Ауыл шаруашылығы саласын дамыту

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Ауыл шаруашылығы саласының мәні және экономикалық маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Ауыл шаруашылығы саласының негізгі бағыттарын дамыту бойынша мемлекеттік саясатты жүзеге асыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... .. 14
1.3 Ауыл шаруашылығы саласының негізгі бағыттары дамыған елдердің тәжірибелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21

2 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫНЫҢ ДАМУЫН ТАЛДАУ

2.1 Аймақтарда ауыл шаруашылығы саласының ағымдағы жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.2 Агроөнеркәсіптік кешендерін дамыту бойынша Агробизнес. 2020 бағдарламасын жүзеге асыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.3 Оңтүстік Қазақстан облысында ауыл шаруашылығы саласының даму деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

3 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫН ДАМЫТУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Аймақтарда ауыл шаруашылығы саласын дамытудың басымды бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
3.2 Ауыл шаруашылығы саласының негізгі бағыттарын дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 72
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасының маңызды салаларының бірі болып табылады. Аграрлық сектор дамуының деңгейі үнемі жоғары сатыда көрініп келді және мемлекеттің экономикалық және қоғамдық-саяси тұрақтылық факторларын анықтай отырып жоғары сатыдан көріне бермек.
ҚР Президентінің «Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында жария еткен Елбасы қоғамымыздың келешек мүмкіндіктерін айқындады. Болашаққа бағдарланған бұл құжатта экономиканың нақты секторы ауыл шаруашылығын дамытуға ерекше көңіл бөлінген.
1. ҚР Президентінің «Қазаастан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Назарбаев Н.Ә. Ел президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана. 2012ж.
2. Абуов Н.К. Социально-экономическое развитие аула в условиях рыночных отношений: автореф. Канд.экон.наук.// Алматы, 2007 – 5-6с
3. Аграрная наука–сельскохозяйственному производству Казахстана, Сибири, Монголии и Кыргызстана// материалы 8-й Международной научно-практической конференции6 Барнаул, 26-28 июля 2005г
4. Бачикина Е.И. Формы управления сельского хозяйства и продовольствия за рубежом// http://www.yandex.ru, 23.12.2008
5. Ел президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы// Дағдарыстан жаңаруға
6. ҚР-ның 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары, ҚР президентінің №735 қаулысымен 2001жылы 4 желтоқсанда бекітілген// Астана, 2001
7. ҚР-ның 2007-2024 жылдар тұрақты дамуға көшу концепциясы, ҚР президентінің № 216 қаулысымен 2006 жылы 14 қарашада бекітілген//Астана,2006
8. Н.Назарбаев. Десять лет, равные столетию. "Казахстанская правда" от 17 декабря 2001
9. ҚР-ның Ауыл шаруашылығы министрлігінің стратегиялық жоспары// Астана, 2012
10. Статистикалық жинақ, Ауыл (село)дамуының мониторингі, №1-12(2 бөлім), //Алматы, 2012жылы
11. Статистикалық жинақ, Ауыл (село) дамуының мониторингі// Шымкент-2012
12. Статистический сборник, Уровень жизни населения в Казахстане//Алматы, 2011-2012
13. Абуов Н.К. Социально-экономическое развитие аула в условиях рыночных отношений: автореф. Канд.экон.наук.// Алматы, 2007 – 5-6с
14. Аграрная наука–сельскохозяйственному производству Казахстана, Сибири и Монголии// труды XII–й Международной научно-практической конференции, Шымкент, 16-17 апреля 2012
        
        Қысқартулар мен белгілеулер
ҚР - Қазақстан Республикасы
РФ - Ресей Федерациясы
АҚШ - ... ... ... - ... одақ
КО - Кеден Одағы
ТМД - Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
ОА - Орталық Азия
ДСҰ - Дүниежүзілік сауда ұйымы
БҰҰ - Біріккен ... ... - ... ... және даму ... - БҰҰ ... және ауыл ... ұйымы
ҚР АШМ - Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі
USDA - Америка Құрама ... Ауыл ... ... - ... ... ... Ауыл шаруашылығы министрлігінің
Шетелдік ауыл шаруашылығы қызметі
INTA - Аргентинаның Ұлттық ауыл шаруашылығы технологиялары институты
INRA - Францияның ... ауыл ... ... ... - ... ... - ... ішкі өнім
ЖҚШ - жеке қосалқы шаруашылық
АШТӨ - ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші
ІҚМ - ірі қара мал
ҰМ - ұсақ ... - ауыл ... ... АШМ АИ - ҚР Ауыл ... ... ... ... - Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша «Қазагромаркетинг» АҚ-ның
филиалы
АШТӨ - ауыл шаруашылық тауарөндірушілер
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ............................................................
........................................... 5
1 АУЫЛ ... ... ... ... ... Ауыл ... саласының мәні және экономикалық
маңыздылығы..............................................................
.............................................7
1.2 Ауыл шаруашылығы саласының негізгі бағыттарын ... ... ... ... ... ... Ауыл ... ... ... ... дамыған елдердің
тәжірибелері.............................................................
............................. 21
2 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫНЫҢ ДАМУЫН ТАЛДАУ
2.1 Аймақтарда ауыл шаруашылығы ... ... ... ... кешендерін дамыту бойынша ... ... ... ... ... ... облысында ауыл шаруашылығы саласының даму
деңгейі..................................................................
.........................................49
3 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы саласын дамытудың ... Ауыл ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... Ауыл ... ... ... салаларының бірі болып табылады. Аграрлық сектор
дамуының ... ... ... ... ... ... және мемлекеттің
экономикалық және қоғамдық-саяси тұрақтылық факторларын анықтай отырып
жоғары сатыдан көріне бермек.
ҚР ... ... ... ... жаңа ... бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында жария
еткен Елбасы қоғамымыздың келешек ... ... ... бұл ... ... нақты секторы ауыл шаруашылығын
дамытуға ерекше көңіл бөлінген. Азық-түлікке деген қажеттілік ... ... ... ... тек ... әрі ауа ... кездейсоқ жетістіктерді малданып қалмай, ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісінде бәсеке өсе
беретін болады. Жермен жұмыс істейтіндер, ең ... ... ... ... ... ... ... стандарттар негізінде жүргізетіндер болуы керек [1].
Қалыптасқан экономика жағдайында ауыл шаруашылығы өндірісінің
тиімділігін арттыру мақсатында барлық денгейде ... мен ... ... ... жолдары мен әдістерін іздестіру ... ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өндірісі көрсеткіштерінің, атап айтқанда, сапалы өнім
көлемінің өсуі, еңбек ... ... ... ... ... ... ... жүйелерін қалыптастыру - тиімділікті
арттырудың алғы шарттары болып табылады.
Ғылыми зерттелу ... ... ... негізгі дамыту
мәселелерін зерттеуде Абалкин Л.., Витте С.Ю., Кадиров A.M., Кассиров
Л.Н., Никитина Н.В., ... А.А., ... Б., ... Б.А., ... ... А.Х., Югай A.M., және тағы ... ТМД ғылымдары өз үлестерін
қосты.
Отандық терең зерттеген ғалымдар: Аймен А.Т., Белгібаев К.М.,
Григорук В.В., ... Т.И., ... Т.А., ... М., ... ... Г.А., ... К.Е., ... А.В., Сабден О.С., Сатыбалдин А.А.,
Сигарев М.И., Сүлейменов Ж.Ж., Сундетов Ж.С,. Мырзалиев Б.С. және ... ... ... ... кеңінен көрініс тапқан.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Дипломдық жұмыстың негізгі ... ... ... негізгі бағыттарын дамыту жолдарының
теориялық және тәжірибелік негіздерін тұжырымдау.
Аталған мақсатқа сай мына ... ... ... ... ауыл ... ... негізгі бағыттарын дамытуды
теориялық негіздеу;
- ауыл шаруашылығы саласының ... ... ... ... ауыл шаруашылығы саласының негізгі бағыттарын дамыту жолдарын
айқындау.
Зерттеу нысаны. Аймақтардың ауыл шаруашылық құрылымдары мен жеке
қосалқы ... әр ... ... ... ... ... ... таңда ауыл шаруашылығы саласының негізгі
бағыттарын дамыту жағдайын арттырудың жолдары, әдістері мен мәселелері
зерттеу пәні ... ... ... және әдістемелік негізі. Жалпы зерттеудің
теориялық ... ... ... ... ... ... ... жарлықтары мен Қазақстан Республикасы
Үкіметінің ... ауыл ... ... ... ... зерттеген отандық және шетелдік ғалымдардың ғылыми еңбектері
қолданылды. ҚР статистика бойынша агенттігініңжәне нормативтік-анықтама
материалдары, ауыл шаруашылық кәсіпорындарының жылдық есептері.
Тәжірибелік маңыздылығы. ... ... ... ... ... ... бағыттарын дамыту негізінде ... ... мен ... қолдану мүмкіндіктері
айқындалды. Жұмыстың теориялық қағидалары мен ... ... оқу ... ... ... экономикасы» және
«Агробизнесті ұйымдастыру және ... ... және әр ... ... ... ... қосымша материалдар ретінде
қолдануға болады.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, ... ... ... және ... ... тізімінен
тұрады.
1 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ауыл ... ... мәні және ... ... ... ... ... және мал шаруашылығымен
айналысатын халық шаруашылығының негізгі саласы болып табылады. Ауыл
шаруашылығы өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... яғни ... өнім мен ауыл
шаруашылығы шикізатымен қамтамасыз ететін саланы ... ... ауыл ... ... ... жер
құнарлығы кең аумақта ... Ауыл ... ... ... мезгілдік сипатқа ие болып келеді, себебі жануарлар
мен өсімдіктердің табиғи өсу жағдайымен байланысты. Табиғат жағдайлары
өнеркәсіп ... ... ... ауыл ... ... әсер
етеді.
Қазақстанның агро өнеркәсіп секторы қоғамның әлеуметтік және саяси
тұрақтылығын, экономиканың ... ... ... бар сала ... ... тұрақты қызмет көрсетуі Қазақстанның тұрақты
экономикалық өсуінің ... бір ... ... ... ... ... ... жүйесінің тиімді қалыптасуы,
ауыл шаруаылығы өнімдерінің ... мен сату ... өсуі үшін ... ... ие. ... ... таңда ауыл шаруашылығының және ауыл
территориясының дамуы әлі де ... ... ... Ауыл аймақтары
экономикалық ... ... ... [2,3].
Барлық шаруашылық санаттарына ауыл ... ... ... және үй ... жатады. Ауыл шаруашылығы
кәсіпорындарына мемлекеттік шаруашылықтар және ... ... ... ... ... (ұжымдық ауыл шаруашылығы
кәсіпорындары, серіктестіктер, акционерлік қоғамдар, агрофирмалар және
т.б.), кәсіпорындар мен ұйымдардың қосалқы ... ... ... ... жеке қосалқы шаруашылықтары, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... -
өмірлік мұраға қалдырылған қожалық, немесе жерді жалға алып ... ауыл ... ... ... ... және ... жүзеге
асырылатын еркін кәсіпкерлік нысаны.
Ауыл ... ... ... ауыл ... жер болып табылады. Ауыл шаруашылығы жерлері – ауыл
шаруашылығы өнімдерін алу үшін ... жер ... ... ... ... ... ... егістік жерлер, шабындықтар
мен жайылымдар кіреді. Ауыл шаруашылығы жерлерінің келесідей ... ... ... және ... ... Ауыл шаруашылығы екі
негізгі саладан тұрады: өсімдік және мал шаруашылығы.
Ауыл шаруашылығының территориялық ... ... ... Қала ... өсу ... ... ауыл
шаруашылығы территориясының тұрақты өзгеруіне әкеліп отырады.
Осы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығы экстенсивті даму жолынан бас тартып интенсивті дамуға
көшеді. Осыны алғаш болып түсінген ... ... ... бар ... ... ... ... көшті, өз тұтыну өнімінің сапасын ойлай
отырып, олар ... ... ... ... ... аймақтарының дамуында екі альтернативті жолдары анықталады:
дамыған, бай елдер және кедей елдер үшін. Алғашқы елдерге өткен ... ... және ... ... ол ... ауыл
шаруашылығы техникасы мен технологиясын жетілдіру, ал екінші үшін тірі
еңбек, яғни ... ... Бұл әдіс ... жұмыс атқаруға қайта
көшумеханизация құралдарын қолданудан бас ... ... ... ... Қазақстанның реформалық тәжірибесінің өсуі
көрсеткендей ол ... әдіс ... ... Жеке ... ... ... тұтыну өнімдерімен қамтамасыз етеді:
ет, сүт, ... ... ... Ал олар тірі ... Болашақта бұл жол да перспективалы. Жер ... ... өз ... ... отырып, өндіріске қажетті құралдарды алу
үшін, яғни өткен еңбекке қол жеткізу үшін ақша жинақтайды. ... көшу ... ... ауыл ... секторында
өмір сүру деңгейі біршама төмендеді. Себебі табыс көлемі қажетті өмір
деңгейін қамтамасыз ете алмады. Қазақстанның ауыл ... ... ... ең ... ... да жоқ. ... он ... көптеген қысқартулар жүруде: мектептер, мәдениет үйлері, мектеп
алды мекемелері, медициналық қызмет ... ... ... ... ... ... көшу себебіне келіп тіреледі. Бірақ біз бұл
жерде ауыл тұрғындарының ... ... ... ... екенін айта
кету керек. Олар өндірісітік, тұтыну және ауыл ... ... мен ... негізі болып табылады.
Еліміздің ауыл шаруашылығы нарықтық экономикаға көшу ... ... ... кезең, 1990-1994 жылдарды қамтиды. Бұл уақыт ... ... ... түрлері мен шаруашылық құрылымдарының мәжбүрлеп
өзгерту тән болды. Өйткені меншікке деген монополия елімізде нарықтық
қатынастарды ... жол ... осы ... ... ... нәтижесінде Қазақстан АӨК мемлекеттік емес меншік формалары
30%-дан 92%-ға дейін өсті.
Екінші кезең, ... ... ... Бұл ауыл мен ... құрылымдарының қатаң нарық жағдайына бейімделе бастау кезеңі
басталды. Ол процеске ішкі және ... ... ... әсер ... ... ... даму ... болмауы әртүрлі
себептермен байланысты бақылаудың босаңсуы да өндірістің құлдырауына өз
әсерін тигізді. ... әл ... мен ... ... ауыл шаруашылығы өніміне деген сұраныстың азаюына, бағалардың
төмендеуіне алып келді. Осы ... ... мал басы ... ... ... ... ірі қара мал саны 1994жылы 80 млн-нан 1998 жылы 4 ... саны 25 ... 9.6 ... ... құс саны ... нан 18 ... ... Дегенмен осы кезең ішіндегі ... ... ... 1995 ... 22 ... қабылдаған «Жер туралы» күші бар
жарлығының мәні ерекше болды. Осыдан ... ... 3 млн ... жеке шаруашылық жүргізуге арналған жер телімдерінің иесі атанды.
Үшінші кезең, 1999-2001 ... ... ... ... жүргізуге қабілетті меншік ... ... ... реформалардың нәтижесінде өндірілген өнімнің 99% жеке
меншік ... ... ... ... 2002-2003 жылдар аралығы. Бұл ... ... ... сақтау ауыл шаруашылық жерлеріне жеке меншік және
ауылдың әлеуметтік бейнесін ... ... ... ... ... ... ... «Ауыл жылдары»
бағдарламасының аясында ауыл шаруашылығын қарқынды даму үстінде. ... ауыл ... ... бет ... сипаттайтын жер, орман,
су кодекстері, астық, ветеренария, егінілік, , сақтандыру ... ... ... ... актілер, сондай ақ Ауылдық
аумақтарды дамытудың 2010 жылға дейінгі мемлекеттік ... ... осы ... нәтижесінде еліміздің ауыл
аруашылығы саласының алдағы алдағы жолы анық. Министрліктің ... 2005 жылы ... және ... әлеуметтік экономикалық жағдайына
мемлекеттік реттеу» заңы қабылданды. Бұл заң ауыл ... ... ... ... мемлекетті қолдауды тұрақты етіп, АӨК
қаржыландырудың көп каналды жүйесін қалыптастырып заңды негізде ... ... Ауыл ... ... ... жүзеге асыру нәтижесі болып АӨК және салаларын тұрақты дамыту,
2011 жылы ауыл ... ... өнім ... 2007 жылмен
салыстырғанда 20,7 % ... ... ... ... ұлттық
бәсекелестігін дамыту, елді азық-түлікпен қамтамасыз ету.
Қазақстан 1991 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... асыруда. Реформалар
ұжымшарлар мен кеңшарларды жекешелендiрудi, ауылдық кәсiпорындарды қайта
құрылымдауды, бастапқы материалдар мен ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... сатуға
қойылған шектеулердi кемiтудi қоса, бастаманың кең спекторын көздеп
отыр. Соңғы жылдары Қазақстан басқаларымен ... ... ... ... ... өзiнiң макроэкономикалық көрсеткiштерiн едәуiр нығайтып
алды. Бұл экономиканың бiршама өсуiне алып келдi. ... ... ... ... ... ... шығыс бөлiгiнiң едәуiр
көтерілуi байқалған жоқ. Келешекте ... ... ... ... ... әсiресе ауыл тұрғындарының әл-ауқатын көтередi деп
күтілуде. Ауыл шаруашылығы аз түсiм әкелетiн қауiп-қатерi жоғары ... ... ... Оның ... ... шамамен 8,5 %-ды құрайды және де
бұл ... таяу ... ... ... бiрiншi кезекте
мынадай себептер бойынша: мұнай мен газдан түсетiн ... өсуi, ... ... шектеулілігі, сыртқы нарықтың тұрақсыздығы және жоғары
көлiк шығыстары мен ескiрген технологияларға байланысты ауыл шаруашылығы
өнiмдерiнiң бәсеке ... ... ... ... ... ... қамтылмау кең тараған, ауыл тұрғындарының кедейлiк
деңгейi 38 %-ды ... ... ... отбасылар ауылдық елдi
мекендердi тастап, қалаға қоныс ... ... ... ... даму ... ауыл ... деңгейiн жақсартуға және қала мен ауылдың арасындағы
айырмашылықты ... ... ұзақ ... мақсатты көздейдi.
ҚР-сы Президентiнiң 2001 ... 4 ... N735 ... ... ... 2010 ... дейiнгi стратегиялық
даму жоспары Қазақстанның ЖIӨ-н екi есе арттыруға және ауыл ... ... ... ... ... ету ... ауылдағы
тұрмыс деңгейiнiң тұрақты түрде ұзақ мерзiмдi өсуiне бағытталған. ҚР-сы
Президентiнiң 2002 ... 5 ... N889 ... ... ... ... ... арналған мемлекеттiк
аграрлық азық-түлiк бағдарламасы бәсекеге қабілетті өнiмдер шығаратын
тиiмдi агроөнеркәсiптiк кешен қалыптастыру ... ... ... ... ... бағытталған. Ауылдық елді мекендердiң
әлеуметтiк-экономикалық, инфрақұрылымдық және экологиялық проблемаларын
шешу ... ... ... ... ЖIӨ ... және ... кедей тұрғындардың жартысынан
астамы тұратын Алматы, Жамбыл, Қызылорда және Оңтүстік ... да ... ... қалыптасқан. Бұл 4 облыстың тұрғындары ауыл
экономикасына түгелдей дерлiк тәуелдi. Жердің бос ... ... мен ... ... ауыл ... егiстерiне терiс әсер
етуде.
Соңғы кезде Республикада ... ... ... бағытталған белсенді шаралар жасауда, негізінен ... ... ... жеткіліксіздіктерді жоюға бағытталған
нормативтік актілер мен заңдар жиынтығы қабылданған.
Сонымен бірге, ... ... қол ... ... ... ... ауылдарының дамуын тежейтін процесстерге
әлі де тоқтаулар болмауда, оларға мыналарды жатқызуға болады:
- тұрғындардың ... ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштердің өндірісі жақсармауда;
- ауылдың әлеуметтік және өндірістік инфрақұрылымы онсызда
төмен ... ... Ол ... ... сақтау, білім,
байланыс, тарнспорттық байланыстың әлеуметтік кепілдігіне толық жауап
бермейді;
- өзін өзі жою ... ... ... ... ... жүйесінде маңызды өзгерістер байқалуда;
- ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігі көтерілмеуде, оның
еліміздің ЖІӨ ... оның ... ... ... ауыл ... өмір сүру ... өсуі байқалмауда.
Сонымен, ауыл аймақтарын дамыту мақсатында:
• біріншіден, аграрлық қайта ... ... ... ... ... ... ... аграрлық саласы мен оның жеке аймақтарындағы ... ... ... ... мен ... келтіру қажет,
сонымен бірге әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыруда ауыл
тұрғынының маңызды ролін орнату: саяси, ... ... ... ... ... құқығын кеңейту, оның қандай
да құндылықтарды қабылдау дайындығын ескеру, жаң
... ... ... ... ... кәрілікпен
қамтамсыз етілуі;
• үшіншіден, аграрлық ... ... ... ... ... саланы кеңейтуге бағытталған заңдар мен
нормативтік актілерді қабылдау;
... ... ... ... мемлекеттік
қамтамасыз ету, шаруа қожалықтары мен тұрғындардың азықтану базасын ... ... ... ... ... субсидиялар
көлемін ұлғайту; жалпы қолдампаздықтан экономикалық күшті және орта
шаруашылықтарды қолдауға көшу; ауыл ... ... ... пайдалануды қатаң бақылауға алу; орталықтың жергілікті
басшылық іс-әрекетімен қаржылық ресурстарды ... мен ... ... және ... ... ... үшін ... көбейту: еңбек өтілін есептеу арқылы, уақытша немесе толық
еңбекке қабілетілігінен айырылғанда,т.б. [6,7].
Қазiр ... ... ел ... 43 % ... Егер Қазақстан тек
ауыл шаруашылығына ғана арқа сүйеген ел болса, бұған түсiнiстiкпен де
қарауға болар едi. ... ... ... ... ... мұнай-газ
секторы, кен-металлургия саласы, басқа да ... ... ... ... Қалалар мен тұрмысқа қолайлы кенттерде, тiптi кейбiр
ауылдық жерлердiң өзiнде шағын кәсiпкерлiк бел ... оның ... ... ... ... ... үлесi күрт артып келедi.
Алайда, қала мен ауыл ... ... ... әлi де ... отыр,
тiптi, барған сайын тереңдей түсуде. ... ... ... қазiр ауылда тұратындардың үштен бiрiнiң табысы ең ... ... де ... Егер бiз ... дамуын шын мәнінде
қолға аламыз ... ... ... ... ... өркениеттi
елдердегi секiлдi стандартты өлшемдерге көшiруiмiз ... ... ... ... ... да оны ... реттеу, қолдау
қызметі түрінде жүзеге асырылады [8,9,10].
Ауыл шаруашылығы министрлігімен ... және ... ... Ауыл ... дамыту туралы
Мемлекеттік бағдарламада, сонымен бірге ел ... ... ... ... ... ... ... болып
қоғамның әлеуметтік экономикалық дамуы ауыл мәселесі анықталған. Ауыл
шаруашылығын реформалау мен ... ... ... ... ... ғалымдар, саясаткерлерде айтуда. Қазіргі таңда
Қазақстан республикасының жер қоры 272,5 ... алып ... Оның ... млн.га (44,3%) – жер қоры. Ауыл шаруашылығына арналған жеке
иелікке берілетін жер бөлігі 90,9 ... ... (33,4%). Оның ... ... - жайылым, 20 млн.га (22,3%) егістік жерлері, ... көп ... ... және басқа да11,8 мың гектарды алып жатыр
(2,9%). Қазіргі кезде жеке иелікте 400 мың гектар жер бар. Бұл ... мың ... (55,8%) жеке ... 87,6 мың ... ... ... мен жаздық үйлер құрылысында, 40,5 мың ... ... ... 38 мың ... (9,5%) ... ... 11,8 ... (2,9%) көлік және байланыс, т.б.қызмет ... ... ... ... 2,8 ... ... ... жеке иелері
болып табылады. Ауылшаруашылығы аумағында жерді пайдаланудың үш түрі
көрсетілген - ұзақ ... ... ... және жеке иелік ету.
Аграрлық сектор ретінде мүліктер мен құралдарға иелік ... ... 5 ... жуық ... ... ... ... бөлігі. Оның құрамында 5296 шаруа қожалықтары, 173 жуық
шаруашылықты жүргізудің ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктер.
Ауылшаруашылығы кәсіпорындары құрамына 1 млн. 803 мың ... ... және 570 мың ... ... ... ... қожалықтары 7 млн. 568 мың гектар ауылшаруашылығы жерлері және
709 мың га егістік ... ... ... ... 102 ... жуық жер
иелері 7,6 млн.га жерді ауылшаруашылығына пайдаланды, оның ішінде ...... ... ... экономикасы, еліміздің өркендеуі
мұнай газ саласының ... ғана ... ... ... ... ... тиімсіз жағдайда тұр. Қазақстанның ауыл
аймақтарында 43 %-ға жуық халық тұрады, алайда оның 33 % ... ... ... әр ... ... ауыл шаруашылығы
секторында жұмыс істейді, алайда 1991 жылы Кеңес Үкіметі ыдырағалы
еңбек ... 10 %-ға ... ... ... Қазақстан бидай
өндірісінде дүние ... ... ... тұрғанымен, бәсекеге
қабілеттілік деңгейі басқа ... ... ... ішкі ... ... ... әсіресе тұтыну тауарлары, ет май. Фермерлер арасында
бәсекелестікті қолдай ... ... ... ... өркендету әлеуметтік
саяси жағдайын жақсартуға бағытталған бағдарламаны бастауда. Қазақстан
қазіргі кезде ауыл шаруашылығы саласы ... ... ... ... ... ... бірі ... жж. Казақстан ауыл
аймақтарында ауруханалар, ... мен ... ... 204 ... ... Үкіметтік жоспар ауыл тұрғындары ... ... және ... ... ... ... дамыған аймақтарға көшіру жоспарланған. Бұл бағдарлама
үш жылға жоспарланған және ауыл ... ... ... ... бір ... болып табылады. Бұл іс- әрекеттер 2003 жылы
басталған және ауыл инфрақұрылымын жаңартуға ... үш ... 1 млрд ... ... ... табылады. Мемлекеттік бұл
агроөнеркәсіп бағдарламасы ауыл шаруашылығында заманауи әдістерді
қолдана ... ... ... ауыл ... өнімдерін өңдеуді және
механизациялау, сонымен бірге аграрлық жаңа технологияларды пайдалануды
алға қойып отыр. Үкімет ауыл шаруашылығына салынып ... ... мен ... ... ету заң ... ауыл ... ... табысқа қол жеткізетініне сенімді. Ауыл шаруашылығы
секторы ... ... ... және ... сақтау құралдарының біршама
ескілігі себебінен тасымалдау жүйесінің қымбаттылығынан тиімсіз және
Қазақстанның ... өнім ... 9 %-ын ғана ... ... Ал ... министрлігінің бағдарламасы ең қысқа уақытта бұл көрсеткішті
біршама жоғарылатуды жоспарлауда.
Ауыл шаруашылығы ... ... ауыл ... ... ету және өнім ... жақсарту, тиімді және бәсекеқабілетті
етуге бағытталған. Ауыл шаруашылығындағы экономикалық ... ... құру ... алға ... ... мәні ... ... инициативасын және өз бетіне ... ... беру ... ... ... ... ... агро
өнеркәсіп кешенінің өнім өндірісінің тиімділігінің ... ... ... ... нарығының дамуымен сипатталады. 2010 жылдың
қорытындысы бойынша ауыл ... ... өнім ... ... құрады және 1121,8 млрд. тг, ал өндіріс өсімі 8 ... ... ... бұл салада жалпы өнім өндірісі бір жұмысбасты
адамға ... 3800 ... ... Осы жылы ауыл ... ... 6,2 % ... ... Жыл сайын ауыл шаруашылығының
негізгі капиталына инвестициялар көбеюде. Сонымен қатар 2009 жылы ҚР-ң
Ауыл шаруашылығы министрілігінің 2009-2011 жыл ... ... ... Бұл бағдарламаның негізгі мақсаты экономикалық өсу мен
сапалы жаңа бәсекеге қабілеттілік ... қол ... ... ... су, ... ... пен балық аулау шаруашылығын, ауыл аймақтарын
және аграрлық ғылымды калыптастыру мен дамыту, ... ... ... ... мемлекеттік саясат АӨК-нің тиімділігін арттыруға
бағытталғанымен, ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикасы егемендік
алған осы жыл ... әлі де ... ... тұр. ... ... өсім мен инвестициялық процесті көбейту
үшін қажетті стимулды қалыптастыру мен тұрақтандыру өз әсерін бермеуде.
Жалпы ... ауыл ... ел ... ролі оның
құрылымы мен даму деңгейін көрсетеді. Ауылға жан-жақты қолдау көрсету
аграрлық саланы ... да өз ... ... ... ... ... жеке ... қалыптасуы мен
заңдарының іске асуы қоғамды ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру мақсатында екінші
субъектінің тиімсіздігіне әкелді. Жалдамалы еңбек ... ... ... ... қызметтер жасауын талап етті. Өндіріс
қатынастарындағы мұндай өзгерістер жасау жұмысшылардың жан жақты ... ған ... ... ... ... үшін және қоғам есебінен.
Өндіріс нәтижелері мен мақсаттарын тек материалдық ... ... ... ... ... ... ... адамды тәрбиелеу болып
табылады. Әрбір индивид өзіне берілген ерекшелікті ... ... бұл ... барлық мүшелері үшін жағдай жасауға ғана мүмкін.
1.2 Ауыл шаруашылығы саласын дамыту бойынша ... ... ... ... ... күні экономиканың аграрлық секторындағы қолданыстағы
заңнамалық база толығымен нарықтық экономика талаптарына сәйкес келеді,
халықаралық ... ... ... ең ... ... кәсіпкерлік ықыласын қорғауға және қолдауға бағытталған.
      Жүйелі ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы нарыққа бағытталған болды. Ауылда нақты мүлік иесі пайда
болды, ауыл тұрғындарының санасы өзгерді, ... ... ... ... ... нығайды.
1997 жылдан бастап жалға беру және ... беру ... жер ... ... ... пайдалану көрсеткіштерін
ескере отырып, жердің пайдаланылмағаны үшін ... ... ... Осы ... ... жағдай аграрлық саланың даму стратегиясын
тұжырымдамалық анықтауды талап етті. Оның негізгі бағыттары Қазақстанның
2030 дейін даму ... ... ... 2030 стратегиясы
шеңберінде ауыл шаруашылығы өндірісінің бәсекеге қабілетті шараларында
экономикалық өсуді қамтамасыз етуді, ... іске ... ... және ... ... ... шараларының қолдану жолымен
ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру тұрақтылығы
қарастырылатын Ауыл ... ... 2000 - 2002 ... ауыл ... ... дамыту бағдарламасын әзірледі.
Аталған Бағдарлама шеңберінде астық нарығын мемлекеттік реттеуге
заңнамалық база ... 2001 ... 19 ... ... ... ... қабылданды, оның негізгі ережелерін
нақтылайтын заңға қосымша нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... аяқталды, асыл
тұқымды мал шаруашылығын және таңдаулы тұқым шаруашылығының ... ... ... ... ... тұрақтылық жағдайына
қарамастан 2002 жылы қайта өңдеу бойынша ауыл шаруашылығы техникасының
және құрал-жабдықтардың тозуы, ... ... ... ... ... және ауыл ... өнімділігінің төмендеуі, АШТӨ-де айналым ... ... ... және ... ... бәсекеге
қабілеттілігінің төмендігі сияқты ... ... ... ... одан әрі ... ... ... тиімді
құрылымын құрумен, агротехнологиялардың деңгейін ... ... ... ... ... ... ішкі нарықта
импортты ауыстырумен, жақын және алыс шет ... ... ... аграрлық саланың жаңа сапалы деңгейіне өтуін
талап етті.
Осыған байланысты, 2002 жылы ... ... ... ... ... 3 жылды - ауылды көтеру жылдары деп атады және
Үкіметтің алдына ... ... ... ... жинақтау туралы міндет
қойды.
Осы міндетті шешу үшін Қазақстан Республикасы Президентінің ...... ... 2003 - 2005 ... ... ... азық-түлік бағдарламасы әзірленді, оның негізгі
мақсаты тиімді агробизнесті кұру арқылы елдің азық-түлік ... ету, ... ... АӨК ... ... және ... қолдау шараларын рационализациялау болып табылатын.
Мембағдарламаны іске ... ... ... ... ... одан әрі жетілдіру және ұлғайту бойынша, оны ... ... ... ... үлкен жұмыстар жүргізілді.
«Агроөнеркәсіптік кешенді және ... ... ... ... ... «Өсімдік шаруашылығындағы ... ... «Су ... ... ... ... «Жануарлар әлемін қорғау, өсіру және пайдалану туралы» заңдар
қабылданды, олардың негізгі ережелерін нақтылайтын қосымша заң актілері
бекітілді, элеваторларды ... ... ... ... ... ... ... мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін
шаралар ... ... Бұл ... ... ... ... өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» Заңы қабылданған, ... ... ... ... ету жауапкершілігі
ескеріледі.
Мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін
ажырату және ветеринариялық жүйені халықаралық стандартқа сәйкестендіру
мақсатында 2009 жылы 24 ... ... ... ... ... заң ... ветеринария мәселелері бойынша
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы мен оны іске ... ... ... акт ... ... ... көтеру мен оның ... ... ету ... 2009 ... 11 ... ... ... Республикасының кейбір заң
актілеріне азық-түлік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... туралы» Заңы қабылданды.
Мақсаттарға, мақсаттық индикаторларға, міндеттерге, нәтижелер
көрсеткіштеріне қол жеткізуге жауапты мемлекеттік ... ... Ауыл ... министрлігі - салалық бағдарламаның
бағыттаушысы, әзірлеушісі.
Бағдарламаны ... ... үшін және ... ... мақсаттық индикаторларға қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... даму және ... министрлігі, Қазақстан Республикасы Қаржы
министрлігі, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және жаңа ... министрлігі, Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Қазақстан Республикасы Көлік
және коммуникациялар министрлігі, Қазақстан ... ... ... ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігі, Жер ... ... ... ... ... агенттігі; сондай-ақ акционерлік қоғамдардың:
«ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ, «ҚазАгроинновация» АҚ ... ... емес ... ... ... ... дамыту саланы құрылымдық және
технологиялық диверсификациясына ... сату ... ... ... ... өту, өндіріске жаңа су
ресурстарын ... ... ... кең ... жаңа және қолданбаған ... ... ... арқылы
егіншілік мәдениетінің деңгейін көтеруге байланысты өсімдік шаруашылығы
өнімдерінің өндіріс көлемін арттыруға бағытталады. Осы шаралар ... ... және моно ... бір ... ... ... дақылдарды мүлдем өндірмеуге алып соғатын ... ... ... ... ... егістік алаңдары жаппай белгіленген ғылыми
негізделген егіс ... ... Бұл ... 16,7 млн. га ... ... ... алып ... қатар, егу технологияларын жетілдіру арқылы бидайдың
орташа жылдық жалпы өндірісін 6%-ға ... және оның ... 6,7 млн. ... 9,2 млн. ... дейін немесе 37%-ға көтеру
жоспарлануда.
      Саланы дамытуды ... ... және оның ... ... ... оның ... мүмкіндіктерін барынша
қолдана отырып, АӨК субсидиялау одан әрі жалғасатын болады.
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту басымдылықтарының, сондай-ақ АӨК-
дегі ... ... ауыл ... ... бір ... 2009 жылы 3000 АҚШ доллардан 2014 жылдың соңына қарай кемінде 2
есеге ұлғайту бойынша бағыттардың бірі ... ... ... және ... ... ... ... Оған, сонымен қатар,
басым дақылдар өндірісіне жүмсалған шығындарды одан әрі арзандату, ылғал
қорын ... суды ... ... ... ... ... құралдарын, жоғары сапалы тұқымды
қолдану арқылы қол жеткізіледі.
Өсімдік шаруашылығының ... ... ... ... байланысты екенін ескере отырып, оның ішінде элиталық тұқымдар
егілген алаңдардың үлесін 8 %-ға ... ... ... ... ... және ... сорт ... тұқым шаруашылығы
жүйесін және оларды мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіруді ... ... ... ... ... егістік алаңдарын ұлғайту және өз шикізаты
есебінен ... ішкі ... ... ету ... агро-индустриялдық әртараптандыру жөніндегі іс-шараларды іске
асыру ... ... ... ... ... ... бұл майлы тұқымдардың жалпы жиналыным 2009 жылғы 703,6 ... 2014 жылы 1,1 млн. ... ... ... мүмкіндік береді.
Жеміс-көкөніс және жүзім өндірісінің көлемін арттыру және ішкі
нарықтың қажеттілігін ... ету ... ... ... ... ... АШТӨ-ге қаржылық көмек көрсету одан әрі
жалғасады.
Саланы әртараптандыру ... ... ... егу,
сонымен бірге, өнеркәсіптік шағын жылы жай және ... салу ... ... ... ... жылдан бастап іске асырылып жатқан өсімдік ... ... ... ... ... ... және қайта
өңдеу кәсіпорындардың шикізатпен қамтылуын арттыруға бағытталған. Оның
ішінде ... және ... ... бір ... ... қуатын
1,2 млн. тоннаға дейін ұлғайту есебінен ... ... ... ... ... ... ... одан әрі дамыту
жоспарлануда.
Аталған іс-шараларды іске асыру ерте ... ... ... ... етуге қол жеткізуге, жеміс-жидек ... ... ... ... тәуелділікті 25%-ға төмендетуге мүмкіндік
береді.
Қолданылмайтын суармалы жерлерді, негізгі мелиоративтік қорлардың
тозуын және қанағаттанғысыз техникалық жағдайын ... ... ең ... ... ... ... әдістерін жаппай енгізу
мәселелерін шешу алда тұр.
Басты назар ... ... ... мүмкіндікті ұлғайту
ретінде бидай өндірісін ел экспортының жалпы мөлшеріндегі 2009 жылы 4%-
дан 2015 жылы 15%-ға дейін ... ... ол ... ... ірі ... жобаларды, оның ішінде бидай қоймаларын ... ... ... және оның ... ... ... ... экспортының
инфрақұрылымын дамытуды іске асыру арқылы жүзеге асады. Сонымен қатар,
бидай және оның қайта терең өңделген ... ... ... ... ... жұмыс күшейтіледі. Қайта өңдеу саласын ... ... ... шикі ... ... ... ... назар
аударылады. Бұл ретте, бидай экспортының мөлшеріндегі қайта өңделген
өнімнің үлесін 32%-дан 50%-ға ... ... ... ... бұл әлемдегі
ірі бидай экспортері ретінде қазақстанның орнын нығайтады [14,15].
Ауыл шаруашылығы ... ... үшін ... ... ... және ... ... өндіру бойынша оның өңірлік көшбасшы қатарына
кіруге барлық мүмкіншілігі бар ... ... ... республиканың
машина-тракторлы паркін жаңарту АӨК дамытудың басым бағыты болып
табылады. Бұл ретте, ... ... ... ... жеткіліксіз дамуын
есепке ала отырып, елдің машина-тракторлы паркін жаңартуға бағытталған
жаңа ... ... ... мемлекеттік қолдау механизмдерін
күшейтуге объективті қажеттілік бар.
Аграрлық саясат – бұл ... ... және ... ... ... мәдени жағдайын
қалыптастырудың қоғамдық- ... ... ... ... ... бір ... ... табылады. 
Қазақстан мемлекетінің экономикасының сапалы жаңа деңгейге көтеру
және ондағы өзгерістер қажеттілігінің туындауы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізудін экономикалық ... ... ... ... ... құру ... ғана іске ... талап етіп отыр. Шаруашылық жүргізу жүйесі элементтерінің өзара
байланыссыз, үйлесуінсіз қызмет етуі оның тиімділігін төмендетеді, ... ... оны ... шығарады. Шаруашылық тетігінің барлық
элементтерінің өндіріс ... ... және ... байланыса жетілуі
ғана кәсіпорынның өміршеңдігін қамтамасыз ете алатыны қазіргі экономика
жағдайының ерекшелігі ... отыр ... ... ... ... ... жүйелік
мәселелері болып табылатындар:
- агротехнологиялардың артта қалуы, өндірістің негізгі
құралдарының ... және ... ... ... ... ... бақылаудың жоқтығы;
- суармалы судың нормативтен тыс шығындары, сонымен қатар табиғи
ресурстардың басқа да ... ... ... ... жер ... ... нашарлауы;
- ауыл шаруашылығы өндірісінің ұсақ тауарлығы;
- қолданылатын тұқымдардың және өсірілетін ... ... ... ... ... ... ... жайылымдардың құлдырауы;
- диагностикалық зерттеулердің Жануарлардың денсаулығын сақтау
бойынша ... ... ... сәйкес еместігі (ОІЕ);
- ауыл шаруашылығы малдарының бірдейлендірудің бірыңғай жүйесінің
жоқтығы және олар ... ... ... болмауы;
- тауарлы балық шаруашылығының дамымауы;
- өндірістік қайта өңдеуге сапалы шикізаттың жетіспеушілігі және
ішкі азық-түлік тауарларының ... ... ... ... ... ... төмендігі;
- елдің ішкі сұранысын қанағаттандырмайтын маңызды азық-түлік
өнімдерінің бар болуы;
- тамақ өнімдерінің ... ... сай ... ... ... ... халықаралық талаптармен үндестіктің төмен
деңгейі;
      - агроөнеркәсіптік кешен ... ... ... ... ... ... төмендігі;
- экономиканың аграрлық саласында инвестиция тартудың темен
деңгейі;
- өндіріске ғылыми әзірлемелерді енгізу ... ... ... ... жетіспеушілігі;
- ауылдық кооперацияның жеткіліксіз дамуы;
- ауылдық тауар ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының жетіспеушілігі.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі АӨК өнімінің
бәсекеге қабілеттілігін және сапасын жоғарлату ... ... ... ... және ... ... және ... қарастыру бойынша, сонымен қатар халықаралық
талаптарға сәйкес мемлекеттік ... ... ... ... ... асыруда.
Қазақстан Республикасының аймақтарында АӨК саласы ... ... ... соның ішінде МемСТ - 1771, ҚРСТ - 377, олардың
214 үйлесімделген стандарттар, бұл 56,7 %-ды құрайды.
Алдын-ала ... ... ... ауыл шаруашылығы өніміне
қажетті стандарттар кемінде 250-ді құрайды [16].
Сонымен қатар, агроөнеркәсіп кешенінде ... ... ... және ... сапасын халықаралық жүйеге
жеделдетіп өткізу процестері ынталандыруда. Осыған ... ... ... ... ... және ... әзірлеу қызметінің құнын азайту жөніндегі
республикалық бюджеттік бағдарлама ... ... күні ИСО және ... ... енгізген кәсіпорындардың
саны 323 дейін жетті, менеджмент сапасы жүйесін енгізуге өндірісті
әзірлеу және дайындау кезеңінде 84 ... тұр. 2014 ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың саны 500-ге дейін
көбейеді.
Агроөнеркәсіп кешендерінің дамуы ... ... ... ... ынталандыру формаларының күрделі жүйесін туғызатын, белгіленген
өндірістік қатынастар жүйесімен анықталатын мәселе.
АӨК-де ... ... ... ... ... ... ... едәуір құрылымдық өзгерістер болды. Орталық
жоспарлы ... бас ... ... ... түпкілікті қайта
қалыптастыруға бағытталған шаралар кешені жүзеге асырылды.
Жалпы қайта қалыптастырудағы саяси қорытындыда ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
негізі құрылды. Экономикалық салдары өндірістік және жер қатынастарының
өзгеруі, баға белгілеуді кредит жүйесін ырықтандыру, бәсекелі ... құру ... ... ... ... ... одан әрі ... аграрлық сектордың
даму стратегиясын тұжырымдамалық белгілеуді талап етті. Осы бағытта ... 2002 ... ... ... ... ауыл ... өндірісінің
экономикалық өсуін қамтамасыз етуді және ауыл шаруашылығы өнімдерінің
негізгі ... ... ... көздеген Ауыл шаруашылығы
өндірісін дамыту бағдарламасы іске асырылды. Сонымен қатар ... ... ... қарамастан, салада ауыспалы кезеңнің
бірқатар проблемалары сақталып қалды. Аграрлық салада одан ... ... ... ... жаңа өсу ... ... ... Республикасының 2003 - 2005 ... ... ... ... бағдарламасы іске асырылды. Осы жылдары
АӨК-нің нарыққа бағдарланған заңнамалық ... ... ... ... ... ... ... бойынша бірқатар
жұмыс жүргізілді. Бағдарламаның іске асырылуы тамақ өнімдерінің негізгі
түрлері бойынша елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, ... ... ... ... ... үшін ... ... мүмкіндік туғызды. Алайда, еліміздің АӨК-де әлі де
болса, ... ... бар - ... ... ... ... болуы, нарықтық инфрақұрылым дамуының
қанағаттанғысыз деңгейі, ауыл шаруашылығы өндірісінің ұсақ ... ... ... ... ... ... жеке
инвестициялардың кіруі, білікті кадрлардың тапшылығы және т.б.
Бұдан басқа, саланың инвестициялық қызметіне әсер еткен қаржы, ... ... ... ... ... ... тудырды. Сонымен
қатар, Қазақстандағы ауыл ... ... ... бірі ... ... ... орай ... және жауапты
міндеттер алда тұр - экономиканың аграрлық секторын сапалы жаңа ... ... сол ... оның жоғары бәсекеге қабілеттілігін
қамтамасыз ету, бұл әсіресе Ресей мен ... ... ... ал ... ... ... Ұйымына кіру кезінде өзекті
болып табылады.
1.3 Ауылшаруашылығы саласының негізгі бағыттары дамыған елдердің
тәжірибелері
Ауылшаруашылығы салаларын тұрақты ... ... ету, ... ... ... ... ... мақсатында Қазақстан
Республикасында бейімдеуге болатын шетелдік ауыл шаруашылығы тәжірибесін
дамыту оң жақтары тұрақты зерттеледі.
Ауыл шаруашылығы дамыған елдердің ... АӨК ... ... ауыл ... ... үшін ... ... екендігін
көрсетеді.
Бразилиядағы этанол өндірісі дамуының негізгі аспекті ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерге жауапты ЕМВRАРА, мемлекеттік компанияның
мемлекеттік институттар және университеттермен бірігіп жасаған ... ... ... ... және агрохимиялық
тәжірибеде қант қамысын өсірудегі ең ... ауыл ... ... әлемдегі негізгі жаңашыл болуға мүмкіндігін
берді. Бір гектардан түсім ... ... ... ... ... жылда қант қамысының жалпы жиналымын үш есе ... ... ... ... ... ... сүт өнімін
өндірушілерге беріледі. Елдегі өндірілген ... ... ... ... ... мемлекеттік шығындарының басым бөлігі
ауыл шаруашылығын қолдау үлесіне ... ... ... бюджеттік қолдау басқа елдермен салыстырғанда аса жоғары
(ЖІӨ-ге, бюджеттік жалпы шығындарға және ... ... ... ... ... оңтайлы мысалы ... ... қант ... және құс етінің өндірісін қорғау болып
табылады. 2004 жылы Ресей Федерациясы Үкіметі импорттық баж ... ... ... ... оның мөлшері аршылмаған қанттың
биржалық құнымен (шикізат бағасы төмен ... баж ... ... ... ... ... Импорттан қорғану тетігінің негізгі мақсаты
- отандық қант қызылшасы кешенін ... үшін ішкі қант ... ... қамтамасыз ету және аршылмаған қантқа әлемдік бағалардың өсуі
кезінде ішкі нарықты жоғарғы ... ... ... Федерациясы аршылмаған қантқа баж салығының жаңа ... ... ақ ... және отандық шикізаттың өндірісі тез
артты. Сәйкесінше қамыстан жасалған аршылмаған қанттың ... да ... құс ... «АӨК ... ұлттық жобасының шеңберінде
қолдау жасалады. Бұл мақсатта жобамен қарастырылады:
1. Ресей Федерациясы субъектілерінің 5 ... 8 ... ... ... мақсаттағы кредиттердің пайыздарын төлеуге кететін
шығындардың бөлігін бюджеттен субсидиялау.
2. Федералдық лизинг негізінде техниканың, құрал-жабдықтардың ... ... ... ... ... Ет импортын шектеу режимін сақтау.
4. Отандық теңдесі жоқ мал ... ... ... ... ынталандыру.
Мал шаруашылығы салаларының, оның ішінде құс шаруашылығын жедел
жаңарту үшін ... ... ... ... және ... ... ... несиелердің қол жетімділігін арттыру. Сонымен қатар,
Ресей Федерациясы Үкіметімен 2006 жылдан бастап аналогтары ... ... ... мал ... және ... қайта өңдеуге арналған қазіргі заманға сай техниканы және
құрал-жабдықтарды елге кіргізудегі ... баж ... алып ... ... ... және жемшөп базасын дамытуға да үлкен назар
аударылды. 2020 жылға дейінгі әзірленіп жатқан құс ... ... ... ... ... жем витаминдерін қосатын асыл тұқым
базасын және жем ... ... ... ... ... ... ... жүйесі жоспарлы топтық-
әкімшілік жүйемен салыстырғанда артықшылығы бар, алайда ... ... ... ... ... қолданбайтын, бірақ сонда
да шетелдің тәжірибесін пайдаланғанымыз пайдалы болып табылады.
Жоғары дамыған елдердің экономиканың аграрлық саласын ... ... ... даму ... ... ... ірі көлемде әртүрлі формада мемлекеттік қаржылық
көмектер ұсынылуда, негізгі және ... ... - ... ... деңгейінде тұрғындарды тиімді бағадағы азық ... ... ... ету. ... ... коллективті
шаруашылықтар, ауылшаруашылығы кооперативтері мемлекеттік мекемелермен
көптеген экономикалық тетіктермен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... тақырға отырғызу
шешімдірен қабылдамайды, бұл әрине еңбе ... ... ... қаты сты ... шаруашылығының тиімді дамудағы АӨК жұмысшылары ... ... ... ... ... ... ... жетілдіріп отыруға қызығушылық танытуда.
Ең алдымен ауыл шаруашылығы техникасын жаңартуға, аграрлық салада
экологиялық қажеттіліктерге заманауи ғылыми жетістіктерді ... ... ... ... Дамыған елдерде аграрлық салаға
салынатын барлық қаржылық көмектер, яғни ... мен ... ... өнімдерінің өзіндік құнының 40%дан 80%ға дейін құрайды[18].
Ауыл ... ... ... ... мен ... ... куә бола ... Германияда әр фермерлікке жылына орта есеппен
35 мың марканы құрайды. ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін көтеруге бағытталған
әртүрлі іс шаралар жасалады.
Аудиторлық бақылау одақтары жылына бір рет ауыл ... іс ... ... Бұл ... ... ... жақсарту кеңестерін, консультациялар береді.
АҚШ-та аграрлық сала ... ... ... ... ... Оның ... ... тікелей субсидиялар 20
млрд. долл. құрады. Сонымен ... ... ... ауыл ... ... ... ... үкіметтің қаржыландыруымен
жүзеге асырылады. Ол әрбір фермерліктің ғылыми жаңалығын ... ... ... ... ... қамтиды.
Ғылыми жаңалықтарды қолдану фермерлерге жеңілдікті несие алуға
құқық береді. Жалпы бюджеттік қаражатандыру фермалардың ... ... ... және ... капитал салымынан 6 есеге артық.
Канадада сүтке бюджеттен ... ... ... ... Еуропа елдері аграрлық салаға ауыл шаруашылығы өндірісінің табиғи-
климаттық жағдайына байланысты бөледі.
Елдің климаты неғұрлым ауыр болса, аграрлық сала ... ... көп ... ... ... ... ... Англия, Швеция, Швейцария қалаларының
жартысында тұрғындар саны ... ... ... миллионер
қалаларында жыл сайын 1 млн.адамға қысқаруда. Мұны бірнеше себептерін
келтіруге болады. ... ... ... ... ... ... Екіншіден, өмір сүру сипатын өзгерту, табиғатқа
жақын болу. Адамдардың осындай ... ... ... ... жол ... қалада жұмыс істейтін ауыл аймақтарында өмір сүруге
мүмкіндік ашты.Қала тұрғындарының қалалардан көшуі ауыл ... ... ... Бұл ... жақын арада қала
тұрғындары салыстырмалы тығыз орналасқан басқа да еледрге әсерін
тигізетін болады. ... қала ... ара ... ... 8% ... ... есептеледі.
Ауыл шаруашылығы дамыған елдердің тәжірибесі АӨК ... ... ауыл ... ... үшін өзекті фактор екендігін
көрсетеді.
Бразилиядағы этанол өндірісі дамуының негізгі аспекті ... ... ... ... ... табылады. Ауыл
шаруашылығындағы зерттеулерге жауапты ЕМВRАРА, мемлекеттік компанияның
мемлекеттік институттар және ... ... ... ... Бразилияға биотехнология саласында және ... қант ... ... ең ... ауыл ... қолданатын әлемдегі негізгі жаңашыл болуға мүмкіндігін
берді. Бір ... ... ... ... ... ... ... жылда қант қамысының жалпы жиналымын үш есе арттыруға мүмкіндік
берді.
Белорусияның жалпы мемлекеттік ... ... ... ... қолдау үлесіне келеді. Белоруссиядағы ауыл шаруашылығын
бюджеттік қолдау басқа елдермен салыстырғанда аса ... ... ... ... және ... ... жалпы алқабына
қатысты). Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі ұйымдарының жалпы
экспортындағы сүт өнімдерінің үлесі 56,7%-ды ... ЕО ... ... ... ... аграрлық сала өнімдерін экспорттауды субсидиялау
және ... алу ... ... қамтамасыз ететін ортақ ауыл
шаруашылығы саясатын қалыптастырып, енгізуде.
Аграрлық сала қажеттілігін ... – ауыл ... ... ғана ... ... қатар қоғамдағы әлеуметтік
қауіпті төмендету шаралары. Көптеген елдерде мемлекет баға деңгейін
үздіксіз ... ... ... ... ... жол бермейді.
Мәселен, Францияда егер ауыл шаруашылығы нарығында баға кепілденген
деңгейден төмен ... ... ... ... ... ... ғана ... қайта өндіру мен сақтау үшін өтемақы төлейді.
Жалпы, ... өз ... ... ... ... құнының үлесінің
берілуі кепілденген.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің ... ... ... ... ... айырмашылықтарға ие. ЦРУ мәліметтері бойынша АҚШ- та
ауыл шаруашылығының табиғи-климаттық әлеуеті ресейдің ... ... асып ... Ауыл ... ... жағдайы жақсы елдерде,
аграрлық өнімі де арзан болады. Егер салыстыру ... ... ... ... алар ... сәйкес тауарлардың бағасы ЕО елдерінде 1,6
- 1,7 есеге, ... 3есе ... ... ауыл шаруашылығы өнім бірліктерін өндіруге
көп шығындар жасайды, сондықтан Финляндия отандық ... ... ... төрт есе жоғары бағамен тонналап бидай сатып
алады. Жергілікті ... ... ... ... ... ... жоғары бағасы, кедендік бажы, ... ... ... ... ... ауыл ... ... фермерлер,
өндіріс кооперативтері өнімдерін басқа ауыл шаруашылығы ... ... даму ... ... елдерге экспорттау есебінен маңызды
қаржылық көмектер алып отырады. Дамыған елдерде мемлекет тарапынан
аграрлық ... ... ... және ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы өндірісіне тиімді әсер ететін ... ... ... ... ... АҚШ, ... Жапония және басқа да
дамыған елдер үздіксіз кооперативтермен бірлесіп қызмет етуде. Олар
арқылы ауыл шаруашылығы ... өз ... ... ... ... банктерінде сақтайды. ... ... ... үшін ... ... ... ... сақтандыру
рперацияларын жүзеге асырады. Ауыл ... ... ... ... ... ... көптеген
шаруашылық және әлеуметтік мәселелерін шеше алады.
Ұлыбританияда ауыл ... ... ... даму ... ... негізгі критерилері: жергілікті
тұрғындардың жан басына шаққандағы табыс көлемі, кәсіпкерліктің даму
деңгейінің ... және ... ... жағдайдың көрсеткіші.
Ұлыбритания ауыл территориясына қатысты мемлекеттік саясатты
жүзеге асыру екі ірі бағытқа бөлінген:
1. ... ... ... ... ... қорынан көмек алып отыратын, қорлардың қаржылары:
• Өзінің ... ... ... келе жатқан аймақтың құрылымдық
өзгерісіне және дамуы үшін деңілдіктер;
• Құрылымдық қиындықтар, ... ... ... ... өзгерістеріне қолдау көрсету;
Жасалып жатқан саясаттың және білім беру ... ... ... бейімделуге қолдау көрсету.
2. Ұлыбританияның аграрлық ... ... ... ауыл ... ... және әлеуметтік жағдайын,
экологиялық сауықтандыру және т.б. жағдайларды ... ... мен ... ауыл ... жанар жағар май мен
агрегаттарды минималды шығынмен ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін жердің көп ауданы
көпірлік технологияға ие жоғары жер өңдеу ... ... ... мен ... шаруашылығы өнімдерін өндірудің
дамуына қарамастан, ағылшын фермерлері көпжоспарлы шаруашылықты енгізуге
немесе бірнеше бизнес түрлерін сәйкестендіруге ұмтылады. Бұл ... ... ... ... мен ... ... және
капиталдың біркелкі айналуы, қаржылық тұрақтылыққа жету қажеттілігінен
туындаған. Көп ... ... жер ... ... сонымен
бірге олар өз бизнесінің ... ... ... ... ... сервистік, маркетингтік және кеңес беру ... ... ... ... ... алмайды. Осындай көптеген қызметтер
ішінен компаниясын өз менеджерлері арқылы басқаратын ішкі менеджментті
бөліп көрсету қажет. ... ауыл ... ... ... ауыл ... ... мен ... жағдайын
жақсартуды көздейді. Негізінен денсаулық сақтау қызметінің сапасын
жетілдіру, мектеп , ... ... ... Ауыл ... қамтамасыз ету де үкімет стратегиясының бір бөлімі болып
табылады, жергілікті тұрғындарғаәсіресе жас отбасылар үшін қол ... жыл ... 3000 үй ... ... ... ... ... ауыл тұрғындары үшін ипотекалық ... ... ... ... ... жүйені (интернет желісі) кеңінен енгізу
қарастырылуда. Ең басты мақсат – жергілікті бірлестіктердің дамуы мен
ауыл тұрғындарына қолайлы ... ... ... ауыл ... ... ... ... бағалаудың негізгі критериі ауыл тұрғындарының табыс
деңгейі болып табылады. Салыстырмалы түрде территориның аздығы ... ... ... жалпылығы ел үкіметіне нақты аймақтар
бойынша, депрессивті немесе перспективті деп ... ... ... мүмкіндік береді.
Ауыл аймақтарының дамуында Корея үкіметінің негізі ... ... ... ... және ... ... ... күшейту, аграрлық нарықтың либерализациялану процесі жағдайында
бәсекеқабілеттілікті нығайту, сонымен ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... – бұл ежелгі жер өңдеу мәдениетінің елі болып саналады.
Үндістанның белсенді халықтың 60% ... ... ... ... ... қопсытқыштарды қолдану мен механизациялау қажетті
көлемде пайдаланылмауда. Көптеген ... ... және ... табиғи
еңбек сақталуда. Жер өңдеушілердің қолында жер қорының жартысынан ... ауыл ... ... ... ... ... болып табылады. Негізгі ... ... ... екі ауыл ... ... бар: жазғы, бұл уақытта
күріш, мақта, джут өсіріледі және қысқы, бидай мен арпа ... ... ... ... уақытта өзен және жері құнарлығы жоғары аймақтарда
өсіреді. Жүгері мен арпаны өңдеусіз ... ... ... ... картоп,
бұршақ өндіру де кең тараған. Негізіг техникалық мәдениеті – мақта
матасы ... ... джут ... ... ... шай ... және ... оңтүстік аймақтары), қант тростниктері(өндіру ауданы
бойынша әлемде 1 орында), темекі, ... рапс ... ... ... ... ... ... және қосапалар өндіріледі.
«Жасыл революциямен» байланысты материалдық шығындар өзін ақтады
және ... және ... ... ... ... өсіп ... құрады.
Үндістан бидай импортынан құтылды. Мал шаруашылығы ауыл ... ... ... ... болып табылады. Ірі қара мал (буйвол,
сиырлар,т.б.) тек тарту күші ретінде пайдаланылады. Үндістан ірі қара
мал ... ... ... ... 1 орын ... мал шаруашылығы ет
өндірісінің ... ... ... ... ... етті
тамаққа қолданбайды (діни тиымдар), тек сүт, тмал терісі мен жүні
пайдаланылады. ... ... ... ... ... жағдайын
жақсартуы мүмкін.
Үндістанда ауылшаруашылығы аймақтарында өмір сүру сапасын
анықтайтын, ... ... ... 5 ... ... ... білім, ауыз-су, баспана, жолдар. Үкіметтің
барлық қабылдаған бағдарламалары мен жоспарлары осы аталған критерилерді
дамытуға бағытталған.
Климаттық жағдайлардың қолайсыздығы және құрғақшылықтың ... ... ... ... пен ... ... ... ауыл
тұрғындарын ауыз–сумен қамтамасыз ету стратегиялық міндеті тұр. Осыған
сәйкес бағдарлама ... ауыл ... ... жұмыссыздық
деңгейін төмендетуді ирригациондық объектілер мен су қоймасы құрылысына
белсенді түрде тарта отырып мәселені шешу бағдарламасы орындалуда.
Ауыл ... ... ... ... ... миграция
ағымы күшеюде. Сондықтан да, кедейлік деңгейінен ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар ұсынатын
бағдарлама жұмыс істейді. Ауыл ... ... ... ... ... мен бағдарламаларды белгілі бір деңгейде
қаржыландыруда мақсатты бағытталған және ұзақ мерзімді сипаттылығымен
ерекшеленеді.
Польшада негізгі ауыл ... ... ұсақ ... ... өз тұтынуы үшін өндіреді. Елдің солтүстік-батыс
және солтүстік аймақтары климаттық, экономикалық және т.б. ... ... ... ... 1 га ... түсетін табыс 35%.
АҚШ долларынан аспайтын шаруашылықтар болып табылады. Аграрлық
саласының даму деңгейі ... ... ... , ... орналасу
тығыздығы жоғары оңтүстік және оңтүстік-батыс елдері ... ... мен ... ... ... ... ... тығыздығын есепке ала отырып, мемлекет тарапынан
тұрғындарды солтүстік–шығыс аймақтарына миграциясын ынталандырады.
Сонымен ... ... ... ... ... көшіп келушілерге
қайтарымсыз негізде, олардың бұрынғы жер көлемінен 10 есе асып ... ... ... ... және ... ... ... несиелер ұсынылады.
Түркия өзін-өзі барлық тұтыну өнімдерімен қамтамасыз етіп отыр
және ... ауыл ... мен ... ... ... ... ... Түркия өзінің ауыл шаруашылығы ... ... үшін ... ... және ... емес ... қолданады. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне кедендік мөлшерлеме 10%-
дан 40% арасында сақталып отыр. 1999 жылы Түркия ... ... ... ... ... ... алу ... төмендету сияқты
ауыл шаруашылығы өндірісіне ... ... ... шаралары
қабылданған. 2000 жылы Түркия ауыл шаруашылығы министрлігі Дүние жүзілік
банктің қолдауымен жеке аймақтар бойынша өндірісті ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңде бағдарлама жасау мен жүзеге
асыруда өнеркәсіптің дамуы мен ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Финляндия жалпы жер көлемінің 98.5% ауыл аймақтары құрайды және
халықтың ... бірі ... ... өмір ... жылдары
фермалар саны азайып, шаруашылықтардың орташа көлемі артуда.
Финляндияның ауылшаруашылығы субсидиясының ... ... ... ... ... ... Жер ... ірі қара мал
өсіруге, бидай, бау-бақшамен, сүт ... ... ... ... анықталған.
Финляндияның ауыл шаруашылығы өндірісіндегі негізгі мақсаты –
елдің ... ... ... ... ... етуге қол
жеткізді, алайда ауа ... ... ... кейбір ауыл
шаруашылығы тауарлары импортталады. Ауыл шаруашылығының ЖҰӨ үлесі 3%
құрайды. Бұл салада 190 мың адам ... ... ... 8% ... ... қызмет ететін халықтың жалпы санынан. Финляндияның ауыл
шаруашылығы отбасылық фермаларға негізделген, жеке меншікте, ... ... ... ... бар ... және отбасының еңбек
салымында. Ауыл шаруашылығы өндірісінде фермерлік ... ... ... 94% құрайды. Негізінен өз шаруашылығында отбасылар
өздері қызмет етеді. Финляндияның ... ... ... және ауыл
шаруашылығы Министрлігі кооперативтік өндірушілер мен ... ... ... ... Фин ... ... ауыл ... басқару жүйесінде фермерлердің мүдделерін
кәсіпқой өндірушілер қорғайды. 90%-ға жуық фермерлер ауыл шаруашылығының
кәсіби ұйымдарының, яғни өндірушілер қоғамының ... ... ... қоғамы жергілікті жер иелерінің мүдделерін қорғайды.
Кооперативтер–Финляндияның аграрлық саласының ең көп колданылатын
құрылымы, ол фермерлерге қажетті өндірістік ... ... және ... ... ҒТП жетістіктерін енгізу кепілдігін
береді.
Голландияда ауыл аймақтарын дамыту мәселелерін Ауыл шаруашылығы,
табиғи ресурстарды басқару мен ... ... ... ... ... 5 ... ... бар. Аймақтық саясаттың дамуы мен
жүзеге асуы үшін министрліктің барлық іс-әрекет ... ... ... ... ... ... бұл ... қоса
Оңтүстік, Шығыс, Солтүстік-Батыс, Оңтүстік-Шығыс ... ... ауыл ... ... ... ... аналитикалық
ақпараттар жинайды және американдық фермерлер ол ақпаратты алады және
оның ... ... АҚШ ... ауыл ... ... және баға ... ... Сонымен бірге ол аграрлық
несие бойынша үкіметтік бағдарламаларға пайыздық мөлшерлемелерді ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Бұл бағалар американдық аграрлық экономиканың негізгі
ерекшелігі ... ... бұл ... ... ... ауыл
шаруашылығы техникасының жетіспеуіне ешқандай тенденцияның жоқтығын
көрсетеді. Сол ... ... үшін ... ... ... жоқ.
1933 жылдан бастап АҚШ ауыл шаруашылығы Министрі фермерлер үшін белгілі
өнімдер арасында минималды баға бағдарламасын өткізеді (негізінен ... ... Бұл ... американ ауыл шаруашылығындағы нарықтық
экономиканы тек толықтырып қана қояды.
Қытай экономикасының маңызды ... ауыл ... ... Қытайдың ауыл шаруашылығы саласының негізгі саласы - өсімдік
шаруашылығы. ... ... ... ... ... өндіруге болатын күріш болып табылады, Қытайдың оңтүстік-
шығыс провинцияларында күріш алқаптарын жылына 2 ... 3 рет ... ... ... ... түрі ... болып табылады. Бидайды өсіру
аймақтары солтүстіктен Ұлы Қытай қорғандарының ... ... алып ... сонымен бірге батыс аймақтары да. Хуанхе
және Янцзы өзендері бассейндерінде озимая бидайлары өсіріледі. Сонымен
қатар жүгері, ... арпа ... ... ... ... ... мәдениетінен соя, жасыл бұршақтар, т.б. өндірісі ... мал ... ауыл ... саласының дамыған саласы
болып табылады, ірі қара мал басы бойынша Қытай дүние жүзінде алғашқы
орынға ие ... ... басы ... 40%). ... мал ... ... шошқа бағу болып табылады (жалпы ет өндірісінің 90%). Мал
шаруашылығының басқа салалары аз дамыған. Қой мен ешкі өсірудің ... ... және ... ... аймақтары. Қой шаруашылығы өнімдері
жеңіл өнеркәсіпті қамтамасыз етеді және ... Құс ... ара ... және ... ... ... ... өнімдерінен
креветкалар, молюскалар мен сутамырлар өсіріледі. Балық аулау мен теңіз
өнімдерін өндіруден Қытай дүние жүзі бойынша алғашқы орында.
Ауыл ... ... ... елдің мақсат-мүддесіне қарай
құрастырылады. Дамыған елдерде ауыл аймақтарының ... ... ... ... ... ... ... саясат.
Кейбір елдерде құнарсыз жерлерге өңдеуге және ол ... ... қол ... үшін ... ... ынталандырады.
Көптеген елдер үкіметі ауыл шаруашылығы өнеркәсібінің тиімділігін
көтеруге субсидиялар, салықтық жеңілдіктер, ... және т.б. ... ... ... ... іс-әрекеттердің табыстылығына
сәйкесінше қаржыландыруды қамтамасыз ету арқылы қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... ауыл ... үлесі
мен тығыздығын есепке алу қажет.
Ауыл шаруашылығы өндірісін дамыту міндеті ауыл ... ... ... ету ... ... мәні – қазіргі
жағдайда ең алдымен жұмысбастылық қайнар көздерінің диверсификациясын
және ауыл ... ... ... ... өмір сүру ... болып табылады. Осыған байланысты АӨК кешенді дамытуды ауыл
территориясының дамуының негізгі басымдығы сипатында қарастыру ... ... өмір сүру ... ... ... ету мен ... мәселелерін шешуде ауыл тұрғындарының жұмысбастылықтың басқа
жолдарын қалыптастыруға, ... ... ... ... ауыл ... ... ... және ауыл
тұрғындарының әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... мен ... байланысты
қажет етеді. Агроөнеркәсіп кешенінің дамуының қазіргі кезеңіндегі
агроөнеркәсіп ... ... ... ... оның
ауыларуаылығын қолдау салалық бағдарламасынан ауыл территорияларын
кешенді дамыту бағдарламасына ... ... Бұл ... ... ... ... жүзеге асыру, ауыл
тұрғындарының өмір сүру деңгейін өсіруді қамтамасыз ету, ... ... ... салықтық базасын кеңейту мүмкін емес.
Сонымен бірге ауыл шаруашылығы өнімділігінің көбеюі мен ... ... ... ... ауыл ... ... ... Еліміздің барлық аймақтарында ауыл
территориялары бар және олардың айырмашылығы тек ... ... ... санында. Алайда, ауыл тұрғындарының өмір сүру жағдайы қазіргі
уақытқа дейін қызығарлық емес. Қазіргі ... ... ... ... сәйкес емес. Тұрмыстық қызмет көрсету ауылдық кәсіпорындар
жүйесі қызмет көрсетуін тоқтатты. ... ... ... ... ... сай келмейді. Ауылдың өмір сүру ... ... ... ... ауыл ... ... ... жағдайының қалыптасуында тежегіш ... ... ... ауыл ... өмір сүру ... ... ... Ауыл аймақтарын дамытуға бағытталған
шетел мемлекеттерінің саясатында депрессивті ... ... ... ... ... дамыту бағыттарында ... жоқ. ... және ... ... ... ... оны ... мемлекеттік саясатты жүзеге асыру
механизмдерінде біршама ... бар. ... ... ... ... ... негізгі
критерилеріне: жергілікті тұрғындардың жан басына ... ... ... экономикалық жағдайының және ... ... ... ... аграрлық саладағы тәжірибесі тұрғындардың ауыл
шаруашылығы өнімдеріне сұраныс ... ... және ... ... құру ... мемлекеттік органдардың үздіксіз
қамқорлығымен сипатталады [22,23].
ЭЫДҰ ауыл ... ... ... ... азық-түлікке
деген жылдам өсіп келе жатқан әлемдік сұранысты, бағалардың күрт
ауытқуын және ... ... ... ... тиіс деп
санайды.
Сол ұйымның ЭЫДҰ елдерінің, ... ... ... ... және Оңтүстік Африканың статистикаларын талдау негізіндегі соңғы
зерттеулерінің нәтижелері бойынша жасаған ұсынымдарында ... ... ... ... ... дотациялардан
өндіргіштікті арттыруға, ресурстарды ұтымды ... ... ... ... әр ... ... ауыл ... қолдау тәжірибесін
қорыту көптеген елдердің субсидиялауды ауыл шаруашылығы өндірісін
қолдаудың шешуші құралы ... ... ... ... ... ауыл ... ... экспорттаушы елдер өндірушілерді
тікелей субсидиялауды қолдамайды.
Дамыған елдерде пайдаланылатын субсидиялау жүйелерінен ... ... ... ... ... ... ... болады:
бағаны қолдау (АҚШ), гектар мен мал басына төлемдер арқылы табысты
қолдау (ЕО елдері), ... ... ... ... ... ... қолдау (Канада) және кредит берудің артықшылық режимдері
(Бразилия). Әкімшілендіру тұрғысынан алғанда ... ... ... ... мал ... ... болып табылады.
Экономиканың аграрлық секторын қолдау деңгейінің көрсеткіштері
бойынша Қазақстан салыстырмалы көрсеткіштерде ... ... тұр. ... ... ... бұл ... ауыл шаруашылығы құрылымдарына
бюджеттен төлемдерді де, жанама қолдау шараларын да қамтиды.
Қазіргі уақытта ДСҰ шеңберінде ауыл ... ... ... ... бас ... ... үрдіс басым болуда. ДСҰ
мен әлемдік аграрлық азық-түлік нарықтарында Керн тобының ... көп ... ие ... ... ауыл ... тікелей
субсидиялардың ең төмен деңгейі бар және ... ... ... және тиімділігін өсіру есебінен дамытуда.
Ауыл шаруашылығын тікелей қолдауды пайдаланбайтын Керн тобы
елдерінің тәжірибесі субсидиялардан бас ... ... ... ... ... ... ... жоғары өсуін
көрсетеді [24,25].Сонымен АӨК мемлекеттік қолдау саласындағы халықаралық
тәжірибе көрсеткендей мемлекеттің ауыл ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың болуы ауыл шаруашылығының
оңтайлы дамуына ... ... ... бұл ... ел өзінің ауыл шаруашылығын қолдау
жүйесін әзірлейтінін растайды, бастысы сол қолдау ... жер мен ... ... ... ... ... Аграрлық саладағы алдыңғы қатарлы елдердің ... ... ... ... АӨК одан әрі ... ... тиімділігін арттыру және аграрлық бизнесті ... үшін ... ... ... ... ауыл ... ... бәсекеге
қабілеттілігін арттыруға бағдарлануы тиіс екендігін көрсетті.
2 АУЫЛ ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы саласының ағымдағы жағдайын
талдау
Ауыл шаруашылығы саласында республиканың тәуелсіздігі жарияланған
сәттен ... ... ... ... едәуір құрылымдық өзгерістер
болды. Орталық жоспарлы экономикадан бас тартқаннан ... ... ... ... ... шаралар кешені жүзеге
асырылды. Қазақстан жер көлемі жағынан ірі ел Англиядан 11 есе ... ... ... ... ... қарай 1600 км шығыстан
батысқа қарай 3000 км ... ... ... ... кең ... ... мен ойпаттар биіктігі әртүрлі таулар ... ... – бұл ... ... ... ... маңызды
салалардың бірі болып табылады. Демек, Қазақстанның бір ... ... ... ... өте көп. Осы ... ... жай Қазақстанға 2008 жылы дағдарыстың келмеуі және саяси-
әлеуметтік экономикалық ... ... ауыл ... ... ... нан, ... ет, қысқасы азық түліктің бәрі өзімізде
өндіріледі. Дүниежүзінде ауыл шаруашылығы - ... көп ... ... ... халқы ауыл шаруашылығының түрлі салаларымен
айналыспайтын бірде-бір ел жоқ. ... ... ... дүниежүзінде бұл
салада шамамен 1,3 млрд-тан астам адам еңбек етеді, оған ... ... ... ... ... онда ол көрсеткіш 2,6
млрд адамға жетеді. Дүниежүзінде экономикалық белсенді ... ... осы ... ... етеді. Қазақ елінің 7,6 млн. ... ... Ауыл ... ... ... жер ... ерекшеліктері мен ауыл ... ... ... ... ... егістік, жайылымдық және шабындық деп
бөледі. ... 2010 жылы ... ауыл ... ... көлемі,
шамамен, 272490,2 мың га, оның ішінде егістік жер 23230,4 мың ... 5015,5 мың га, ... 182358,1 мың га ... ... ... шаруашылығы жерлерінің басым бөлігі соңғы жылдары өз мақсатында
пайдаланылмай запастық ... ... ... ... ауыл ... құнарлылығы мен өнімділігі төмен ... ... ... жер ... әдіспен игеріледі.
ҚР тәуелсіздігі кезеңінде елдің АӨК-де айтарлықтай нәтижелерге қол
жеткізілді: нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... мен өндіргіштігі артуда, саланың негізгі
қорларын жаңарту және инфрақұрылымын ... ... ... ... өнімдері бойынша өзін-өзі қамтамасыз етуге қол жеткізілді,
дәнді, майлы дақылдар, балық аулау ... ... ... қол жеткізілді.
2011 жылы елдің жалпы ішкі өнімінің ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... жұмыс істейтіндердің
еңбек өндіргіштігі 2005 жылдан бастап 2011 жылдар аралығындағы кезеңде
жылына 9,3% ... ... өсу ... бір ... ... адамға 304,2
мың теңгеден 498 мың теңгеге дейін өзгерді, ауылды жерлерде шамамен 7,48
млн. адам немесе Қазақстанның жалпы халқының 45%-ы тұрды.
Қазіргі ... ... ... ... мен демографияның жаңа
үрдістері қалыптасуда, өңірдегі ықпалдастыру процестері нақты дами
бастады, ... ... ... ... ... ... одағына
кірді, таяу кезеңде Дүниежүзілік сауда ... ... ... ... еңбек өндіргіштігінің төмен деңгейі, пайдаланылатын
технологиялардың жетілдірілмегендігі, өндірістің ұсақ тауарлы болуы ауыл
шаруашылығы өндірісін қарқынды негізде ... ... ... ... ... ... толық пайдалануды қамтамасыз етуге,
экологиялық талаптарды сақтауға ... ... Осы ... ... ... ... ... төмендетеді, бұл ДСҰ
мен КО жағдайларында шетелдік өнім импортының басым ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін.
Азық-түлік өнімдерін тұтынудың қарқынды өсуімен және тұтыну
құрылымының неғұрлым сапалы өнімдер жағына қарай ... ел ... орын ... Елді ... қамтамасыз етудегі, халықты жұмыспен
қамтуды арттырудағы және республиканы экономикалық дамытудағы ауыл
шаруашылығының рөлін Мемлекет ... ... рет, оның ... ... Н.Ә. ... ... жаңғырту –
Қазақстан дамуының басты ... атты 2012 ... 27 ... ... ... атап ... және ішкі ... өзгерген жағдайларында Қазақстанның
КО-ға кіруі мен ДСҰ-ға алдағы кіруіне, саланы мемлекеттік реттеу мен
жаңғыртудың жаңа ... ... ... байланысты ҚР АӨК-ті
дамытудың жаңа салалық бағдарламасы әзірленді.
Жалпы қайта қалыптастырудағы саяси қорытындыда ... ... ... ... ... нарықтық экономиканың құқықтық
негізі құрылды. Экономикалық салдары өндірістік және жер ... баға ... ... ... ... бәсекелі нарықтық
инфрақұрылым құру болып табылды.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің одан әрі ... ... ... ... ... белгілеуді талап етті.
2000 - 2002 жылдары бәсекеге қабілетті салалық ауыл шаруашылығы
өндірісінің экономикалық ... ... ... және ауыл ... ... ... өндірістерін тұрақтандыруды көздеген Ауыл
шаруашылығы өндірісін дамыту бағдарламасы іске асырылды.
Сонымен қатар ... ... ... ... қарамастан,
салада ауыспалы кезеңнің бірқатар проблемалары сақталып қалды. Аграрлық
салада одан арғы экономикалық өзгерістер логикасы ... жаңа ... ... талап етті.
Осы міндетті шешу үшін ... ... 2003 - ... ... ... ... азық-түлік бағдарламасы іске
асырылды. Осы жылдары АӨК-нің нарыққа бағдарланған заңнамалық базасын
қалыптастыру, оны ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Бағдарламаның іске асырылуы тамақ
өнімдерінің негізгі түрлері бойынша елдің азық-түлік ... ... ... ... ... агроөнеркәсіптік өндірісі
дамыту үшін ... ... ... ... ... ... АӨК-де әлі де болса, бірқатар кемшіліктер бар - ... ... ... ... болуы, нарықтық
инфрақұрылым дамуының ... ... ауыл ... ұсақ ... ... ... ... саланы
дамытуға жеткіліксіз жеке инвестициялардың ... ... ... және ... ... ... ... қызметіне әсер еткен қаржы, ал
одан кейін азық-түлік ... ... ... ... ... Қазақстандағы ауыл шаруашылығы ... ... бірі ... саналады. Осыған орай үлкен және жауапты
міндеттер алда тұр - экономиканың аграрлық секторын ... жаңа ... ... сол ... оның жоғары бәсекеге қабілеттілігін
қамтамасыз ету, бұл ... ... мен ... ... ... ал ... ... Сауда Ұйымына кіру кезінде өзекті
болып табылады. Қазақстан Республикасында ... ... ... 2010 ... ... арналған бағдарлама бағытталған.
Қазіргі уақытта жалпы өнім өндірісі салада жұмыс істейтін 1 ... 3 000 АҚШ ... ... Жыл сайын ауыл шаруашылығының
негізгі капиталына инвестициялар артуда. Егер 2005 жылы ... 47,9 ... ... 2009 жылы - 77,5 ... құрады, яғни
1,6 есе артық.
Ауыл шаруашылығы өндірісіне кредит беру елдің 158 ... 161 ... ... ... ... ... және
әкімшілік ауылдық аудандардың қамтылуы 89 % құрайды.
Елдің АӨК ... 65 ... мен кіші ... ... ... талдау негізінде неғұрлым перспективалы бағыттар мен өңірлерді
мамандандыруды ... ... ... ... үшін 15
перспективалы бәсекеге қабілетті секторлар (астық ... және ... ... терең өңдеу өндірісі, ет және ет өнімдерінің экспорты
мен ... ет ... ... құс ... ... ... мен ... өңдеу, жеміс-көкөніс өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу;
сүт және сүт тағамдарының өндірісі, қант қызылшасынан ақ қантты ... және оны ... ... ... ... өндірісі мен экспорты;
аквакультураны дамыту және балық өнімдерін қайта ... ... ... мен қайта өңдеу, ет пен сүт өнімдеріне, одан әрі ... ... ... ... ... шаруашылығын дамыту; түйе шаруашылығын
және оның қайта өңдеу өнімдерін дамыту; фармацияның қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... фармацияның ішкі сұранысын қанағаттандыру үшін бал ара шаруашылығын
дамыту, мақтаның өндірісі мен қайта өңдеу) сұрыпталып алынды.
Оның ішінде 8 аса ... ... ... ... жобаларды
іске асыру кезінде кәсіпкерлер, қаржы институттары, мемлекеттік органдар
мен әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар үшін ... ... ... ... егжей-тегжейлі шебер-жоспарлар әзірленді.
Өсімдік шаруашылығын дамыту. Өсімдік шаруашылығында құрылымдық
және технологиялық әртараптандыруды ... ... ... ... ету үшін басымды ауыл шаруашылығы дақылдарының
егіс аумақтарын ... ... ... ... ... ... ... жөнінде жұмыстар одан әрі жалғастырылуда.
Мал шаруашылығын дамыту. Мал шаруашылығында малдың ... ... ... ... бұл мал ... ... және ... сапалы
өнімдер өндірісін шектеуде, және малдың барлық түрлері санының жыл
сайынғы тұрақты өсімі орташа есеппен 4%-ды ... Бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі уақытта, аграрлық сектордың барлық шаруашылық түрлерінде малдар
мен құстардың барлық түрлерін көбейтуге ... ... ... ... ... мал ... барлық
түрлерінің өндірісі ұлғаяды.
Кесте 1 - Аймақтарда агроөнеркәсіп кешендерді ... ... ... ... ... | ... ... | Атырау |Ақтөбе облысы |
| | ... | ... |құс ... | ет |ет ... ... |ет ... |сүт өнімді ... |сүт ... ... ... ... және көкөніс |көкөніс, картоп |балық ... ... ... ... ... |жүн ... ... ... ... ... дақылдар | |құс ... ... ... | | |жүн ... | | | ... | | | |
| ... ... | Батыс |Қарағанды | ... ... |
| ... ... ... | ... |ет |ет |ет ... шаруашылығы |құс шаруашылығы |сүт ... ... ... |жүн ... ... ... дақылдар |өнімді жылқы |картоп ... ... ... ... ... ... ... бақша |
|жемшөп дақылдары |майлы дақылдар ... ... ... ... |
|жүн ... ... ... ... күріш |
| | ... ... |
| | |құс | |
| | ... | |
| ... ... | Маңғыстау ... ... |
| ... | ... |ет |ет ... ... |түйе шаруашылығы |сүт өнімді ... ... ... ... ... |жүн ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... Қазақстан | Солтүстік |Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... | ... |ет сүт ... |ет ... ... ... |құс ... ... ... картоп|астық |сүт ... ... ... ... ... бақша дақылдары |
|жемшөп ... |құс ... ... ... | ... ... ... ... | |ара ... ... ... | ... ... ... | ... ... |
| | |жүн |
| | ... ... (терілер) |
Республиканың ауыл шаруашылығы құрылымдарындағы мал мен ... ... ... іске ... ... ... 13,9 %-ға артты
және 184,9 мың тоннаны ... ... сүт - 4,8 % ... 542,5 ... және ... - 18,8 % ... 1950,4 млн. ... республика бойынша ірі қара мал саны 1,7 %-ға өсті және
6095,2 мың ... ... ... қой мен ешкі - 3,6 %-ға ... мың ... жылқы - 5 %-ға немесе 1438,7 мың басқа, түйе - 4,8%-
ға ... 155,5 мың ... құс — ... ... 32686,4 мың басқа өсті.
Мал шаруашылығы саласындағы оң жетістіктерге мал шаруашылығындағы
жүргізілетін селекциялық асыл тұқымдық жұмыстар анық әсерін тигізді. ... ... база ... шаруашылықтар санының тұрақты
өсуімен сипатталады, жыл сайын олардың саны 40-50 ... ... ... мал ... тұқымдық малдардың үлесі төмен деңгейде
қалуда.
Мал шаруашылығын ... ... ... ... рөлі аса ... ... ... республикада
республиканың ветеринариялық саулығын қамтамасыз ету және ветеринария
жүйесін халықаралық стандарттармен сәйкес ... ... ... жұмыстар
жүргізілуде, әсіресе:
- ветеринария саласындағы бақылау-қадағалау функциялары бөлінді
және ... ... ... ... ... беру жолымен
ветеринария саласындағы кәсіпкерлік қызметінің өрісі кеңейтілді;
- ... ... ... ... ... және ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі
жауапкерішілігі күшейтілді;
- кейіннен сатуға арналған ауыл шаруашылығы малдарының арнайы мал
сою объектілерінде ... ... ... ... қабылданды;
- аумақтарды аймақтарға бөлу принциптері енгізілді;
- малдарды кезең-кезеңімен бірдейлендіруге және ... ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік беретін ауыл
шаруашылығы малдарының бірыңғай бірдейлендіру деректерінің базасын
құруға қаржы қаражаты ... ... ... ... ... алынатын өнімдер мен
шикізаттарды қайта өңдеуді, сақтауды және сатуды жүзеге асыратын өндіріс
нысандарына есепке алу нөмірі ... 11 ... және 1 ... бір типті модульді ветеринариялық
зертхана салынды және оларды материалды-техникалық жарақтандыру жүзеге
асырылды.
Қазақстан ... мал ... ... ... мен үлкен перспективасы бар, ол табиғи және егілген жемшөп
алқаптары мен жайылымдардың болуына негізделген.
2010 жылы азықтық ... ... ... ... 2522,6 ... ... оның ... азықтық тамыржемісті дақылдардың егістік
алаңы – 0,1 мың гектар, сүрлемге арналған азықтық дақылдар – 1,0 ... ... ... дақылдар – 10,5 мың гектар, азыққа арналған жүгері
– 72,3 мың гектар, біржылдық шөптер – 269,1 мың ... және ... – 144,9 мың ... ... 2010 жылы 1983,3 мың центнер азықтық тамыржемісті
дақылдары, 58,6 мың центнер азықтық бақша дақылдары, 64,7 мың ... ... ... ... 5931,2 мың центнер азыққа арналған
жүгері, 108578,8 мың ... ... ... азық (дәнді, бұршақ және ... ... ... оңтүстік және шығыс өңірлер болып табылады.
Республика бойынша ... ... ... алаңы 188,4 млн.
гектарды құрайды, оның ішінде солтүстік өңірде – 30,5 ... – 19,9 ... ... – 35,5 млн.гектар, батыста – ... және ... – 43,8 ... күні 88,1 ... ... ... ... жатқызылған.
Аймақтар бөлінісінде жайылымдар алаңы келесі түрде бөлінді:
- ... өңір 13,5 ... ... өңір 8,9 ... ... өңір 5,0 млн.гектар;
- орталық өңір 18,3 млн.гектар;
- оңтүстік өңір 18,5 ... ... ... және ... ... ең ... ... (4,2 млн.гектар), Ақтөбе (3,9 млн.гектар), Алматы (3,0
млн.гектар), ... ... (2,9 ... ... ... ... (2,0 ... облыстарында тіркелген.
Республиканың аталған өңірлерінде ... және ... ... ... ... ... суландыру бойынша жұмыс ... ... ... ... одан әрі жүйе дамыту үшін 2007 жылы
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 25 ... ... ... ... ... ... 100 % ... акционерлік қоғамы құрылды.
Қазіргі уақытта, «ҚазАгроИнновация» АҚ ... ... және ... ... дамыту жөнінде жұмыс
жүргізеді. 2009 жылы Агротехнологиялардың ... ... ... ... ол ... ... ... асыруды бастады.
Жалпы ауыл шаруашылығы дақылдарының отандық сорттары егілген алаң
2009 жылы ... 7,1 ... ... ал астық дақылдарын өсірудің ең
төменгі және нөлдік қор сақтау технологияларын қолдану 10,3 ... ... Осы ... ауыл ... ... жүйе
мемлекеттік қолдаудың және оларды өндіріске енгізудің арқасында мүмкін
болды.
2003 жылдан бастап «ҚазАгроМаркетинг» арнайы ... 161 ... - ... ... арқылы АӨК субъектілерін өтеусіз
негізде ақпараттық қамтамасыз ету жүргізілуде. Ақпаратты ұсынудың түрлі
каналдары қалыптастырылды - ... ... ... ... ... шаруашылықтарға жеке кеңестік қызмет көрсету арқылы.
Сондай-ақ, ауыл ... ... ... және ... жаңа технологияларды тарату мақсатында жыл сайын «Қараөткел»
АӨК жетістіктерінің республикалық жәрменкесі өткізіледі [26].
Бұдан басқа, «электрондық ... құру ... 2007 ... Ауыл
шаруашылығы министрлігі «ҚазАгроМаркетинг» АҚ-ны тарту арқылы «е-
Agriculture» АӨК-ні басқарудың бірыңғай автоматтандырылған жүйесін ... ... іске ... уақытта, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы
министрлігі «электрондық үкімет» порталы ... ... ... ... көрсетеді: ауыл шаруашылығы техникасының ауыртпалығы жоқ/бар болуы
туралы анықтама беру, импорттық карантиндік рұқсатнама беру ... ... ... ... ... ... мен ... (союды), сақтауды, қайта өңдеуді және ... ... ... ... ... ... препараттарды,
азықтар мен азықтық қоспаларды өндіру, сақтау және өткізу жөніндегі
ұйымдарға есепке алу ... ... ... ... ... үшін ... ... 18 мамандық бойынша 15 жоғарғы оқу орны
және 25 мамандық бойынша техникалық және кәсіптік ... ... ... оқу орны ... ... қатар, аграрлық сектордың кадрлармен қамтамасыз етліуінің
мониторингі ... ауыл ... ... ... ... бар — 14243, ... және ... білімі бар - 158829 адам бар
болғанымен де кадрлардың белгілі бір тапшылығы бар.
Ең ... ... ... ... мен ... фермер-менеджерлер, инженер-механиктер, ет
және сүт өнімдерінің және астықты қайта өңдеу және нан ... ... ... ... техник-электриктер,
техник - жерге орналастырушылар, шебер-реттеушілер, электр монтерлері,
тракторист-машинистер және басқалары.
«ҚазАгро» ӨБХ» АҚ ... ... ... ... ... арқылы ауыл шаруашылығы өндірісін несиелендіру және ауыл халқын шағын
кредит беру.
«Аграрлық несие корпорациясы» АҚ қатысуымен ... ... ... ету үшін 161 ауылдық крещдит серіктестіктері
құрылды.
Ауылдық өңірлердің қамтылуы 89 %-ды ... АКС ... 7,4 ... ... егіс алаңдары бар, жалпы мал басы - 1,2 млн. бас болатын 6,7
мыңнан астам ауыл ... ... ... мен ... ... ... процесстерін
жеделдету үшін Корпорация 2006 жылдан бастап ауылдық тұтынушылар
кооперативтерін қолдау ... ... іске ... ... мәні кооперативтерге 5 жылға ... ... ... бөлу ... табылады.
Бүгінгі таңда 134 ауылдық тұтынушылар кооперативтері 8,7 ... ... ... ... ... ... ... Корпорация 2007 жылдан бастап ауылдық жерлерде ауыл
шаруашылығына жатпайтын бизнеске кредит беру бойынша бағдарламаны ... оның ... ... ... үй және туристік бизнес нысандарын
қайта жаңғырту мен салу, жол ... ... ... ... пунктері және ауылдық сауда нүктелерін жаңарту, тамақ өнімдері
өндірісіне жабдықтарды сатып алу, балықтарды өнімдерін тарату және қайта
өңдеу болып табылады.
2000 - 2009 ... ... ... АҚ жалпы сомасы 123,5
млрд. теңгеге 14755 ... әр ... ауыл ... және ... ... ... ... сатып алуды қажыландырды, оның
ішінде: 113,8 млрд.теңге сомасына 14681 бірлік ауыл ... ... ... (оның ішінде, 5354 бірлік комбайн, 3950 бірлік трактор,
725 бірлік егу кешені, 1139 бірлік тұқым сепкіші, 3513 ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асыра отырып «ҚазАгроҚаржы» АҚ ірі тауарлық
сүт фермаларын, жылыжай шаруашылықтарын, көкөніс сақтау ... ... ... ... ... ... ... енгізу секілді
басымды бағыттарға баса назар аударады.
2.2 Агроөнеркәсіптік кешендерін ... ... ... ... ... асыру жолдары
Азық-түлік қауіпсіздігі мен өнімнің экспортын арттыратын бәсекеге
қабілетті агроөнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... табылады.
Агроөнеркәсіптік кешендерін дамытудың 2013 – 2020 ... ... ... екі ... іске ... ... ... 2013 – 2015 жылдар. ... ... ... ... ... қалау қажет:
- көзделген мақсаттарға қол жеткізу, міндеттер мен ... үшін ... ... қалыптастыру;
- төлеу мерзімдерін ұлғайта және ... ... ... АӨК ... ... құрылымдау, қайта қаржыландыру,
сондай-ақ қаржыландыру арқылы АӨК-ні қаржылық сауықтыру ... ... ... ... және мал ... ... шаруашылығы шикізатын терең қайта өңдеу өндірісі үшін тауарлардың,
жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің экономикалық қолжетімділігін
арттыру;
- ауыл шаруашылығы жалпы өнімін арттырудың ... ... ... ... ... шаруашылығындағы сақтандыру жүйесін жетілдіру;
- қолдау құралдарының кең спектрін қолдану есебінен қаржылық
қызметтердің экономикалық қолжетімділігін ... ету және ... ... ... инвестициялық және пилоттық жобалар ... ... мал ... және ауыл ... ... қайта
өңдеуге енгізу үшін прогрессивті агротехнологиялар пулын қалыптастыру;
- агралық ғылымда технологияларды ... ... ... ... ... ... орталықтарының желісін кеңейту;
- ветеринариялық және фитосанитариялық қауіпсіздіктің жоғары
деңгейін қамтамасыз ету;
- ауыл ... ... ... ... ... ... маркетингтік және сауда-саттық инфрақұрылымы мен логистиканы
дамыту арқылы нарықтық ... ... ... ... ... ішінде ауыл шаруашылығы
өнімдерін сақтау жүйесін қажетті деңгейге дейін дамыту;
- ауыл шаруашылығына агрохимиялық ... ... ... АӨК ... ... ... ету жүйесін дамыту;
- АӨК-дегі мемлекеттік бақылау және ... ... ... органикалық ауыл шаруашылығы өнімінің өндірісі мен айналымын
дамыту үшін жағдай жасау.
Нәтижесінде ... одан әрі ... үшін ... ... 2016 – 2020 жылдар. Екінші кезеңде ауыл
шаруашылығы өнімдерінің өндіріс көлемін ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның импортқа
тәуелділігін қысқарту, экспорттық әлеуетті іске ... ... ... қол ... ... ... ... міндеттерді шешу нәтижелері:
o өсімдік дақылдары ... және ... ... ... қол ... ... ... агротехнологияларды қолдану
есебінен ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігін
ұлғайту;
o ҚР АӨК өндірістік және ... ... ... ... АӨК бизнесін дамыту үшін қолайлы жүйелі ... ... ... инфрақұрылымды дамыту, секторға
тартылатын орташа жылдық инвестицияларды екі есе ... ... ... ... ... нысаналы
индикаторларына қол жеткізу күтіледі:
- АӨК ... ... ... ... мемлекеттік қолдау көлемін 2020 жылға қарай 4,5
есе арттыру;
- АӨК субъектілерінің борыштық жүктемесін ... ... ... ... ... 300 млрд. теңгеге
кемінде 8 жылға ұзарту;
- кредиттер мен ... ... ... шаралар есебінен АӨК-ге тартылған мемлекеттік емес
кредиттік қаражат көлемі 2013 – 2020 ... 2 ... ... ... және аса ... зиянды организмдер
таралуының қауіптілік коэффициенті 2020 жылға ... ... ... зертханалық зерттеулерге ұшырайтын тамақ
өнімдерінің үлесін 2020 жылға қарай 0,4 %;
- ... ... ... мемлекеттік қызмет
көрсету үлесі 62 % болады.
АӨК дамытуға ... ... ... ... ... ... 2020 жылға қарай 1,3 есе, ... ... ... ... АҚ және ... ... ... қаражатын есепке алмай бюджеттік қаржыландыру
көлемі 2,3 есе өседі және 428 ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар
облигациялық қарыздар және республикалық бюджет ... ... ... көлемі 375,6 млрд. теңге құрайды.
АӨК субъектілерін мемлекеттік қамтамасыз етуді дамытуға бөлінген
қаражат үлесі және ... ... ... ... арттыруға
шығыстар үлесі 2013 жылмен салыстырғанда 2020 жылы 1,2 есе өседі.
Қазақстанда астық өндірісі мен тұтыну теңгерімі ішкі ... ... 157 %-ға жуық ... ... ұн ... соңғы жылдар ішінде тұрақты оң серпін
байқалады. Өткен бес жыл ... ... ... ... ... 9 %-ды ... дамытудың 2013 – 2020 жылдарға арналған
бағдарламасын іске ... ... ... ... ... 2 - АӨК-ні дамыту үшін қажетті ресурстар, 2013 – 2014
жылдар, мың теңге
|жыл ... ... ... |Облигация|«АКК» АҚ|«ҚазАгро|ЖИЫНЫ |
| | |лық ... ҰБХ» | |
| | ... ... | |
| | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | РБ |ЖБ ... | | | | |
| ... ... |(РБ және | | | | |
| | | |ЖБ) | | | | ... |28 205 ... 000 |30647112|5000 000|465971 |
|4 |241 |879 | |000 | | |120 ... ... ... ... ... көлемі 2013 жылмен
салыстырғанда 2020 жылға қарай 1,3 есе, ал облигациялық қарыздарды,
«Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» АҚ және «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ ... ... ... бюджеттік қаржыландыру көлемі 2,3 есе өседі және
428 млрд. теңге құрайды. АӨК субъектілерін қаржылық сауықтыру ... ... ... және ... ... ... асырылады, олардың көлемі 375,6 млрд. теңге құрайды.
2014 жылы астық өндірісін әр тараптандыруға бағытталған шараларды
іске асыру нәтижесінде астық дақылдарының ... 16,7 млн. га ... ... ... - 13,4 млн. ... бұл ... ... бидай егілетін
алаңдарды 3 есе ұлғайту болжанады. 13,1 ц/га орташа ... ... ... жиналымы 7,7 млн. тоннаны құрайды, бұл әлемдік экспорттық
нарықта көшбасшылық ұстанымды сақтап қалуға және астық баламасында астық
пен ұн ... ... 12 млн. ... ... мүмкіндік береді
[27].
Жеміс-көкөніс өнімдерінің өндірісі және қайта өңдеуі 2012 ... ... ... егіс ... 163,0 мың ... ... ... жылмен салыстырғанда 5,8 мың гектарға немесе 3,4 %-ға ... ... ... ... ... 3309,6 мың ... құрады, бұл
2012 жылмен салыстырғанда 159,9 мың тоннаға немесе 5,1 %-ға көп. ... жеке ... 1536,4 мың ... ... 46,4 %, ... 1586,1 мың ... немесе 47,9 % және ауыл ... 187,0 мың ... ... 5,7 % ... бақша дақылдарын
өндірді.
Көкөністер мен бақша дақылдар өндірісінде ең үлкен ... ... ие: ... - 580,9 мың ... (17,6 %); сарымсақ -
388,2 мың тонна (11,7 %); қырыққабат - 376,3 мың тонна (11,4 %); сәбіз ... мың ... (9,7 %); қияр - 270,3 мың ... (8,2 %); ... ... 852,3 мың тонна (25,7 %).Осылайша, республикадағы көкөніс ... ... ... тұтынудың ұлттық нормаларына сәйкес халықтың
қажеттілігінен 2,1 есе артық.
Қазақстанның табиғи-климаттық жағдайларына байланысты ... ... ... өндірісі және сатылуы маусымдық  ... ... ... халықты ерте пісетін көкөністермен қамтамасыз ету
мәселесі өзекті болып ... ... ... Республикасы статистика агенттігінің
мәліметтері бойынша жабық топырақтағы көкөніс ... ... 16 мың ... құрады, бұл 13,4 мың тоннаға немесе 6 есеге
артық. Өндірістің ... ... ... ерте ... ... 18,3 %-ға ғана қанағаттандырады.
2012 жылы картоп егіснің алаңы 170,3 мың гектарды құрады, бұл ... ... 6,6 мың ... ... 4 %-ға ... Картоптың
жалпы жиналымы 2755,6 мың тоннаны құрады, бұл 2008 жылмен салыстырғанда
401,2 мың тоннаға немесе 17 %-ға ... ... ... өндіріс көлемі тұтынудың ұлттық
нормаларына сәйкес халықтың қажеттілігінен 2,5 есе ... ... ету және ... алмастыру мақсатында мемлекет
тарапынан көкөніс шаруашылығы, жеміс және жүзім шаруашылықтары салаларын
одан әрі дамыту ... ... ... ... ... Беларусия Республикасы мен ... ... ... ... құру ... ... ... көшпелі мерзімнің ішінде жылыжай констуркциялары мен
жылыжайлар жабдықтарына қолданыстағы тарифтерді қолдану туралы ... ... ол ... 3 - Қазақстандағы астық өндірісінің SWOT-талдауы
|Күшті жақтары ... ... |
|- ... ... өндірісінің төмен |инновациялық технологиялардың |
|өзіндік құны; ... ... |
|- ... ... ... ... жер |- ауыл ... тауарын |
|ресурстарының жеткілікті болуы; ... осал ... |
|- ... ... өнеркәсібі; |жарақталуы; |
|- ... ... ... ... |- ... ... ... өндіруге арналған жеткілікті |жүргізудің ... ... ... деңгейі; |
| |- ... ... ... |
| ... |
| ... |
| |- ... қатты сортынан алынған |
| ... ... ... ... |
| |аз ... ... ... |
|- ... Азия ... мен ... |- ауыл ... өндірісін |
|бағытындағы экспорттық әлеуеттің ұлғайту|қаржыландыру ерекшелігімен ... ... ... |
|- ... ... ... әр ... факторларға |
|тараптандыру мүмкіндігі; ... |
|- ... ... ... ... |- ... мен Украинаның ірі теңіз |
|«Цесна», «Кэмми» және басқалар) |порттарынан ... ... ... ... Ресей арқылы ... ... ... ... ... ... тарифтері; |
|бойынша кәсіпорындарының желісін |- ірі экспорттаушылар тарапынан ... ... өсуі ... |
|- ... ... ... ... өңдеу |Украина); ... ... ... кеңейту;|- ауыл шаруашылығы өнімдердің |
|- ... ... ұн ... ... ... ... ... өсуі; |
|- Орта Азия ... ... пен ұнға |- ... ... мен ұнын ... ... ... табылатын |
|тұрақты сұраныс. ... Азия ... ұн |
| ... даму ... |
| ... |
| |- ... алушылар талаптарының |
| ... сапа |
| ... ... |
     Бірыңғай кедендік тарифтің ставкаларынан ерекшеленеді: 2010 жылдан
2012 жылға дейін кедендік баж салықтарының нөлдік ... ... ... ... 20 %-ға дейін ұлғайтылды.
Сонымен бірге, «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ еншілес ... ... ... ... салу ... ... іске асырылуда,
сондай-ақ жылыжайлар жабдықтарын лизингке беру іске асырылуда. Жыл сайын
«ҚазАгроҚаржы» АҚ мен «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау ... АҚ ... ... жуық ... ... ... және шағын жылы жайларды салу
жоспарланған.
Қарқынды жеміс-көкөніс ... даму үшін ... ... ... және ... облыстары ең перспективалы болып
табылады. Аталған 4 облыста қарқынды технологияларды енгізудің есептік
алаңы 43,2 мың ... ... ... ... ұлғаюы арқасында
технологияларды кең көлемді енгізу жеміс-көкөніс өнімдерінің өндірісін
540 мың тоннаға ұлғайтуға және ... ... ... мүмкіндік
береді.
Ет пен ет өнімдерінің өндірісі және экспорты 2012 жылы Қазақстан
Республикасында сойылған салмақта 896,3 мың мал мен құс ... ... ... ... 2,5 %-ға ... ... ... еттің 22 % өнеркәсіптік қайта өңдеуге
қолданылады. Өндірілетін еттің ... ... жеке ... ... ет пен ет өнімдерін тұтыну деңгейі (етпен санағанда)
ұлттық тұтыну нормаларынан (1 адам ... 48 ... 39 %-ға ... және
1 адамға 67 кг/жылды құрайды.
Қайта өңдеу өнімдері бойынша ... ... ... деңгейі
байқалады: шұжық өнімдері шамамен 40 %, ет және ет-өсімдік консервілері
- 52%. ... ... мен ... ... 90 %-ы Ресейден
жүзеге асырылады.
Сүт және сүт өнімдерінің өндірісі 2012 жылы республиканың ... ... сүт ... 5303,9 мың ... ... есеппен өндірілетін сүттің 28 %-ы өнеркәсіптік тұтыну ... Оның ... ... (3 ... ... жеке ... Өндірілетін сүттің төмен сапасы (өндірістің жалпы көлемінің
90 %-ы ЖҚШ) мен ... ... ... ... төмен болуы салдарынан
кейбір қайта өңдеу кәсіпорындары өндірісте негізінен Ресей, Беларуссия
және Украинадан ... ... ... ... ... ... ... сүт пен сүт өнімдеріне деген қажеттілік
260 кг/адамға құрайды. Халықтың сүт пен сүт ... ... ... ... 330 кг/адамға жуық. Осылайша, Қазақстанда сүт мен ... ... ... нормативтік көрсеткіштерден жоғары. Сонымен
қатар, отандық өндірістің сүт өнімдерімен ішкі тұтынудың жеткіліксіз
қамтылуы ... ... ... ішкі ... сүт ... ... 50 %-ға ... жылғы әлемдегі ұқсас деңгейге сәйкес келетін және бәсекеге
қабілетті және экспортқа бағытталған өнімдерінің ... ... ... техникалық және технологиялық ... ... ... жүзеге асыру нәтижесінде қайта өңдеуге арналған
сүттің жеткізулер көлемін 2583,6 мың тоннаға дейін ... ... 24,4 ... ... ... дейін жету және сүт өнімдерінің
импорт үлесін 8 % төмендету жоспарланды. Сонымен қатар, ауылды ... ... ... қосымша жұмыс орындарын құру жоспарланды.
ҚР АӨК жалпы өнімінің көлемі ауыл шаруашылығы өнімдерінің
2007 жылғы 1089,4 ... ... 2011 ... 2286 ... ... дейінгі
және қайта өңдеу өнімдерінің 2007 жылғы 490,8 млрд. теңгеден 2011 жылғы
828 млрд. теңгеге ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемінің орташа өсу қарқыны
20 %-ды, қайта өңдеу өнімдері 12,2 %-ды ... ... ҚР ... ... 1 - Ауыл ... ... ... өндіру
көлемі
ҚР ауыл шаруашылығы әлемдік азық-түлік нарықтарына ықпалдасты және
сауда ... ... ... ... АӨК ... ... көптеген түрлері бойынша Қазақстанның импортқа тәуелділігі
қалыптасты, жеміс-көкөніс өнімдері, етті және сүтті қайта өңдеу өнімдері
бойынша ... ... ... ... егіс ... 2011 жылы 21 083 мың ... ... Барлық
егіс алаңдарының шамамен 65,7%-на (13 848,9 мың гектар) бидай егілді.
Дәнді дақылдарға 2011 жылы барлық егіс ... 76,9% ... ... ... Мал ... саны 2012 ... басында 5,7 млн. бас ірі
қара малды 18,1 млн. бас ұсақ малды, 1,6 млн бас ... 1,2 млн. ... 0,17 млн. бас ... және 32,9 млн. бас ... ... 4 - 2010 – 2012 ... ... дамытуға бөлінген бюджет
қаражатының құрылымы
| Р/с № |Қаржыландыру бағыты ... % |
|1 ... |28% |
|2 ... |20% |
|3 ... мен ... ... |30% |
|4 ... ... мал ... |20% |
| ... өңдеуге арналған қызметтер | |
|5 ... және ... |2% |
| ... |100% ... көзі: ҚР АШМ
Агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың қолданыстағы мемлекеттік реттеу
саясатын талдау. Қазіргі сәтте АӨК-ні дамытуды ... ... ... нысандарда іске асырылады:
- АӨК субъектілері арасында субсидиялар, мемлекеттік сатып алулар
және т.б. түрінде әртүрлі мемлекеттік ... ... ... ... ... құралдарды – ауыл шаруашылығы техникасының
паркін, жабдықтарды, мал басын жаңартуға арналған жағдайларды қолдайтын
қаржылық ... ... АӨК ... үшін ... ... ... ... АӨК-ні дамыту жобаларына инвестицияларды тарту үшін қажетті
жағдайлар ... өнім ... ... ... және ... ... ... қызметтер көрсету;
- ҚР АӨК дамыту үшін қажетті көлік, су, сақтау, қайта ... ... де ... сақтау және дамыту;
- салалық ғылымды дамыту және агротехнологиялық білімді тарату;
- бюджет қаражатының жұмсалуын бақылау.
Мемлекеттік қолдаудың жеткілікті жоғары ... ... ... ... ... ... оларға ауыл шаруашылығы
тауарларын өндірушілердің төмен қызығушылығына ... ... ... басқа да бірқатар дақылдар өндірісінің
1 гектарына арналған, ІҚМ 1 ... ... ... ... және ... субсидияларды әкімшілендіру жоғары ... ... ... алуы ... ... бөлу тетігі нарықтық ... ... ... атаулылығы жеткіліксіз
бақыланады (қолдан ұрықтандыруға, өсімдік шаруашылығындағы
тұқым шаруашылығына арналған субсидиялар және т.б.).
Агроөнеркәсіптік ... ... ... ... Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдарын
жалпы жинау 2012 жылы жеткілікті жоғары деңгейге (мың ... ... – 22732,1, ... – 482, арпа – 2593, ... ... соя – 133, күнбағыс – 409, рапс – 149, мақта – ... – 3076, ... – 2878, ... ... – 1053,
жемшөп (тамыр жемістер, ... ... ... ... – 279, алма – 115 мың ... мен ... өндірісінде өндірістің ұсақ тауарлығы жоғары емес
өнімділікке әкеледі, сондай-ақ қайта өңдеу саласында проблемалар ... ... ... үшін ... ... ... ұсақ
тауарлы АШТӨ арасында бөлінген суармалы жерлердің тапшылығы, сақтау
қоймаларының тапшылығы, ... ... ... үшін ... ... табылады, бұл осы өнім түрі бойынша импортқа
тәуелділіктің жоғары дәрежесіне әкеледі.
Мал ... ... ... Мал ... үлкен үлесі халықтың жеке қосалқы шаруашылықтарында
өндіріледі, бұл ... ... ... ішкі ... ... ... қажеттілікті қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді,
жоғары өзіндік құнына және бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуіне
әкеледі, импортқа ... ... әкеп ... ... ет түрлерін негізгі өндірушілер әлі күнге дейін
халықтық ... ... ... ... 2012 ... ... деректер бойынша 76,7% ІҚМ басы, 67% қой мен ... ... 62,7% ... және 40,9% құс ... Мал ... ... ... көрсеткіштерден бірнеше
есе төмен.
Қазақстанның мал шаруашылығының әлсіз ... ... асыл ... мал басының төмен үлесі (мысалы, етті бағыттағы
малдың үлесі – 2,5%-дан артық емес), ... ... ... ... емес ... ... табылады. Мал басының үлкен
бөлігі ... ... ... ... ... ... малдардың төмен генетикалық әлеуеті және осымен
байланысты төмен өнімділік, өнімділікті және ... ... ... күтіп-бағудың, азықтандырудың ... ... және ... да ... ... ... ... жеткіліксіз қарау секілді сипаттамалар тән. Бұдан
басқа малдарды суаруға арналған су ... ... ... ... ... әлеуеті пайдаланылмайды.
Қайта өңдеу секторының дамуын негізгі тежеуші факторлар мыналар
болып табылады:
- шикізаттың төмен ... және ... ... шикізатты
дайындау, тасымалдау және сақтау бойынша логистиканың дамымағандығы, бұл
қайта өңдеу қуаттылықтарының толық жұмыс істемеуіне әкеледі;
- сауда-логистикалық ... ... ... ... ... ұсақ ... жұмыс
істеуіне және өнімнің негізсіз қымбаттауына әкеледі;
- отандық ауыл шаруашылығы өнімдері мен оны қайта өңдеу
өнімдерінің ішкі және ... ... ... ... импорттың едәуір көлемінің болу себебі бойынша ішкі
нарықта ... ... ... өткізудегі қиындықтар.
Агроөнеркәсіптік кешеннің қамтамасыз етуші салаларының
даму ... ... 2011 ... 1 қыркүйектегі жағдай
бойынша берілген ... ... 545 ... ... ... және ... ... үлесі ауыл
шаруашылығында жалпы экономикамен салыстырғанда ... ... ҚР ... ... 2 - 2012 ... 1 ... ... кредиттерін
жіктеу, %
Ауыл шаруашылығын кредит ресурстарымен ... ... ... «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ алады, ол АӨК-де іске асырылатын
инвестициялық жобалардың жартысын қаржыландырады. ҚР ... ... ... ... ... ... ... өскен жоқ.
Агроөнеркәсіп кешенін қолдау бойынша іс-шараларды ... ... ... ... ... ... ... әсіресе, ауыл шаруашылығы өніміне өсіп келе ... ... ... одан әрі ... ... ықпал етеді.
Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жөніндегі 2013
– 2020 жылдарға ... ... ... бойынша
жобалардың іске асырылуы жалғасатын болады.
2.3 Оңтүстік Қазақстан облысында ауыл ... ... ... ... – тұрғындарды маңызды тамақ өнімдерімен
қамтамасыз ететін Оңтүстік Қазақстан облысының негізгі салаларының ... ... ... ... ... ... мен жүзімдер өсіруге
қолайлы климаттық жағдайлары бар, сонымен қатар жайылымдықтарды жыл
бойына азықтық база ... ... ... бар және осы ... ... дамуына ықпал ете алады. 2012 жылы ауыл шаруашылығының
жалпы өнім көлемі 259,2 млрд. теңгені ... бұл ... 2011 ... ... ... ... көлем индексі 109% жетті (2011 жылы
–207,9 млрд. теңге), оның ішінде егін шаруашылығы –142,6 ... ... ... –115,5 ... ... ... 2012 жылы облыс ... ... ... 2011 ... салыстырғанда 9 мың гектарға
артып, 742,2 мың гектарды құрады (2011 жыл – 733 мың га). 2012 жылы ... ... ... өнім ... 100 % дан 150 % ... Оның ... бақшадан 1100,0 мың тонна (148 %) , мақтадан 380
мың тонна (113 %), ... 242,0 мың ... (114 %), ... 750 ... (103%), ... 94 мың ... (110 %), майлы дақылдардан 73 мың
тонна (101 %), ... 78 мың ... (143 %), ... 51,0 ... (132 %) өнім ... Облыста 441,0 мың га суармалы жерлердің 415
мың га ... 94% ... Ал, 2015 ... дейін 292,0 мың га суармалы
жерлердің көлемін кезең-кезеңімен қосымша ұлғайту ... ... 2012 ... 4 шілдедегі №203 қаулысы қабылданды. 2012 жылы
21,0 мың га суармалы жер қосымша іске қосылды. ... ... ... ... ... мен бәсекеге қабілеттілігін
арттыру тек инновациялық технологияларды өндіріске ендіру арқылы нақты
атап көрсетті. Осыған орай, ... ... ... ... ... мен жылыжайлар кешендерінің көлемін ұлғайтуда бір-шама
жетістіктерге қол жеткізілді. 2012 жылы тамшылатып суғару әдісі 21,0 мың
га ... ... 3 ... он ... ... ... ... 72 % құрады (жеміс-жидек - 4640 га, ... - 5736 ... ... ... ... мақта 6020 га, жүзімдік 2840 га, басқа
да көп ... ... -1584 га). ... ... 4 есеге артып,
жалпы көлемі 570 га ... ... ... 87 % құрады. Осы
жылыжайлар есебінен 2012 жылы 120,0 мың тонна көкөніс өнімі ... ... ... ... ... ағын су 2-3 есеге
үнемделіп, өнімділік көкөністен 3 есе, ... 1,5 есе және ... ... ... ... ... 2012 жылы ... дала жұмыстарына және жанар
жағар май субсидиялау облыстық бюджеттен 3950,4 млн.теңге, 2013 ... млн. ... ... ... Ауыл ... ... ... бірі - элиталық тұқым шаруашылығын дамыту болып ... ... 17 ... тұқым шаруашылығы жұмыс жасауда. Одан мақта
шаруашылығы бойынша – 5, ... ... ... – 6, көшет бойынша - 6.
Тұқым шаруашылығын дамыту мақсатында республикалық бюджеттен 2011 жылы -
184,8 млн. ... ... ... - 232,5 млн. ... 2012 ... ... – 219,4 млн. ... облыстық бюджеттен - 263,3
млн. теңге бөлінді. Ал, 2013 жылы республикалық бюджеттен - 192,3 ... ... ... - 301,3 млн. ... бөлінді.
Мал шаруашылығы. Мал шаруашылығы өнімдерінің негізгі ... ... ... ет –4%-ға (175,0 мың тонна), жұмыртқа 4%-ға (276,6
млн.дана) артты, сүт – 99,9% (661,0 мың ... ... ... қара ... саны ... (857,1 мың бас), ... 7,8%-
ға (197,1 мың бас), түйе 4,5 % -ға (19,9 мың бас) ... құс басы 98 ... мың бас), (қой мен ешкі 98,6 % 3794,6 мың ... ... мал басының үлесі ІҚМ 2,7 %, қой-ешкі 8,1 %, жылқы
6,3 %, түйе 23 %, құс 10 % ... қара мал ... ... ... ... жобасы шеңберінде
әзірленген «Сыбаға» бағдарламасы бойынша 2011 жылы 4637 бас, 2012 жылы
5289 бас ІҚМ ... меже 140 % ... «Ірі қара мал ... ... ... жобасы бойынша шет елден 617 бас етті
бағыттағы асыл тұқымды ірі қара ... ... ... АҚ ... ... бордақылау алаңын салу» жобасы қаржыландырылды.
Агроқұрылымдар өз қаржылары есебінен ... 5600 бас ІҚМ ... ... 4600 бас ІҚМ ... ... мал ... дамыту үшін республикалық бюджеттен
2011 жылы 398 млн. ... 2012 жылы 581 млн. ... ... ал ... 2011 жылы 269,5 млн. ... 2012 жылы 550,1 млн. ... ... техникаларын жаңарту. Ауыл ... ... ... негізінде алу жолымен жаңалануда. 2012 жылы
агроқұрылымдардың өз қаржы есебінен және лизинг негізінде облыстың ауыл
шаруашылық ... ... 640 ... ... дән ... және ... да ауыл шаруашылық техникалары алынды. 2012 жылы
облыста 40 «машина – технологиялық» станциялар шаруалардың 43,9 ... ... ... 228 млн. ... ақылы қызмет көрсетті.
Сонымен қатар, мемлекет тарапынан қолдау көрсету мақсатында, ауыл
шаруашылық тауар өндірушілерге 2012 жылы 71 мың ... 2013 ... дала ... ... үшін 32,0 мың ... дизельдік отын
бөлінді немесе ауыл ... ... ... 88% ... ... өңдеу.
Облыста 27 ет, 31 сүт, 38 жеміс-көкөніс өнімдерін қайта өңдеу
кәсіпорындары жұмыс жасайды. Оның ... 2012 жылы 5 ет, 6 сүт, 7 ... ... ... ... іске ... жыл ... ет өнімдерін қайта өңдеу үлесі 17 %,
сүт өңдеу 18 %, ... ... ... 7,5 % ... ... өнімдерін қайта өңдеу көлемі 108,0 млрд.теңге құрап, нақты
көлем индексі өткен жылмен салыстырғанда 107,2 % жетті.
Облыс тұрғындарын қысқы және ерте ... ... қол ... ... - ... өнімдерімен қамтамасыз ету үшін сиымдылығы соңғы
3 жылда жеміс-көкөніс ... ... ... ... 34,0 мың
тоннадан 177,0 мың тоннаға дейін немесе 5 есеге ұлғайды.
Бүгінгі таңда осы ... ... ... ... ... ... пияз, көкөніс, жеміс-жидек өімдерін ... жыл ... ... арзан бағадағы өнімдермен қамтамасыз етуге толық
мүмкіншілік ... ... 2012 жылы ... ... ... ауыл ... ... 18,7 млрд.теңгеге жуық несие қаржылары беріліп,
өткен жылмен салыстырғанда ... ... 28% ... 2421 ірі, ... ... қаржыландырылды. Оның ішінде:
- «ҚазАгро»ҰБХ»АҚ еншілес мекемелері арқылы ... ... ... 3,1 ... ... серіктестіктері арқылы 2,9 млрд.тг;
«Үдемелі индустриялық – инновациялық ... ... ... ... ж.ж ... 109 жоба
индустриализациялау картасына ендірілсе, оның 41 % немесе 45 жоба ... ауыл ... ... ... іске ... ... ... орны 3,2 мың.
2010 жылы облыстың ауыл ... ... 61372 ... ... ... ауыл ... ... оның ішінде 2,5 мың ауыл шаруашылық кәсіпорындары және 58,8
мың шаруа қожалықтары.
2003-2009 жылдары агроөнеркәсіп ... ... ... ... ауыл ... ... өсуі байқалған, 2009 жылы ауыл
шаруашылығының жалпы өнімі 137,9 млрд. ... ... ... ... ... ... 67,5 млрд. теңге, мал шаруашылығы өнімі 70,4
млрд. теңге. 
Мал шаруашылығы өнімдері өндірісінің ... ... ... ... ... ... ... байқалған.
Осы кезең ішінде ауыл шаруашылығы өнімдерінің құрылымдық қатынастары ... 2003 жылы ауыл ... ... ... 71%-ын ... өнімдері құраса, сәйкесінше 29%-ын мал ... ... 2009 жылы бұл ... ... мал ... үлесі артып, ауыл шаруашылығының жалпы өнімдерінің 51%-ын құраған,
ал ... ... ... 49% ... ... ... ... облысының өсімдік
шаруашылығының дамуында ... ... ... Сол жылы
шаруашылықтың барлық категорияларында егіс алқабы 762 807 гектарға
жеткен. 2009 жылы егіс ... 636 700 ... ... ... ... ауыл ... ... мәселесі,
суғару суының жетіспеушілігі. Бұл мәселенің жалғыз шешімі – ... ... су ... технологияларын енгізу. Алдыңғы қатарлы
технологиялар жоқ жерлерде егін алқаптарын суғаруда бір гектарына 17 000
метр куб су ... ... 6 000 метр ... ... ... ... ... жатқан шаруашылықтарда – Арыс ауданында, Түркістан
ауданында – ... ... ... су ... ... 3-3,5 ... ... Есептеулер көрсетіп отырғандай, қолдағы бар
көлеммен, қазіргіге қарағанда, ОҚО ... 5-6 ... ... ... жылы ... 195 мың тн. ... жиналған. 2009 жылы 408 мың
тн. астық жиналды, бұл 2008 жылмен салыстырғанда 2 есеге артық. Шит-
мақтаны ... ... ... күрт ... 2009 жылы ... бұл ... жалпы ауыл шауашылығы үшін ауыр жыл болған. Оңтүстік-Қазақстан
облысының ауыл ... ... ... себептері ретінде, жиі
екі факторды қарастырады: егіс алқаптарының қысқаруы және түсімнің
қысқаруы. Бұл екі ... да ... ... және ... де, ... ... сипатқа ие: Арал теңізінің құрғауы әсерінен
климаттың құрғақтануының артуы және Сырдариямен ... ... ... ... ... екінші факторда облыстық әкімшілік және әкімшілік-
территориялық құрылымдардың ықпалынан тысқары. Тамшылатып суғару әдісін
ендіру нәтижесінде ... ... 2,5-4 ... минералдық тыңайтқыштарға
шығындарды 2 есе дейін үнемдеуге мүмкіндік ... ... ... салыстарғанда түсім 3-4 есеге артады.
Сонымен қатар, 1 га жұмсалатын шығын 2-3 мың АҚШ долларын ... ... ... өзіңдік құнына әсер етеді, ... ... ... ... ... ... ... мен басқа да агрегаттар
ауыстырылады. Мал шаруашылығы. Соңғы жылдары барлық мал түрлері ... басы ... ... ірі қара 749,2 мың бас, қой мен ешкі 3570 мың ... 151,9 мың бас, түйе 17,1 мың бас, шошқа 34,7 мың бас, құс ... Ет ... ... 83,1 мың ... ... 247,1 млн.дана, жүн
7,0 мың тонна, сүт 617,7 мың тонна, орташа бір ... ... 2088 ... ... ... ... 150 асыл тұқымды мал шаруашылықтары жұмыс
істейді.
Бұл шаруашылықтарда асыл ... ірі қара 5493 бас (2009 ... мен ешкі 238,3 бас (2009ж - 268,5 мың), ... 7905 бас (2009 ж ... түйе 3842 бас (2009 ж - 3826), құс 61056 (2009ж - 33000), ... бас (2009 ж - 7163). Тиісінше барлық малдан ірі қара 0,7%, қой ... 7%, ... 4,5%, түйе 20%, құс 6%, ... 19%. ... ... ... ... қосымша 28 мал тоғытатын ванна (кубка), 2 беккари
шұңқыры және 18 мал ... ... ... ... ... шикі заттарын қайта өңдеу. Облыста ауыл
шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеумен айналысатын 67 ірі, 718 орта ... ... бар. 2010 жылы ... қайта өңдеу үлесі 14,5 пайызды,
сүттің 18,5 пайызды, көкөніс 6 ... ... ... ... ... ірі қара мал, ... ешкі, қой, жылқы, түйе еті және
тағамдық ішек-қарын, 8085 тоннаны құрады, ... ... ... 47 ... ... немесе 100,6 пайыз; ет өңдеумен
айналысатын 2 ірі 3 орта ... бар ... ... қуаттылығы
65,5 тонна, қамтамасыз етілуі 56,5 тонна, немесе 86,3 пайыз. 
- өңделген сұйық сүт және кілегей өнімдері 14656 ... ... осы ... ... 14510 тонна немесе 1,0 пайызға артық,
сүт өңдеу бойынша 2 ірі, 5 орта кәсіпорындар бар, ... ... 202 ... ал қамтамасыз етілуі 128 тонна, немесе 63,3 пайыз. 
- өсімдік майы және тазартылған мал майы 77422 тонна, ... ... ... 135,4 пайызды құрайды, облыста 4 ірі май ... бар, ... ... ... 1375 тонна, ал
қамтамасыз етілуі 746 тонна, немесе 54,3 пайыз. 
- жеміс және көкөніс ... 4396,5 мың литр ... 99,1 ... ... және ... өңдеу бойынша 2 ірі кәсіпорындар бар,
олардың жылдық қуаттылығы 8800 тонна, ал ... ... 8540 ... 97 ... сүт өнімдерін қайта өңдеумен айналысатын кәсіпорындардың қайта
өңдеу пайызының төмендігі кәсіпорындардың аздығы, ... ... ... ... ... сол себепті нақты пайдалану
қуаттылығының төмендігін көрсетеді.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің нарықта бәсекелестігін ... ИСО және ... ... стандарттарын енгізу жұмыстары
жалғасуда. Облыста 13 мекеме ИСО және ... ... ... ... дейін 17 мекеме енгізуді көзделген.Агроөнеркәсіп кешенін ғылым
және кадрмен қамтамасыз ету. Саланы ғылыммен ... ету ... ... ... «Инновациялық тәжірибені тарату мен енгізу қызметі»
бюджеттік бағдарлама субсидиялануда. 
Облыста ауыл шаруашылығының ғылыми жұмыстарымен ... ... мал ... ... ... ... ауданында «Мақта
институты», Оңтүстк Қазақстан Мемлекеттік университеті. ... АҚ ауыл ... ... ... ... ... ... қызметін көрсетеді.
Облыстың инвестициялық жобалары. Облыстың қаржы институттарымен
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне 18342 млн. теңге қаржы тартылды.
Оның ... ... ... ... ... ... «Ырыс» ЖШС 1245 млн.теңге, «Аграрлық несие корпорациясымен»
АҚ 356,2 ... ... АҚ 292,2 ... ... ... ... ... АҚ 484,4 млн.теңге, 18 ауылдық несие
серіктестіктерімен 1480,0 ... ... ... 557,5 ... АҚ ... құны 10 633,3 млн. теңге 3 ірі нивестициялық
жобаларын қарауда (Сайрам ... ... ... және ... ... тамшылатып суғаруды енгізу). ... ... ... ... құны 751,0 млн. теңгеге 4 жоба ... 1-мал ... ... Сайрам ауданында 2, Түлкібас ауданында
1 мал сою алаңы). «Максимум» АИО-мен 14 жоба 1 105,5 млн. ... ... 7 жоба ... млн. ... ... даму
банкімен 1 жоба 1 070,0 млн.теңгеге. Өз қаржысы есебінен 5 жоба ... ... АӨК ... ... мәселелері:
- егін шаруашылығында да, мал шаруашылығында да ұсақ ... ... ... ауыл ... саласында ірілендіру
механизмін жасап, тауар өндірушілерін ынталандыру қажет;
- мал ... ... ... ... мен мал шаруашылығы өнімдерінің ветеринарлық және азықтық
қауіпсіздігінің сақталмауы;
- жеңіл өнеркәсібтің ... және ... ... ... ... ... үздіксіз қызметті қамтамасыз ету мақсатында тік қашыртқы мен
кәріз жүйесін қалпына келтіру ... ... бар 1903 ... ... 1529-ы жарамсыз (80%).
Қазіргі таңда суармалы алқаптарда келесідей мәселелер орын алған: 
- ... ... ... ... ... ... ... тұздық
қабатының көбеюі салдарынан ауыл шаруашылығы жерлердің айналымынан
шығуы, т.б; 
- жер асты суларының ... ... ... тазалау және жөндеу жұмыстары жүргізілмеу салдарынан су
шаруашылығы ... ... ... ... ... болуы;
- заманауи агротехнологияларды ендірудің әлсіздігі және ... ... ... етілмеуі;
- өсімдіктерді қорғауда минералдық тыңайтқыштар мен химиялық
заттарды пайдаланудағы жеткіліксіздігі;
- агроқұрылымдардағы техникалық ... ... және ... ... топырақ пен көкөніс ... ... ала ... есеп ... ... ... барлығы
қаражат құюды қажет етеді, нақты ... ... ... жағдайын жақсарту бойынша іс-шараларды жүзеге асыру
үшін 8,5 млрд. теңге қажет. Бұл жердің екінші реттік ... ... ауыл ... ... ... жүрген суармалы жерді
пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... транзиттік орталығы болады; агроөнеркәсіп,
мақта-тоқыма, таукен, фармацевтикалық, мұнай ... ... ... өнімдердің экологиялық таза және жоғары технологиялық
өндіріс орталығы; спорт, экологиялық туризм және жалпы, элиталық діни
табыну ... өмір ... ... және адам әлеуетін дамыту және
жүзеге асыру мүмкіндігі өсіп келе жатқан ... ... ... ... қабілеттілігін арттыру мен
елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сыртқы нарықта алдыңғы
қатарлы орындарды алу ... ішкі ... ... ауыл ... өнімдерінің көлемін тиімді негізде
өндіру. Агроөнеркәсіп кешенінде экспортқа бағытталған өндіру мен ... 9 ... ... ... ... ... ет, сүт, құс
шаруашылығы, жүн, жеміс-жидек, майлы дақылдар, балық. Оңтүстік Қазақстан
облысының ... ... бірі ... және ... ... ... ... арнайы экономикалық аймақ құрылғандықтан, «Мақта
агрокешені» Мақтарал, Шардара, Түркістан, Ордабасы аудандарын қамтиды.
Жүйеқұрылым мекемелері «Корпорация Ақ ... ... ... ... ... ... ... жылына 285,0 мың тонна мақта
өңдейтін болады.
Облыс халқы нормативке сәйкес ұнмен өзін-өзі толық қамтамасыз ете
алмайды, ... ... ... 306 мың гектарға ұлғаяды, ал
бидайдың жалпы өнімі 500,0 мың ... ... Осы ... ... ... үшін «Астық агрокешені» жүйеқұрылым мекемелері: «Алтын Дән»,
«Мельнично-промышленная компания», «Корпорация Атамекен», «Ақмаржан
ЛТД», ... ... ... Казығұрт, Төлеби, Түлкібас,
Сайрам аудандарында майлы дақылдар егетін багара жерлері көп және мақта
майын өндіруге шикізат көп. «Майлы ... ... ... май», «Қайнар май», «Арай», «Карму». Бұл мекемелер
80,0 мың тонна майлы дақылдарын өңдейді. «Жеміс-жидек агрокешені» «Жаңа
Ақдала» ЖШС Арыс қаласы, ... ... ... ... ... қаласы, «Наурыз-5» ЖШС Сайрам ауданы негізінде құрылады.
Олар 42,8 мың тонна ... ... ... ... ... ... ЖШС Төлеби ауданы,
«Шымкент сүт» ЖШС Шымкент ... ... «Эм Нур» ЖШС ... ... ШҚ ... ауданы негізінде құрылады.«Ет
агрокешені» «Алма» СТК Сайрам ауданы, «Қарқын-2030», ... ... ... ... СТК ... ауданы, «Демеу Таукент» ЖШС
Созақ ауданы негізінде құрылады. «Құс ... ... ... аясында «Ордабасы құс» жылына 4500 тонна құс
етін өндіретін кешен іске қосылады. 2011 ... ... ... 3000 ... құс етін ... ... ЛТД» ЖШС іске ... Сайрам ауданында «Шымкент құс» ЖШС жұмыс істейді. Мақсатты
индикаторлар:
- сапалы ауыл ... ... ... және оның бәсекеге
қабілеттілігін арттыру;
- АӨК жалпы қосымша құнды 35 ... ... ауыл ... ... ... ... көлемін 2015
жылы 2 есеге арттыру; 
- ауыл шаруашылығы шикі затын қайта өңдеу ... ... ... АУЫЛ ... САЛАСЫН ДАМЫТУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
3.1 Аймақтарда ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылығы саласын дамыту барлық мемлекеттерде ең
басты өзекті мәселе болып ... ... ... ауыл ... тұрақты арттыру халықты азық-түлік өнімімен, ал өнеркәсіпті
ауыл шаруашылығы шикізатымен қамтамасыз ету міндеттері жүктелген. Ауыл
шаруашылығы ... және ... ... ... пен ... ескеретін болсақ, агроөнеркәсіп кешені өнімдерінің көзі
болып табылады.
Қоғамда аграрлық қатынастарды басқару жүйесіндегі міндет ... ... ... ... жол бермеу болып табылады.
Басқарудың мазмұны экономиканың барлық салалары үшін ... ... бір ... ... тән ерекшеліктері олардың ... ... ... тигізеді. Біздің елімізде халық шаруашылығы
саласы ретіндегі ауыл шаруашылығын басқару ауыл ... ... ... ... Оған елде ... ... мемлекеттің
аграрлық саясатын, стратегиялық жоспарлардың іске асыру жөніндегі тағы
басқа жалпы өкілеттілігі берілген. Ауылшаруашылығын ... ... ... қағидаларының ұштасу негізінде жүзеге асырылады.
Қазіргі таңда Қазақстанда агроөнеркәсіп кешенін басқару ... ... ... мен ... негізінде әртүрлі жеңілдіктер
қарастырылуда. Мұнда ауылшаруашылығын басқарудың салалық территориялық
органдары басты рөл атқарады, тікелей ықпал ету ... ... ... баға белгілеу, ауылшаруашылық техникасының жай
күйінде ... ... ... ... ... қызмет көрсету
бірлестіктерінің және тағы ... ... ... ... ... ... кешен саласындағы саясат азық-түлік қауіпсіздігі
мен өнім экспортын арттыруды қамтамасыз ететін елдің бәсекеге ... ... ... бағытталған. Қойылған мақсат ішкі
нарық қажеттілігін қанағаттандыру және экспорттық салада өз ... ... ... ... ... ауыл ... өнімі мен азық-түлігін
өндіруді қамтамасыз ететін ... ... ... дамытудың 2010 – 2014 жылдарға арналған бағдарламасы аясында
іске ... ... ... ішінде агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың
негізгі ... ауыл ... ... мен ... ... ... ... жаңартуды және агроөнеркәсіптік
кешенді мемлекеттік қолдауға жаңаша тұрғыдан келуді қарастыратын үдемелі
аграрлық-индустриялық әртараптандыру болып табылады.
Елдің ауыл ... ... ... ... ... ... өзін-өзі толық қамтамасыз етуіне қол жеткізуі мақсатында
ылғалды үнемдейтін технологияларды және тамшылата суаруды ... ... егіс ... ... есебінен астықтың өнімділігі
артады.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... және технологиялық тұрғыдан қайта жабдықтау,
сондай-ақ бұл салаға инвестицияларды ... ... ... асырылуда.
Новоишим май өндеу зауытын қайта ... ... ... ... және жаңғырту, екі асыл ... ... ... ... салу ... ірі ... іске асырылады. Инвестициялық
жобаларды іске асыру 80%-дан астам азық-түлік тауарларының нарығын
отандық өнімдерімен қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... жылдардың
бюджетіне түзетулер енгізу туралы заңға қол қойды. Бұл құжат еліміздің
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... Ел ... ... ... құйылуына байланысты,
бұдан бұрын бекітілген биылғы жыл бюджеті 217,9 миллиард ... ... ... ... ағымдағы жылы ел қазынасынан жұмсалатын
шығыстар ауқымы 5 триллион 170,3 миллиард теңгеге ... ... ... ... басым бөлігі екі саланың еншісіне тиді. ... - ... ... ... ... тағы 40,8 млрд ... ауыл ... дамытуға соған жуық қаражат - 38,8 млрд теңге
қосымша бағытталды. Бұл - ел басшылығының қазақ ... ата ... баса ... ... ... ... керек. Бұл қаржылар
ауыл шаруашылығында бірнеше бағыт ... ... ... ... ірі қара мал етінің экспорттық әлеуетін арттыру және
азық-түлікпен ... ету ... ... ... ... мал ... және ... ілеспе өндірістерді дамытуға 22
миллиард теңге берілді. Бұл қаражаттар «ҚазАгро» Ұлттық холдингінің
жарғылық ... ... 22 млрд ... 7 ... асыл тұқымды
малдарды сатып алуға жұмсалды. ... ... ... ... - 9,5 ... микрокредиттік ұйымдарды несиелендіруге бағытталды. Бұл ұйымдар
сол қаржыларды ауыл ... ... ... ... мал ... ... үшін ... түрінде
таратулары тиіс. Тағы 4 млрд. теңге кредиттік серіктестіктер арқылы ауыл
шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу ... ... ... 1 ... ... ... шағын несие түрінде таратылды. 0,5 млрд
теңге Астана қаласының азық-түліктік белдеуін қалыптастыру аясында жеміс-
көкөніс өсіру ... ... арна ... ... қазақ
астығын әлемдік нарықтарға ілгерілету және биылғы жыл астығына орын ... 6,7 млрд ... ... бөлінді. Бұл соманың 5 миллиарды сыртқа
сатылатын 2,5 млн ... ... ... ... азайтуға
бағытталды. Бұл жерде шетелге экспортталатын астықтың әр тоннасына ... ... ... ... көрінеді. Бұл - қазақ астығының
бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жасалуда. Ал ... ... 1,7 млрд ... ... ... ... нан ... еліміздің бидай өнбейтін немесе астыққа зәру өңірлерге
көшіруге жұмсалды. Сондай-ақ, жұмыртқа мен сүт ... ... 1,9 млрд ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерін
өндірушілерді қолайсыз табиғи ... ... ... саясатты іске асыруға жыл соңына дейін қосымша 1,1 млрд
теңге бөліну қарастырылған. Осылайша, қарқынды ... ... ... ауыл ... ... ... ... елдің басын
төрге сүйрер серпінді салаға айналғанын көрсетуде.
Нарықтарды, оның ... ... үшін ... ... ... экспорттық өнім өткізу нарықтарын игеру
бойынша бірқатар мүмкіндіктер пайдаланылмауда.
Жүргізілген талдау нәтижесінде қазақстандық ... ... ... ... ... ... нарығында Орталық Азия, Еуропа одағында елдерінде,
Ауғанстанда Қазақстан ОА елдері мен ... ... тез ... ... 2020 жылы ... ... (бидай, ұн, бидайды терең өңдеу
өнімдері) 10 млн. тоннадан ... өнім ... ... ... ... ұн ... ... көшбасшылық позицияны сақтап қалу ... ол ... ... ұн ... жөніндегі меншікті
қуаттылықтарын дамытуға бағдарлануына ... ... ... терең өңдеу өнімдерінің (крахмал, ... дән ... ... ... қазіргі уақытта іске қосылып жатқан ұнды терең
өңдеу жобалары ойдағыдай болған жағдайда шикізат эквивалентінде
0,3 – 0,5 млн. ... ... ... ... әрі – РФ) ... 1 млн. ... алманы
экспорттайды, оның ішінде Қазақстан 2020 жылы 400 мың тоннаға дейінгі
жеткізулерді қамтамасыз ете алады. Бұл ... ... ішкі ... жылы шикізат эквивалентінде шамамен 600 мың тонна алма және
400 мың тонна алманы ... ... ... ... Осы өнім ... толығымен өз-өзін қамтамасыз ету және Қазақстанда өсірілген
алмалардың РФ ... ... ... ... нарықтарын қалпына келтіру
мақсат болып табылады [28].
Көкөніс өнімдерінің, оның ішінде қызанақтардың ішкі нарығы ... ... 3 млн. ... ... оның ... жергілікті өндірушілер
ішкі сұраныстың 100%-на дейін қамтамасыз ете алады. Көкөніс өнімдерінің
экспорты 2020 жылы негізінен КО елдеріне 300 мың ... ... ... ... ішкі өндірісі 2020 жылы болжамдар бойынша
85 мың тоннаға дейін өседі.
Ішкі нарықтағы жүгеріге деген сұраныс 2020 ... ... ... ... ... ... 1 млн. ... құрайды және жергілікті
өніммен қамтамасыз етілетін болады. Иран ... ... жыл ... 3
млн. тоннадан астам астық түріндегі жүгері импорттайды және осы өнімді
өткізудің ... ... ... ... ... ішкі нарығы 2020 жылы шамамен 500 мың тонна құрайды, ол
жергілікті өніммен қамтамасыз етілетін ... ... ЕО ... ... 70 мың ... ... ... екі есеге арттыру әлеуеті
бар. Сояның ішкі нарығы 2020 жылы шамамен 350 мың тонна ... ... ... қамтамасыз етілетін болады.
РФ-та импорттық сиыр етінің әлеуетті ... жыл ... 600 ... кем емес ... оған Қазақстан 2016 жылы шамамен 60 мың тонна
салқындатылған ІҚМ етін жеткізе алады. Сондай-ақ сиыр ... ішкі ... ... ... шамамен 500 мың тоннаны құрайды, қой еті – 200 мың
тонна, жылқы еті – 120 мың ... ол ... ... ... ... еті мен ... еті ... ішкі нарықты қамтамасыз етуге бағдар
перспективалы, өйткені шектес елдердің ішкі ... ... осы өнім ... ... көлемдерде экспорттау мүмкін
болмайды.
Етті қайта ... ... ішкі ... ... ... жылға қарай шамамен 115 мың тонна шұжық өнімдерін, 85 мың тоннадан
астам өзге ... ... оның ... ... өнім шамамен 100
мың тонна шұжық ... және 60 мың ... ... өзге ... мүмкін.
РФ-та импорттық салқындатылған қызыл балық (арқан балық) нарығы
жылына шамамен 75 мың тоннаны құрайды, оның ... ... 2020 ... 1,9 мың ... ... ... сондай-ақ РФ, ЕО мен басқа
елдерге 2 мың ... ... ... мен қара ... ... ... Балық пен балық өнімдерінің ішкі нарығы шамамен 196 мың ... оның ... ... өнім ... 84 мың ... құрауы
мүмкін
Сүт өнімдерінің ішкі нарығы Қазақстанда 2020 жылы ... ... 1,6 млн. ... ... мүмкін, оның ішінде
жергілікті өнім сүт ... ... 1,5 млн. ... ... Мал ... ... ... жемге деген қажеттілік жылына
3 млн. тоннаға дейін өседі.
Күріш бойынша Қазақстан өзін-өзі қамтамасыз етуге қол жеткізді,
саланың басты ... ... ... ТМД ... күріш жармасы
экспортының көлемін 2020 жылға қарай 100 мың тоннаға дейін өсіру әлеуеті
бар.
Мақта өндірісінде өсіру үшін жарамды ... ... ... ... үш ... шектелген, осыған байланысты өндіріс
пен экспорттың айтарлықтай өсуі мүмкін болмай отыр.
Биязы жүн ... ... 6-8 мың ... ... өсіру мүмкін
болады, сондай-ақ өндірілетін жартылай қылшықты және қылшық жүнді қайта
өңдеу көлемдері жылына бірнеше мың ... ... ... ... ауыл ... ... көрсеткіштері межеленген.
Мәселен, еңбек өнімділігі 2020 жылға дейін 4 есе ... тиіс ... Ауыл ... ... ... ... ... белгіленген міндеттерді жүзеге асыру үшін саланы техникалық
және технологиялық тұрғыдан қайта жарақтандыру қажет. Осы ... ... ... бойынша жұмыс істейтін жаңа ірі өндірістерді салу
жөніндегі инвестициялық жобаларды іске қосудың ... ... ... ... ауыл ... ... жалпы көлеміндегі заман талабына
сай жаңаша жұмыс істей алатын ауылшаруашылық құрылымдарының ... ... ... ... ... түседі. Міне, осы бағытта
қазіргі күні бірқатар шаралар кешені ... іске ... ... ... ... маңыздылығына байланысты мемлекеттік қолдау жөніндегі
барлық бағдарламалардың ... ... мен ... ... ... ... ... аграрлық ғылымды дамыту, өндіріске жаңа
технологиялар мен ... ... ... ... ... ... ... барлығы аталған мақсатқа қарай бағытталып
отыр. Сонымен, егін ... ... ... бойынша
жалғыз жол – ол егіс алаңдарының құрылымын әртараптандыра ... ... ... яғни дара ... ... кету болып отыр. Осыған
байланысты салаға ауқымды ... және ... ... сай ... ... ... ... енгізуге мән беріледі. Осындай
шаралардың есебінен егістік айналымына жаңа жерлерді және ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары
жүргізіледі [29].
Мал шаруашылығы саласында сапалы да мол өнім беретін асыл тұқымды
шетелдік малдарды импорттау және біздің жағдайларға ... ... ... бар тұқымдардың әлеуетін пайдалану ... ... ... ... жақсарту ісіне ерекше мән берілуде.
Осы арқылы біз ... мал ... ... ... ... жедел шешу бағытын ұстанамыз. Қайта өңдеу саласында мемлекеттік
қолдау шаралары арқылы кәсіпорындарды техникалық және технологиялық
қайта ... ... бұл ... ... ... ... Осы үшін ... өңдеу кәсіпорындарының банк несиелерінің
пайыздық ставкалары, өндіріске халықаралық сапа стандарттарын енгізу
бойынша шығындары ішінара субсидияланады. Сонымен, ауыл ... ... ... ... деңгейіне ауыл шаруашылығында жұмыспен
қамтылғандардың ішінде үлес салмағы 70 ... ... ... ... ... ... халықтың болуы айтарлықтай ықпал етіп келді.
Мұндай адамдардың ... ... үй ... жеке ... ... Енді ауыл шаруашылығында маманданған
ірі өндірістер мен тауарлы фермаларды, яғни шағын шаруашылықтарды құру
арқылы қалыптасып қалған осы дағдыны бұзу ... Осы ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Оның үстіне, ауыл
шаруашылығы өндірісін ірілендіру және дамыту шараларымен қатар, ... ... ... іске ... үшін ... ... ... аясында республика бойынша өз бетінше жұмыспен
қамтылғандардың үлесін 33 ... 26 ... ... ... ... Бұл шара ... 600 мыңнан астам адамды қамтитын болады.
Сондай-ақ, етті мал ... ... және оның ... ... жоба еліміздің агроөнеркәсіптік кешені саласында жүзеге
асырылатын ауқымды жоба болмақ. ... бұл жоба ... ... кетті. Жобаның мақсаты еліміздегі етті бағыттағы ірі қара мал
үлесін арттырып, ет ... ... ... қою болып табылады. Осы
істің аясында жоғары өнімді малдарды ... және мал ... ... ... ... шаруашылықтарды құру
жоспарланған. Репродуктор шаруашылықтардағы асыл тұқымды мал басы ауыл
шаруашылығы құрылымдарындағы малдардың ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде шет ел селекциясының асыл ... ... ... әкелу қарастырылып отыр. Осы жоба жүзеге
асырылған кезде мал бордақылау алаңдарын толықтыру, асыл тұқымды ... етті ... мал ... арттыру мәселелері шешімін табады.
Нәтижесінде ет экспорты көлемі қазіргіге қарағанда, әлдеқайда ... ... ... ... ... тұрақты түрде астық
экспорттайтын елге айналды. Ал ұн ... ... жыл ... ... ... ... 5 ... астық өндірісінің орташа жылдық
көлемі 17,0 млн. ... ... бұл оның ... 5 жылдың
көрсеткішінен 2,4 миллион тоннға немесе 16,4 пайызға ... ... өсуі ... пен оның ... өңделген өнімдері экспорты
көлемінің жоғарылауына септігін тигізді. Қазақстан астық ... он ... ... ... Ал 2007 ... ... Қазақстан ұн
экспорты бойынша әлемде жетекші ... ... ... ... ... бар ... бірі
Қытай болып табылады. «Азық-түлік келісім-шарт корпорациясы» ҰК» АҚ
Қытай шекарасында темір жол ... ... салу ... ... Бұл ... ... ... кабілеттілігі шамамен 500 мың
тонна көлемінде және оны 1 миллион тоннаға ... ... ... Осындай есеппен салынатын терминалда бір мезгілде 25 мың
тонна астық сақтауға болады ... ... ... өнім ... үшін ... ... бар ... айтып өтті. Осы орайда ол екі бағытта: тамақ және
тоқыма өнеркәсібін дамытуды ұсынды. Өнім өңдеу ... ... ... ... ... да соғұрлым жоғарылайды. Ауыл шаруашылығын ... пен ... ... сату ... ... ... ... тек бидай
және мақта өсірумен шектелмеу керек. Алысқа көз жүгіртіп тереңірек
үңіліп, ... өнім ... әрі оны ішкі және ... нарыққа сатуға
ұмтылу қажет. Біз өзіміздің ішкі ... ... ... сай ... ... ... Ауыл шаруашылығы саласының негізгі бағыттарын дамыту жолдары
Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіп кешенін ... ... ... ... ... ... асыру және Индустрияландыру Картасы аясында жаңа өндірістерді
іске қосу – ... ... ... ауыл ... ... және ішкі ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді.
Ауыл шаруашылығы өнімінің орта жылдық өсімі 2014-2018 жылдары 5,1%
құрайтын болады.
Егін ... 2013 жылы егіс ... 772,3 мың га ... өткен
жылмен салыстырғанда 30 мың га артты. Оның ішінде: Дәнді дақылдар 30,4
мың га артып 216,8 мың га, мал ... ... 27 мың га ... 206,0
мың га құраса, тиісінше мақтаның егіс көлемі 7,2 мың га ... 140,6 ... ... ... 15,1 мың га ... 106,9 мың га ... көлемін әртараптандыру арқылы ауыл шаруашылығы дақылдарының
өнімділігін ... ... ... оның ... ... тамшылатып суғару әдісін 2018 жылы 60,0 мың гектарға,
жылыжайлар көлемі 1000 гектарға ... ... ... ... ... ... өнімдерімен қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Егіс
алқаптарын әртараптандыру ... ... ... ... ... мың ... 252 мың ... 2018 жылы көбейту көзделіп отыр, немесе
ұлғаю 18,3 пайызды құрайды, немесе 39 мың тонна ұлғайту жоспарланды.
Атқарылатын жұмыстар ... ... ... ... ... сала ... 7% арттырылатын болады.
Мал шаруашылығы. Мал шаруашылығын дамытудың орта мерзімді жоспарына
сәйкес ... ... ет, сүт, ... және жүн өнімдері бойынша өзін-өзі
қамтамасыз ететін болады.
Мал ... ... ... ... ... көбейюі көзделуде,
және де ауыл шаруашылық жануарлар басының барлық түрлері бойынша көбеюі
көзделіп отыр.
2011 жылдан бастап, Елбасының ... ... «ІҚМ ... ... ... ... жасалған жоба бойынша жұмыстар
жүргізілуде. Жобаның ... ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігін, ішкі ... ... ете ... ... ... ет ... шығару.
Атқарылатын жұмыстардың нәтежиесінде 2015 жылы ... ... ақ бас, ... ... ІҚМ ... ... ... фермерлік қожалықтарда алынған төлдерді
бордақылау ... 8,0 мың ... жуық ет ... ... ... ... ... қожалықтарының жайылымдық жерлері арқасында
Қаракөл және Биязы жүнді қой шаруашылығының потенциялын ... бар. Бұл ... қоса ... ... ... береді.
Қайта өңдеу. Облыста 27 ет, 31 сүт, 38 жеміс-көкөніс өнімдерін
қайта өңдеу кәсіпорындары жұмыс ... ... жылы ... ... ... үлес салмағын арттыу мақсатында, 12 кәсіпорын ашу
жоспарланған, өткен 7 айда 1 ет өңдеу, 3 сүт ... 1 ... ... ... іске қосылды. ... ... 2018 ... ет ... үлесін 16% дан 27%;
- сүт өңдеу 19 % дан 30%;
- көкөніс ... ... 12% дан 23 % ... ... өнім ... 248 ... тенгеге жетіп, нақты
көлем индексі 107,7% орындалады. Бұл көрсеткіш ағымдағы жылдың 7 айында
75,4 млрд.теңге құрап, өткен ... ... ... ... ... теңге арттты. (2012 ж. - 57 млрд.теңге).
Техникамен қамтамасыз ету. Ауыл шаруашылығын техникалық қамтамасыз
етілуі мемлекеттік мекемелерінің механикалық ... ... ... ... ауыл шаруашылық техникаларын жөндеу. Жаңа МТС құру
мүмкіндіктері қаралуда.
Ауыл ... ... ... ... лизинг негізінде
алынған техникалары арқылы жаңарып тұрады. «Қазагрофинанс» АҚ-ры арқылы
лизинг қызметтерін кеңейту көзделіп отыр.
Селолық кооперация және ірі ... ... құру және ... Ауыл ... ... бәсекеге қабілеттігін және
тиімділігін ... үшін ... ... ... құру ... ... ірілендіру жұмыстары жүргізілуде. 2018 жылға шаруа
қожалықтарын 100% іріленеді.
Ақпарат-маркетингтік және ... ... ... ауыл ... ... ... және ... шығу
мүмкіндігімен қамтамасыз етілген. Ауыл шаруашылық тауар ... ... ... ету үшін ... ... оқулары өткізіледі.
Көрсетілген бағыттарды және іс-шараларды іске ... ... ... ала отырып олардың кешенді дамуын қамтамасыз етуге
мүмкіндік береді.
АӨК-н дамыту ... ... ... ... ... ... ... қайта өңдеуді және экспорттауды
дамыту;
- майлы дақылдарды ... және ... ... дамыту;
- жеміс-көкөніс өнімдерін өндіруді және қайта өңдеуді дамыту;
- қант қызылшасынан ақ қант ... ... ет және ет ... ... және ... ... жүнді және оның тереңнен қайта өңделген өнімдерін өндіруді,
экспорттауды дамыту;
- сүт және сүт ... ... ... құс ... дамыту (құс еті).
Әрбір басым бағыт бірыңғай міндетті шешу - аталған ... ... ... ... және алға қойған нәтижелерге қол жеткізу үшін
кооперация ... ... ... өзара экономикалық байланысқан әлеуетті
серіктестердің нақты тізімі бар жеке АӨК нысанына ие болуы ... ... және ауыл ... ... беру ... экспортқа бағытталған агроөндірісті қалыптастыру үшін
олардың қажеттіліктеріне сәйкес жеңілдетілген қаржы ... ету ... ... «ҰБХ ... ... «Аграрлық
кредиттік корпорациясы» АҚ арнайы ұйымы жүзеге асырады.
Ауылдық жерлерде кәсіпкерлік қызметінің ауыл ... ... ... беру ... ... дамытуға бағытталған:
туризмді, қонақ үй бизнесті және жол ... ... ... ... және тамақ өнеркәсібінің өндірісі, балық өнімдерін
көбейту, өсіру және қайта өңдеу. Кредиттер объектілерді қайта құруға,
қайта ... ... ... ... ... ... шикі затын қайта өңдейтін және тамақ өнімдерін
өндіретін кәсіпорындарды кредиттендіру ескірген ... және ... ... ... ... ... және елдің
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер кредиттерін
қайта қаржыландыруға бағытталған. Осы шара жоғарғы ... ... ... өнеркәсіптік өндірісті дамытуға, ауыл шаруашылығы
шикі затын қайта ... ... ... ... қайта өңдеу
кәсіпорындарының өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді [31].
Етті мал шаруашылығы саласын тұрақты дамытуды қамтамасыз ету үшін
асыл ... ... ... етті ... мал ... ... ірі қара ... асыл тұқымды табынын қалыптастыруға ... ... ... ... мал ... ... ... технологияларды енгізу
арқылы елдің экспорттық әлеуетін ұлғайту мақсатында бордақылау алаңдары
негізінде сиыр етінің өнеркәсіптік өндірісіне кредит ... еті ... ... ... ... ету үшін ... ірі қара малдың аналық бастарын ұлғайту мақсатында мал
шаруашылығын ... ... ... кредит беру.
АӨК басым салаларын қолдау, АӨК субъектілерінің қаржы ресурстарына
қанағаттанарлық дәрежесін арттыру үшін еншілес ... ҰБХ» ... АҚ ... жоғарғы технологиялық инвестициялық жобаларды
және ауыл шаруашылығы ... ... мен ... ... ... ... арқылы АӨК салаларында еңбек өнімділігінің
өсуін ынталандыруға бағытталатын болады.
«ҚазАгроҚаржы» АҚ Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жоғары технологиялық инвестициялық
жобаларды қаржыландыруды жалғастырады: ірі-тауарлы сүт фермаларын, ... ... ... ... ... ... құс шаруашылығын
дамыту және тамшылатып суару технологиясын енгізу.
Республикалық бюджет, өз ресурстары, шетелдік банктердің қарыздары
есебінен ... АҚ АӨК ... ... және ... оның ... ... қаражатын толықтыру бойынша
жобаларды қаржыландыратын болады.
«ҚазАгроҚаржы» АҚ қызметі сонымен ... ... ... ... ... ... және ... қалалары
айналасындағы азық-түлік белдеулерін дамыту бойынша ... ... ... ... ... қалыптастыруға
бағытталатын болады.
ҚР АӨК-сін дамыту мақсатын белгілеу кезінде мынадай сыртқы ортада
қалыптасқан шешуші үрдістерді және ҚР ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің аяқталуы орын алды;
2) өнімділікті арттыру және технологияларды ... ... ... жылдардағы реформаларға дейінгі кезеңнің сандық, алайда
бірқатар кіші салалар ... ... өзге ... ... шыға ... ... қалпына келтіру кезеңі
аяқталуда;
4) алдағы ДСҰ-ға кіру және КО шеңберіндегі ... ... ... ... және ... ... белсенді
дамыту, өнім стандарттарын көтеру, тұтынушылар ... және ... ... деңгейін төмендету кезінде
бәсекеге қабілеттілігіне және онымен ... ... ... АШТӨ-нің экономикалық тиімділігі, өнім сапасы мен оның
маркетингі мәселелеріне қойылатын талаптар ... ... ... шаруашылығы мен мал шаруашылығындағы субсидиялауды қоса
алғанда, саланы ... ... АШТӨ үшін ... мен ... ... қолжетімділігін арттыру,
сондай-ақ АӨК субъектілерін ветеринариялық, фитосанитариялық
қауіпсіздік және ... ... ету ... ... ... ... жер қатынастары, техникалық реттеу
саласындағы мемлекеттік реттеу мен ... ... ... ... ... көтеру мақсатында АӨК салаларын
мемлекеттік қолдау ... ... ... шаралар талап
етіледі.
Мақсаттарды іске асыру үшін ҚР АШМ және ведомстволық ... ... ... ... ... ... шаруашылығы саласындағы стратегия, бірінші ... ... ... ... ылғал-ресурс үнемдеуші
технологияларына ... ауыл ... ... ... ... ... ету, ауыл ... айналымына жаңа және
қазір пайдаланылмайтын ... ... ... ... ауыл ... ... өндіру көлемін арттыруды
көздейді, осыған байланысты салық салу жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ДСҰ талаптарын, салық салу көлемдерін табыстар көлемдеріне
барабар қамтамасыз етуді, ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан салықтық
есеп енгізуді, ... ... ... жеке ... шаруашылықтарды
қоса алғанда салық салушылардың толық қамтылуын қамтамасыз етуді,
көлеңкелі ... құру ... алып ... ... әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз етуді, салықтық
жүктеменің мәнді артуын болдырмауды ескере ... ... ... АӨК ... ... ... салу режимдері жөніндегі
ұсыныстар енгізу қажет.
Астық өндірісінің инфрақұрылымын дамытуға ерекше назар ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін экспорттау
құрылымында неғұрлым үлкен үлес алады. Элеваторлар мен астық тасығыштар
жетіспеушілігі проблемасы астықты өңдеу мен ... ... ... ... ... құру және ... ... болады [32].
Мал шаруашылығы саласында ІҚМ етінің экспорттық ... ... ... етті мал ... ... ... бойынша жұмысты
жалғастыру қажет. Асыл тұқым базасын дамыту және мал мен ... ... ... ... ... оның ... одан ... үшін асыл тұқымды малдарды импорттау есебінен жалғастыру
қажет. Дәстүрлі мал шаруашылығы салаларын дамыту үшін жайылымдық ... оның ... қой ... ... ... ... ... қабылдау керек. Сондай-ақ жемшөп өндірісін дамыту, азып-
тозған жайылымдық жерлерді ... ... және ... ... қабылдау тиіс. Шағын және орта фермаларды және отбасылық
үлгідегі шаруашылықтарды құру ... ... ... ... шаруашылығын дамытудың басым бағыты ретінде балықты тауарлық
өндіруді арттыру мақсатында акваөсіру өнімдерін отандық өндірушілерді
мемлекеттік қолдау шараларын қабылдау ... ... ... қайта өңдеу саласында отандық ... ... ... ... ... ... және сол
арқылы КО бойынша негізгі сауда серіктестерімен бәсекелестікке ... ... үшін ... ... және ... ... халықаралық сапа стандарттарына көшу өзекті болып қалуда. Осы
арада, мемлекеттік органдардың стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... және шекара
қызметтері мәселелерінде түзетулерді жүргізу қажет. Отандық тамақ және
қайта өңдеу өнеркәсібі ... ішкі ... ... және сыртқы
нарығын кеңейту мақсатында мүдделі уәкілетті ... ... ... импорттық тауарлардың жасырын демпингінен қорғау;
техникалық реттеу саласындағы ... ... ... ... ... өнімдерін басым сатып алу бөлігінде заңнама талаптарының
орындалуын қамтамасыз ету; отандық ... ... ... ... ... жетілдіру; сауда-логистикалық инфрақұрылымды
дамыту; отандық өнімді сыртқы ... ... ... ... ... жұмысын жүргізу бойынша шаралар қабылдау
қажет.
Халықаралық ... ... ... арқылы органикалық
өнімдер өндірісін ынталандыру үшін жағдай ... ... ... ... ... дейін жеткізу логистикасын дамыту жолымен нарықты
отандық өндірістің азық-түлік тауарларымен одан әрі ... ... ... ... ... ... және ... пункттерін құру
бойынша шараларды іске асыру қажет. Осылайша, ҚР АШМ ... ... ... АӨК ... үшін ... ... ... бағыттау қажет, бұл отандық өндірісті қарқындатуға және көлемін
көтеруге мүмкіндік береді.
Ветеринариялық және ... ... ... ... ... аудару қажет. Жоспарланып отырған ДСҰ-ға кіру
АШТӨ-ден халықаралық тамақ қауіпсіздігі стандарттарына сәйкес келетін
сапалы және қауіпсіз өнімді ... ... ... ... байланысты,
халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық шеңберінде заңнамалық ... ... ... қажет, жануарлардың ауруларына қарсы күрес
стратегияларын қайта қарап, ауруларды ... ... ... үшін ... ... жүйесі бар
зертханалардың тармақталған ... құру ... ... ... ... деңгейінде жұмыс істеуін қамтамасыз
ету керек. Фитосанитария саласында аса ... ... ... ... әдістерін енгізу жөніндегі бірқатар іс-шаралар жүргізу
қажет.
Алдыңғы қатарлы технологияларды енгізуді ынталандыру және ... ... ... өндіріс көлемдерін ұлғайту мақсатында
қолданыстағы қолдау ... ... жеке ... тікелей
субсидиялаудан жеңілдетілген қаржыландыру арқылы қолдауға ... ... және ... ... пайыздық ставканы субсидиялау,
қаржы ұйымдары алдындағы АШТӨ қарыздарын кепілдендіру жүйесін ... ... ... ... ... іске ... ... субсидиялауды көздеу қажет. Ауыл ... ... ... ... және ... жол ... мақсатында аталған кәсіпорындарды қаржылық
сауықтыруды жүзеге асыру қажет.
АӨК-ні индустриялық-инновациялық ... ... ... ... іске ... ... сондай-ақ су ресурстарын
ықпалдастырылған басқару қағидаттарын енгізу жолымен жүзеге ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында субсидиялау
жүйесін жетілдіру қажет. ДСҰ-ға кіру, сондай-ақ КО мен БЭК-тағы мүшелік
тұрғысында ... ... тең ... ... ету ... ... ... мемлекеттік қолдау деңгейін ықпалдастыру
процестері шеңберінде тиісті келісілген ... ... ... шаруашылығы саласы субъектілері үшін тауарлардың, жұмыстардың
және көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігін арттыру. ... ... ... ... шешу қажет:
- өсімдік шаруашылығындағы тауарлардың, жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша қызметтердің физикалық
қолжетімділігін арттыру;
- АШТӨ үшін ... ... ... арттыру;
- мал шаруашылығындағы және тауарлы балық ... ... және ... ... қолжетімділігін арттыру;
- ауыл шаруашылығы шикізатын ... ... ... ... ... және ... қызметтердің
экономикалық қолжетімділігін арттыру;
- қаржылық қызметтердің экономикалық қолжетімділігін
арттыру;
- басым инвестициялық жобаларды іске асыру шеңберінде
тауарлардың, ... және ... ... ... ... білім беру қызметтерінің, аграрлық ... және ... ... ... ... көрсетілген міндеттерді шешу үшін ауыл шаруашылығы
салаларын ... ... ... ... нарықтарының
болуын және өңірлерді дамыту әлеуетін ескере отырып әртараптандырылып
жүргізілетін ... ... ... ... ... ... өнімдерін өндірудің ресурстық әлеуетін бағалау және ... ... ... тиімділігін талдау жүргізіледі. ҚР
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... мен ... ... ... ... жүйелерінің
тиімділігін арттыру. Осы бағыт шеңберінде ... ... ... ауыл ... ... ... көрсету
тиімділігін арттыру;
- АӨК субъектілерін ақпараттық қамтамасыз ... ауыл ... ... ... сорттық
сынау тиімділігін арттыру;
- АӨК субъектілері үшін мемлекеттік қызметтерді
көрсету жүйесін дамыту;
- ауыл ... ... ... ... ... ... ... және қадағалау
жүйесінің тиімділігін арттыру;
- органикалық ауыл шаруашылығы өнімінің ... ... ... үшін ... ... ... қаржыландыру көлемі ҚР-дың заңнамасына
сәйкес тиісті қаржы жылына ... ... және ... ... ... ... ... шаруашылығы басқа да халық шаруашылық салалары сияқты басынан
көптеген реформаларды өткізді. Еліміздің нағыз ... ... ... және ... жағдайын дамыту
бағдарламалары өз нәтижелерін беруде. Алайда бұл саланың басқа салаларға
қарағанда баяу ... ... ... да, ауыл ... ... реформалар мен бағдарламалар оң нәтижелерін береді деп
ойлаймыз. Жалпы тақырып бойынша төмендегідей қорытындылар жасаймыз:
- ауыл ... ... ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық құндылықтармен жабдықтау инфрақұрылымын
дамыту АШӨТ және ауыл тұрғындарының өнім өндірісіне жұмсалған шығындарын
азайтуға мүмкіндік береді және ауыл жерлерінің табыстылығын арттырады;
      - ауыл ... ... ... ... жеңіл және тамақ
өнеркәсібінің өндірісі, балық өнімдерін өсіру және қайта ... ... үй ... және жол ... ... ... ... сауда-саттық нүктелерін және қоғамдық тамақтану
орындарын ұлғайту сияқты ауыл инфрақұрылымын ... ауыл ... ... ауыл ... жаңа жұмыс орындарын құруды
қамтамасыз етеді және ауыл жерлерінің табыстылығын арттыруға мүмкіндік
береді;
      - ауыл ... ... ... ... ірі және орта
кәсіпорындарды және ... ... ... ... ішкі ... ... қабілетті, сапалы отандық өніммен қамтамасыз етуге және ... ... ... ... ... - инвестициялық жобаларды іске асыру Қазақстанның ірі астық
экспорттаушылар қатарына кіруін қамтамасыз ... ... ... мал
шаруашылығы өнімінің экспортын ұлғайтуға мүмкіндік береді;
- асыл тұқымды шаруашылық-репродукторларға кредит беру ... ... ... ... ... ... және ... ет
саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді;
- ... ... ... ... ... алаңдарын
дамытуға кредит беру әлеуетті қарыз алушылардың етті ірі қара мал
бастарын ... ... және ... ... әлемдік стандарттарға
сәйкес келетін етті жыл сайын ірі көлемде ет комбинаттары мен ... ... ... ... ... ірі қара малдың аналық бастарын
сатып алуы мен ... ... беру ... ... ... алаңдарын ірі қара малдың төлдерімен қамтамасыз етуге
мүмкіндік береді. ... ... ... қызметке
тартылатын болады, бұл жаңа жұмыс орындарын құруға, ауылдық ... ... ... ... ... ... ҚР Президентінің «Қазаастан-2050» стратегиясы ... жаңа ... ... ... Н.Ә. ... Қазақстан халқына Жолдауы. Астана. 2012ж.
2. Абуов Н.К. Социально-экономическое развитие аула в условиях
рыночных отношений: автореф. Канд.экон.наук.// Алматы, 2007 –
5-6с
3. ... ... ... ... ... и Кыргызстана// материалы 8-й Международной
научно-практической конференции6 Барнаул, 26-28 июля 2005г
4. Бачикина Е.И. ... ... ... ... и
продовольствия за рубежом// http://www.yandex.ru, 23.12.2008
5. Ел президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы//
Дағдарыстан жаңаруға
6. ҚР-ның 2010 ... ... ... даму ... ... №735 ... 2001жылы 4 желтоқсанда
бекітілген// Астана, 2001
7. ҚР-ның 2007-2024 жылдар тұрақты дамуға көшу ... ... № 216 ... 2006 жылы 14 қарашада
бекітілген//Астана,2006
8. Н.Назарбаев. Десять лет, равные ... ... от 17 ... ... ... Ауыл шаруашылығы министрлігінің стратегиялық жоспары//
Астана, 2012
10. Статистикалық жинақ, Ауыл (село)дамуының мониторингі, ... ... ... 2012жылы
11. Статистикалық жинақ, Ауыл (село) дамуының мониторингі//
Шымкент-2012
12. ... ... ... ... ... ... ... Абуов Н.К. Социально-экономическое развитие аула в условиях
рыночных отношений: автореф. Канд.экон.наук.// Алматы, 2007 –
5-6с
14. Аграрная наука–сельскохозяйственному производству Казахстана,
Сибири и ... ... XII–й ... ... ... ... 16-17 ... 2012
15. Актуальные вопросы социально-экономического развитие РК на
современном этапе//Ғылыми ... ... ... 2004. ... ... ... көп түйіткілді шешеді. Жарияланым: "Егемен
Қазақстан" 2009 жылғы 11 сәуір № 134
17. Ауелбекова А., Ауыл ... ... ... ...... Бедность и безратотица в Казахстане: проблемы, поиски, пути
решения // Алматы: ОФПИИ «интерлигал», 2011
19. Вне системы: ... ... ... 1997 ... и др.
20. Вступление Казахстана в ВТО : что ... с ... ... http:// ... ... Грей К. Роль ... в аграрном секторе США. // Экономика
сельского хозяйства России , 1997-№4-с.31-32
22. ... А. ... ... ... ... бір жетістігі
ауылдың ... ... ... салаға
айналғандығы//жарияланым: Егемен ... ... ... С.Е., ... Р.А., ... З.Х., ... Казахстана: проблемы и перспективы// ПРООН, ... ... ... Б.С., Үш ... ... жеткізген жетістіктері//
Аль-Пари, № 2,2012,174-176б
25. Зиябеков Б., ... ... в ... мифы ... ... села в руках правительства// Капитал.kz»
№ 45 (132), 22.11.2012 г.
26. Қазақстан Республикасында ... ... ... 2013 – 2020 ... ... «Агробизнес-2020»
бағдарламасы
27. Казахстанская модель рыночных ... ... и ... ... ... им. ... Қазақ университеті, 2010
28. Қазамбаева А.М. Ауыл шаруашылығы ... ... ... // Алматы, 2009ж
29. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. Государственное ... в ... ... ... ... проблемы)//
учебное пособие, Алматы: экономика баспасы, 1998, 248 стр
30. Мамыров Г.Н. Время в экономике: ... ... ... ... ... Масленников В. Аграрный ... в ... ... ... 1996- №3- ... Мухамедкаримова З.Х., Жусупов С.Е., Айтқалиев Р.А., Атлас:
Развитие села в ... ... ... // ... - ... 2002

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь