Психология ғылымы және оның зерттейтін пәні мен міндеттері

Жоспары

І. Психологияның зерттеу объектісі.
ІІ. Психология пәнінің мақсаты мен міндеттері.
ІІІ. Психологиялық құбылыстардың классификациясы.
І. Психологияның зерттеу объектісі.

Психология — психикалық құбылыстардың (жан қуаттарының) пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлі бейнелері болып табылады. Олар (түйсік, елес, ой, сезім, тілек, қабілет, қызығу, мінез, әдет т. б.) көпшілігімізге өз тәжірибемізден жақсы мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. Бір қарағанда бұлардың мәнін әрқайсымыз тез ажырататын да, білетін де сияқтымыз. Бірақ психикалық құбылыстардың мәнін ғылыми тұрғыдан түсіну арқылы ғана жан-жақты ажыратуға болады. Осы мәселені ғылыми жолмен баяндауды, олардың өзіндік заңдылықтарын айқындауды — сөз болып отырған психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан білім салаларының бірі. Оның дүниеге тұңғыш келген жері ежелгі Греция. "Психология" термині гректің екі сөзінен түрады: оның біріншісі - "псюхе" (жан), екіншісі — "логос " (сөз, ілім). Сөйтіп, бұл сөз "жан туралы ілім" деген ұғымды білдіреді.
Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы соқыр сенім нанымдар мен кейбір зиялылардың көзқарастарында насихатталып келген түсініктер бойынша, адамда тәннен тәуелсіз "жан" болады, мәңгі бақи жасайтын жан адамның барлық психикалық, тіршілігінің (ойының, сезімінің, еркінің) иесі де, себепшісі де. Жан туралы осындай жалған түсініктің пайда болуына алғашқы адамдардың табиғат сырларын дұрыс түсіне алмауы себеп болды.
Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан оқшау тұратын ерекше бір сиқырлы күш бар, ал жан болатын болса, соның бір көрінісі, ұйқы кезінде ол денеден уақытша шығып кетеді де, адам оянған кезде қайтып келеді, егер келмей қалса, адам өледі деп тұжырымдады. Жан туралы осындай анимистік (барлық нәрседе де жан бар дейтін түсінік) пікірлер кейбір тайпалардың арасында күні бүгінге дейін кездеседі. Мәселен, Лусан аралының (Филиппин) тұрғындары тагалдар ұйықтап жатқан адамды еш уақытта оятпайды. Өйткені олар ұйқы кезінде адамның жаны басқа жақта жүреді дейді. Тасманиялықтардың тілінде жан мен көлеңкенің, ұғымы бір сөзбен беріледі, өйткені олардың ойынша, жан мен көлеңке бір іспеттес нәрсе. Абипон тайпасының индеецтері "лоакаль" деген сөз арқылы көлеңкенің, жанның, дыбыс берудің, бейненің ұғымын береді. Жан туралы осы тектес қарапайым түсініктердің пайда болуы адамдардың өздерінің дене құрылысы жайында ғылыми түсінігі жоқ кездерде, яғни жан мен тәннің толысуы бір-бірінен байланысын дұрыс ажырата алмай жан өлгеннен кейін денеден шығып кететін, мәңгібақи өмір сүретін нәрсе деп ұғынудың нәтижесі еді.
Жан туралы ғылыми түсінік ежелгі гректердің әмбебап ғалымы Аристотель (б. з. д. 384—322) есімімен байланысты. Екі жарым мың жылға созылған осынау кезеңде психология басқа ғылымдармен (философия, медицина, әдебиет, жаратылыстану т. б.) аралас, астарласа дамып келді. ХІХ-ғасырдың екінші жартысынан былай қарай ғалымдар жан құбылыстарын (түйсік, ес, ойлау, қиял т. б.) эксперимент (тәжірибе) жүзінде әртүрлі құрал-жабдық аспаптардың көмегімен зерттей бастады. Осы кезден бастап, психология өз алдына дербес отау тігіп, тәжірибелік ғылым ретінде дамыды. Ғылымның осы саласына экспериментті тұңғыш енгізген неміс ғұламасы В.Вундт (1832—1920) болды. Психология ғылымының тарихы да біріне-бірі қарама-қарсы жоғарыда аталған екі бағыттың үздіксіз ой-пікір тартысына толы. Мысалы, ертедегі грек ойшылдарының бірі Демокрит (б. э. д. 460—370) сол кездің өзінде-ақ жанды (психика) оттың атомдарындай қозғалмалы қасиет деп түсіндірді. Ол жанның мәңгі еместігін, оның өсіп, өшіп отыратындығын айтып, материалистік тұжырым жасады. Сол заманның екінші бір ойшылы, идеалист Платон (427-347) керісінше "жан мәңгі, өлмейді, өшпейді", - деп тұжырымдады.
Психикалық әрекетті осылайша екі түрлі көзқарас тұрғысынан түсіну, қоғам дамуының кейінгі кезеңдерінде, әсіресе орта ғасырлар заманынан бермен қарай кең өріс ала бастады: Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фараби (870—950) дүние материядан құралады, ол жойылмайды, бір түрден
Пайдаланылған әдебиеттер:


1. Жарықбаев. Жантану негіздері.
2. Алдамұратов. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. Бап-баба. Жалпы психология. Алматы, 2005.
        
        Психология ғылымы және оның зерттейтін пәні мен міндеттері
Жоспары
І. Психологияның зерттеу объектісі.
ІІ. Психология пәнінің мақсаты мен міндеттері.
ІІІ. Психологиялық құбылыстардың классификациясы.
І. ... ... ...... ... (жан ... пайда болу,
даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние ... ... ... әр түрлі бейнелері болып табылады. Олар ... ой, ... ... қабілет, қызығу, мінез, әдет т. б.) ... ... ... мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. Бір
қарағанда бұлардың ... ... тез ... да, ... ... Бірақ психикалық құбылыстардың мәнін ғылыми ... ... ғана ... ... ... Осы мәселені ғылыми жолмен
баяндауды, олардың өзіндік заңдылықтарын ... — сөз ... ... ... қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан
білім салаларының бірі. Оның дүниеге тұңғыш ... жері ... ... ... ... екі ... ... оның біріншісі - "псюхе"
(жан), екіншісі — "логос " (сөз, ілім). Сөйтіп, бұл сөз "жан ... ... ... ... ... ... болып, ғасырлар бойы соқыр сенім ... ... ... ... ... ... түсініктер бойынша,
адамда тәннен тәуелсіз "жан" болады, мәңгі бақи жасайтын жан адамның ... ... ... ... ... иесі де, себепшісі
де. Жан туралы осындай жалған ... ... ... ... ... ... ... түсіне алмауы себеп болды.
Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан оқшау тұратын ерекше ... күш бар, ал жан ... ... ... бір ... ұйқы кезінде ол
денеден уақытша шығып кетеді де, адам оянған кезде қайтып келеді, ... ... адам ... деп ... Жан ... ... анимистік
(барлық нәрседе де жан бар дейтін түсінік) пікірлер кейбір ... күні ... ... ... Мәселен, Лусан аралының (Филиппин)
тұрғындары тагалдар ұйықтап жатқан адамды еш уақытта оятпайды. Өйткені олар
ұйқы ... ... жаны ... ... жүреді дейді. Тасманиялықтардың
тілінде жан мен көлеңкенің, ... бір ... ... өйткені олардың
ойынша, жан мен көлеңке бір іспеттес нәрсе. ... ... ... ... сөз ... ... ... дыбыс берудің, бейненің
ұғымын береді. Жан туралы осы тектес қарапайым түсініктердің пайда ... ... дене ... жайында ғылыми түсінігі жоқ ... жан мен ... ... ... ... дұрыс ажырата алмай жан
өлгеннен кейін денеден ... ... ... өмір сүретін нәрсе деп
ұғынудың нәтижесі еді.
Жан туралы ғылыми түсінік ежелгі гректердің әмбебап ... ... з. д. ... ... ... Екі жарым мың жылға созылған осынау
кезеңде психология ... ... ... ... ... т. б.) аралас, астарласа дамып келді. ХІХ-ғасырдың екінші
жартысынан былай қарай ... жан ... ... ес, ... ... б.) ... (тәжірибе) жүзінде әртүрлі құрал-жабдық аспаптардың
көмегімен зерттей бастады. Осы ... ... ... өз ... ... ... ... ғылым ретінде дамыды. Ғылымның осы саласына
экспериментті тұңғыш енгізген неміс ғұламасы ... ... ... ... ... да ... қарама-қарсы жоғарыда аталған
екі бағыттың үздіксіз ... ... ... ... ертедегі грек
ойшылдарының бірі Демокрит (б. э. д. 460—370) сол ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндірді. Ол жанның
мәңгі еместігін, оның ... өшіп ... ... материалистік тұжырым
жасады. Сол заманның екінші бір ... ... ... ... ... ... өлмейді, өшпейді", - деп тұжырымдады.
Психикалық әрекетті осылайша екі ... ... ... ... ... кейінгі кезеңдерінде, әсіресе орта ғасырлар заманынан бермен
қарай кең өріс ала бастады: Шығыстың ұлы ... Әбу ... ... ... ... құралады, ол жойылмайды, бір түрден екінші ... ... ... жан денеден бұрын өмір сүрмейді, бір денеден екінші
бір денеге барып орналаса да ... деп ... ... ... ... ойшылы Фома ... ... ... ... оның денеден бөлек өмір сүретіндігі жайлы ... ... ... осы ... кең өріс ... ... ... ғылыми білімдердің тарихы екі ... ... ...... 2500 жылға созылған, көш басы Аристотельден басталатын
жан ... ... ... ой пікірлердің ілкі тарихы. Осы ... ... ... ... ... философиямен қосақтаса дамып келеді.
Оның екінші тарихы 1879 жылдан басталады. Осы жылы ... ... В. ... ... ... ... ... мұның дербес
эксперименттік ғылым болуына себепкер болды.
Психологияның даму тарихы жоғарыда аталған ғұламалармен ... ... ... ... ... Ибн Сина, Декарт, Гоббс, Спиноза,
Лейбниц, Локк, Гартли, ... ... ... т. б. ... ... ... Жан дүниесінің сыры ... ... ... ... да ... Тіпті мұндай ой-пікірлер фольклорда, әсіресе, мақал-
мәтелдерде көптеп кездеседі. Мәселен, "Тән ... жан ... ... жаны сау", "Тән ... демек жан да өледі", "Жан бар жерде қаза бар"
"Жан - кеудеге қонақ" т.б. осындай ... жан мен ... ара ... ... ... ... байқау қиын емес. Жан қазақ ұғымында
жан-жануарға, адамға тіршілік, күш-қуат беретін рух. Ал Асанқайғы, Шалкиіз,
Жиембет, ... ... Шал, ... ... т. б. ... ... ... толғауларында да ... ... ... сырлары әр қырынан сөз болып, осылар ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлерді Шоқан,
Ыбырай, Абай, Сұлтанмахмұт шығармаларынан да көптеп кездестіруге ... С. ... ... жан мен тән ылғи да ... болады ("Дене азыққа тоюдан жан ер ... жан ер ... ... табар"), адамның тәні өсумен қатар, жаны да (ақыл-ой, сана-
сезім) бірге өсіп, жетіліп отырады, осы екеуінің қоса ... ... адам ... ... онда қимыл жоқ, сезім жоқ... жек көру ... ... Өмір жоқ, ... бір ... ... ... бөлінген жанда
еш уақытта өмір болмайды деп тамаша материалистік қорытынды жасайды. Осы
іспеттес ... ... ... те ... ... ... ... ақыл жанға маталып тұр"). Психикалық құбылыстың ... ... ... оны ... тұрғыдан түсіндіруге орыстың, ұлы
ғалымдары И. М. ... ... ... ... ... ... П. Павловтың (1849-1936) жоғары жүйке қызметі туралы ілімінің маңызы зор
болды.
ІІ. Психология пәнінің мақсаты мен міндеттері.
Психология пәні. ... ... ... оның сыр ... ашып
көрсету. Күнделікті өмірдегі психикалық құбылыстар мен ғылыми психология
арасындағы ... және ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу нәтижелерінен мысалдар келтіру арқылы
олардың теориялық және ... ... ... ... ... және ... ... Психологиялық
білімінің өзіндік ерекшелігі. ... - ... ... ... іс-әрекеттерін, тіршілік ету нәтижелерін және амал-
тәсілдерінің құрылымын бейнелейтін ғылым.
Психика ... ... ... нәрселердің болмыстағы шындықты
бейнелеудегі өзіндік формасы. Жанды және ... ... ... ... ... - ... болмыстың субъективті бейнесі,
психиканың бағдарлаушы және ... ... ... әрекет пен
санасыздық.
Психология пәніне берілген анықтаманың әр түрлі кезеңдерде түсіндірілу
сипаттары. ... ... ... мен жаратылыстану ғылымдарынан
дамып шығуы. Психология ғылымының тарихында психиканың дамуы ... және ... ... күресі. Психиканың табиғаты
туралы механикалық көзқарастарға сын. Биология ғылымының ми мен ... ... ... адам мен ... ... бейнесін талдауда қолданылатын ұғым-түсініктерді іздестірудің
қажеттілігі. Қоғамдық тарихи ... ... мен ... дамуын маркстік ұстаным тұрғысынан қарастыру.
Психология ғылымының салалары және ... ... ... ... ... ... жас даму ... мен
тәлім-тәрбие психологиясы, еңбек пскхологиясы, инженерлік психология,
медициналық ... ... ... ... ... және ... ... өзара байланысы.
Тәжірибе мен психология ғылымының бірлесіп атқаратын міндеттері және оларды
жүзеге асыру жолдары. ... және дара адам ... ... ... ... ... ... Жеке адамның (тұлғаның) адамгершілік
қасиеттерін ... ... ... ... психология
ғылымының тигізетін пайдасы. Адамдардың денсаулығын сақтап, оның мәдениетін
және халық шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланысы.
Психологияны зерттеу әдістері. Психиканы зерттеуде итроспекция (өзін-
өзі бақылау) әдісінің жеткіліксіздігі. Психикалық ... ... ... ... объективті әдістері К.Маркстің өндірісті "адамның
мән-жайын білдіретін" ашып қойған кітап деп бағалауы.
Психологиялық ... ... ... әңгімелесу, адам жасаған
туындыларды талдау. Табиғи және лабораториялық эксперименттер. Психикалық
үрдістерді мөлшерлеп өлшеу әдісі. Диагаостикалық ... ... ... ... ... ... ... зерттеу әдісі. Салыстырмалы-патологиялық әдіс.
Психологиялық зерттеулерде математикалық әдіс пен техникалық аспап-
құралдарды қолдану.
Психологияның түрлері:
1. Тәлім-тәрбие (педагогикалық) психологиясы. Бұл ... ... ... ... мен тәрбиелеу ісіндегі ... ... ... ақыл-ойы мен ойлау жүйесін, дағдыларын қалыптастырудың, ... оқу ... ... мен ... арасындағы өзара қарым-
қатынастарды реттеудің түйінді мәселелерін қарастырады. Сөйтіп, оқушылар
ұжымындағы ... ... ... психологиялық даралық
ерекшеліктерімен санасып ... ... ... Оқу-тәрбие
жұмыстарын және балалардың ... ... ... даму заңдылықтарынан ауытқыған балалармен тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... істеудің ерекшеліктерімен және оларды қалай оқыту
мәселелерімен де шұғылданады.
Тәлім-тәрбие ... ... ... бар: а) Оқыту
психологиясы – ... ... ... оқыту мен білім
берудің жекелеген әдістеме мәселелерін, бағдарлап оқыту мен ... ... ... сияқты өзге де мәселелермен ... ә) ...... және ... тәрбие мәселелерінің
психологиясын зерттеп, оқушылар ... ... ... ... ... ... мәселелерді іздестіреді. Бұлардан басқа
мұғалімдер психологиясы кемтар балаларды (ересектерді де) оқытып ... ... Жас ... ... - әр қилы ... процестердің
табиғи негізі мен үнемі дамып отыратын азаматтық қасиеттерін, психологиялық
сапаларын ... бұл сала ... ... ... ... жеткіншектер психологиясы, жастар психологиясы, ересектер
психологиясы, қарт адамдар ... Бұл сала ... мен ... және ... ... байланысы мен іргелі мәселелерін зерттеп, оқыту
ісіндегі адамның ... ... ... ... ... ... арқылы өрістетуге болады деген мәселелерді іздестіреді.
3. Арнаулы психология. Бұл адам дамуының бірқалыпты даму ... ми ... ... ... ... мен ... әр қилы ... себептерін қарастырады.
Арнаулы психологияның мына ... атап ... – ми ... ... ... адам психологиясының
дамуын, сурдопсихология – саңырау не керең болып туған балалар психикасын,
тифлопсихология – нашар ... мен ... ... ... Ал туа ... ... ауру адамдар психологиясын зерттейтін тармақ
патопсихология деп аталады. Бұл сөз грек ... ... - ... ... деген мағынаны білдіреді. Патопсихология медицина ғылымы мен оқу-
тәрбие істерін зерттейтін пән ... мен жан ... ... ... ... түйіскен торабына жатады.
4. Еңбек психологиясы – адамның іс-әрекет түрлерінің психологиясын,
еңбекті ғылыми негізге ... ... ... ... ... психологиясының мақсаты - әр түрлі ... ... ... ... ... ... адамға тигізетін әсерін, құрал-аспаптардың құрылысы мен
орналасуын, хабар жүйелерінің қажетті ... ... Бұл ... ... ... ... бірімен-бірі байланысты болып
келетін мынадай тармақтары бар: ... ... – бұл, ... ... ... мен әр ... ... жұмысын
зерттейді. Инженерлік психологияда ең өзекті мәселе эргономика деп аталады.
Бұл термин гректің «ергон» - жұмыс және «номос» - заң ... екі ... ... ... ... Бұл орайда, өндіріс пен адам ... ... ... ... ... ... ... әрекетіндегі
адамның өнімді ісі, оның психологиялық ерекшеліктері, жүйке ... мен ... ... ... өнім ... ... ... құрал-жабдықтар эстетикасы және автоматтанған ... ... ... қарастырылып, олардың сыр-сипаты зерттеледі.
Эргономика, негізінен, «адам – машина – орта ... ... ... ... ... ... ... мен нәтижелерін жүйелі
түрде үйлестіруді басты міндет етіп қояды.
Авиациялық психология ұшқыштарды оқыту мен ұшу ... ... ... жалпы, адам психикасының әуе ... ... ... ... ... ... ... мен
кадрларды даярлап шығару мақсаттарын көздейді.
Ғарышкерлік психология – адамның салмақсыздық пен әлем кеңістігінің
айдынында ... ... ... істеу сәтіндегі аса қиыншылық
жағдайлардағы ... оның ... тыс ... кейінгі кейпін, көңіл-
күйі мен төзімділік көрсету шараларын ... ... ... ... тиісті күрделі тармақтар да
бар. Олар ауыл шаруашылығына (шопандар мен малшылар, диқандар мен ... ... ... ... ... ... дәрігерлердің қызметі мен аурулардың мінез-
құлқын ... Бұл сала ... ... ... ... тармақтың адам
психикасын зерттеуге қатысты мақсат-міндеттері бар. а) Нейропсихология
психикалық ... мен ... ... құрылысының физиологиясын және
олардың өзара қатынасын зерттейді; ә) ... ... ... ... мен ... ... б) ... – ауру адамға
психикалық әліс-айла және емдік ... ... ... қарастырады;
в) Психопрофилактика және гигиена адамның денсаулығы мен оны нығайтуға
арналған шараларды ... ... ... оның әдіс-тәсілдерін айқындаумен
шұғылданады.
6. Әскери психологияның ең басты міндеті – азаматты ел-жұрты мен ... ... ... ... ... ... Мұнда жауынгердің
мінез-құлқы мен отаншылдық қасиетін тәрбиелеп қалыптастыру жағдайлары,
бастықтар мен ... ... ... үгіт-насихат
жұмыстарын жүргізу, дұшпанға деген өшпенділік сезімдерінің оянып, ... ... ... ... және ... техникасын меңгеру мен басқару
әдістері зерттеледі.
7. Әлеуметтік-психология адам мен ... ... ... айналысады. Бұл сала адамдардың белгілі бір негізде
ұйымдасқан топтары мен ... ... ... өзара қарым-қатынастағы
психологиялық құбылыстардың сырын ... ... ... ... ... ... үш ... мәселе қамтылады:
а) Үлкен, ірі топтардағы психологиялық-әлеуметтік жағдайлар. Бұл
проблеманың құрамына ... ... ... радио, теледидар,
баспасөз т.б. кіреді. Әр түрлі топқа ... ... осы ... ... ... хабарлар, көпшілікке тән талғамдар, әдет-ғұрыптар мен
дәстүрлер, иланулар мен ... ... ... ... әсер етудің
психологиялық астарлары жеткізіледі. Бұған таптық ... ... ... және ұлттық психология сипаттары, дін ... ... ... де ... Кіші (шағын) топтардағы психологиялық-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастарының сыры мен хал-жағдайы, топ ішіндегі жетекшінің алатын орны,
әр түрлі топтық типтер ... ... ... корпорациялар,
ұжымдар, ресми және бейресми топтар арасындағы ... сол ... ... ... ... мен ... шоғырлану
деңгейі зерттеледі. Бұл мәселеге отбасындағы ата-ана мен баланың ... ... ... ... ... де ... Қоғамдағы адамның қасиеті мен әлеуметтік-психологиялық орны. Азамат
- әлеуметтік психологияның зерттеу объектісі. Осы ретте олардың жоғарыда
аталған ... ... рөл ... және ... ... ерекшеліктері
де зерттеледі. Сондай-ақ, қоғамдағы азаматтың өзін-өзі бағалай білуін, ... мен ... ... мен көнбістігін, ұжымшылдығы
мен менмендігін, тұрақтылығы мен болжампаздығын зерттеуге мән беріледі.
Әрине, бұл ... үш ... ... күрделі мәселелер әлеуметтік
психологияда біріне-бірі қарама-қайшы не бір қатарға қойылмайды. Азамат пен
қоғамның ... ... бұл ... ... ... деп ... және ... азаматтық бейнесі мен оның ... ашып ... ... психологияның тармақтары: этностық
психология, ұлт ... ... ... және дін психологиясы
әлеуметтік өмір тынысын жан-жақты қамтиды.
8. ... ... ... іс-әрекетіндегі психологиялық
ерекшеліктерін қарастырады. Спорт жетекшілері мен бағынушылардың өзара
қарым-қатынасын, оларды даярлаудың жағдайын, ... ... ... ... ... келе, оларды жаттықтыру және күш-
қуатын жинақтау деңгейін, жарыстарды ұйымдастыру, өткізу.
Әрбір ғылымның өзәне тән зерттеу ... ... ... ... ... ... ... түсіну қиын, әрі ол – күрделі мәселе.
Өйткені, психологиялық құбылыстар зерттеуші ... ... ... Психологияның зерттейтін объектісі тіршілік пен
өмірдің басқа құбылыстарынан ерекше. Заттар мен ... ... ... ... ... сол ... ... ерекше болып жасалады.
Сөйтіп, бірте-бірте олар адамның психикасы ... ... ... ... ... ... мұндай процестер көзге
көрінбейді. Сонымен бірге олар сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардан да
ерекшеленеді. Бұл ... ... ішкі жан ... ... ... ... ... гректің «псюхэ» - жан деген
сөзінен шығады. «Логия» - ілім. Бұл ... ... ... ψ (псю ... грек әрпі). Сонымен, психология – жан туралы ілім. Ол құбылыстарды
жүйелі түрде топтастырып, болмыс пен ... ... ... ... ес, ойлау, ерік, сезім деп аталатын тағы басқа психикалық
процестер ... ішкі ... мен ... ... ... ... ... немесе оның сыры деп аталады. Осы орайда, ... ... ... ... ... көз жеткіземіз.
Психологияның осындай анықтамасына қосымша ретінде оның үш түрлі ерекшелігі
бар. Бірінші ...... ... ... ... жетекші орынға ие болады. Екіншісі – адамның ... ... ... ... ... ... үшін ... орта кезінен бергі тәжірибелік зерттеулердің кеңінен қолданылуы.
Осы ретте, ... ... ... деп те аталады. Үшіншісі –
психологияның өзге сабақтас ғылыми ... ... ... ...... ... Пәннің дербестігі адам жандүниеснің сырларын зерттеуде
ең алдымен оның заңдылықтарын жете ... ... ... жеке ... ... мен сыр ... ... іздестіруді қажет етеді. Әрбір
адам - өзінше бір дара дүние. Оның жан ... ... ... ... ... ... құпия жайттарды ұғыну – пән дербестігінің бір қыры.
Адамдар күнделікті өзара қарым-қатынас нәтижесінде бірін-бірі бақылап,
бір-бірінің мінез-құлқын, ... ... ... ... ... ... аңғарады. Олардың сыртқы құбылыстараға ... ... ... ... байқайды. Сөйтіп, бір-бірінің мінез-құлық
ерекшеліктерін өзіндік сипаттарын түсінеді. Адам ... сан ... ... ... зерттеп, олардың арасындағы айырма сипаттарын,
бір – ... ... ... ...... жан – күйін өмір
тәжірибесіне сүйене отырып ажыратады. Мұндай ... ... ... тіл, ... өнер ... ... заттық бұйымдары арқылы мұра
ретінде беріліп отырады. Халық аузындағы «Сан рет естігенне бір рет ... «Көз ... сөз ... ... мақал – мәтерлдердің бәрі
де адамның әрқилы ... ... мен жан ... ... сыры
жайында айтылған.
Адамның өмірден көріп – білгені, естігені, өз тәжірибесінен жинақтағаны
ғылымға ... ... ... ... ... ... ... табиғатпен қатынасында, айналасындағы
нәрселерді танып, пайымдап, бағдарлай білуінде ерекше маңызды. ... ... ... әрі ... ... ... ... отырып,
адамдар арасында белгілі жүйеде тәлім – ... ... ... ... ... еді. ... олар ... психикасы мен жан
дүниесі турал тұрақты әрі ... ... ... бере алмайды. Ал ғылыми
білім, заттар мен құбылстар жайындағы ақиқатты танып білу, олардың сыр ... ... ... ...... ... ашып ... ғана жүзеге аспақ.
ІІІ. Психологиялық құбылыстардың классификациясы.
Жалпы психология – пихика дамуының жалпы ... ... ... ... ... және оның ... ... жүйесін зерттейді. Басқаша айтқанда, бұл ғылым – теориялық және
эксперименттік психология деп те аталады. Жалпы психология – ... ... ... іс - әркеттерін, түйсіну мен қабылдауын, ес пен ... мен ... ерік ... мен ... ... ... өзін - ... жалпы заңдылықтарын қарастырады. Адамнң жеке басындағы ... ... ... ... ... мен ... жетекші ниет – тілектерді, қабылеті мен өнерді таңдай білуін т.б.
ерекшеліктерін зерттейді.
Жалпы психология ғылымын зерттеу нәтижелері бұл ... ... ... ... ... ... ... болып есептеледі. Сондықтан бұл
пәнді оқып-меңгеруде мынадай негізгі үш мәселені ... ... ... процестер; ә) психикалық кейіп; б) психикалық қасиеттер ... дара ... ... ... процестерге, әдетте, адамның таным процестерін жатқызады.
Олар – ... ... ... сезім мүшелеріне тікелей
әсері), ес, қайта жаңғырту процесі, қиял мен ... ... ... ... тану, еріктік процестер (қажеттіліктің пайда ... ниет ... ... ... Психологиялық кейіп көңіл-күй мен аффекттерді, зейін (шоғырлануы мен
шашырауы) және ерік (сенімділік пен сенімсіздік, күмәндану) ... ... ... ... ... ... ... жеке басына тән психологиялық
өзгешеліктер болып табылатын темперамент, мінез, қабілет ... ... ... өмір ... адамдардың бүкіл болмысы мен жан
дүниесінің сыры ... ... ... ... ... темперамент
көрінісінен, мінез-құлық ерекшеліктерінен және қабілет бейімділігінен айқын
байқалып тұрады.
Материалистік ілім психикалық процестер мен ... ... ... бір даму ... ... ... ... деп санап, оларды
бейнелеудің жоғарғы формасы ретінде ... ... ... ... ... жоғары сатыда жетілген жүйке ... деп ... ... ... ... адам дүниені
бейнелеудің ең жоғары сатысы – ... ие ... Сана – тек ... ғана ... ... ... ... ең жоғары сатысы – сана ... бір ... ... оның ... ... ... ... байланысты болса, екінші жағынан, адамның қоғамдағы қызметі мен
еңбек тәжірибесіне байланысты.
Психика, сана – материяның ең ... ... ... ... және әрекеті.
Адамның объективтік дүниені бейнелеп танып білуі ... ... ойға ... ... ал ... ... өмір ... мен
қоғамдық іс-әрекет арқылы тексеріледі. Осының нәтижесінде анықталған ... пен ... ... ... ... бен ... әсер ... қорымыз бен танымымызды жетілдіреді. Сөйтіп, адамның ... ... ... ... ... ... одан әрі қоғамдық
тәжірибеге ... ... ... ... ... бұл жолы ... ... деп аталады. Ал психика мен психологиялық қасиеттердің
бәрі – ... осы ... ... із ... ... фактіге
айналуы. Психиканы және оның жоғары түрде дамыған сатысы – сананы, адамның
дара ерекшеліктерін ... ...... ... ... ... адам жан дүниесінің әрқандай қыры мен сырын зерттейтін пән
болғандықтан, ол жан құбылыстарын ғылыми тұрғыдан жете түсінуге ... ... ... адамның іс-әрекеттері мен жасампаздық ... ... ... ... ... рөлі ... буынға тәлім-
тәрбие беру ісінде айқын көрінеді. Психологиялық таным процестері – түйсік,
қабылдау, ойлау және сөйлеудің даму ...... ... ... тәлім-тәрбие істерінің мазмұны мен ауқымын ... ... ... ... оқу құралдарын жасауға қажет
болатын ғылыми тірек.
Адамның жеке ... тән ... ... бәрі – оқу-тәрбие
арқылы, тіршілік ортасы мен қоғамдық жағдайға байланысты ... ... ... ақиқат. Осы орайда, адамның жан дүниесінің қыр-сырын
жандандыру, оның жеке басының қасиеттері мен ... ... ... ... ... процестері мен психологиялық заңдылықтарды жете
білуі шәкірттерге тәлім-тәрбие беру ... ... өз ... ... ... ... сана-сезімін
жетілдірді. Дене еңбегінің жеңілдетіп, оның нәтижелі болуы үшін ... ... ... ... ... ... Қазіргі
заманда адам өзінің психикалық әрекетін жеңілдететін және оны ... ... ... ... ... ... ... мақсат қазіргі кезде
автоматика, телемеханика, ... ... ... ... ... ғылыми жетістіктердің салалары арқылы жүзеге асып отыр.
Әлеуметтік ортада азаматтың адамгершілік қасиеттері мен жеке ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін жетілдіру – психология ғылымының
басты міндеті. Жеке адамның жан дүниесі күллі ... сан ... ... ... ... ... ... бұл ғылымның түрлі салаларын
оқып меңгеру мақсаттарына жол ашады. Сөйтіп, психология адамды өз басын
меңгеру мен ... ... ... ... оларды дамытып отыруға
баулиды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. ... ... ... Алдамұратов. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. Бап-баба. Жалпы психология. Алматы, 2005.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тестердің балалар психологиясының әдісі ретіндегі рөлі5 бет
Психологиялық ғылым мен практиканың пәні мен міндеттері30 бет
«Ақпараттық технологиялар» пәні8 бет
Басқару есебінің объектілері тәсілдері мен міндеттері26 бет
Конституциялық құқық құқық саласы ретінде6 бет
Писхология мән-мағынасы және оның барша ғылымдар24 бет
Психология ғылымының пәні мен объектісі4 бет
Қазақстан тарихына кіріспе12 бет
Қылмыс және қылмыстық құқық68 бет
Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь