін объектілері де ... ... ... ... ... ... ... құрылысты
инвестициялау және денсаулық сақтау объектілері, халыққа ... ... ... ету, ... және ... де ... байқаймыз.
Облыста халық санының өсуі мен оның өлгендер санынан төрт есе жоғары
болуы облыстың әлеуметтік-экономикалық ... оң ... ... ... есеппен жан басына шаққанда халық тұтынатын тауарлар
өндірісі 2011-2013 ... 67,7 %, іске ... ... ... 44,9 ... ... мекемелермен қамтамасыз ету 4 %, 1000 ... ... саны 28,9 %, 1000 ... ... ... табиғи өсуінің
абсолюттік көрсеткіші 49,4 % жоғарылаған. Мектепке дейінгі мекемелердің
санының жылдан жылға ... ... ... ... ... байланысты
және халық санының табиғи өсімінің жоғарылауына байланысты бұл көрсеткіш
халықты толық ... ете ... ... ... ... ... ... тұрғын үй
құрылысына тоқталатын болсақ, 2013 жылы ... ... ... жұмыстарының
(қызметтерінің) көлемі 178 939 шаршы метр, өткен жылмен ... ... ... үй ... 2013 жылы 15642 млн. ... ... ... 2012 жылдың деңгейінде 101,3 % құраған. Тұрғын үй құрылысы мемлекеттік
бағдарламасы бойынша облыстың аудандарында ... ... 3,4 мың ... 130 ... коммуналдық және жалпы алаңы 30,3 мың шаршы ... ... ... 471676 мың ... ... ... ... іске қосылған.
Тұрғын үй құрылысына бөлінетін инвестициялардың көлемі ... ... ... берілген тұрғын үйлердің 69,1 пайызы халықтың өз қаражаты
есебінен тұрғызылған. ... ... ... ... ... ... кемуі орын алуда.
2013 жылы тұрғын үйлердің жалпы алаңының 1 ... метр ... құны 25,5 мың ... ... (2012 жылы 28,5 мың теңге, 2011 жылы
19,6 мың ... 2006 жылы 15,0 мың ... ... ... халықпен салынған
тұрғын үйлер 46,2 мың теңге (45,2 мың теңге).
Тұрғын ... саны ... ... ... да ... ... ... мәселе
болып қалуда, себебі тұрғын үйдің өзіндік құны ТМД ... ... ... ... саналады. Себебі, елімізде құрылыс материалдары қымбат,
құрылысқа қажетті ассортименттер мен отандық құрылыс ... ... ... және ... ... тұтынуда импорттың көлемі 900
миллион долларды немесе 50 пайыздан асатындығын көрсетеді [29].
Сонымен, ... үй ... ... ... ... ассортименттерінің қымбаттығы, салық ... ... ... ... ... ... және
негізгісі фирмалардың сапасы жағынан тапсырыс берушілердің сенімінен
шықпауына байланысты.
Сонымен ... ... ... негізгі капиталға бағытталған
инвестициялардың бір бөлігі жол салуға арналған. Жақсы ... ... ... және ... да ... ... ... тиімді жұмыс істеуіне, кеңеюіне, халықтың толық жұмыспен
қамтылуына игі әсерін тигізеді.
Оңтүстік ... ... үй ... ... ... ... есеппен жан басына шаққанда 2011-2013 жылдар
аралығында 21,5 пайызға, үй шаруашылықтарының ... ... ... жан ... ... 21,4 ... ... тауарларына ақшалай
шығыстары 22,7 пайызға, азық-түліктік емес тауарларына ақшалай шығыстары
27,4 пайызға жоғарлаған.
Оңтүстік ... ... ... ... дәрігерлер саны
керісінше азайған, осындай жағдай ... ... ... ... ауру ... ... ... саны азайған.
Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет көрсету ... 2013 ... мың ... ... ... игерген, негізгі капиталға
бағытталған инвестицияның облыс үлесіндегі көлемі 7,6 % ... ... және ... ... ... ... 2911308 мың
теңге, 2,6 % құраған, өткен жылмен салыстырғанда 43,4 % және 3,7 есе жоғары
игерілген.
Кесте 4 − ... ... ... әлеуметтік даму ... |2011 |2012 |2013 |2011- ... | | | |2013ж. |
| | | | |өсу, |
| | | | ... ... ... ... |238 259|262 224|289 514|121,5 |
|пайдаланылған табысы орташа есеппен | | | | ... ... ... тенге | | | | ... ... ... |223 690|245 750|271 552|121,4 ... ... ... жан ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... |104 103|115 726|127 ... |
|шығыстары | | | | ... емес ... |67 203 |78 723 |85 632 |127,4 ... шығыстары | | | | ... ... ... ... |43 019 |41 780 |48 125 |111,9 ... ... ... саны,|8,5 | 8,2 |8,3 | ... адам | | | |78,6 ... ... қызметкерлер саны, |23,5 |25,8 |25,2 | ... адам | | | |107,2 ... ... саны |153 |138 |139 |90,8 ... ... ... мың |15,7 |13,8 |13,2 |84,1 ... ... арналған төсек саны, |20,1 |19,2 |18,3 |91,1 |
|мың | | | | ... - ... ... ... ... мәліметтері|
|мен Оңтүстік Қазақстан облысының статистика департаменті материалы |
|негізінде автор ... ... ... жәрдемақы алушылар саны 2014 жылы 25476 адам
болса, 2013 жылы 25104 адам, 2012 жылы оның саны 24106 ... ... 0,5 ... ... ... ... мөлшері 2013 жылы 17972 теңге
болса, 2014 жылы оынң ... 20529 ... ... ... ... 1,4 % ... өмірі мен олардың әлеует ... ... ... ... көп ... ... маңызды көрсеткіштер кіріс
деңгейі болып табылады [30].
Оңтүстік Қазақстан облысында 2013 жылы халық табысының негізгі бөлігін
қамтамасыз ететін бір ... ... ... ... 78 705 ... және 2012 жылы 75 467 ... ... сәйкес кезеңімен салыстырғанда
104,3 %-ға көбейген. Тағайындалған зейнетақы мөлшері орташа есеппен айына
21736 теңгені құрап, 2013 жылмен ... 114,0 %-ға ... ... ... жалақы 2004 жылмен салыстырғанда 147,8 ... Ең аз ... ... ... да айтарлықтай. Минималды
және орташа ... ... ... мүмкін, әлемде ең аз және
орташа жалақының максималды арақатынасы – 1:3. Ал ... ол ... ... ... нақ және ол ... жылдың сәйкес кезеңімен
салыстыру бойынша қысқарған. Тағайындалған зейнетақы мөлшері орташа есеппен
айына 14610 ... ... 2004 ... ... 93,5 %-ға ... ... ең ... күнкөріс деңгейі жан басына шаққанда 2 ... бұл ең аз ... ... ... азық бағасының өсуімен
байланысты. Тағайындалған ... ... ... ... 2009 жылы ... ... ... 2004 жылмен салыстырғанда 93,4 %-ға ... ... ең ... ... деңгеиі жан басына шаққанда 2 есеге артты, бұл
ең аз азық-түлік қоржынына жататын азық бағасының өсуімен байланысты.
Ескерту: ... ... ... 5 − Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ең төменгі деңгейінің шамасынан төмен халықтың үлесі
жылдан жылға ... және ... ... ... ... ... үлесі суреттен -5 көруге болады.
Бүгінгі таңда мұқтаж отбасыларына атаулы әлеуметтік ... ... ... ... шегі болып табылады. Кедейшілік шегінің
көрсеткіші, негізінен, ең ... ... ... ... ол
халықтың кірістерімен және шығындарының ақшалай ... жан ... ... қоржынының деңгейінің негізінде ... ... ... ... пен ... ... тығыз байланыс бар.
Нарықтық қатынастың дамуымен ... ... ... ... өзгерістермен ерекшеленеді. Шаруашылық салаларының іс-әрекетінің
бір қалыпты дамуы негізінде ... ... ... ... ... ... жыл ... жоғарылап, жұмыссыздар деңгейі
төмендеуде.
Облыста 2013 жылы ... саны 69500 ... ... ... ... 0,28 % төмендеген. Облыста 2013 жылы жұмыссыздық деңгейі 5,5
%-ды құрап, бұл республикалық көрсеткіш деңгейінде 0,2 %-ға ... ... ... ... өндірістерінің белсенділігінің
артуымен және ... ... 7,3 % ... 5,7 мың ... ... тұрғыдан белсенді халық санының 12,7 % немесе 127,6 мың ... ... ... саны осы ... 14,4 % ... 133,3 ... ... жұмыс бастылар саны 21 мың адамды құрап, 1,6 % ... ... саны 114,7 мың ... ... 6,5 % ... ... ... – нысаналы топқа енетін жалғызілікті және көп ... ... ... (оралмандар), жетім балалар, жазасын өтеп
шыққандар, зейнеткерлік жасқа жақындағандар, т.б. ... ... ... ... ... саны ... жылдары 415 мың
адамды құрады. Экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... оқу нысанындағы оқушылар құрайды.
2013 жылдың 1-қаңтарында облыс көлемінде 7500 жұмыссыз тіркелген, ал
тіркелген ... ... 0,84 % ... 2013 жылы ... ... ... 36200 жұмыссыздың 30288-і, немесе 83,7 %-ы жұмыспен қамту
органдары арқылы жұмысқа орналастырылған. Облыста 19070 жаңа ... ... ... ауыл ... – 1515, ... ... саласында – 1889,
құрылыс және коммуналдық ... ... 2297 ... ... ... ... тұрақты жұмыспен қамту үшін кәсіби
мектептерде аралас және көп профильді мамандықтарға ... ... ... ... ... ... сұранысына сай кәсіпкерлікке оқытылуда.
Бұл өз ... ... ... ... ... ... арттыруға, олардың жұмыспен қамтылуын 94,8 пайызға өсіруге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... облысының
экономикалық және әлеуметтік жағдайларын дамытуға, негізінен, өнеркәсіп
өндірістерінің ... ... ... ... ... қалған
кәсіпорындарды іске қосу, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды ... ... кіші және орта ... ашу арқылы нарық сұранысына сай
бәсекелі өнімдер мен жаңа ... ... ... ... ... жобаларды орындау жолында ... өмір сүру ... ... тұрмыс деңгейін арттыру қажет.
Халықтың азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз етілуі бойынша ет және ... сүт және сүт ... ... ... мен
көкөністерді, нан өнімдерді қолдануда мемлекеттік және аймақтық деңгейдегі
тұтыну, тұтыну мөлшерінен асады. Бірақ, ғылыми ... ... ... мемлекет бойынша тұтынуымыз аз көлемде екенін байқаймыз.
Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейіне әсерін тигізетін
негізгі ... бірі - ... ... ... ... ... тұтынушыларды тауарлар мен қызметтерге сұранысын ... ... ... ... бірі және ... пен ... ... даму бағдарламаларында осы
міндеттемелер анық және ... ... Бұл ... ... ... орын ... ... халқымен көп мөлшерде табиғи ... ... ... көрсеткіш бойынша соңғы жылдары азық-түлік емес
тауарларды тұтынуда, соның ішінде матаның барлық түріне, тоқыма өнімдерінің
кейбір түрлеріне, ... аяқ ... ... ... ... және тұрмысқа пайдаланатын бұйымдар – тұрмыстық ... мен ... және ... ойындар мен ойыншықтарға, ... ... ... ... тоқыма және тігін өнімдеріне,
балалар өнімдеріне сұраныс пен ұсыныстың көлемі ... ... ... ... облысының тұтыну нарығындағы
тұрақтандыру қорлары ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік өнімдеріне сұраныс жылдан жылға
көбеюде. Сонымен қатар, облыста азық-түлік ... ... ... ... келеді.
Соныменен Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуына
стратегиялық жоспарлардың ... ... ... ДАМУ ... ЖОСПАРЛАУДЫҢ АЛҒЫШАРТТАРЫ |
|3.1 Қазақстан аймақтарының әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, елдің дамуы , оның
ғылыми түрде дұрыс ... ... ... ... ... ... ... болады. Стратегиялар мына тараулардан
тұрады.
1. Әлеуметтік -экономикалық жағдайларды талдау;
2. Әлеуметтік – ... ... ... ;
3. Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер;
4. Ұлттақ бағдарламалар;
Әлеуметтік экономикалық жағдайды талдау өндіріс қуатының ... ... ішкі және ... ... ... ... жұмысының нәтижелігі мен әрекеттілігін, өндіргіш күштердің
сапалылығы мен оның ... ... ... осыларға әсер етуші процесттерді
айқындап оның әлемдік экономиканың дамуымен салыстыра көрсету ... ... ... ... ... - ... ... мақсаты мен міндеттерін, басым бағыттырын, сондай-
ақ ... жету ... ... бағдарламалар тізбесін анықтайды [31].
Макроэкономиканың негізгі көрсеткіштері арқылы экономикалық ... ... ... ... ... ... негізгі тепе
теңдіктері, мемлекеттің, кәсіпорынның және халықтық қаржылығы бағаланып ... ... ... - ... стратегияны және
оның дамуын ... ... ... реттеуді ұлттық мақсат ... ... ... ... ... және ... ... ретінде ұлттық бағдарламалар кешенді шаралар жүргізетін
жоспарлы құжат болып табылады. Онда ресурстар, орындаушылар және ... ... ... мен ... ... субъектілер меншіктің түріне
қарай бір ... ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық, ғылыми – техникалық, экологиялық
және басқа да ... ... шешу ... ... ... ... ... бағытталады. Олар алға қойған ... ... ... ... ... ... және жылдық жоспарды қалыптастырғанда ұлттық бағдарлама
бөлек тарауға индикативтік - жоспардың ... ... ... ... ... бірге өндіріс өнімдерінің салалық
жоспарларында, ... ... және ... ... қамтамассыз етуге
арналған бюджеттік сұраныстарда ... ... ... болашақ 2050жж. арналған ұзақ мерзімді
стратегиялық жоспары жасалып, ... ... ... ... ... ... міндеттер мен басымдықтар анықталған.
Қазақстан Республикасының дамуы 2050 жылға дейінгі стратегиялық жоспары
еліміздің әлеуметтік- экономикалық ... ... ... ... оның ... мүмкіндіктерін арттырады.
Орта мерзімді (5 жылға ... ... ... Қазақстан
Республикасы әлеуметтік- экономикалық дамуының индикативтік жоспары
тұжырымдамасына сәйкес жасалады. Онда ... ... ... ... ... мен ... және ... жетудің мемлекеттің
ықпал ету жолдары көрсетіледі. Сонымен бірге, мемлекеттің кәсірорындардың
және халықтың жоспарланған мерзімге шамамен бөлінетін ... ... ... ... ... қажеттілігі кеңейтілген
ұдайы өндіріс процесінің экономикалық мүддемен тікелей байланыстылығында.
Дамудың қозғаушы басым ... ... ... ... ... тиімділігінің артуына ынталандырудың ғылыми негізделген ... ... ... әсер етеді. Сонымен қатар, экономикалық мүдделер,
ынталандыруды қоғамның ... ... ... ... ... табылады.
Еліміздің қазіргі және орта мерзімді дамуындағы негізгі стратегиялық
ұстаным – экономикалық өсуді экстенсивтік ... ... ... ... басымдылығы есебінен қамтамасыз ету. Бұл ... уәжі мен оған ... жаңа ... ... ... ... қажет.
Алайда, экономикалық әдебиетте «еңбекке ынталандыру» мәнін анықтауда
ортақ пікір қалыптаспаған. Ғылыми зерттеулерде «экономикалық ... ... ... ынталандыру», «уәж», «уәжділік»
сияқты ұғымдар кеңінен қолданылады. Олардың мәні мен ... ... ... ... және ... ғалымдардың еңбектерінде әртүрлі
түсіндіріледі. Осыған байланысты, біз, ... ... ... ... тән ... ... сүйенуді, зерттеу
шеңберінде тек экономикалық емес, сонымен қатар, тарихи, ... және ... ... да ... ... деп ... ... басты өндіргіш күші, ең алдымен адам ... ... ... ... ... тікелей қатысты түсінік, яғни еңбекке
талаптандыру уәжі болып табылады. Өз кезегінде, ... ... ... ... жүйесі, адамдардың іс қабілетін ... ... ... ... ... ... ... категория. Экономикалық ынталандыру – адамдарды өнімді әрі табысты
еңбекке қызықтыратын, ... ... ... ... әртүрлі
үрдістері мен әдістерін ... ... ... ... өндірістік қатынастар субъектілерінің мүмкіндіктерін толығымен
пайдалану мақсатында қолданылатын, олардың ... және ... ... ... және ... емес тетіктердің
жиынтығы[32].
Нарықтық қатынастар жағдайындағы ... ... ... жүйесі өнімді еңбек қызметіне талаптандырудың тағы бір тобын
қарастырады, олар ... және ... ... ... ... ... постиндустриялық жағдайында құндық
бағдарлар мен ... ... ... ... ... оңды ... ... ескерілуі тиіс. Бұлар[33]:
- материалдық ынтаны тұлғаның өзі іске ... ... ... ... шығармашылық қабілеттері мен білімін үдету;
- өнімді еңбек пен мол ... ...... ... мен біліктілігін арттыру;
- барынша көп тұтынудан гөрі, өмір сүру мен еңбек қызметінің әлдеқайда
жоғары сапасын ... ... бой ұру, ... ... жаңа ... өзін-өзі дамытудың басыңқылығына ден беру;
- сапалы экономикалық өсімге қол жеткізуде еңбек ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандырумен сипатталады, демек материалдық
ынталандыруда әлеуметтік фактордың ролі арта түседі.
Қазақстан Республикасының жедел дамуына, сондай-ақ өндірістің ... ... ... яғни трансформация (түрлену) процесі әсер
етіп отыр. Кез келген өтпелі кезеңнің негізгі белгілері: бұрынғы және ... ... ... ... ... ерекше көрінісі – бой
көтере бастаған және ескірген ... ... мен ... ... ... ... ... кері
әсері, бір жағынан, қоғамдағы ... және ... ... ... ... ... ... өз ішінде қайшылық пен
проблемаға толы нарықтық ... ... ... ... қатынастарға көшкен кезімізде әкімшіл-әміршіл жоспарлы жүйенің
негізі бұзылды, ол жаңа өзгерген ... іске аса ... ... өндіріс тиімділігін ынталандырудың жаңа механизмін құрудың
объективті қажеттілігі туындайды. ... ... ... ... ... ... ... кері әсерін тигізген
құбылыстардың бірі меншіктік қатынастардың ... ... ... ... ... өндірістің құлдырауын, экономикалық өсім
шеңберінің тарылуын тудырады. Меншік иелері мен меншікке ие ... ... ... ... ... ... алуға және меншікті өз пайдаларына
қарай бөлісуге ұмтылады. ... ... ... ... ... ... емес, иеленуге болатын байлық ретінде қабылданады. Осының барлығы,
өндіріс тиімділігін ынталандыруға ықпал етпейді. Жекешелендіру нәтижесінде,
пайда болған меншіктік ... және ... іске ... ... ... базасының жетіспеуі, тиімділікті экономикалық ынталандыру
механизмінің мүмкіндігін әлсіретеді. Экономикадағы түрлендірулер тек меншік
құқықтарының ... ... ғана ... жеке ... негізделген
өндірістік қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтудың негізі, оның тиімділігін
арттырудың қуатты құралы. Әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... ... тұрғыдан қайта құру қажеттілігі кәсіпкерлікті жедел
дамыту есебінен нақты іске асырылады. Кәсіпкерлік, ... ... ... мол ... ... ұмтылуға қабілетті, іскер адамдар
қатарының көбеюін қамтамасыз етеді.
Өндіріс тиімділігін ынталандыру механизмі тұрақты экономикалық өсімге,
халықтың ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігін сақтау ұсталымын орындауға
бағытталуы қажет. Өндіріс тиімділігін экономикалық ... ... ... ... экономикалық өсімнің тұрақты қарқыны, оның сапалық сипаты;
- өндірілген тауар сапасының артуы және оның ... ... ... ... өсуі;
- халықтың материалдық жағдайы мен әл-ауқатының жақсаруы;
- жаңа технологияларды меңгеру, ғылыми және инновациялық ... ... адам ... ... ... ... ... арттыру нәтижесінде өндірістік ресурстарды
пайдалануды үнемдеу, еңбек өнімділігін ынталандыру.
3.2 ОҚО-дағы аймақтардың әлеуметтік-эканомикалық дамуының келешектегі
бағдарламалары
Ұзақ ... ... ... қабілетті экономика негізін құру
Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының мақсаты болып
табылады.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсімді қамтамасыз
ету, өнімнің бәсекелестікке қабілетті түрлерін ... және ... ... үшін жағдайлар жасау болып табылады. Бұған «Облыстың ... ... ... ... арналған стратегиялық жоспарында»
және «Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... ... асыру жолымен қол жеткізілетін
болады.
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық даму стратегиясын
жүзеге асыру шеңберінде облыста, жұмысшы топ қараған, ... құны ... ... ... 11 ... ... ... асырыла бастады:
«Ютекс» ЖШС-де мақта талшығын өңдеу (1,9 ... және ... ... ... жол көлігі үшін темір жол рельстерін ашып-жабатын өнімдер
ренновациясы және оларды ... ... (10 ... ... және 2009 жылы
осы екі жоба бойынша 18 млн.АҚШ ... ... ... отыр.
Облыстың индустриялық-инновациялық дамуының стратегиялық жоспарын
жүзеге асыру шеңберінде химия және мұнай-химия ... ... ... ... ... ... болады.
Жеңіл өнеркәсіптің алдағы уақыттағы дамуы бәсекелестікке қабілетті өнім
өндіру көлемінің ұлғаюы, мақта талшығын ... ... ... жаңа
өндірістерді, жұмысы тоқтап тұрған кәсіпорындарды іске қосу, технологиялық
құрал-жабдықтарды модернизациялау, ауыстыру есебінен қарастырылады.
Оңтүстік Қазақстан облысының даму бағдарламасының ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпті дамыту арқылы
бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... ... ... және ... басымдық: Ауыл-шаруашылығы өнімдерін терең ... ... ... ... ... 2 ... ... басымдық: Энергияның альтернативтік көздерін дамыту арқылы энергия
тапшылығын азайту;
V басымдық: Халықтың өмір сүру ... ... ... ... даму ... мақсатты
индикаторлары:
- Жалпы өңірлік өнімінің нақты көлем индексін 2015 жылға дейін ... (2011 ж. – ... ... ... нақты көлем индексін 2015 жылға дейін 107,5%
жеткізу (2011 ж. – ... ... ... өнім шығарудың нақты көлем индексін 2015 жылға
дейін 107,6 % ... (2011 ж. – ... ... ... жұмсауды арттыруды 2015 жылға дейін 99 % ... ж. ... Ауыл ... ... ... ... көлем индексін 2015 жылға
дейін 106,3% жеткізу;
- ... және орта ... ... өнім ... ... ... 2015 ... дейін 103,7% жеткізу (2011 ж. –103,1%);
- Бөлшек сауданың нақты көлем индексін 2015 жылға дейін 115,8% жеткізу
(2011 ж. ... ... ... инвестициялардың нақты көлем индексін 2015 жылға
дейін 109% жеткізу (2011 ж. –101,1%);
- Инновациялар саласындағы кәсіпорындар мен ... ... ... ... мен т. б.) ... ... 2015 жылға дейін 9,6% жеткізу (2011 ж. –7%);
- Тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып ... ... ... қамту үлесінің ұлғаюын 2015 жылға дейін 70% жеткізу (2011 ... ... ... ... мен ... қанағаттанушылық
деңгейін 2015 жылға дейін 100% ұстау (2011 ж. –100%);
- Балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеумен және оқытумен қамтуды ... ... 45,1% ... (2011 ж. –29,1%);
- Техникалық және кәсіптік біліммен қамтылған типтік жастағы ... ... ... 2015 ... ... 16,1% жеткізу (2011 ж. –14,2%);
- Халықтың ... ... ... ... ... 2015 ... дейін 85% жеткізу (2011 ж. –67%);
- Халықтың ... өмір сүру ... 2015 ... ... 70 ... (2011 ж. ... ... өлім-жітімді, 1000 адамға шаққанда 2015 жылға дейін 5,85%
төмендету (2011 ж. ... ... ... 2015 ... ... 5,5% ... (2011 ж. –5,7%);
- Ең төменгі күнкөріс деңгейінің шамасынан төмен табысы бар халықтың
үлесін 2015 ... ... 9,7% ... (2011 ж. – ... ... әлеуметтік қызметтер ұсынумен қамтылған тұлғалардың үлес
салмағын ... ... ... ... жалпы санында) 2015 жылға дейін
100% жеткізу (2011 ж. –98,6%);
- Халықтың мәдениет ... ... ... ... 2015 ... ... 60% жеткізу (2011 ж. –45%);
- Мемлекеттік тілді меңгерген халық үлесін 2015 жылға ... 90% ... ж. – ... ... ... дене ... және ... шұғылданатын, барлық
жастағы тұрғындарды қамтуды ұлғайтуды 2015 жылға дейін 22% жеткізу (2011 ж.
– 14%);
- ... ... ... ұйымдардың жиынтық табыстарын 2015 жылы
2008 жылға қарағанда 15% көбейтуді (2008 жыл - 479,3 млн. тг.) 2015 ... 215,5% ... (2011 ж. – ... ... пен ... ... институттарының өзара қатынастарын оң
бағалайтын тұрғындар үлесін арттыруды 2015 жылға ... 82% ... ...... ... ішкі істер органдарына сенімінің болжамды деңгейін 2015
жылға ... 55% ... (2011 ж. – ... Төтенше жағдайлардан адами және материалдық шығынды төмендетуді 2015
жылға дейін 7,3% төмендету (2011 ж. – ... ... ... және ... ... ... ... деңгейін 2015 жылға дейін 100% жеткізу (2011 ж. – 95%);
- Құрылыс ... ... ... индексін 2015 жылға дейін 104%
жеткізу (2011 ж. – 100,6%);
- Тұрғын ғимараттарды пайдалануға беру ... ... ... ... ... ... ... 257,1 мың шаршы м. жеткізу (2011 ж. – 228,4 мың шаршы м.);
- Жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарының үлесін 2015 ... ... % ... (2011 ж. – 50 ... Жүк айналымының көлемін 2015 жылға дейін 8351,5 млн.ткм. жеткізу
(2011 ж. – 6371,4 млн. ... ... ... ... 2015 ... ... 15780,2 ... (2011 ж. – 12038,7 млн. ткм.);
- Тұрғындардың коммуналдық қызметтердің сапалылығымен ... 2015 ... ... 77,5 % жеткізу (2011 ж. – 70,7%);
- Тұрғындардың орталықтандырылған сумен жабдықтауға қол ... ... 2015 ... ... 70,5 % ... (2011 ж. – ... Жылумен қамту қызметтерінің қамтамасыз етілу деңгейін арттыруды 2015
жылға дейін 91,9% жеткізу (2011 ж. – ... ... су бұру ... қамтамасыз етілу деңгейін арттыруды
2015 жылға дейін 48,5% жеткізу (2011 ж. – 40,9%);
- Жоғары даму әлеуеті бар ... елді ... ... ұлғайтуды 2015
жылға дейін 109 елді мекенге жеткізу (2011 ж. – ... ... ... ... орман алқаптарының көлемін 2015 жылға дейін
1556,2 мың га. жеткізу (2011 ж. – 1553,1 мың ... ... ... ... бар ... көрсету сапасына
қанағаттанушылық деңгейін 2015 жылға дейін 100% жеткізу (2011 ж. – 98,8%);
Оңтүстік Қазақстан облысының даму ... ... ... қол ... ... Болжау мәліметтері бойынша жалпы өңір өнімдерінің көлемі 2015 жылы
2865,2 млрд.теңгені құрайды, және 2009 жылдың ... 3 ... ... жылдары өсімнің ортажылдық қарқыны 105,9 % деңгейіне жететіндігі
болжамдалуда; - ... ... ... өңір ... өсуі адам
басына шаққанда орта есеппен жылына 4 %-ды құрайды;
- ЖӨӨ-нің жоғарлауы экономиканың ... ... ... ... ... көлік пен байланыс) өндіріс көлемінің өсуімен
қамтамасыз етіледі;
- 2011-2015 жылдары ... ... ... ... 10 % деңгейіне
жететіндігі болжамдалуда, сонымен қатар, тау-кен өнеркәсібінде – 10 ... ... - ... ... ... ... қабілетті экономика негізін құру
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... бір ... мемлекеттің экономикалық дамуының нақты мақсаты
экономикалық саясат ... ... ... ... мен
тәжірбиелік зерттеулерде әлеуметтік-экономикалық дамудың мақсаты ... ... ... ... шаруашылық тетіктерді жетілдіру және
осы міндеттермен байланысты мәселелерді анықтап ашудың маңыздылығы өте
жоғары.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... әр түрлілігі, көрсеткіштер мен индикаторлардың
жеткілікті толық жиынтығын ... ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асыруды айқындайтын серпінге байланысты
болады. Экономиканы дамытудың қазіргі сатысынан туындайтын ... ... даму ... ... ... ... аймақтық өнеркәсіптің бесекеге қабілеттілігін арттыру болып
табылады.
Аймақтарда әлеуметтік-экономикалық жағдайды дамыту мақсатында өндіріс
саласының ... ... ... ... ... ... даму факторлары арасындағы бірқалыптылықты ... ... ... ... ... ... және
басқа да көрсеткіштерді зерттеу қажеттілігі туындайды. Аймақ деңгейінде
әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... өнеркәсіптік өндірістерін дамыту, өндірістік қорларды ... ... ... ... ... ... ... тиімді шешу, аймақтың әлеуметтік-экономикалық жағдайын ... ... ... ... дамуына әсерін тигізеді.
Аймақта ғылыми ауқымды, бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... олар ... ... талабына сай сапалы өнімдер өндіруге мүмкіндік ... ... ... ... ... орналастыру экономикалық,
әлеуметтік, ... ... ... ... қатар, мемлекеттің,
соның ішінде аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуының, өркендеуінің
негізгі жолы ... ... ... ... және оның ... ... саласында
индустриялық-инновациялық дамудың ... ... ... ... ... ... ... экспортқа бағытталған жаңа ... оның ... ... инфрақұрылымды, оның ішінде шағын және
орта кәсіпкерлікті дамыту негізделген.
Әлеуметтік саланың дамуы және аймақтың халқы әр ... ... ... ... ... ... ... өткен кезеңдерге
қарағанда жоғары деп бағалауымызға болады. Бұл ... ... даму ... ... ... да ... және ол ... сүру деңгейі мен төлем қабілеттіліктерін жоғарылатқан, себебі жұмыспен
қамтылғандар санының ... ... ... тиесілі жұмыссыз санының
төмендеуіне арналған шаралардың тиімді орындалуын байқатады, экономикалық
тұрғыдан енжар халыққа және ... ... ең ... ... әлеуметтік көмек көрсетуден көрінеді. Сонымен қатар, қазіргі таңда
әлеуметтік саланың қызмет ... ... де ... ... ... қызмет көрсетудің сапасы жоғарылауда, құрылысты
инвестициялау және денсаулық ... ... ... білім беруді
әлеуметтік қамтамасыз ету, мәдениет және ... де ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 . Уткин Э.А. Стратегическое планирование. М.: ... ... ... ... Под ред. ... ... СПб, ... Прогнозирование и планирование экономики. Под ... и В.И. ... ... 2005.- ... ... ... ... и пути совершенствования. Петров
Ю. и др. СПб., 2000. - 96 с.
5. Кубаев Е.К., ... А.А. ... в ... ... - ... 2003. - 93 ... ... Ж. Планирование и прогнозирование в условиях рыночной
экономики [Текст] : учеб. ... / Ж. ... ; ... им. Т. ... ... : ... 2004. - 147 с.
7. Назарбаев Н.Ә. ... жолы – 2050: Бір ... бір ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы.
Астана, 2014 жылғы 17 қаңтар.
8. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев «Нұрлы жол-болашаққа
бастар жол» атты ... ... ... ... 2014 ... 11 ... ... М.И. Внутрифирменное планирование: Учебник. –М.:Инфа-
М,2000
10. Акуленок Н.д. и др ... план ... –М.: ... и ... ... Ю.Н. ... С.А. Планирование на предприятии. –М.: ... ... А.Б. ... ... и анализ эффективности.
–М: Филин ... ... ... Организация и методолгия регионального
планирования социально – экономического развития. Алматы: ... ... ... ... М. ... ... ... тәжірибесі
Алматы: Экономика, 2014.
15. АҚШ экономикасындағы ... ... ... инвестиционного проекта: Отечественный и зарубежный
опыт. Современная практика. [Текст] : ... ... / ред. В. ... - 5-е изд., ... и доп. - М. : ... и статистика, 2001. - 432
с
17 Сагиндиков Е.Н. Государственное ... ... : ... ... / Е. Н. ... ... национальный университет им. Л.Н. Гумилева. - Астана : Изд-во
ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2013. - 320 с.
18. Аубакиров Я.А. ... ... ... ... проблемы развития // Сб. науч. тр. –Алматы: Триумф «Т», ... ... Н.Е. ... ... ... социальными
процессами в современных условиях РК./ Вестник КазГУ. Алматы, №1, 2005
20. ... С.Ж.     ... ... ... и пути ... ... : ... ... / С. Ж. ... - ... 2006. - 28 с.
21. Становление и развитие социально-экономических, ... ... ... обеспечения безопасности личности, общества ... в ... ... - ... : [б. и.], 2004. -
96 с.
22.Региональная экономика РК: экономическии механизм реализауции.
Под.ред.Кенжегузина М.Б. ... ... ... МН – АН РК, ... ... ... ... развития:
науно – методические аспекты типологизации./ Тарнзитная экономика №4, ... И.В. ... ... воспроизводственный аспект,
Нижний Новгород, 1997.
25.Омаров.Б.Р, Омаров.К.Т. ... и ... ... социально – экономического развития. Алматы: Экономика, ... ... ... ... ... дамуы //
Қазақстан Республикасының статистика агенттігі. ... ... ... ... ... және оның ... әлеуметтік-
экономикалық дамуының статистикалық көрсеткіштері. -2001-2013. // Қазақстан
Республикасының статистика агенттігі. – ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысының статистика департаменті. – Шымкент,
2003−2013. -180 б.
29. ... ... ... планирования в Республике Казахстан
[Текст] / Д. М. Нурхалиева, Б. Хамбар [и др.] ; ред. Ж. К. ... ... ; : ... ... ... 2010. - 150 ... ... К.Р. Управление стратегическим развитием экономики: проблемы
и прогнозная оценка(на материалах Восточного Казахстана) [Текст] : дис.
.канд. экон. ... 08.00.05 / К. Р. ... - ... 2004. - 146 ... ... системы регионального и местного самоуправления. //
Казахстанская правда. −2006, декабрь −08. –С.3.
32. «Қазақстан Республикасының 2020 жылға ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы
№ 922 Жарлығы // Мысль. — 2010. — № 3. — 15-42 ... ... ... ... ... ... ... даму
бағдарламасы. www.google.kz/url?. www.ontustik.gov.kz/.../oҚo%20damy%
-----------------------
ЖОСПАРЛАУ
Жоспарлау процессінің мазмұнны
Жоспарлаудың деңгейі
Жоспарлау мерзімі
Ұзақ мерзімге жоспарлау
Макроэкономикалық (мемлекеттік) жоспарлау
Экономикалық жоспарлау
Орта мерзімге жоспарлау
Ағымдағы ... ... ... жоспарлау
Ғылыми-техникалық жоспарлау
Мироэкономикалық жоспарлау
Экологиялық жоспарлау
ЖОСПАРЛАУ
Миссия
Қатер-лер
Әлсіз жақтар
Мүмкін-діктер
Басты мақсат
Күшті жақтар
Күтілетін нәтижелер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Нарық жағдайындағы аймақтық әлеуметтік-экономикалық жүйені басқару ерекшеліктері32 бет
Әлеуметтік - экономикалық дамуды аймақтық жоспарлаудың теориялық және әдістемелік негіздері94 бет
Аймақты әлеуметтiк экономикалық дамуын жоспарлау мәселелерi82 бет
Қазақстан Республикасында туризмнің дамуы, оның мәселелері мен өзектілігі13 бет
Аймақ экономикасы дамуының кластерлік принципі9 бет
Аймақ өнеркәсібін инновациялық дамыту124 бет
Аймақтарды мемлекеттік реттеу21 бет
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары6 бет
Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару86 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь