Әлеуметтік сфера дамуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ӘЛЕУМЕТТІК СФЕРА ДАМУЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

1.1 Әлеуметтік сфераны нарықтық қатынастар жағдайындағы дамытудың алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7
1.2 Экономика . әлеуметтік сфера . халық жүйелерінің өзара байланыстылығы 14
1.3 Әлеуметтік сфераны дамытудың шет елдік тәжірибесі 20


2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК СФЕРАНЫҢ ДАМУЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
27
2.1 Әлеуметтік сфераның даму деңгейін бағалау көрсеткіштерінің жүйесі ... .. 27
2.2 Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік сфераның жағдайын талдау ... ... ... ... ...
31
2.3 Әлеуметтік сфера дамуын аймақтық және салалық деңгейдегі ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
39

3 ӘЛЕУМЕТТІК СФЕРАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ МАХАНИЗМІ ... ... 43

3.1 Әлеуметтік сфераны дамытудың негізгі басымдылығы ... ... ... ... .. 43
3.2 Әлеуметтік сфераны ұйымдастырушылық.қүқықтық жағдайда реттеу 49
3.3 Әлеуметтік сфераны реттеудің экономикалық механизмі 53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 60

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Тақырыптың өзектілігі. Әлеуметтік сфера қоғамдық үдайы өндіріс процесінің дамуына, оның ішінде экономикалық өсімге ықпалы зор. Әлеуметтік сфера - әлеуметтік процестің тікелей қатынасушысы болып табылатын адам факторының объективті қажетгілігін қанағаттандыратын қоғамдық институт болып табылады. Әлеуметтік сфераның қызметін түтыну арқылы адами капиталдың қалыптасып дамуы қоғамның үзіліссіз даму процесіне тікелей ықпалын тигізеді. Ел экономикасының бәсекелестік қатынаста дамуын қамтамасыз етуге өсерін тигізетін өлеуметтік сфера Қазақстанның 2003-2015 жылдардағы индустриалды-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асырудағы маңызды фактор болып отыр. Мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде білім мен денсаулық сақтау салаларын теориялық және тәжірибелік сипатта реттеудің жолдарын жетілдіру маңызды.
1 Мамыров Н.К., Ихданов Ж. Государственное регулирование
экономики в условиях Казахстана (теория, опыт, проблемы). Учеб.
Пособие.- Алматы: Экономика, 1998.- 248 с, 86.
2 Республика Казахстан. Отчет по человеческому развитию за 2012. -
Алматы: ПРООН, 2012.- 91 с.
3 П. Савченко и др. Уровень и качество жизни: понятия, индикаторы,
современное состояние в России (материла к лекциям и семинарам)
//Российский экономический журнал. - 2000.- №7.
4 Формирование модели социально-ориентированной экономики в
Казахстане (региональный аспект): /Под. ред. Алпысбаевой С.Н.,
Караганда: ПК «Алем», 2001. - 219 с.
5 Реформа социальной сферы: федеральный и региональный
аспекты// Экономист. - 2008. -№5. - 64 с.
6 А. Шаранов. О некоторых аспектах социальной политики //
Экономист. - 1998. - №8. - 56 с.
7 Сагиндыков Е.Н. Трудовой потенциал и стратегия его развития,
Алматы: Білім. - 1999. - 55 с.
8 О.Т. Жузжанов. Проблемы и пути совершенствования системы
управления здравоохранением республики в новых условиях
хозяйствования. — Алматы. — 1991.- 18 с.
9 Р. Нуреев. Теории развития: институциональные концепции
становления рыночной экономики // Москва, РАН, Вопросы экономики,
2000, №б,С. 136-137.
10 С. Любимцева. Экономические теории и российские реформы.
//Экономист, 2001, №10, С.78-87.
11 Р. Нуреев. Теории развития: новые модели экономического роста
(вклад человеческого капитала ) // Москва, РАН, Вопросы экономики,
2000г, №9, 144 с.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ..............................................................|4 |
|.............................................. | |
| | |
|1 ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ |7 |
|НЕГІЗДЕРІ............................................................| ... | ... ... ... ... ... жағдайындағы дамытудың | |
|алғышарттары.........................................................|7 |
|.....................................................................| ... | ... ... - ... ... - ... жүйелерінің өзара |14 ... | ... ... ... ... шет ... тәжірибесі |20 |
| | |
| | |
|2 ... ... ... ... ... |27 ... |
|................................... | ... ... ... даму ... бағалау көрсеткіштерінің |27 ... | ... ... Республикасындағы әлеуметтік сфераның жағдайын | ... |31 ... ... сфера дамуын аймақтық және салалық деңгейдегі | ... ... | |
| | |
|3 ... СФЕРАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ МАХАНИЗМІ....... |43 |
| | ... ... ... ... ... ... |43 |
|3.2 Әлеуметтік сфераны ұйымдастырушылық-қүқықтық жағдайда реттеу |49 ... ... ... ... ... механизмі |53 |
| | ... ... | |
| | ... ... |62 ... | |
| | ... МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР
| ҚР |− |Қазақстан Республикасы ... |− ... ... ... ... |− |Тәуелсіз мемлекеттер достығы ... |− ... ... ... ... |− ... қауіпсіздік комитеті ... |− ... ішкі өнім ... |− ... ұлттық өнім ... |− ... ... өнім ... |− ... ... серіктестігі ... |− ... ... ... |− ... ... ... |− |ашық акционерлік ... ... |− ... ... ... ... |− ... ... ... ... |− |Гидро электро станциясы ... |− ... ... ... ... |− ... ... және дамуды |
| | ... ... ... ... сфера қоғамдық үдайы өндіріс
процесінің дамуына, оның ішінде экономикалық өсімге ықпалы зор. Әлеуметтік
сфера - ... ... ... ... ... ... ... объективті қажетгілігін қанағаттандыратын қоғамдық институт
болып табылады. Әлеуметтік сфераның қызметін түтыну арқылы адами ... ... ... ... даму ... ... ... Ел экономикасының бәсекелестік қатынаста дамуын қамтамасыз етуге
өсерін тигізетін өлеуметтік ... ... ... ... даму ... ... ... маңызды фактор
болып отыр. Мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде білім мен денсаулық сақтау
салаларын ... және ... ... ... ... жетілдіру
маңызды.
Адами капиталдың өсуіне немесе жалпы өмір сапасының жоғарлауына тікелей
әсерін тигізетін өлеуметтік сфераның салалары, ... ... ... ... мен ... беру ... (рыноктык) нарықтық қатынастар
жағдайында сандық және сапалық өзгерістерге үшырағандығы белгілі.
Әлеуметтік сфераны мемлекет ... ... ... ... ... нақтылы орындалмай, керісінше материалды өндіріске көп көңіл
бөлініп, ал әлеуметтік сфераның назардан тыс қалыған-ды. Бірақ экономикалық
заңцылықтың орын ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі әлеуметтік сфера болғандықтан, оның
алатын орны елдің экономикалық-әлеуметтік ... ... ... шарт.
Бүл жөнінде өзекті мәселе ретінде және ... ... ... ... ... мақсатында білім мен денсаулық сақтау салаларының
басымдылығын Елбасы Н.Ә. ... ... - 2050" ... ... ... ... сақтау жүйесінің экономикасына арналған бүрынғы ғылыми зерттеу
жүмыстарында көрсетілгендей, денсаулық сақтау саласы қоғамның ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттердің
бүл салаға назары ерекше, тіпті ... ... ... ... бойынша өркениетті жағдайда қоғамдық үдайы өндірістің толыққанды
дамуы үшін денсаулық сақтау жүйесіне жалпы ішкі ... ... кем ... ... ... ... Беріліп отырған үсынысты толық
қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... ... отыр және бүл салаға мемлекеттік бюджеттің
"қалдықты" принциппен ... орын ... ... ... ... ... ... жаппай қысқарды, дөрігерлермен, орта ... ... ... ... ... бүл өз ... халықтың
медициналық қызметтерге сүранысын шектеді. Сондықтан, ... ... ... қызмет атқаруы адами капиталдың маңызыдылығы ... бүл ... ... ... ... ... ... артып отыр.
Білім беру саласының жалпы экономикалық дамуға адамның ... ... ... жағынан әсері байқалады және қоғамды алға
жылжытады. Елімізді кәсіби білікті, бәсекелестік қабілеттілігі жоғары ... ... ... танылуына жол ашады. Сонымен қатар, білім саласы
экономикаға қажетті мамандарды дайындайтын ... ... ... ... ... ой ... ... капиталдың толыққанды
қалыптасып дамуы үшін әлеуметтік сфераның, оның қүрамындағы ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайында
мемлекет тарапынан реттеудің шараларын жетілдіру өзекті болып отыр.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Еліміздің Ата ... ... өзін ... ... ... және әлеуметтік мемлекет
ретінде орнықтырады» деп көрсетілген. Нарықтық экономиканың ... ... ... ... Қазақстанның стратегиялық мақсаты
әлеуметтік мемлекет болып табылады. Соған байланысты ... ... ... ... ... ... оның ... жергілікті
басқаруды қалыптастыру мен оны дамыту бағытында көптеген ғылыми ізденістер
жарық көруде
Әлеуметтік сфераның теориялары мен ... ... ... Р. ... А. ... М. ... Р.А. Алшановтың,
К.Қ. Қажымүраттың, М.Б. ... А. Қ. ... ... Ө.Қ. ... Ю.К. ... және ... өз
үлестерін қосты.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. ... ... ... беру мен ... ... салаларын реттеудің теориялық аспектілерін
зерттеу жэне ... ... ... ... ... ... орындау.
Зерттеу мақсаты диссертациялық еңбектің ... ... ... ... қатынас ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік сфераның өзара байланысын ... ... ... ... ... тәжірибесіне тоқтау;
- мемлекеттің әлеуметтік сферасының даму жағдайын талдау;
-әлеуметтік сфераны дамытуды жетілдіруге байланысты ... ... пәні ... Қазақстан Республикасындағы білім беру мен денсаулық
сақтау салалары.
Зерттеудің нысаны. білім беру мен ... ... ... ... ... ... және ... негіздері. Әлеуметтік
сфераның тиімділігін арттыруды терең зерттелуіне үлкен үлес қосқан отандық
және ... ... ... ... ... және ... жарияланымдары болып табылды.
Зерттеу үрдісінде, сонымен бірге, Қазақстан Республикасының заңнамалық
және нормативтік актілері, экономикалық ... ... ... бағдарламалар, отандық және шет ... ... ... Зерттеудің талдамалық базасын Статистика жөніндегі ... ... ... статистикалық материалдары мен цифрлік
мәліметтері, интернет ресурстары құрады.
Дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... ... қолданылды.
Зерттеудің тәжірибелік мәні. Жұмыстың негізгі түйіндері, ұсыныстары
және нәтижелері ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... мақсаттары мен басымдықтарын анықтауда
қолдануға болады.
Диплом жұмысының құрылымы. Ғылыми жұмыс кіріспе ... үш ... ... бөлімнен тұрады.
1 ӘЛЕУМЕТТІК СФЕРА ДАМУЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік сфераны нарықтық қатынастар ... ... ... реттеудің алғышарттарын ашпас бүрын, реттеуге ғылыми
тұрғыда анықтама беріп, ... ... ашу ... ... ... ... анықтамар экономикалық өдебиеттерде аз кездеседі.
Әлеуметтік сфераны дамытуды реттеу - әлеуметтік-шаруашылық процессті
тиімді тепе-теңцігін жене макроэкономикалық ... ... ... ... сол процесске өкімшілік-экономикалық және
үйымдастырушылық қүқықтық ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін жекелеп ашуға
жалпы олеуметгік саясаттың, әлеуметтік сфераның ... оған ... ... ... ... ерекшелігі туралы өз ойларын жоне қомақты үлесін
қосқан классик экономистердің пікіріне тоқталу, аталған реттеудің ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін халықтың
өмір деңгейімен қажеттіліктерінің қанағаттандыратын жағдайымен сипаттауға
болады. Сол қажеттіліктерді қанағаттандыратын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сфераның қоғамдық материалдық
емес өндірістегі тиімді функциясы мен орны алдыңғы қатардағы ... бірі ... ... сфера - адамның ... ... ... және ... ... сол ... өндірістік потенциалды
жоғарлату арқылы экономиканы жандандыратын ... ... ... ... ... ... туралы соның ішінде қоғамдық
процестің қозғаушысы ретіндегі денсаулық пен ... ... ... ... сол ... ... ... үдайы өндіріс процесіндегі
орны туралы еңбектерде нақтылы реттеудің алғы шарттары отандық әдебиеттерде
фундаментальді еңбектердің біразы бар және ... тең ... ... алатын зерттеулер қазіргі күні сирек кездеседі.
Еліміздегі бюджеттік қаржылық ... ... ... ... ... әлеуметтік сфераны жеткіліксіз
қаржыландырылуы қоғамда рухани және ... ... ... ... қоймай, экономикалық өсімді бәсевдетеді. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей
білімге жүмсалған үлестің негізінен ЖҮӨ-нің 33 % -ға ... ... ... ... ... ... бірі ... бағытталу нәтижесінен
дамыған мемлекеттердің әлеуметтік -экономикалық өсуі куәландырды [2].
Нарықтық ... ... ... әлеуметтік сфераға
бағытталған мемлекет функциясы, яғни ... ... ... ... ... Бүл ... ... қырларын ашып өтейік.
Біріншіден, мемлекеттің олеуметтік сферадағы белгілі бір ... ... ... адам ... ... ... реттеуінен мемлекеттің алшақ бола бастағаны. Дегенмен,
елдегі халықтың көптеген ... ... ... ... жөне ... ... үмітпен қарайтындықтан, бүндай саясатқа
мүқтаж болады. Бүндай жағдайларды мемлекеттік ... ... ... және мемлекеттің өлеуметтік сфераға деген өзгерген ролін түсіндіруі
қажет, ал басқа жағынан халықтың ... ... ... ... ... ... Екіншіден, әлеуметтік сфераны мемлекеттік реттеу
делдалдық жөне заңдық әрекетімен, ал ... ... ... реттеу
механизмін қолданады.
Жоғарыда көрсетілген өзгерістер жалпы өтпелі кезеңге тән сипат алуы
заңдылық процесс. Дегенмен, ... ... ... ... ... түп ... ... атқаратын ролін теориялық қыры арқылы
қысқаша ашып беруге тырысайық.
Үлтық ... ... ... қоғамдағы үдайы өндірістің дәстүрлі
процесін фазаның циклдік ... ... ... ... ... ... және түтыну. Әдетте, егер өндіріс өскен болса жөне таратылу ... ... ... ... ... жүйе ... өседі. Дегенмен,
үдайы өндірістің өсімі және жетілуі қандай факторлардың көмегімен өсетінін
ескеру маңызды меселе. Бүл ... ... ... ... ... технологияның орны ерекше екендігі анық.
Бүгінгі күні кеңейтілген үдайы өндіріс процесіне тағы бір фазадағы
-ұдайы өндірісті ... ... ... ... ол ... фазасында орын
алады.
Қойылған мәселеге байланысты өзінің қомақты үлесін қосып өткен және
қазіргі ... тың ... ... ... ... қоғамдық ғылымдарды
зерттеуге қажетінше үлесін қосып отыратын А. ... ... ... ... чувств» (1759ж.) атты еңбегінде әділеттілкпен адам
табиғаты жайлы, еркіндікпен моральдық ... ... жөне ... ... мүддесінің мәні мен орны туралы түсініктерді ашып
көрсеткен. Оның ойынша «қандай қоғам ... ... ... ... түрмыс қүрып және бақытсыз өмір сүретін болса, ол қоғам өркендеп дами
алмайды» [3]. Бүл ... ... ... ... алға ... ... ... өркендеп өсуімен сипаггалады. Одан келесі бір еңбегінде ... ... ... ... тарапынан эсер ететін шаралардың
қаншалықты маңызы бар, оның ... ... ... ... ... ... аз ... әлеуметтік сфераға байланысты саясаттың масштабы және атқаратын
қызметінің 1920 ... орта ... ... ... экономикада дамып келе
жатқан мемлекетгерде кеңейе бастағаны белгілі. ... ... ... ... бағдарламалар, медициналық ... ... ... жөне ... мәселелері жөніндегі қызметтерді атқару
азаматтық қүқықтың бөлінбес атрибуты ретінде толық қарастырыла бастады.
Аталған өлеуметтік қызметтердің адамның түтынуына ... ... сол ... ... ... қол ... мүкіндігінің жиынтығы
ретінде өмір сүру сапасын анықтайтын түсінік қазіргі күндері де қалыптаса
бастады.
Өмір сүрудің деңгеймен ... - бүл ... ... ... ... оның ... болып табылады. Өркениетті өндіріске жаңа техника мен
технология ... және ... ... ... ... ... иелері де сондай қажет. Ол орта класстың негізін
қүрайды. Ал, бүл ... ... ... жоне ... әр ... олар өмірлік энергияларын қүруға, яғни ... ... ... көп ... ... ... өмірлік деңгей
мен сапа қажетті деңгейден жоғары болуы тиіс [4].
Бірақ, бүған ... ... ... айта ... жай, ... ... ... немесе экономикалық өсімсіз әлеуметтік
түрақты дамуға, әлеуметтік қызметтің жоғары деңгейіне жетудің, соған сәйкес
сол қызметтерді ... ... ... мүмкіндігі екіталай.
Әлеуметтік бағдарлы экономика екі потенциалды мүмкін болатын ... ... ... жекеменшік қатынастың өзгеруімен байланысты, яғни
жекеменшік мүліктегі қаржылық көздерді ... үшін оған ... ... ... ... ... ... дамуымен байланысты. Бүл дегеніміз
мемлекет белгілі бір нормативті көрсеткіштерге жету үшін ... ... ... ... реттеуші қызметін атқарады.
Әлеуметтік бағдарлы нарықты ... ... ... экономикада көтеріле бастады. Бүл проблема Дж.С. ... ... ... ... ... ... және ... түрлерінің өзара байланысы мен нарық арқылы жоне ... ... ... ... орын ... ... ... экономиканың қалыптасып дамуымен қатар, ондағы
негізгі объектілері болып ... ... ... білім беруге
қажеттілігін реттеудің өзектілігімен ... ... ... ... ... ... алғышарттардың сипаты, мазмүны жалпы әлеуметтік -
экономикалық жағдайларға ... ... ... өз ... жеке ... негізде жеткілікті деңгейде тиімді
қызмет атқара алмайтын, қоғамға қажетті салаларды алуы керек. Ол негізінде
басқа өндірістік салаларға қарағанда ... ... таза ... ала ... ... ... ... қүбылыс.
Әлеуметтік саясаттың моселелерін жоне оны талдауға байланысты едәуір
ауқымды зерттеулердің ... ... ... орын аиа ... ... ... мемлекеті», «аралас экономика» теориясымен
тығыз байланысты. Осы теорияның негізгі идеяларының дамуы Р. Титлеуса, С.
Струми, Э. ... П. ... ... ... ... барлығы белгілі-бір деңгейде нарықты экономикадағы экономиклық
және ... ... ... ролінің маңызымен аралас жоне
тығыз байланыста.
Осыған байланысты ойға салған қорытынды ретінде одандық зерттеушілердің
пікірі бойынша жекеменшік ... бере ... ... ... ... ... ... қүқы бар екендігін түжырымдайды.
Ол ... яғни ... ... денсаулық сақтау қызметі және әлеуметтік
қамсыздандыру.
Осыған сөйкес әлеуметтік ... ... ... ... ... нарықты экономиканың реформалау процесінде қажеттілігі мен
маңызы зор.
Маңызды қүндылық болып табылатын әлеуметтік сферадағы басымдылықтардың
жүйесі, әлеуметтік ... ... ... ... ... жөне ... ... бейімделмеген халық өкіддерін қорғау, ... ... әсер ... ... ... ... ... қаулы, бағдарламалар арқылы жеткізу, әрине экономикалық нарық
талабының ... ... ... ... ... ... ... экономика реттеуге байланысты жоғарыда
айтылып ... ... және ... ... ... завдылығына
байланысты ақылы қызметтердің қалыптаса бастағаны белгілі. Осыған
байланысты әлеуметтік ... ... ... ... пен сол ... ... ... айырмашылығын немесе арақатынасын анықтауға
байланысты шаралардың әлеуметтік сфераны реттеуге қатысты алғы шарт ... ... Бүл ара ... анықтамай денсаулық сақтау мен білім
саласында ілгерлеу қиынға соғады. Оны ... алғы ... ... ... ... нормативтерді пайдалану арқылы (меншік қатынастарының және
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... орьш алуы тиіс) қавдай қызмет ... ... ... ақысыз
көрсетілетін көлемді анықтау арқылы ақпарат берілуі шарт. ... тағы ... ... ... ... және жобалау арқылы қажетті көлемді
қанағаттандыру мүмкіндігін жобалап алу қиынға соғады. Себебі халықтың ... ... . ... ... қанағаттандыру қаржылық эквивалентпен
сабақтас болуы шарт.
Сондықтан, реттеуге байланысты саясат негіздемелі және болжанбалы болуы
абзал. Ол үшін әлеуметтік ... ... яғни ол ... А. ... ... ... түжырымдайды: «...халыққа мемлекет тарапынан ақысыз
қызметтің барлық түрлеріне ... ... ... ... ескеретін. Бүл орайда халыққа көрсетілетін ақысыз қызметтің
тізіміне негізделетін және сол ... ... ... (жан басына
шаққандағы көлем бойынша) директивті түрде (ғылыми негізде) бекіту арқылы
өр аймаққа қалыптасқан бағаны ... ... ... ... көзі мен ... анықтау арқылы бюджеттік шығындарды
жоспарлауға қайта ... ... ... ... ... ... ену ... сонымен қатар жалпыфедералдық ... ... ... үшін ... ... ... жабатын
бюджетаралық трансферттің мөлшерін анықтау негізіне орнын табу керек» [6].
Әлеуметтік сфераның ... ... ... ... қорғау
мақсатында мемлекеттің реттеулік ... орын ... ... ... шаралар негізінде жүзеге асырылуы тиіс. Бүл
реттеудің бүрынғы әлеуметтік стандартқа негізделіп, ... ... ... де ... ... сақталуының бірден-бір
ерекшелігі осымен түсіндіріледі.
Әлеуметік сфераны мемлекет тарапынан реттеудің сипаты ... ... ... ... түсіндіріледі. Дәлелдеудің нетижесі
болып өлеуметік ... ... ... ... өкілдерінің мүқтажын
қанағаттандыру мақсатында қайырымдылық қорлар арқылы ... ... ... орын ... Ал, ... ... мәні ... алатын мәселелерге мемлекеттік шараларды орталықтан тарату және
қаржыландыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік бағытта дамуы экономикалық өсім мен халықтың өмір
сүру сапасы арасында тепе-теңдікті ... ... ... ... ... қалыпқа қол жеткізу мүмкіндігі әлеуметтік — экономикалық дамуды
басқару жүйесіндегі ... - ... ... элементіне
байланысты болуы керек. Әлеуметтік ... ... ... ... ... келе ... Қазіргі уақытта ресурстар
орталықтандырылған болса, өлеуметтік сфераның ... ... ... орын алып ... ... қаржыландыру экономикалық өсім мен әлеуметтік дамудың
тепе-тендігі ... ... ... ... ... және жергілікті болып түрақты ... ... ... ... ... ... ... негізінде
және экологиялық жағдайымен байланстырып әлеуметтік сфераның дамуын
арналған нақтылы ... ... ... ... ... ... жөне ... жөне мамандық шеңберде білім саласының қызметіне
сүраныстың қалыптасыуы түтынушылардың кәсіптік білімнің негізінде адамдық
капиталдың өсімінен түсетін ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып осы салаға деген инвестицияның мөлшері де
тәуелділікте болуы тиіс. Инвестор ретінде ... ... ... ... ... және ... ... мүмкін. Бүл аталған инвесторлар
тарапынан қаржы көлемінің қатынасы ... ... бүл ... басқару
моделіне байланысты болады. Білім ... ... мен ... ... ... елдерде (Франция, Финляндия, ТМД
мемлекеттері) ... ... ... ... ... ... ... көп. Орталықтандырылған емес басқару мен ... ... ... ... (АҚШ, Германия, Япония) жеке түлғалар,
косіпорындар тарапынан жүмсалынады, әсіресе кәсіптік ... көп ... ... механизмі мен инвестиция мөлшерінің ... ... орын ... ол ... ... ... алу
кепілдігімен тең мағынада болады. Дегенмен, кез келген инвестор пайда
нормасының ... ... ... өсіп ... ... қайтарымдылығы жоғары салаларға жұмсау процесі ... Бүл ... ... ... осы ... ... мен реттеу моделінде аз кездеседі.
Жалпы ұлттық, әлеуметтік ... ... ... білім саласына
жүргізетін мемлекеттік саясаттың нәтижесі мөлшерлеуге келе ... ... ... ... әлеуметтік басымдылықтан ауыспалы сипат
алуы құнды болып отыр. Мемлекет бүл салаға ... ... ... ... ... ... ... табысын салық алу ... ... ... ... ете ... Кәсіптік білім білікті мамандарды,
сауатты қоғамды қалыптастырып әлеуметтік орта класстың ... ... ... бір ... ... қызметті жалғастыра береді.
Сондықтан, мемлекет тарапынан білім саласын нарықтық қатынас жағдайында
реттеудің алғы шарты өлеуметтік-экономикалық жағдайдағы қүрылымға ... алуы ... ... процесіне байланысты үлттық экономиканың қандай
орын алуын сараптап, қажетті ... ... ... ... ... ... қажет. Ол өз алдына өлеуметтік қүндылықты
сипат алатын реттеу болуы ... ... ... ... ... қозғалысына сабақтасып
жүре бермеуі мүмкін, осыған сәйкес өзіне төн ерекшеліктермен ... ... ... ... түтынуға "қоғамдық тауар" ретінде
ерекшеленеді; медициналық ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті деңгейде ақпараттан
хабардар болуға халық мүмкіндігінің ... ... ... көлемін түтынушы емес, қызмет көрсетуші анықтайды.
Медициналық қызметтерді ... ... ... ... ... тигізер ықпалы арқылы медициналық ...... ... ... қызметті тұтынушылар
арасында өзара байланыстың қалыптасуын мемлекет ... ... ... ... ... мен ... ... қалыптасуы тек
бағаның әсерінен ғана пайда болмайды, оған осы ... ... ... ... ... ... бағалық емес фактор орын алады.
Бұл экономикадағы барлық зандылықтардың, яғни сұраныс пен ... қүн ... пен ... ... ... ... қимыл-қозғалысы,
бөсекелестік заңы және өндірістің тиімділік заңы өз орын табады. ... ... ... эр ... ... және
пайдалылық заңымен байланыстырсақ, пайдалылық және қүндылық заңы ... ... ... ... ... ... заңдылықтарды қанағатгандыру мақсатында, денсаулық
сақтау саласының нарықтық қатынас ... ... ... ... ... факторларды қатаң үстануы тиіс:
• экономикалық тиімділік;
• халыққа пайдалылығы, тиімділігі;
• мемлекетке пайдалылығы, тиімділігі;
• технологиялық сөйкестігі;
• нәтижелердің тиімділігі (әлеуметтік, медициналық, экономикалық).
Денсаулық ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып өткен реттеудің жиынтық қүралдарында аталып
өткен. Ал, осы саладағы экономикалық саясат үш түрлі масштабта қарастырылуы
қажет:
Бірінші масштаб ... ... ... ... ... ... ену
керек, ол денсаулық сақтау саласының еңбек потенциалының кеңейтілген үдайы
өндірісіне сіңірген ықпалы арқылы үлттық табысқа әсері ескерілуі қажет.
Екінші ... кез ... ... ... ... төмендеуі есебінен табыстың түсуін ескеруін қарастыруы қажет
[8].
Үшінші масштаб ... ... ... пен ... ... тепе-теңцікте сақтау принципін үстануы қажет.
Бүл принциптер денсаулық сақтау саласының ... және ішкі сала ... ... ... ... ... әлеуметтік сфераны
реттеудің принципіне, яғни таза ... ... ... ... ... ... ... болуы анық. Нарықтық қатынас жағдайында
әлеуметтік сфераны мемлекет тарапынан реттеу ... ... ... ... салу жеңілдіктері, төменгі жалақыны реттеу жөне т.б.
шаралардың шеңберінде жүзеге асырылады. Ол өз алдына ... және ... ... ... жетуі қажет.
Әлеуметтік әлеуетті қалыптастыруға ықпалын тигізетін денсаулық сақтау
саласындағы объективтік факторлардың осерін назарға ілу өз ... ... ... ... алуы ... ... ... жағдайына ширек үлесті
қамтитын эконлогиялық фактрлардың әсерін ескеру арқылы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің кешенді формада
реттеуінің кепілі болмақ. Сайын келгенде әлеуметтік қызметтердің нормативті
жағдайын реттеуге қатысты шара болып ... ... ... ... ... ... ... экономикалық теорияда түжырымдалған және аксиомалы сипат алатын
қоғамдық үдайы өндіріс үдерісі аспектісінде реттелеуі қажет. Бүл ... ... ... сүранысын қағаттандыру. Демек, мақсатты
көрсеткіштерге жетудің негізі ретінде өлеуметтік ... ... ... ... ... Бүның түп мәнісі қажетті элеуметтік
қызметтерді қанағаттандыруға келіп саяды. Демек, әлеуметтік ... жеке ... ... ... ... ... және ... экономикалық жеткілікті мелшерін бағалауға мүмкіндік береді,
бюджеттік шығындардың қажетті мөлшерін ... ең ... ... ақы, ... ... ақысыз көмектті мөлшерлеуге және т.б.
қызметтер жиынтығын есептеуге ықпалын тигізеді. Яғни өлеуметтік ... ... ... ... ... келеді.
Әлеуметтік сфераның стратегиялық маңыздылығын басымды етіп алға қою
үлттың экономикалық, әлеуметтік бәсекелестік ... ... ... ... және дамуына әсер ететін негізгі күш ретінде қарастыру
жоғары да қарастырған қоғамдық үдайы даму ... ... ... ... ... табылады.
Бүл күрделі өзара тәуелді байланыстың маңыздылығын жоне нәтижесінің
сипатын іргелі зертеулерді ... ... ... ... бар ... ... ... ашып көрелік.
1.2 Экономика - әлеуметтік ... - ... ... ... ... ... ... қозғаушы күш ретінде бір-біріне
тәуелді қоғамдық жүйенің басымды болып саналатын үш ... ... ... - ... ... - халықтың бір-бірімен өзара қарым -
қатынас байланыстылығы талассыз орын алады.
Нарықтық экономиканың ... ... ... ... ... ... ішінде сол әлеуметтік қызметті түтынатын халықтың, өлеуметтік
қызметің жалпы экономикалық өсімге тигізер ... ... ... ... ... ... нөтижесінен жалпы халықтың ол
ауқатының өсуі мен демографиялық жағдайдың өсіп, оның ... ... ... яғни ... ... процесіне тікелей тигІзер өсері
туралы көптеген бағытта шет елдің және отандық экономист-ғалымдардың ... мен ... аз ... ... ... ... үстанатындардың басым
көпшілігі қоғамды ашық жүйе ретінде ... ... ... ... ... ... ... нарық арқылы үстайтын
мағынада түсіндірілмейді, ол ассиметриялы бір-біріне тәуелді ... ... ... әр түрлі факторлардың (сонымен қатар сыртқы) ... ... ... ... ... ... адами капиталдың
өсуіне тікелей мүмкіндік жасайды. Бүл ... ... ... мен ... ... ... ... жоғарылайды.
Экономикалық жүйе - әлеуметтік жүйенің ... ... ... ... ... ... өлеуметтік жүйеден байланыссыз зерттеу
қоғамдағы көптүрлі нақты жағдайларды, қатынастарды шартты, ауқымы тар, жөне
қарапайым ... ... ... ... Адам ... жүйенің
негізгі атрибуты болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... қарастырып жөне жалпы өлеуметтік
қүрылымның негізі ретінде де адамдық фактордың бірінші ... орын ... ... Адам ... ... ролі туралы көптеген
классиктердің зерттеп мән берген жайлары өте көп. ... ... А. ... ... «адам экономикасы» категориясын енгізген болатын [10].
Аталған категория ... ... ... орнығып, аксиомаға айналып
кетті.
Экономикамен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... факторлырдың маңызы және байланысын ... ... ... ... ... ... жөнінде адамдық капиталдың жинақталуын ескере отырып Р. ... ... ... ... көп ... Бүл ... ашуға
ат салысқан бегілі Ресей экономист-ғалымы Р. Нуреев өз зерттеулерін ортаға
салып отыр. Яғни, «Адамдық ... ... ... ... ... яғни бүл ... ... білім, көсібіне
байланысты икемділік, сонымен ... ... ... байланысты
өндіріске пайдаланылатын ынта мен ... ... ... ... формасына негізінен: білім, тәрбие, денсаулық сақтау, сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты іздеу, жүмыс іздеуге байланысты миграция және т.б.)
кіреді. Физикалық ... ... адам ... ... адамның
тікелей өзінен және жалпы қоғамнан едөуір шығындардың ... ... ... ... маңыздылығы адамның жинақталған білімді пайдалану
арқылы еңбек процесінде ... ... ... үласып, өндірістің
дамуына әсерін тигізеді. Яғни, білім келешектің шартты түрде маңызды фактор
болып табылатыны сөзсіз.
Экономикалық дамудың ... ... ... табылатын ЖІӨ-нің жан
басына шаққандағы көрсеткіші жеткілікті түрде елдің әлеуметтік-экономикалық
дамуының нақтылы көрінісін бейнелемейді. Сондықтан экономиканың ... ... ... және ... ... ... Адам
потенциялының даму индексі (АПДИ) қосымша көрсеткіштің туындағаны
белгілі[18 ... мен ... ... ... ... фактор ретінде орын
алады, ал жалпы және ... ... ... бар ... ... ... ... табылады. Бүл шартты түрде экономиканың дамуы тек ... ... ... сол білімді төжірибеде қолдануымен шектеледі.
Білім жүйесі негізінен экономикаға ... ... ... ... ретінде
орын алады, ал экономикалық дамуға негізгі көзі ретінде сол білімнің
тәжірибеде жүзеге ... ... ... ... ... фактор болып табылады. Экономикалық дамудың бүндай негізде ... ... ... ... түрі болып саналады, егер оның
экономикада қолданысқа түсуіне алғышарттар тиісті орнын тапқан болса.
Бүндай ... ... - ... ... ... ... төмендігі әсер етеді. Олар ... ... ... ... ... жүйесінің төмен деңгейде қалуы
және кәсіптік дайындықтың төмендігі. Бүл жөнінде Б. Кналлдың ... ... ... ... экономика арасындағы өзара әсерлі қатынасты
көрсеткен [12].
Экономиканың артта қалуы - еңбек ... ... ... ... ... және ... ... қаражат
молшерінің жетіспеушілігі халыққа білім беру жүйесінің және ... ... ... ... шығатын қорытынды: экономикалық жағдайдың төмен деңгейі білім
жүйесінің ... ... ... және ... ... ... қаражат мөлшерін қажетті деңгейде бөле алмайды. Жалпы және арнайы
кәсіптік білімнің төмен деңгейі жүмысшы күшінің біліктілігін төмен ... ... ... ... ... күші ... өнімділігінщ өсуіне
мүкіндік жасай алмайды. Ал, еңбек өнімділігінің төмен ... мен ... өсуі ... ... қалуына әсер тигізетін фактор болып
табылады.
Білім деңгейінің қаншылықты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Оған қоғамның
тікелей өкілі болып табылатын халық жүйесін жіктеген ... ол ... ... ... Оған ... ... экономикалық
белсенді халық өкілдері, оның қүрамына кіретіндер экономиканың барлық
салаларындағы ... және ... ... ... ... ... оның ... жүмыссыздар, әскери қызметкерлер, зейнеткерлер,
студенггер, оқушылар жөне мектепке дейінгі ... ... ... өкіліне жататын еңбек нарығындағы экономикалық белсенді
және белсенді емес халық өкілдері олеуметтік сфераның маңызды ... ... ... рыногымен немесе білім саласымен тікелей баланыста болады,
Яғни, жас буындар арасында маман дайындау мен ... ... ... ... беру ... орын ... ... орта жөне жоғары кәсіптік білім арқылы алған біліктілігі
қоғамның еңбек потенциалын ... ... ... ... қажетті мамандардың тобымен ... ... ... ... Бүл ... ... нарықтық қатынаста экономикамен
білім саласының тікелей қатынасы туралы, білім қызметі рыногының еңбек
потенциалы ... ... ... ... ... болады.
Олардың бірі Е.Н. Сағындықовтың пікірі бойынша "білім қызметінің рыногына
халықтың әр түрлі категориялары мамандық алу үшін ... ... ... үшін ... ... ал еңбек рыногына - сәйкес мамандық пен
біліктілік арқылы жүмысқа жалданады, яғни ... ... ... ... үшін ... ... бет ... [13].
Білім мен тәжірибе алған мамандар тарапынан сапалық және уақыт факторы
еңбек рыногында ... ... орын ... және білім қызметі
рыногының экономикалық өзгерістерге дер кезінде бағдар ... ... ... ... ... ... да алатын орны ... ... ... ... мамандардың еңбек потенциалы ретінде
еңбек өнімділігін арттырумен ... ... ... ... қалыптастырып
дамуына ықпалын тигізеді. Мамандардың экономикаға тигізер тікелей үлесі
синтезделу процесіне үқсас болады. ... ... ... ... ... ... жанама түрде өсер ететін нарықтық үрдістің бір атрибуты -
бәсекелестік орын алады.
Білім саласы экономикаға қажетті мамандардың өндірушісі болса, ... ... ... алушы ретінде орын алады. Мамандардың толыққанды еңбек
потенциалын ... ... ... тигізетін және үдайы ... ... әсер ... ... сақтау салсының қызметі және жалпы
халықтың денсаулығы маңызды орын алады.
Экономиканың қозғаушы күші, негізгі діңгегі ретінде өндірігіш ... ... ... ... жалпы қүрамында жүмысшы күшінің алатын
орны ерекше. ... ... ... ... ... ... ... өндіріске қатысуына себепкер ретінде сол жүысшы ... ... ... ... ол жылдар бойы қалыптасқан аксиома. Сондықтан
жоғарыда қарастырылып өткен адам ... оның ... ... ... білім беру жүйесінің дамуы еңбек өнімділігін арттыратын фактор ретінде
қарастырылған. Осыған сәйкес халықтың денсаулығының жоне денсаулық ... ... ... ықпалын ашуға тырысайық.
Денсаулық сақтау саласының экономикамен өзара қарым - қатынасы туралы
көптеген түжырымдар жазылған. Ол ... К. ... ... беру мен ... саласындағы қызметкерлердің еңбегін ... ... ... ... қабылдаған. «Дәрігер мен мүғалімнің еңбегі ... ... ... ... ... ... олардың еңбегі өндіріс
шығынындағы жүмысшы ... ... ... ... сол ... өндірісінің
шығынына кіреді» - деген болатын [14].
Денсаулық сақтау саласының элеуметтік тиімділігі ... ... яғни өмір сүру ... ... денсаулық
сақтау саласы жүмысшы күшінің үдайы даму өндірісіне ықпалын тигізеді.
Денсаулық сақтау саласының экономикалық тиімділігі бір ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық үдайы
өндірістің экономикалық тиімділігінің ... ... ал ... осы ... ... ... яғни ... қаржылық және
еңбек қорының тиімді пайдаланылуымен сипатталады.
Медициналық қызметке экономикалық баға берілуі, осы ... ... ... ... ... яғни туу коэффициенттерінің
өсуі, қайтыс болу коэффициентінің төмендеуі және оған ... ... ... ... ... қатар өмір сүру үзақтығы, көсіптік аурумен
және ... ... ... ... ... ... ... іске асыратын
кепіл ретінде орын алады және ... ... ... ... ... ... және оның ... жаңа қарқын ала бастаған
кезендерінде, ... ... ... денсаулығының қүндылығына жоне
оны нығайтуына жүмсалынған кейінгі үш төрт ... ... ... ... қүрылымдық өзгерістерге, тіпті ... ... ... айтарлықтай тигізіп жатқаны шамалы.
Денсаулық сақтау саласының қызметі мен қоғамдық үдайы өндірістің өзара
байланысын екі аспектіде қарастыруға ... ... ... қызметінің
үдайы өндіріс процесінің одан әрі дамуына ықпал етуі және ... ... ... ... ... мен ... әсері жағынан.
Денсаулық сақтау саласының, оның құрылымындағы емдеу -профилактикалық
және санитарлы-гигиеналық мекемелерінің шаралары кешенді түрде қарастырылуы
қажет: ол ... ... және ... ... жағынан
қамтылуы керек. Бұл денсаулық сақтау саласының жаңа реформалық ... ... ... арқылы қаржыландыру эдісінде де кең көрініс
табуы тиіс. Демек, ... ... ... ... ... бағдарламалардың тиімділігін бағалау жалпы ... ... ... ... ... ... да бір ... ықпалы
жағынан қарастырылса, медициналық қызметтің экономикалық тиімділігі
натуралды көрсеткіштермен сипатталады - ... өмір сүру ... ... болу қүбылыстарының төмендеуі, оған ... ... ... ... қызмет атқаруы, сонымен қатар туудың өсуі, ... ... ... ... ... ... мен жарақаттану
секілді қүбылыстардың қысқаруы. Бүл ... ... ... ... тиімділік медициналық сақтандыру бағдарламасын жасауға
және іске асыруға кеткен ... ... ... ... ... анықталынады.
Әлеуметтік тиімділік деп әр түрлі медициналық көмекпен түтынушылардың
мүқтажын қанағаттандыру деңгейі. Мәселен, ... ... ... ... ... және емделуге байланысты қаржының
үнемделуін жатқызуға ... ... ... ... сүрақнама
арқылы жүзеге асырылады. Мысылы, белгілі бір аймақтағы қызмет ... 100 ... ... ... емдеу профилактикалық мекемелерінің
қызметіне 70 адам қанағаттанған болса, әлеуметтік тиімділік ... (1) ... ... , ... ... ... бір бағдарламаның медициналық мекемеге
тіркелген қызметкерлер мен жүмысшыларды қарау кезінде жазылып немесе ... ... ... ... [23]. ... ... 820
ауырғандардың ішінен тиісті бағдарлама арқылы 670 адам айыққан болса,
медициналық ... ... ... (МТК) (2) ... ... (2)
Әлеуметтік сфераның қоғамдағы ролі, маңыздылығы ... ... ... де ... орын алып ... | | | | ... ... ... |6 133 |7 221 | 7 661 | ... ... ... | | | |124,9 ... мектепке дейінгі |489 380 | 584 305| 634 504 | ... ... ... | | | |129,7 ... | | | | ... ... дейінгі | | | | ... ... ... | | | ... |52 777 |63 304 |69 675 |132,1 ... ... ... |104,3 |104,7 |105,0 | ... ... ... | | | | ... | | | | ... орынға қанша баладан | | | |101,0 ... ... % | | | | ... ҚР ... ... мәліметтері ... -1. ... ... ... ... саны ... 7661
бірлік болып 2011 жылмен салыстырғанда 24,9 пайызға ... ... ... ... ... саны тиісінше 29,7 пайызға өскен. ... да ... ... ... орта ... ... туралы» Заңына сөйкес жалпы білім беру
мектептерінде кезеңмен үш деңгейде беріледі. Олар; ... ... ... (5-9 ... ... (10-11 (12) ... ... орта
білімді алу мүкіншілігі қамту коэффицентімен бағаланады. Қазақстан
Республикасының статистика ... ... ... ... ... (1-4) ... қамту коэффициенті 1991-1999
жылдар аралығында 98,7 - 99,6 %-ті қүраған. Ал, негізгі орта білімдегі (5-9
кластар) ... ... 1991 ... 95,0 %-ті ... 1995 жылы 78,7 %-ке
дейін төмендеген. Бүл тенеденцияға кері ... ... ... ... ... орта мектептеріне Үкімет ... ... ... ... ... 1998 ... бастапы бүл келеңсіз
жағдайдың тоқталып 182 жалпы орта ... ... іске ... ... орта білім берудің қамту коэффициенті 1999 жыл 93,4 %- ке ... ... ... ... 1995 ... ... ... Үкіметінің 1996 жылдың 9 қаңтарында қабылданған «Қазақстан
Республикасының экономика ... ... ... ақы ... жэне 1995 жылдың 21 ... №2700 1996 ... ... ... ... күші бар Қазақстан Республикасы
Президентінің 1996 жылдың 11 қаңтарындағы №53 Жарлығын ... ... ... ... министрліктерге, мелекеттік комитеттерге ... ... жөне ... оңтайландыру, штатық
нормаларды қысқарту жоне оны қаржыландырудың шарттарын ... ... ... ... ... құрылымында мелекетгік үйымдардың
үлесінің азайғандығы байқалды, соның ішінде мектепке ... ... ... ... саны ... ... мектептер, мектеп-
интернаттары азайды. Сонымен қатар, мамандардың ... ... ... ... ... кетуіне әкеліп соқты.
Экономика саласының кризистік жағдайына сәйкес өндірістің қүлдырауы
себебінен білім саласының қаржыландыру ... ... ... ... ... қаржыландыруды жергілікті атқару органдарының қүзіретіне
берілді.
Кесте -2 Жалпы білім беретін мектептердің 2010-2013 ... ... |2010/11 ... | ... ... ... беретін | | | | ... ... саны ... ... ... |99,0 ... ... білім беретін |2 533,9 |2 581,6 |2 685,1 | ... ... саны | | | |106,0 ... ... ... ... | | | | ... саны |7 636 |7 561 |7 562 |99,0 ... ... ... | 309 |310 |184 |59,5 ... | | | | ... ... |113 247 |110 079 |64 814 | ... ... саны | | | |57,2 ... мектептердегі | | | | ... ... саны |7 110 |7 362 |4 669 |65,7 ... саны |610 | 785 | 768 |125,9 ... ... саны |490 997 |491 711 |520 371 |105,9 ... оқытушылар саны |32 218 |28 360 |34 416 |106,8 ... ... ... ... | 84 |84 |85 | ... саны | | | |101,1 ... жалпы білім беретін |21,1 |19,0 |17,6 | ... ... саны | | | |83,4 ... ҚР ... агенттігі мәліметтері ... -2 ... ... орта ... ... ... саны 2013 жылы
2010 салыстырғанда 0,1 пайызға төмендеген. ... ... ... ... ... саны 2013 жылы 2011 ... ... 6 пайызға
жоғарлаған, тиісінше оқытушылар саны 0,1 пайызға төмендеген. Тиісті жылдары
кәсіптік мектептер саны мен оқушылар саны ... орта ... ... ... саны 1991 жылы 8575 ... ... оқу ... 8309 санын көрсетіп отыр. Бұл оқу орнының 1996-1997
жылдар аралығында «оңтайландыру» процесіне сәйкес ... 1991 ... 337 ... қысқарған. 1991 - 1995 жыдар аралығында оқушылар
санының қысқарғаны байқалды, яғни 3147,4 мың адамнан 3059,8 мың ... Бүл ... ... оқу ... ... оқу жылымен
салыстырғанда 3,1%-ға өскен немесе 3247,4 мың адамға көбейген.
Дегенмен жалпы орта білім ... ... саны мен ... саны ... ... ... 8334 ... жоне 3115 мың
адамды қүрап отыр.
Жалпы орта білім беретін ... ... ... ... ... деңгейде қалып отыр. Жалпы білім беретін мектептердің жалпы ... ... ... ... ... мектептердің үлесі 29,3%-ды қүрап,
олардың саны 2432 ... ... отыр және ... ... 6,2%-ы ... 43,2% ... жағдайда қалып отыр.
Алғашқы кәсіптік білім қүрылымы «Білім туралы» Заңына сәйкес атауы
жағынан ... ... ... ... және ... ... ... пайда болуына
себеп болды. Орта кәсіптік білім беру мекемелер саны 1991 ... ... Оған ... ... себеп:
өндірістің қүлдырауы әсерінен көптеген кәсіпорындардың кәсіптік мамандарға
деген сүранымның төмендеуінен;
жергілікті басқару органдарының кәсіптік білімді түрақты деңгейде
үстауға ... ... ... ... ... ... ... мекемелерінің басым көпшілігі ірі және орта
көсіпорындардың қызметіне сэйкес өз ... ... ... Бірақ
өндірістің қүлдырауына сәйкес аталған көсіпорындар бастуыш кәсіптік білім
мекемелері ... ... ... ... ... отырған деректерге
өкеліп соқты.
Жалпы бастуыш жоне орта кәсіптік білім мекемелерінің ... ... ... оқу ... ... қамтамасыз етілу төмен
деңгейде жөне өндірістік қүрылымдармен байланыстың үзілуі білім сапасының
төмендеуіне, біліктілік қабілеттіліктің төмендеуіне ... ... Бүл ... ... ... ... ... талаптарға сөйкес келмей,
аталған білім мекемелерінен маман болып шыққандардың ... ... ... қызмет атқаруына мәжбүрлі жағдайда. Бүл өз
алдына бастауыш жоне орта ... ... ... ... ... қаражаттың тиімсіз жүмсалуына әкеліп отыр.
Мәселен, косіптік мектептердің 50 %-на астамы станоктарға, оқыту шебер
бөлмелерінде қүралдарға мүқтаж, сонымен ... 71%-ы шет ... ... ... жетіспейді, 25%-нан астамы асханалық жабдықтармен
қамтамасыз етілмеген. Кәсіптік мекетептер мен колледждерде кәсіптік ... ... 15-20 ... ... жаңартылмаған жабдықтар мен техникаларда
жүргізіліп келеді. 2012 жылы аталған ... ... ... ... ... қаражат көлемінен 6,4% мөлшерінде ғана ... ... ... ... ... ... ... келешекте бәсекелестік қабілеттілігі төмен мамандардың туындауына
себеп болады. Соньшен қатар, бастуыш және орта косіптік ... ... бет ... ... өндіріс қорларын техникалық жөне технологнялық
жаңартуда және одан кейінгі өндірістік үрдісте ... ... ... ... ... экономикалық реформалардың қүрылымдық және
институционалдық өзгерістері нәтижесінде сандық және сапалық өзгерістерге
үшырағаны анық.
Сандық қатынастың сапалық ... ... ... ... ... оқу ... дайындаған жоғары білімді мамандарының мемлекеттік
мамандық классификаторы бойынша орналастыру моліметгеріне және ... ... ... ... ... ... оқу орындарының даму динамикасы
|Көрсеткіштер |2012/13 |2013/14 |2014/15 | ... оқу ... саны |139 | 128 | 126 |90,6 ... оқу орындардағы |41 224 | 41 635| 40 320 | ... ... | | | ... | | | |97,8 ... оқу ... |571 691 | 527 | 477 387 | ... саны | |226 | |83,5 ... саны | 1 296 | 1 892 |2 063 |159,1 ... ҚР ... ... ... ... бойынша сонғы жылдары жоғары оқу орындарының оның ішінде
профессор-оқытушылар құрамының саны мен ... ... ... ... ... ... ... оқу жылында 126
жоғарғы оқу орындары бар, оның ішінде магистратурасы жоқ 127 мемлекеттік
емес және 50 ... оқу орны ... ... ... [50]. Егер ... оқу жылында барлық меншіктегі оқу орындарындағы студенттердің ... 155754 ... ... ... мамандар саны 85837 ... ... [51], ал ... оқу жылы бүл көрсеткіш сәйкесінше қабылдау бойыңша
9,3 ... ... ... ... 16,2 ... өскен.
Мемлекеттік емес оқу ошақтарының саны көп болғанымен, ... ... ... саны ... республикалық көрсеткіш бойынша
салыстырғанда аз мөлшерде, яғни бүл көрсеткіштердің ... ... 41 ... және дайындау бойынша 47 пайыз мөлшерін алып отыр.
Экономикалық реформаладың - қателіктері себебінен, ... ... ... ... ... ... ... Оның ықпалы
мемлекеттік емес ... ... ... ... әкеліп
соқты. Яғни мемелекеттік емес жоғарғы оқу ... ... ... ... ... және экономикалық бағыттағы мамандардың
көбеюі кең етек ала ... Бүл ... ... ... ... ... отырған жүмыссыздар. Әлеуметтік саясаттағы өзекті мәселенің
ескерусіз қалған қырлары мен шикілігі, ... пен ... оқу ... ... ... келе ... ... байқалады.
Экономикалық, заң, гуманитарлық мамандықтардың мөлшерден тыс көбеюі
келесі факторлардың әсерінен ... ... ... ... ... негізінде
экономикалық мамандықтарға жаңа буын тарапынан қызығушылықтың артуы;
-мемлекеттік оқу орындарына бюджеттік қаржыландырудың азаюы мемлекеттік
емес оқу орындарының өсуіне ... ... ... оқу ... қоғамдық ғылым
мамандықтарына бағытталды;
-экономиканың нақты саласындағы түрақсыз ... ... ... ... экономика тарапынан сүраныстың күрт төмендеуіне
әкеліп соғып, жүмыссыздықтың кең етек ... және ... ... ... ... қабылдануының өте аз мөлшеріне әсерін
тигізді;
-халықаралық экономикалық қатынастың дамуы, әлемдік нарыққа өту жолдары
халықаралық қатынас, ... ... ... ісі және т.б ... етек ... ... ... қоғамдық ғылымдарға сүраныстың өсуі ... ... ... ... азаматтық қоғамның қалыптасуына
ықпалы зор. Әйтседе, сол мөлшерден тыс дайындалған ... өз ... ... ... аз ... оның ... ... немесе
мамандыққа сәйкес емес қызмет істеуге әкеліп соғады.
Сонымен, жоғары білімі бар ... ... өсуі ... ... ... ... секілді. Халықтың жоғары білімге сұранысының артуы
көбіне ... ... ... ... емес, керісінше жоғары
табыс табуға бағытталғандығымен ... ... ... ... даму ... қатар, жоғары білімге сүраныстың өсуі үсыныстың
өскенімен, оның сапасын төмендетіп келе жатқандығы ... Яғни ... ... ... ... ... ... деформацияның анықтауышы
факторы болып саналады және мамандарды дайындау сапасының төмендеуіне
ықпалын тигізіп жатыр.
Бүл ... ...... ... ... ... орта және жоғарғы кәсіптік ... бар ... ... талапқа сөйкес келмейтінідігін көрсетеді.
Республика бойынша 10 000 адамға ... 462 ... ... ... ... бірнеше есе артық. Ал олардың алға
мамандықтары бойынша 20%-22%-ы ғана жұмысқа ... Ал, 10 000 ... ... саны ... - 147 адам, Швецияда - 161 адам,
Жапонияда - 155 адам [49].
Бүрынғы ... ... ... ... ... мамандарды
дайындау процесі баланстық әдіс арқылы жүзеге асырылып келген болатын.
Нарықтық ... өту ... оның ... ... ... жағдайдың өзгеруі өндіріске қажетті мамандарды
дайындауды жоспарлау немесе жобалау жүмыстарының ... бола ... ... ... күні ... ... сәйкес мамандарды жоспарлы
түрде дайындау процесі кейінге қала бастады. ... ... оқу ... ... саласының байланысын реттейтін
. ... ... ... ... ... ... отыр.
2011 -2013 жылдаға білім саласындағы өзгерістерге ... ... ... өзгерістермен қатар, экономикалық негізге қүрылған
шаралармен сипатталады. Ол келесідей:
■ мектепке дейінгі, жалпы орта жөне ... ... ... ... ... ... минимальды өлеуметтік стандарты мен нормативті
қаржыландыруының енгізілуі;
- білім саласының мақсатты қаржыландыруына көшу бюджет ... ... ... ... қажетті шығын көлемінің және бағытталуының
мөлшерін анықтаудағы шаралардың ... орта ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жоғарғы оқу орнына ұлттық білім орталық беріліп, 28
аймақтық универсштерге аймақтық ... ... ... ... ... ... арттыру мақсатында жоғарғы
оқу орындарын аккредитациялау жүргізілуде.
Жоғары оқу орындарын аккредитациялау ... 2003 ж 10 ... ... жабылды, университеттердің 30 филиалы жабылды, 100-ден аса ... ... 2015 ... дейінгі Білім дамуының Түжырымдамасы қабылданды.
Білім ... ... ... ... жаңалықтармен
ерекшеленбесе де, ... ... ... белгілі болып отыр.
Білім дамуының түжырымдамасы төрт деңгейлі білімді қарастырып отыр:
мектепке дейінгі, бастауыш,1 негізгі және ... ... ... ... ... үш ... бағыт бойынша дайындалатын болады:
ғылыми, қоғамдық - гуманитарлық және техникалық. Жоғары ... ... ... ... ... ... ... табылады [58]. Яғни, бакалавриат,
магистратура, докторантура (4+2+3) және Лиссабон конвенциясына қол қою ... ... ену. ... ... ... кейінгі деңгейге
ауыстыру және оған қосымша докторантура көзделген. Магистратура бүл ... ... ... ... ... ... ... арнайы мамандыққа
оқудың бір жылы мен аспирантураға кіретін тереңцетіп ... ... оқу ... ... Демек, аспиратура магистратура ... ... ... терең оқытатын теоретикалық аспектерді
магистратураға, ал ғылыми жүмыс докторонтураға көшеді. ... ... ... салаларындағы кадр дайындаудың жаңашыл түрдегі жалғасы
болуы тиіс.
Түжырымдаманың теріс жағы ретінде көзге ... ... ... ... ... жекеменшік сектордың есебінен жүргізу көзделініп
отыр. Егер, жоғарыда келтірілген "оңтайландыру" ... ... ... ... ... қамту мөлшері 10,2% -ды қүраған болса,
жергілікті жерлерде немесе ауылыдық үй ... ... ... ... ... ... бүл ... толық
қаржыландыруы екіталай.
Еліміздің экономикасындағы өзгерістердің әлеуметтік сфераның жағдайына
ықпал еткен себептері мен ... көп. ... ... ... ... қүрылымдық, институционалдық, үйымдастырушылық және қүқықтық
өзгерістер ... ... ... ... Бүл ... ... ... сақтау жүйесіне тікелей әсері қазіргі күні
оң ... ... ... ... ... отыр.
Соныменен, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жылдары тұрақты
дамып келе жатқанын және әр аймақтың өз ... ... ... ... ... ... ... экономикасының соңғы жылдары
дамуын талдау ... әр ... өмір ... ... ... ... ... екендігін байқаймыз,
сонымен бірге, мемлекеттің аймақтарының ішінде Оңтүстік Қазақстан ... өз орны мен ... бар ... ... ... қарастырамыз.
2.3 Әлеуметтік сфера дамуын аймақтық және салалық деңгейдегі ерекшелері
Әлеуметтік сфера дамуын аймақтық және салалық деңгейдегі ерекшеліктері
Әлеуметтік сфераның ... ... ... ... ... ... ... өнімнің дамуына, әр аймақтың жалпы өнімнің өсуіне
жөне әр аймақтың ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Жалпы аймақтық
өнімнің мөлшеріне байланысты ... ... ... ... ... яғни ... ... және білім беруге жүмсалған шығыны
өр түрлі.
Ал, білім саласына байланысты жергілікті бюджеттің ... ... ... ... 87%-ға ... ... Бүл өсу ... өлеуметтік
сфераның қаржыландыруы жергілікті бюджеттің міндетіне жүктелгендіктен және
жалпы экономикалық өсімнің 2008 жыдан 2013 жылдар аралығында орта ... ... әсер ... ... ... ... мен денсаулық
сақтау салаларына жүмсалған шығынының талданып отырған уақыт аралығында
сәйкесінше 22,0%-дан 13,6%-ға және ... ... ... Ал, ... ... ... ... бюджеттің денсаулық сақтау саласына
өскендігін байқауға болады.
Денсаулық сақтауға ... ... ... ... ... ... 2008 жылдан 2013 жылдар аралығында 11,8%-ды қүрап, 2013 жылы
15,5%-ға дейін өскен, бірақ 2009-2010 жылдар аралығы бұл ... ... ... Жергілікті бюджеттен білім беруге жүмсалған шығынның
үлес ... ... ... аралығында 35%-дан 27,3% аралығында
төмендеген. Алайда, бүл төмендеген ... ... ... және ... беру ... қатысты абсолютті мағынасында 2008-2013
жылдар аралығында өсу қарқыны байқалады, яғни 2008 жылы ... ... ... ... шығыны 18296 млн. теңгеден 2013 жылы
74087 млн. ... ... ... білім беруге жүмсалған шығын ... 130966 млн. ... ... ... ... 4 және 2,4 ... ... медициналық сақтандыру қорының негізгі бағдарламасының
орындалмауының себептерімен ... ... ... ол
төмендегідей:
Медицицналық қорға бөлінген ... ... ... ... соманы жинай ... ... ... ... ... ... ... бюджет арқылы сақтандыру
төлемінің үлесінің тым аз мөлшері;
Бюджеттік жөне сақтандыру принципіне негізделген қаржыландыру
жағдайында қаржы мөлшеріне таластың туындауымен қатар медициналық
сақтандыру қорывдағы заңсыз ... ... ... бар.
Сақтандырылған азаматтардың жеке есепшоттарының ... ... және ... ... ... ... ... болмауы.
Ол құрылымдағы кемшіліктердің бірі болып стационарлы қызметке немесе
госпитализациялық ... ... ... бағыт ретінде қойып
отырғандықтан туындайды. Ауруханаларда емделу ... ... ... жағдайына жүмсалынған шығынға пропорционал келмейді.
Кесте -4 Қазақстан Республикасының негізгі әлеуметтік көрсеткіштердің
динамикасы
| |2012 |2013 |2014 |2012 |
| | | | ... | | | |у кему ... ... ... |8945,1 |8974,9 |9190 |102,7 ... | | | | ... |474,7 |466,2 |458,8 |96,7 ... ... пайдаланылған |33 745 |36 761 |39 256 | ... жан ... ... | | | |116,3 ... ең төменгі деңгейінің |3,8 |2,9 |2,8 | ... ... ... | | | | ... табыстары бар халықтың| | | |73,7 ... | | | | ... ең ... ... |17491 |19066 |21736 |124,3 ... ... ... |29644 |31918 |36068 | ... ... | | | |121,7 ... ... жәрдемақы |16384 |17742 |19918 | ... саны | | | |121,6 ... ... ... ... |64,4 |66 | ... адам | | | |106,1 ... ... ... мың |1009 |990 |995 |98,6 ... ҚР ... агенттігі мәліметтері ... -4 ... ... көрсеткіштері бойынша экономикалық
тұрғындар белсенді халық 2014 мен 2012 жылдар аралығында 2,7 % ... саны 3,3 % ... Осы ... ... ... тұтынуға
пайдаланылған табыстары 85,7% жоғарлап, үй шаруашылықтарының ақшалай
шығыстары 94,4% артқан, ... ... ... ең ... деңгейінің
шамасынан төмен, тұтынуға пайдаланылған табыстары бар халықтың үлесі 64,3%,
азық-түлік қоржынының құнынан төмен, тұтынуға ... ... ... ... ... ... және ... зейнетақының орташа
айлық мөлшері 2,5 есе жоғарлағанын ... ... бұл ... ... ... ... қалпын
республиканың орта айлық жалақысына теңестіру немесе соған жақындастыруға
байланысты ... ... ... ... мен ... сақтау саласындағы еңбек ақының орта республикалық
деңгейге қатынасының төмендігі жалпы елеуметтік сфераның ... ... ... ... ... келе ... негізгі себеп
болып отыр. Осы себепке байланысты республика бойынша әр аймақтың білім мен
денсаулық ... ... даму ... әр ... Жалпы біркелкілік
даму мүмкіндігін қамтамассыз ету қиын мөселе және әр ... ... даму ... осы аталған салаларға ықпалын тигізеді.
Білім мен ... ... ... ... ... ... өр ... ерекшелігіне талдау жасап, бағалау жүргіземіз.
Білім мен денсаулық сақтау саласының ... ... және ... ... ... ... ... жан басына
есептегендегі жергілікті бюджетгің шығыны қарастырылады, зерттеліп ... ... ... ақының орта республикалық деңгейге қатынасы
қарастырылады жөне ... ... ... ... ... мен ... деңгейі анықталанады. Денсаулық сақтау саласы
бойынша натуралды көрсеткіш орта буынды ... ... ... 100 000 ... есептегендегі үлесі нормативке байланысты
салыстыру арқылы баға беріледі. ... ... ... көрсеткішті
қамтамассыз ету аймақтық деңгейде денсаулық сақтау саласының халыққа қызмет
атқаруын жөне халық ... қол ... ... анықтайды.
Оңтүстік Қазақстан облысы. Бүл аймақ бойынша денсаулық сақтау саласына
жүмсалған ... ... ... 2008 - 2011 ... ... әр ... ... жүмасалған шығын 2008 жылы байқалған, яғни небөрі 9,9%
болыған, содан 2009-2013 жылдар аралығында бүл ... күрт өсіп ... ... ... ... денсаулық сақтау салысына жүмсалған ... ... ... аз мөлшерде болып республикалық ... ... болу ... яғни жан ... ... ... ... 30%-дық мөлшердегі қаражат тапшылығы анықталынып отыр. Оңтүстік
Қазақстан облысының аурушандық деңгейі 2010 жылдың мәліметіне сәйкес ... отыр Бүл ... ... ... ... ... біріне жатқызып, демографиялық жағдайдың немесе осы
жағдайды сипаттайтын көрсеткіштерінің республика ... ең ... ... ... ... ... 10 000 адамға есептегенде
туушылық коэффициеті 23,3-24,70 болған, өлім-жітімділік коэффициетіде
республикалық ... ... ... ... ие болып және бұл
коэффициенттің төмендеу тенденциясы байқалады жөне осы ... ... ... ... ... ... аймақ бойынша табиғи ... ... ... отырған уақытта ... ... ... ... ... ... 10 000 адамға есептегенде дөрігерлердің саны
мен орта буынды медицина қызметкерлерінің саны 2011 жылы 28,2 жене ... Ал, ... ... 10 000 ... ... ... ... нормативіне бұл көрсеткіштің тапшылық деңгейі сойкесінше ... 42,3 ... ... ... ... ... есеппен жан басына шаққанда халық тұтынатын
тауарлар өндірісі 2011-2013 жылдарда 67,7 %, ... ... ... ету 4 %, 1000 ... ... ... ... өсуінің
абсолюттік көрсеткіші 49,4 %, 1000 адамға ... ... ... % ... ... ... мекемелердің санының жылдан жылға
өскенімен, облыста халық санының ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және басқада мәселелерді шешу қажеттігі туындауда.
Кесте 5 − ... ... ... әлеуметтік даму деңгейінің
көрсеткіші
| |Өл- | | | |2007- ... |шем |2011ж |2012ж |2013ж |2011ж. |
| |бір- | | | |өсу, |
| ... | | | ... |
|1. Орташа есеппен жан басына | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... | | | |167,7 ... | | | | | ... ... ... |85088 |85214 |95254 |89,9 ... ... | | | | | ... ... ... |Мың |13505 |13999 |15789 |53,8 ... ... | | | | ... тұрғындардың 10 мың адамына |Адам |0,051 |0,05 |0,052 |100 ... ... ... | | | | | ... саны | | | | | ... мед. ... саны ... |0,028 |0,038 |0038 |105,7 |
|Аурулар төсегі саны ... |0,074 |0,075 |0,078 |96,7 |
| 1000 ... ... ... |0,059 |0,058 |0,059 |128,9 ... саны | | | | | ... ... шаққандағы өлгендер|Адам |32,1 |32,2 |32,3 |97,2 ... | | | | | ... ... ... ... ... |7,0 |7,0 |7,1 |149,4 ... өсуінің абсолюттік | | | | | ... | | | | | ... - ОҚ ... ... ... материалы негізінде |
|автор есептеген ... ... ... ... ... ... ... отырған
шығын мөлшері 2008 жылмен 2013 ... ... ... мөлшерден
артық жүмасалынып, 38,4%дан 42,% ... ... ... ... ... ... деңгейінің мәлшері 99.0%-ды қүрап отыр. Орта ... ... ... бар ... үлесі 14% және 8,4%-ды қүрап отыр
Аймақтағы бір ... орта ... ... ... орта
республикалық деңгейдің 2009-2012 жылы ... 64% жоне ... ... ... ... аймақтағы орта айлық жалақы мөлшеріне қатынасы
осы жылдары ... ... ... ... Сондай-ақ, білім
саласывдағы бүл ... ... ... ... ... ... осы ... дамытуда қаржының жетіспеушілігі ғана жалпы
денсаулық сақтауға байланысты ... ... ... ... ... ... ... қате пікір. Оның негізгі шешілмей келе жатқан мәселесі
денсаулық саласын ұйымдастыру мен ... да ... ... ... ... ... қайта қарастыру негізгі мәселе. Көрсетіліп отырған
медициналық қызметтердің қүрылымы халықтың нақтылы қажеттілігін ... ... келе ... ... кемшіліктердің бірі болып стационарлы қызметке немесе
госпитализациялық қызметті қаржыландыруды басымды ... ... ... туындайды. Ауруханаларда емделу ... ... ... ... жүмсалынған шығынға пропорционал келмейді.
3 ӘЛЕУМЕТТІК СФЕРАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ МАХАНИЗМІ
3.1 ... ... ... ... басымдылығы
Кез келген мемлекеттің Үлтгық білім жүйесі ішкі және халықаралық еңбек
бөлінісінің талабына сай ... ... ... мамандарды
дайындаудың кепілі болуы керек.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев 2014 жылғы 11 қарашада
«Нұрлы жол-болашаққа ... жол» атты ... ... ... ... ... өсіміне жедел индустрияландыру және инфрақұрылымды
жетілдіру арқылы қол жеткізуіміз қажет. ... ... ... де ... ... ететін ұлттық инновациялық жүйеге негізделуі тиіс
және Ұлттың ... ... ең ... ... ... Әлемдік білім кеңістігіне толық енудің негізгі талабы үлттық
білім жүйесін халықаралық деңгейге көтер... Біз осы ... ... ... ... ролін тың турде түсінуіміз керек"»  [1,2].
Нарықтық қатынас жағдайында, жекеменшік сектордың дамуы ... ... ... ... ... ... білім кеңістігіне
енуі білім жүйесінің, яғни ... ... орта және ... ... қоғамдағы атқаратын қызметін реттудің ... ... ... ... білім саласының басымды бағыттарын реттеу ерекшелігі, оның үзақ
мерзімге жоспарланған сипат ... ... ... үлттық білім беру
моделінің қызмет атқаруына түрақты жағдай жасауына қозғаушы ... ... алуы ... жөне ... бағыттарды реттеу жолдары білім беру саласының
әр деңгейіне байланысты іске асырылуы тиіс. ... ... ... ... ... ... өсімге нақтылы осер ететін факторлары анық
болған жағдаңда реттеу механизмдерінің қүралдары іске қосылуы қажет. ... ... ... ... ... ... ... мүддесіндегі білім саласының ... ... ... білім саласының басымды бағытгары реттеу объектісі
ретінде келесі білім деңгейлері кіреді: мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту;
орта ... ... ... және орта ... ... ... ... жоғары оқу орнынан кейінгі көсіптік білім.
Мектепке дейінгі білім беру мекемелерін қамтамасыз етілуіне ... ... ... бағдарламаларына сабақтас болуы қажет. Ол үшін бүл ... ... ... жасалынуы қажет, яғни жалпы орта білімдегі
бастауыш сыныптардағы бағдарламалармен ... ... ... ... тану жэне ... ... пөндеріне қатысты
лабораториялық жабдықтардың болмауынан, тәжірибелік сабақтарды жүргізудің
мүмкіншілігінің жоқтығынан ... ... ... техникалық
мамавдықтарға деген қызығушылығының төмендеуіне әкеліп ... Ол ... ... ... ... ... Осындай
келеңсіз жағдайлардың орын алуы жалпы білім беретін ... ... ... ... орын алуы жалпы білім беру ... ... ... ... ... ... жалпы орта
білім ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге байланысты ретеулер орын алуы ... ... ... ... ретінде білім жүйесін ақпараттандыру болып табылады.
Білім деңгейінің ... ... ... ... ... жуйесін
енгізу, компьютерлендіру, Интернетке жалғау, арақашықтық оқу методикасын
жетілдіру.
Блім жүйесіндегі өзгерістер ... ... ... 12 — ... орта
білімге көшуді қажет етіп отыр. Технологиялардың жедел түрде өзгеруі екі
аксиомалы ... ... ... отыр: бірінші - білім мекемелері
теориялық-практикалық ... беру ... ... ... ... профильді оқытуы немесе олардың тапсырысы
бойынша дайындалып жатқан ... ... ... ... ... ... ... жағдайында технологиялық жаңалықтар
кәсіпорынның өндірістік, ғылыми-техникалық қүпиясы болып ... ... мен ... ... ... ... фундаментальді жағын,
ал кәсіпорын арнайы білімін жетілдіру қызметін қалыптастыруы қажет. Бүл
үрдіс өз алдына 12- ... ... ... артырып отыр. Қазақстан
Республикасының 2010 жылға дейінгі білім ... ... ... оқыту орта білімнің келесі қүрылымы бойынша
қарастырылып отыр: I- ...... ... ... II — санат — негізгі
жалпы білім және III - ... - орта ... ... Соңғысы: 1. профильдік
білім; 2. Техникалық және кәсіптік ... ... ... ... Ол
кезеңмен немесе 2008 жылдын бастап жүзеге асырылады [35].
Бастауыш жөне орта кәсіптік білім беру кәсіби қүрылымына ... ... ... өзгергендігі мен сипатталады. Техникалық және
технологиялық мамандықтарға байланысты мемлекет ... ... ... ... ... мамандықтар бойынша салыстырмалы түрде
алдыңғы жылдармен салыстырғанда мемлекеттік ... ... сәл ... байқалып отыр, бірақ өндірістің дамуына байланысты, келешекте негізгі
өндіріс қорларының техникалық-технологиялық жаңартуына сәйкес мамандарды
дайындау ... ... ... ... ... ... ... қүралдармен қамтамасыз етілуі төмен деңгейде, өндірістік
қүрылымдармен байланыстың алшақтығы, компьютерлендіру темен ... ... ... қамтамасыз етілудің нашарлығы жүмыс берушілердің
талабына сейкес білікті мамандардың сапалы ... көп ... Ал, бүл өз ... ... тарапынан реттеудің басымды бағыты
үйымдастырушылық реттеуге байланысты алға қойылып ... ... ... ... және орта ... ... беруді мамандықтар бойынша
мемлекеттік білім стандарттарына қажетті жабдықтар мен ... ... ... қажет етеді.
Еңбек нарығына сәйкес бастауыш және орта кәсіптік ... ... ... ... бейімделуін қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... жоғарғы оқу орындары мен өндіріс арасында
интеграциясын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... колледждер мен меншіктің
барлық нысанындағы кәсіпорындардың іскерлік, мүдделі оріптестік шеңберінде
теориялық білім мен жүмыс істеп ... ... ... ... жүзінде алынатын практикалық дағдының бірлігін қамтамасыз ... ... және орта ... ... ... ететін жоғары разрядты,
сыныптар мен санаттардағы білікті ... мен ... ... ... оқу орнындарын дамытуға байланысты реттеудің қажеттілігі өзекті
болып отырғандықтан оның ... ... да көп. ... оқу ... материалды-техникалық базасының ескіруі экономикалық, өндірістік
талаптарға сәйкес келмейді, сондықтан мамавдарды дайындаудың сапасы төмен
деңгейге түсіп отырғандығы ... оның ... ... ... қажеті аз
мамандардың көбеюіне әкеліп соғып отыр.
Информациялық технологиялардың өзгеруі, микробиология, биотехнология,
гендікинженерияның ... ... даму ... ... бүл ... бейімделуін қамтамасыз ету үшін жоғарғы ... ... ... ... жаңарту қажет. Бүл мәселені
шешудің негізі ретінде оқытудың қазіргі заманға сәйкес зерттеулермен ... ... ... ... және оның ... өндірісте пайдалану
басымды бағыт ретінде орын алуы тиіс.
Көптеген косіпорындардың ... - ... жаңа ... өнімдерін
шығаруға байланысты лабораториялық жабдықтарды дайындауға бағытталған
жағдайда ... ... ... ... ... ... деңгейі
жоғарлаған болар еді.
Сонымен қатар, бүл жаңа ... сай ... оқу ... ... ... ... ... жаңа технологиялар арқылы
отавдық тауар ... ... ... ... тауар
өнімдерін шығаруға мүмкіндік беруге жол ашар еді. ... ... ... ... ... ... ... салалардың
анықталуымен сабақтас жүруі қажет. Осы шараларды іске асыруға байланысты
мүдделі косіпорындарға күрделі қаржының жүмсалуы, салықтық ... ... ... ... ... толықтырулар енгізілуі тиіс.
Мамандардың мемлекеттік тапсырысы жылдан жылға кешеуілдеп, тіпті жылдың
соңына ... ... ... нырықтық экономикалық қатынаста мамандардың
қажеттілігін нақтылы болжау мүмкін емес, егер қазіргі күні кіші жене ... ... ... түрақты сипат ала қомағанын ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
жоғары. Бүл жерде мемлекеттік ... орта жэне үзақ ... ... ... болу ... Яғни ... медицина,
ветеринария және т.б. саладағы қызметкерлердің болжамды санын нормативтерге
сәйкес үзақ мерзімге 5-15 ... ... ... ... ... саласында реттеуге байланысты басымды бағыт болып нарықтық қатынастар
жағдайында экономиканың қүрылымына ... орта және ... ... ... болжау. Бүл қажеттіліктің туындағаны жоғары білімді, әсіресе
гуманитарлық бағыттағы мамандардың келешекте өндіріске ... ... ... ... Бұл ... ... мемлекет тарпынан үйымдастырушылык
механизм арқылы қоғамдық институттардың, даму институттарының тікелей
араласуы арқылы ... ... ... ролі бұл ... ... ... болып отыр.
"Қоғамдық институттардың компаниялар мен байланысы негізінде маңызыды болып
отырған технология мен ... ... ... техникалық
бағыттағы кадрлардың тапшылығы технологиялы дамуға кедергі болып ... ... ... біліктілігі жоғары мамандар болған кезде
инновацияның, технология ... ... куші ... ... ... технологиялар нарқының дамуына ықпалын ... [36]. ... даму ... ... ... көптеген инвестициялық-
инновациялық жобалардың авторлары тарпынан жаңа ... ... ... ... қоятын мөліметтерді салалық министрліктерге
жіберу жаңа технологияға бағытталған ... ... ... ... ... еді.
Индустриалды-инновациялық саясаттың 2015 жылға дейінгі бағдарына сәйкес
экономиканың құрылымдық өзгерісіне сәйкес орта және жоғары кәсіптік ... ... ... осы саясаттың жүзеге асырылуына мүмкіндік тудырады.
Жоғары оқу орны — жүмыс ... ... ... ... ... ... болатын мәселелерді шешу
басымды бағыт ретінде орын алуы тиіс. ... үш ... ... ара ... ... мемлекеттік тапсырыс бойынша және
мемлекеттік емес оқу ... ... ... жүмыс басты болу
мәселесін шешу ... ... ... ... ... ... ... ескеретін болсақ, бүл ... ... бар шара ... ... саласының реттеудің басымды бағыттары денсаулық
сақтау қыметтерінің ... ... ... ... ... ... реттеудің кешенді шаралары
арқылы іске асырылуы тиіс.
Демографиялық жағдайдың нашарлығын, мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ескере отырып, денсаулық саласындағы тиімсіз қызметтердің,
«көлеңкелі» қаржылардың туындағанын ... ... ... ... реттеу маңызды орын алып.
Алдыңғы кезектегі назарға ілініп отырған денсаулық саласында мемлекет
тарапынын ... ... ... ... қаржылынтыратын
мемлекеттік бюджеттен бөлінген, яғни ... ... ... ... сөйкессіз төмен деңгейдегі мөлшері. Бүл бөлінген қаражаттың
нақтылы қажеттілік ... 50%-ын ... ал ... ... ... түрде немесе халықтың өз қаражаты есебінен ... ... келе ... және ... ... ... болғаны анық.
Бүл төлемдердің басым
мөлшерін әлеуметтік жағдайы төмен ... ... ... тиіп ... нәтижесінде мемлекеттік кепілдеген ақысыз ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарпынан кепілденген ақысыз медициналық көмектің
қаржылық мемлекеттік бюджеттің бөлінетін қаражат мөлшеріне сәйкес ... ... ... ... ... басымды бағыт болып табылады.
Жоне бюджеттік қаржыландыру мемлекеттің басымды бағыты болуы қажет.
Денсаулық сақтау саласында ... ... ... ... амбулаториялық, диагностикалық көмекке деген қажеттілігіне
әлеуметтік нормативтерді қабылдау басымды ... ... ... үзақ ... ... мүмкін емес, дегенмен негізгі жолдарын
үстану маңызды. Әлеуметтік нормативтерді үстанған жағдайда, егер қаржылық
қормен ... ... ... ... көмектерді қабылдау халыққа
қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Денсаулық ... ... ... ... орта ... деңгейнен (2009-2013 жылдар аралығын қамтитьн болсақ) өте төмен
деңгейде қалып отырғандығы. ... орай ... ... ету ... ... ... қызметін халыққа толыққанды жеткізуіне мүмкіндік
береді және кадрлық қамтамасыз етуге
ынталандыру ... ... ... ... ... орта
республикалық деңгейге жеткізу. Бүл жөнінде ... ... ... денсаулық сақтау саласындағы жалақы меселесінің шешілмеуі мемлекет
тарапынан тағы бір реттеуге ... ... ... отырғаны
анық.
Денсаулық сақтау саласын міндетті медициналық ... ... ... кезінде мемлекеттік бюджет тарапынан қаржыландырылатын
медициналық көмектің көлемі мен ... ... ... ... ... ... бағдарламасын немесе медициналық көмекті
қаржыландыру ... ... ... ... алуын анықтау, аймақтық,
экологиялық ... ... ... ... ... сәйкес анықтау басымды бағыт болып табылады. Бүл принципті
түрде қойылған мөселелерді шешу ... ... ... ... ... қаржы қорына қажеттілік деңгейін қанағанттандыруын қамтамасыз
етеді.
Денсаулық сақтау саласын реттеудің басымды бағыттары талдау кезінде
алынған ... ... ... ... ... ... мен алғашқы медициналық- санитарлық
көмектерді қаржыландыру;
міндетті медициналық сақтандыру жүйесін енгізу кезінде аймақтық
медициналық үйымдарда түрғылықты жеріне және ... ... ... жене ... ... медициналық
көмектердің көлемін бюджеттік жөне сақтандыру қаржылық көзіне сәйкес
бөлу;
- халыққа көрсетілетін ... ... ... есептеріне
сойкес мемлекеттің кепілденген медициналық көмегін және ММС жүйесі
тарапынан медициналық ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерге неізделінуі қажет;
Білім беру мен ... ... ... ... ... ... келесі мәселелерді қамтиды:
-жалпы орта білім ... ... ... ... ... ... өткізу;
- болашақ мамандардың біліктілін арттыруға байланысты тәжірибелік
баулуды ... және ... ... ... ара қатынасының халықаралық
ставдартқа сәйкестендіру;
орта кәсіптік оқу орындарымен жоғары кәсіптік оқу ... ... - ... ... аз мөлшерде дайындалуы, яғни
келешекте техникалық және ... ... ... бүл ... тапшылық арта түсуі мүмкін сондықтан осы
бағытта мамандарды болжауды үйымдастыру;
колледж — жоғарғы оқу орындары- өндіріс арасындағы байланысты
нығайту.
-даму ... ... ... дайындауға қажетті мәліметтерді сойкес
салалық министрліктерге жіберу;
- жоғары оқу орындарының қызметін бағалау мақсатында критерийлер
жиынтығын ... Бүл өз ... ... ... тыс объективті бағалауға және түтынушылар тарапынан
тавдаудың ... ... және ... оқу ... ... жетілдіруге ықпалын тигізеді;
-мемлекет - жүмыс беруші - жеке ... ... ... ... ... білім нарқына қатынасыушылардың міндетін нақтылап,
қажетті қаржы қорын тиімді жүмсалуына мүмкіндік береді.
Денсаулық сақтау саласында экономикалық ... даму ... ... ... ... ... келесідей болуы қажет:
- амбулаториялық - емханалық, стационарлық жоне диагностикалық
көмектердің көлеміне ... ... ... ... ... ... ... қүрылымындағы барлық шығындарды
негіздеу жөне жасау;
бюджеттік-сақтандыру ... ... ... ... еңбек ақы жүйесін медициналық көмектің
көлеміне және сапасына сөйкес реформалау.
- медициналық үйымдардың өр деңгейінің атқаратын қызметі, көлемі
жөне тізімі негізінде ... осы ... ... ... ... ... сфераны ұйымдастырушылық-қүқықтық жағдайда реттеу
Әлеуметтік сфераның, оның ... ... ... даму ... ... ... келеңсіз жағдайларға үшырағандығы белгілі.
Объективті ... ... ... ... ... ... ... проблемалардың өз алдына жеке
сипат алып төмендегідей мәселелерді қамтқды[37]:
- әр ... орта ... ... ... мекемелерінің 10-ы күрделі
жөндеуді, әр үшеуі ... ... ... ... ... ... тожірибелік
баулудың қиындықтары;
орта және жоғары кәсіптік мамандардың ара қатынасының ауытқуы;
орта кәсіптік оқу орындарымен жоғары кәсіптік оқу орывдарын да
техникалық - ... ... аз ... ... ... техникалық жене технологиялық жаңартуларды ескеретін
болсақ, бүл мамандарға ... арта ... ... - жоғарғы оқу орындары- өндіріс арасындағы байланыстың
әлсіздігі;
- материалды - техникалық ... ... ... ... ... ... төмендігі мен оқушылардың ... ... ... ... бүл ауылдық жерлерге байланысты;
- орта және жоғары кәсіптік мамандардың еңбек нарығына сүранысын
болжаудың қиындықтары.
Білім саласын мемлекет ... ... ... сан ... ... ... Ол сандық және сапалық ерекшеліктердің маңыздылығы
нақтылы білім жағдайының, үлттық білім жүйесінің ... оның ... ... ... өркендеп, түрақты даму қалпын бекітуіне ықпалын
тигізуі қажет.
Сандық ... ... ... ... жүйесінің барлық деңгейінде
оқитын оқушы, студенттердің әр аймақта және жалпы республикалық масштабта
білім беру мекемелерімен ... ... ... ... ... - сандық көрсеткіштің сапалық көрсеткішке
айналуының негізімен ... яғни ... беру ... ... сәйкес, әсіресе нарықты экономикасы қалыптасып
келе ... ... ... ... біздің елдегі жағдайдағы экономикалық
қүрылымдардың өзгеріске үшырау ... ... ... ... ... өзгерістеріне байланысты үйымдастырушылық-қүқықтық
реттеудің жетілген жолдарымен ... ... ... жене оның ... ... қор ... деңгейде болуы тиіс.
Бүл мәселеге кепілді болатын жағдайлар төмендегідей болуы қажет:
-жергілікті және ... ... ... қол ... шараларын кеңейту, халықтың білім деңгейін
жоғарлатуға нақтылы шараларды қабылдау;
-білім саласының материалды - техникалық базасын ... ... ... ... ету үшін ... жөне мемлекеттік
емес білім мекемелеріне біркелкі завдық режимнің қызметін белгілеу қажет,
бүл ... ... ... ... ... шеңберіндегі белгіленген
нормативті талаптар мен мемлекеттік стандарттарын қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... мақсатты контрактілі жағдайда
дайындау процесін реттеу орын алуы ... ... ... көптеген белді
кәсіпорындар мен ЖОО-ның арасында байланыстың барлығын айта кеткен жөн.
Бірақ, бүл тек ... газ, ... ... кәсіпорындарға қатысты
болып отыр. ЖОО грант жүйесінен басқа мамандарды ақылы түрде ... ... ... ... ... ... ... дайындау келісімшарты ... ... ... ... мен ... төжірибеден өткізуге және
соңынан жүмысқа алуына міндетті. ЖОО қажеті бағдарламамен студентті ... ... ... ... күні бүл ... ... ... мамандығы бойынша оқу бітіргеннен кейін жүмыспен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жеке ... дайындауға байланысты сәйкес бастауыш, орта және
жоғары кәсіптік білім мекемелерімен ... ... ... ... ... ... келісімшартпен білім мекемелері өздерінің түлектерін
кәсіпорындармен отырғызуға ... ... ... берушілер тарапынан
қажетті өсердің болып жатқандығы байқалмайды.
Қазіргі күні білім ... ... ... ... назар
мемлекет - білім мекемелері - жүмыс ... - ... және ... ... қарым - қатынас қызметін үйымдастыру шарасы орын алу керек.
Аймақтық деңгейде Әкімшіліктер осы ... ... ... ... ... ... комиссия қүрады, онда жүмыс басты ... ... ... ... оқу ... ... ғалымдар,
мекемелердің мамандары қатысуы мүмкін. Жергілікті ... ... әр ... ... жеке ... үйымдардың (экономиканың
мемлекеттік және мемлекеттік емес секторындағы үлттық компаниялар, соның
ішінде шетел ... ... ... ... және т.б. жоғары
білімді мамандарды еңбек нарығына қажетті ... ... ... оның ... ... негізгі бағыттарын, жүмысты атқару кезеңін
анықтауы қажет. Статистикалық, талдау ... ... ... ... ... ... ... сойкес үйымдарға
жіберіледі.
Содан, аймақтардың мандарды болжау есебінің талдау-болжамдық кезеңі,
яғни аймақтардың экономикалық даму ... ... ... ... мен ... ... тиіс. Бүл шаралар жүмыс басты
мәселесі жөніндегі ... ... ... ... басқару
органдарының өкілдерінің, статистика, білім департаменттерінің жөне ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы жағдай және мамандардың қажеттілігі
жайлы нақтылы анықтама алуға болады. Осының ... орта және ... ... бар ... ... мен ... тапсырыс арқылы
еңбек нарығындағы сүраныстың тепе-теңцігіне қол жеткізуге мүмкіндік туады.
Сонымен қатар, орта жоне ... ... ... бар ... ... ... үсынысы мен сүранысының қатынасын анықтау қажет. Еңбек
нарығында сүранысқа ие ... ... ... топтардағы мамандар,
қызметкерлер анықталынады.
Осыған байланысты ЖОО-ң , бітірген мамандарын ... ... ... ... басқару орагандарымен жүмыс беру мәселесі
жөніндегі ... ... ... ... ... ... Бүл ... Республикасының жоғары білімді ... және ... ... сәйкес еңбек нарығына қажетті мамандықтарға
студенттерді кәсіптік даярлауына мүмкіндік береді.
Денсаулық ... ... ... тиімді моделі мен
үйымдастырушылық қүрылымын қүруға бағытталған, яғни ... ... ... ... қол жетімділігін және сапасын арттыруға
байланысты бюджеттік - сақтандыру моделі. 2002 ... ... ... өз ... 3 ... ... бөленетін болады;
-Бюджет арқылы ... ... ... комек;
-Міндетті медициналық сақтандыру;
-Алдыңғы екі деңгейде қарастырымаған ерікті медициналық
сақтандыру.
Қазіргі жағдайда ... ... ... моделін енгізудің
қажеттілігі мемлекеттік бюджеттің қаражатының ... ... ... ... кепілденген міндетті медициналық көмектерді ақьтсыз
көрсетуді қаржыландырудың жылдан жылға мүмкін болмай бара жатқандығы ... ... алға ... отырған міндетті медициналық сақтандыру жүйесін
Қазақстан Республикасына енгізудің негізгі ... ... ... және ... ... ... назарға алып, сонымен қатар,
отандық міндетті ... ... ... ... ... ... салысының өкілдерінің пікірлерімен үсыныстарымен келісе
келе, бүл жүйені енгізу өзінің орын алып отыр.
Қазақстан Республикасына міндетті ... ... ... ... емдеу инфрақүрылымдар нарқының пайда болуымен, жалпы
халық ... ... ... ... қызметке қол жеткізуін
қамтамасыз ету мақсатында денсаулық ... ... ... ... тартудың
қажеттілігімен түсіндіріледі.
Осыған байланысты денсаулық ... ... ... жол ... ... ... бүндай талапты қанағантандыру үшін
жалпы экономикалық ... ... даму ... болуы керек,
кәсіпорындардың шаруашылық-қаржылық ахуалы, орта жоне кіші бизнестің дамуы,
салықтық ... ... ... алып түрақты қалыпта жүру, жүмыссыздықтың
төмен мөлшердегі ... және т.б. ... әсер ... ... ... жоне ... бар екендігі белгілі.
Мемлекет тарапынан кешенді реттеу қызметтері келесідей көрініс табады:
Денсаулық сақтау министрлігі ... ... ... ... жасайды жоне бекітеді, медициналық үйымдарға лицензиялар
береді.
Үлттық банк сақтандыру компанияларына лиценцзиялау процесін жүргізеді,
олардың қаржылық түрақтылығын ... ... ... ... алу ... сақтандыру қызметін жүргізушілерге бақылау жасайды.
Антимонопольді комитет Денсаулық сақтау министрлігімен ... ... ... ... ... ... жоне ... реттеу қызметімен айналысады.
ММС жүйесінің субъектілерінің өзара қарым қатынасы қызметі негізінен
мынадай тәртіп бойынша ... ... - ... үйымдар -
сақтандыру компаниялары немесе олардың филиалдары -территориялық қор - ... ... ... ... мен ... ... ... қарым
қатынас Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... Бүл ... ... қызметін атқарушы
үсынылатын сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... медициналық көмек, амбулаторлы-емдік,
стационарлық және басқада медицинаылық шмектер) шығынына сойкес ... ... ... ... ... мүдделі.
Білім саласын реттеудің нарықтық қатынас жағдайында үйымдастырушылық-
қүқықтық реттеудің маңыздылығы білім сапасын арттырудағы шараларды жүзеге
асыру. Бүл орта және ... ... ... ... тәжірибелік оқытуға
байланысты туындап отырғандықтан ведомствалық ... ... ... жоне ... формасына тәуелсіз тәжірибелік және
кәсіптік дайындау базасы болу мүмкіндігі ... ... ... қажет. Материалды-техникалық базаны қамтамасыз етуде ... ... және оны ... ... ... ... қаржының
тиімділігін арттырып, оқу процесіне тәжірибелік базаны артырады.
Әлеуметтік сфераны адами капиталдың дамуына ... ... ... және ... даму ... ... ... арқылы
бағалауға сойкес денсаулық сақтау саласын мемлекет тарапынан реттеудің
маңыздылығы ... ... ... ретіндегі мүддесін қорғау мен
экономикалық қажеттіліктен туындап ... Ол ... ... ... ... нормативтердің денсаулық сақтау саласында үстануына
мүмкіндік беретін міндетті медициналық сақтанадыру ... ... ...... моделіне сүйеніп натылы экономикалық жағдайдан
туындаған шешім. Міндетті медициналық сақтандыру жүйесінің нарықтық ... ... мен ... ... ... ... пен ... мемлекеттік тапсырыс арқылы реттелуі денсаулық сақтау саласын
нарықтық қатынастар жағдайында дамуына ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Осы маңызды бағдарламаның көздеп отырған мақсаты өткен ... алу ... яғни ... ... ... алу және тэуекел
жағдайлардың алдын алу мақсатында бір жүйеге жүмылдыру ... ... ... ... ... ... жүмсаудың
ақиқатты, оділетті формасына айналуына септігін тигізуі мүмкін.
3.3 Әлеуметтік сфераны реттеудің экономикалық механизмі
Білім саласындағы мемлекеттік реттеудің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... етумен байланысты
болады. Орта және жоғары білімі бар мамандардың еңбек ... ... ... ... ету, орта жоне ... ... оқу ... тарапынан
нарықты экономикалық жағдайға қажетті мамандарды ... ... ... Бүл ... ... өз ... ... саясаттың стратегиялық
бағыттағы олеуметтік саясаттың басты басымдылығына ие ... ... ... ... ... процесс алып отырғандығы белгілі.
Бүл жөнінде мемлекет тарапынан грант пен несие ... ... ... ... тиек ... ... ... жүйесі арқылы қаржыландырудың
мемлекет өз міндетіне алып, мамандарды дайындап шығарады. Несие жүйесі жеке
түлғаның жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... орын ... Екі жағдайда да кадрды дайындау мен қаражаттың
қайтарымдылық ... заң ... ... ... ... грант
жоне несие жүйелері арқылы, сонымен қатар жалпы орта жоне жоғары ... бар ... ... ... ... ... ... процесіне тигізетін әсері, тиімділігі жайлы моселе қарастырылмаған.
Жоғарғы косіптік білімі бар мамандарды дайындау қүрылымы жоғары білім
мамандықтарының Классификаторында белгіленген. Бүл ... ... ... ... экономикалық жағдайлардың күрделі және жедел
өзгеруі нәтижесінде ... ... күні ... ... ... ... мамандықтардың тізімінің стандарттық,
модернизациялық сипатының ескеру арқылы мамандықтардың ... ... ... ... ... ... ... процесі күшейіп және
оның күрделеніп келе ... ... Бүл оз ... ... ... ... ... қабілеттілігі жоғары мамандарды талап етеді. Көптеген
мамандықтардың ... ... ... жеке ... ... ие ... мәжбүрлік туындайды. Әлеуметтік-
экономикалық жүйе кез келген қызметкерден жан жақты талапты қоятын болады.
Демек, ... ... ... ... ... ... ... ролі осы жерде орын алуы тиіс.
Мемлекет тарпынан орта косіптік және ... оқу ... ... ... қызметін анықтау үшін бүл ... ... ... ... ... ... болып табылады. Орта
кәсіптік және жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ие болуын анықтау арқылы жалпы ... ... ... яғни қажеттілігі аз мамандықтарды
анықтауға мүмкіндік береді.
Жалпы рейтинг көпке танымал қүбылыс. Ол кез ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Әсіресе, рейтингтің маңыздылығы
талапкерлердің жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... субъективті мағынасы көп болғандықтан нақтылы
критерийлерін анықтау қиын. Сондықтан, кейбір жоғары оқу орындарына ... ... ... ... жолы болса, кейбіреулері нақтылы жағдайын
көрсетуге үмтылмауы мүмкін. Демек, Қазақстанның білім жүйесінде ... ... ... ... ... ... лицензия беру
секілді шараларынан ерекше болады. Оны қоғамдық бағалау десе болады. Ол ... ... ... ... ... ... ... кететін
кемшіліктерді түзеу, ескі әдістерді жаңарту секілді қиын росімді жүмыс.
Осыған байланысты ... да ... ... ... ... ... оқу ... бір-бірімен салыстыруға қажетті ықшамды рейтинг
қажет.
Мамандарды дайындаудың сапасын арттыру мақсатында ... ... ... ... ... критерийлер және жалпы орта
және жоғарғы оқу орындарының ... ... ... біз ... ... жөн ... отырмыз:
-профессорлық-оқытушылық қүрамның деңгейі;
-материалды-техникалық базаның деңгейі;
-оқу-методикалық одебиеттердің қамтамасыз етілу деңгейі;
-жалпы ... ... ... ... таппаған
мамандардың үлесі;
-нақтылы мамандық ... ... ... ... ... ... мамандардың жүмысқа орналасу мүмкіндігін, еңбек
потенциалын, білім ... ... Ол ... ... ... тиіс.
Аталған критерийлердің объективті түрде нақтылы баға беруі қиын болуы
мүмкін, дегенмен орта жоне жоғарғы оқу орындарының мамандарды ... ... жоне ... ... ... баға беруге болады.
Сонымен қатар, бүл критерийлер ... ... ... оқу ... ... ... ... Бүл жалпы рейтингтік бағалау ... ... ... ... түрде бағалау қиын болуы ... ... оқу ... ... ... ... жүргізген абзал.
Яғни, рейтинг екі кезеңмен жүргізілуі ... ... ... ... ... ... категориялар бойынша жоне жеке ... ... ... ... профильді;
-педагогикалық-гуманитарлық;
-медициналық, техникалық жоне технологиялық;
-қүрылыс, көлік және байланыс;
-спорт жоне мөдениет;
-заңдық;
экономика-қаржылық;
ауылшаруашылық;
Осы арқылы косіпорындардың немесе жүмыс берушілер тарапынан тапсырыс
берілген жағдайда ... ... ... жүмысқа орналастыруды
үйымдастырудың жаңа формасы қалыптасқан болар еді.
Денсаулық ... ... ... ... ... немесе және болжау
өндіріске қарағанда айырмашылығы аймақ ... ... ... халықтың
тығыздығына байланысты ... ... орта ... ... және дорігерлердің 10 000 адамға ... ... ... ... ... болжауға мүкіндік бар.
Денсаулық сақтау саласын реттеуге байланысты моселелер келесідей сипат
алады. ... ... ... ... ... ... ... сойкес тізімі мен көлемінің көптігі. Бүл ... ... ... бүл ... ... ... қамтамасыз ету мөлшерінің
аздығы халықытың қол жеткізу мүмкіндігін шектеп отыр. Денсаулық сақтау
саласын ... ... ... қамтамыз етудің шешілуі келешектегі жоспар
ретінде ... ... ... ... шешілуі тиіс. Жоне ол біздің
зертеуімізге сойкес келесідей моселелер төңірегінде қамтылуы тиіс:
мемлекеттік тапсырыс;
ор ... ауру жоне өлім ... ... ... ... қажетті деңгейде тарату;
- бюджет аралық қатынаста бүл факторға баса назар аудару қажет.
Денсаулық сақтау жүйесін ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесін қаржыландыру механизмі
келешектегі өзекті моселе болғандықтан оның іске асыру шаралары, ... ... ... ... ... ... ... параграфта
денсаулық сақтау саласын үйымдаструшылық реттеудің ... ... ... ... енгізу арқылы қамтамасыз ету қарастырылған
болса, бүл ... ... жағы ... ... сақтандыру жүйесінің тікелей қаржылық қамтамасыз
етілу механизмінің сипаты ... ... ... ... ... жүмсышылары үшін ... ақы ... ... ... жарнасын төлейді. Үсьшылып ... ... яғни ... ... ... сома ... ... мемлекеттік бюджеттің денсаулық саласына жүмсалынған
шығынға қосымша қаражат ретінде орын алуы тиіс жэне ... ... ... ... қажет. Осыған байланысты ... ... ... қаражат мөлшерінің, ММС жүйесінен түскен
сомасына байланыссыз, қысқартылмауы тиіс. ... ... ... ... ... ... және ... сипат алады, себебі
жергілікті бюджеттің жалпы табыс мөлшерінен ... ... ... ... бюджет тарапынан нормативті төлемдер арқылы жүргізілуі
тиіс.
Көрсетілетін медициналық ... әр ... ... ... көлемі және тізімінің минимумы анықталынуы қажет. Моселен,
алғашқы медициналық-санитарлық ... ... ... мен ... ... ... санитарлық-
емдеу көмектерін керсететін аудандық ауруханаларда, жоғары арнайы
мамандандырылған көмек ... ... ... ... ... ... оның ішінде көлемі мен тізімінің
мүмкіндіктеріне тәуелді минимумы анықталынуы ... Бүл ... ... ... ... ... және ... кепілденген
медициналық қызметтердің қаржыға сәйкес тепе-тең атқарылуына мүкіндік
тудырады. Ол өз ... ... ... ... ор ... ... жалпы мемлекеттік бағдарламаны атқаруға байланысты
функциональдық ... және ... ... ... ... болып табылады.
Бюджеттік қаржыландырудың басымды бағыты ретінде көпшілік халықтың
жағдайы көтере ... ... ... ... ... ... ... хирургиясы, онкологиялық аурулардың кейбір
түрлері. ... ... ... ... ... маңызды
дәрігерлік препараттармен қаматмасыз ету, негізгі көмекші күралдармен және
аурудың ауыр түрлері мен ... ... ... болған жағдайда медициналық
орнықтыру (реабилитация) және т.б. ... ... ... ... ... бағытталынуы қажет.
Дөрілік препараттармен қамтамасыз етудің қүқықтық-үйымдастырушылық,
экономикалық негізі халықты нақтылы қажеттілігін қанағаттандырмайды. Бүл
түжырымға ... ... 1999 жылы ... -962-0028 жобасының шеңберінде
Алматы қаласы мен Алматы облысы бойынша жүргізілген олеуметтік ... ... ... өз ... ... ... ... бөлген, оның ішінде сүралған адамдардың көбісі ... жоне ... ... ... ... ... ... олі күнге дейін жалғасып келе жатқандығын айта кеткен жөн.
Республикамызда 2009 ... ... ... ... қаржыландыру
негізгі үш қаржыландыру көзіне, яғни: мемлекеттік бюджет, ... ... қоры және ... ... ... арқылы
жүргізілгендігі белгілі.
Денсаулық сақтау жүйесінің жалпы қаржылық шығындарын бақылау құралы
болып ... ... ... ... пайдалану жеткілікті түрде
қаржы қорларын таратудың тиімді жүйесін енгізуге ... ... ... ... ... күресте мемлекеттік жоне мемлекеттік емес
медициналық үйымдар арасында конкурстық тапсырыстарды шығарған ... ... ... ... қызметтердің сапасын арттыруына
ықпалын тигізеді. Бүл өз алдына ... ... ... ... ... моделі болып табылады, бірақ денсаулық сақтау жүйесіндегі
экономикалық қатынасты мемлекет реттейді, яғни ... ... ... негізде мемлекеттік тапсырысқа қүқы бар меншік түріне
байланыссыз медициналық қызметті өндірушілерді тіркеу ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырыс механизмінің жағымсыз жағы орын ... ... ... ... ... колемінде қаржының
шектеулі жағдайында, емделетін ... саны ... адам ... тарифтің азаюына өкеліп соғады, оның ... ... ... себеп болады. Медициналық үйымдардың бүл жағдайда «пайдалы»
жақтарды көздеу мақсатымен бюджеттік қаржыларды ... ... ... жоне ... ... жүйесі бойынша шығындардың есуіне, сонымен
қатар жалпы медициналық көмектің, емдеудің сапасының төмендеуіне ... ... ... ... ... алу мақсатынада медициналық
көмектердің сапасын бақылау шараларын жүргізу қажет.
Аймақтағы денсаулық сақтаудың экономикасын көтеруге байланысты бағыттар
келесідей болуы қажет:
-аймақаралық бюджеттік ... ... ... барлық аймаққа мемлекеттік стандарттар мен кепілдемелер арқылы
қамтамасыз ету, аймақтардың объективті ерекшелігін ... ... ... ... пен ... ... ... денсаулық сақтау органдарына минимальды мемлекеттік
стандарттармен қамтамасыз етуге нақтылы мүмкіндіктер ... ... іске ... үшін ... негізгі механизмдерді іске
асыруды қамтамасыз ету қажет:
-аймақтардағы денсаулық сақтау саласын әр түрлі ... ... ... аурушаңдық деңгейді, экологиялық факторларды ескеру арқылы
бюджеттік қаржыны қажеттілігіне сай үлестіру;
-бюджеттік ... ... ... ... саласын реттеудегі
маңызды саясат болып табылады.
Оны ... ... ... ... ... ... жоне осыған негізделетін денсаулық сақтау саласын ... ... ... ... ... ... мәселесін
шешуі тиіс.
Медициналық көмектің көлемін қамтамасыз ... ... ... ... үрдіс алып келе жатқан ор ... ... ... ... ... ... яғни ... көмектің
ұлғаюына жоне нормативтердің түрақсыздығына әкеліп соғады. Оған әсер ететін
факторлар мыналар:
халықтың қартаюы;
медициналық үйымдардың материалды — техникалық базасының
келешекте жаңаруы медициналық ... ... ... ... жаңа ... ... ... халық тарапынан емдеуге
қажеттіліктің артуына және сәйкесінше қаржылық қордың қажеттілігінің
өсуіне әкеп соғады.
Сондықтан медициналық көмектің қажетілік нормативін есептеуде қазірігі
күні ... ... ... 1000 ... ... мен 10 000 адамға
есептегендегі бір сменада қаралу саны орын алуы ... ... ... егер ... ... ... 1000 ... төсек-орынның
санын қысқартқан жағдайда медициналық мекемеге қаржылық ресурстардың
қысқаруына ... ... ... ... қолжетімділігі шектеледі. Ал
бүл қаражатты үнемдеу барысында жиналған қор ... ... ... ... ... аймақ бойынша аурудың қүрылымына ... ... және ... ... ... аймақтағы
аурушандық деңгейі мен адам басына есептеу арқылы ... ... ... ... ... қор мен ... ... жиналған қаражат көлемінің тиімді жүмсалуы қажет. Мемлекеттің реттеу
механизмі осы түрғыда маңызды орын алады. ... ... ... ... ММС ... ... ... мен мемлекеттің кепілді
медициналық қызметінің бағдарламасы арасында медициналық қызметтің көлеміне
байланысты ор ... ... ... ... ... ... бөлімдердің нормативтерге сәйкес сипат алған жағдайда
медициналық комек пен қаржының ... ... ... ... ... ... ... мәселелері теориялық
алғышарттардың аспектісінде қарастырылып, нарықтық қатынастар жағдайында
реттеудің ... ... ... ... беру мен денсаулық
сақтау салаларының адами капиталдың ... үшін ... ... жиынтығы жүргізілген зерттеу нотижелері келесідей ғылыми
қорытындылар мен үсыныстар жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... барысында келесі түжырымдар нақтыланды.
Әлеуметтік сфераның нарық талабындағы қатаң заңдылықтардан қорғау
мақсатында ... ... ... орын алатын қыры
әлеуметтік нормативтердің жан басына есептегендегі мөлшерін бюджеттік
қаржымен ... ... Бүл өз ... ... ... қол ... ... етеді. Білім саласын реттеудің
принципіне ... ... ... ... тигізетін осері
жағынан қарастыру ... ... ... ... қабілеттілігі жоғары деңгейде немесе өлемдік
нарықта босекелестік ... ... ... ... ... саласына жүргізетін мемлекеттік саясаттың
нәтижесі нақтылы ... келе ... ... басымдылық олеуметтік басымдылықтан ауыспалы сипат
алуы реттеудің қүндылығы болып табылады. Мемлекет бүл салаға қаржы
қорын жүмсау арқылы білім ... ... ... ... козі
арқылы салық алу базасы жоне мөлшері арқылы қамтамасыз ете алады.
Көсіптік білім ... ... ... ... орта класстың негізіне айналдыру процесі ауыспалы, бір ... ... ... ... ... таба ... Денсаулық сақтау
саласы нарықтық қатынастың толық қатынасушысы бола ... ... ... ... ... бір ... туындайды,
сондықтан ол икемді сүранысқа жататын болғандықтан, халықтың қол
жетімділігін қанағаттандыру мақсатында мемлекет ресурстық қаражатын
медициналық қызметтің сәйкестігімен қамтамасыз ету керек.
Әлеуметтік ... ... жоне ... жүйесімен
байланыстылығы аксиомалық сипат алады. Денсаулық сақтау саласының
қызметі мен қоғамдық үдайы өндірістің өзара байланысын екі ... ... ... сақтау қызметінің ... одан әрі ... ... етуі жөне ... ... ... ... шаралары мен әдістеріне осері жағынан.
Медициналық ... ... ... ... Яғни демографиялық көрсеткіштің овды
сипат алуы, медициналық қызметке қол жетімділігі ... ... ... ... ... ... экономикаға ықпалы ... ... ... ... ... санының өсімімен байланысты
болады.
Білім саласы мен денсаулық сақтау саласының ... ... ... ... ... бағалаулар дәйектелінді. Білім беру
Экономикалық даму ... ... ... аймақтар мен ... ... және орта ... ... ... ... ... үшін салық, кеден және тағы ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысқан
мынадай режимде ... ... ... ... ... ... халық
өмірінің саласы және позитивтік динамикалық өлшемде, ... ... ... ... ... ... шаруашылықта
ресурста және экологиялық потенциялды ... ... ... ... ... ... Н.К., ... Ж. Государственное
регулирование
экономики в условиях ... ... ... ... ... Экономика, 1998.- 248 с, 86.
2 Республика Казахстан. Отчет по ... ... за 2012. ... ... 2012.- 91 с.
3. П. Савченко и др. Уровень и качество жизни: понятия, индикаторы,
современное ... в ... ... к ... ... ... ... - 2000.- №7.
4. Формирование модели ... ... ... (региональный аспект): /Под. ред.
Алпысбаевой С.Н.,
Караганда: ПК ... 2001. - 219 ... ... ... ... ... ... Экономист. - 2008. -№5. - 64 с.
6. А. Шаранов. О ... ... ... ... - 1998. - №8. - 56 с.
7. Сагиндыков Е.Н. Трудовой потенциал и стратегия его развития,
Алматы: ... - 1999. - 55 ... О.Т. ... Проблемы и пути совершенствования системы
управления ... ... в ...... — 1991.- 18 с.
9. Р. Нуреев. Теории развития: ... ... ... ... // ... РАН, Вопросы экономики,
2000, №б,С. 136-137.
10. С. Любимцева. Экономические теории и ... ... 2001, №10, ... Р. ... ... ... новые модели экономического роста
(вклад человеческого капитала ) // ... РАН, ... №9, 144 ... А. ... ... и ... ... индекса
развития
человеческого потенциала //Российский экономический журнал. —
2001. -
№8. - 89 ... Р. ... ... ... ... модели становления
рыночной экономики // Москва, РАН, Вопросы экономики. — 2000. -
№4. - 142 с.
14. Е.Н. Сагиндыков ... ... и ... его ... Білім, 1999, 43 с.
15. Шеденов У.К. Сфера обслуживания. ... ... и ... ... ... народа), Алма-
Ата:
Казахстан. — 1982. - 224 с.
16. Жузжанов О.Т. Проблемы и пути совершенствования системы
управления ... ... в ... ... - Алма - Ата. — 1991. - 24с,
17. Зосіаі ... ... ... ... ... ... ... р. 23.
18. А. Нестеренко, А.Дегтярь. Возможности и методы социального
регулирования (зарубежный опыт) //Экономист. — 1998.- №7. - 58 ... А. ... ... ... ... ... ... опыт, уроки для России // Вопросы экономики.-
1998. - №8. - 77 ... ... и ... в ... странах (по материалам
иностранной ... - ... ... - ... —ВИНИТИ, №7,-С. 22-31.
21. Р.Б Салтман и Дж. Фигейрас. ... ... ... ... Анализ современных стратегий: Пер. с анг. ... ... - 2000. - 432 ... И. ... ... и ... социальных нормативов //
Экономист. - 1999. - №4. - С. ... ... С.Е. ... подход ... ... ... ... ... ... ... журнал ... - 2011. - ... ... М.К. ... ... к ... в ... стратегии реформирования
здравоохранения
Казахстана. //Учебные ... ... ... и ... ... ... 2012г, С.7-11.
25. Статистикалық бюллетень Қазақстан ... ... — 2014. - №1 ... ... бюллетень Қазақстан Республикасының Қаржы
министрлігі. - 2014. - №4 ... ... ... ... ... Қаржы
министрлігі. — 2014. - №12 (60).
. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы // Қазақстан
Республикасының статистика агенттігі. –Астана, 2003−2013. ... ... ... және оның ... ... ... ... көрсеткіштері. -2001-2013. // Қазақстан
Республикасының статистика агенттігі. – ... ... ... ... облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы
//Оңтүстік ... ... ... ...... -180 ... ... труда в Республике Казахстан. Статистический сборник /
Под ред. К.С. Абдиева/ ... 2014, 248 ... ... ... ... ... ... январь-декабрь 2003г./ Агентство Республики
Казахстан по
статистике. - ... ... Н.Ә. ... жолы – 2050: Бір ... бір ... ... ... Республикасы Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы. Астана, 2014 жылғы 17 қаңтар.
31. Қазақстан ... ... ... ... ... бастар жол» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2014
жылғы 11 қараша.
32. ... ... 2020 ... ... ... даму
жоспары. // Егемен Қазақстан -2010. № 50-53. - 3-6 б.
33. «Білім» ... ... ... 2000 ... 30 ... № 448 Жарлығымен
бекітілген.
34. Борибеков К.К. ... ... ... ... и
профессионального образования в Республике Казахстан //
Наука ... ... ... - 2004.- 1 октября.
35. Балабеков Е. Индустриально-инновационное развитие: итоги и
выводы ... ... - ... ... 2004. - №4 ... О ... в ... ... ...... ... 2000. - 164 ... Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын ... ... ... ... ... - Астана. —
2003. -
464 с.
38. «Стратегия развития здравоохранения ... ... ... года» под редакцией проф. Доскалиева Ж.А. ... ... по ... ... - ... ... М.К., ... Оскан Я. - 2001. -№1.
Закон Республики Казахстан «О государственных ... ... 2002. - 16 мая.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам мотивациялық сферасының құрылымы, қызмет етуі және дамуы7 бет
Адамның сезімдік сферасының дамуы22 бет
Ақпараттық технологиялар мен қызметтер сферасындағы маркетингтің дамуы 6 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
Газгольдерлер цилиндрлі сфера типті резервуарлар11 бет
Коммерциялық банктердің инвестиция сферасындағы инвестициялық қызметі40 бет
Мұнай сферасындағы маркетинг131 бет
Нарықтық тауар айырбастау сферасындағы кәсіпорынның саясаты23 бет
Радиацияға толы сфера6 бет
Сфералық геометрия19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь