Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АЙМАҚТАРДА ТУРИСТЕРГЕ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды ұйымдастыру мақсаты және
құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Туристік қызмет көрсетудің экономикалық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ..15
1.3 Туристік.рекреациялық ресурстар ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың
даму факторы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АЙМАҚТАРДА ТУРИСТЕРГЕ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ ЖАҒДАЙЫЛАРЫ
2.1 Ереше қорғалатын табиғи аймақтарда экотуризмдегі қызметтің дамуындағы
саясатты қарастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше қоғалатын аймақтарда
табиғи.тарихи туристік нысандар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34

3 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АЙМАҚТАРДА ТУРИСТЕРГЕ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІ ДАМЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Ерекше қорғалатын аймақтарда экотуризмді реттеуді жетілдіру жолдары...45
3.2 Ақсу.Жабағылы қорығында экологиялық туризмде қызмет көрсетуді
дамыту бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.2 Ерекше қорғалатын аймақтарда туристік қызметті жүзеге асыру шараларын
жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Республикадағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды нарық жағдайында басқару, дамыту және туристік-рекреациялық әлуетін ұтымды пайдалану "Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды дамыту Тұжырымдамасы", "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы", "Туристік қызметтер туралы" Заңдарды жүзеге асырумен тікелей байланысты [1]. Бірақ, республикадағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтар халықаралық деңгейден қалып отыр. Бұл осы салаға инвестицияларды тартуға мүмкіндіктің жоқтығымен, жоғарғы білікті мамандардың болмауымен, бәсекеге кабілеттілігін арттыруда экологиялық, құқықтық-ұйымдастырушылық және инновациялық негіздерінің әлсіз дамығандығымен түсіндіріледі.
1 Экология устойчивое развитие // Астана. - 2004. - № 5. - С. 5-42.
2 "2030 жылға дейін Қазақстан Республикасы аумағына ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды орналастыру және дамыту Концепциясы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы. -10.11.2000. - № 1692.
3 Закон Республики Казахстан "О туристической деятельности в Республики Казахстан" // Казахстанская правда. - 2001. - 23 июня.
4 Руководяшие принципы формирования Обшеевропейской экологической сети / Сост. Г. Бенетт. / Пер. с англ. // Рабочая группа по Экологической сети Северной Евразии. - Вып.4. - М.: ЦОДП, 2000. - С. 31.
5 Родоман Б.Б. Поляризация ландшафта как средство сохранения биосферы и рекреационных ресурсов // Ресурсы, среда, расселение. - М, 1974. -С. 150-162.
6 Соболев Н.А., Руссо Б.Ю. Стартовые позиции Экологической сети Северной Евразии: рабочая гипотеза // Предпосылки и перспективы формирования экологической сети Северной Евразии. - Охрана живой природы. - вып. 1(9). - Н.Новгород, 1998. - С. 21-30.
7. Бакка С.В. Принципы создания системы ООПТ // Охрана живой природы. - 1998. - вып. 1(9). - Н.Новгород, 1998. - С. 8-9.
8. Черногаев Е.А. Категории и виды охраняемых природных территорий. -В журн. Информационный бюллетень / Дайджест. - Бишкек, 2003. - С. 428-30.

9. Юданова Л.Н. Заповедники: статус, задачи, проблемы. - Новосибирск, 1992.-С. 80.
10. Краснитский А.М. Проблемы заповедного дела. - М., 1983. - С. 191.
11. Шапошников Л.К. Постоянные заказники в системе охраны природы в СССР. - В кн: Примечательные природные ландшафты СССР и их охраны. -М., 1967.-С. 5-12.
12. Эколого-экономическая роль леса / Отв. ред. И.В. Семечкин. -Новосибирск: Наука, 1986. - С. 124.
13. Пузаченко Ю. Заповедники России - гарант самовостановительного потенциала природы. - М., 1996. - вып. 1. - С. 8-22.
14. Балацкий О.Ф., Панасовский Ю.В., Чупис А.В. Экономика и организация охраняемых природных территорий. - М.: Агропромиздат, 1989. -С. 192.
15. Андреев Н.Б. и др. Научное обоснование создания ООПТ. - Кишинев: Экологическое общество, 1999. - С. 14-17.
16. Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм саласын дамыту жайында // Қала мен дала 2006 ж. 16 маусым, 5 б.
17. Вернадский В.И. Биосфера. Мысли и наброски.-М.: Ноосфера, 2001.672с.
18. Виноградов Б.В. Основы ландшафтной экологии – М.: ГЕОС, 1998. – 418с.
19. Геоэкологические основы территориального проектирования – М.: Наука, 1989. – 250с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................4
1 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсетуді ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... аймақтарды ұйымдастыру мақсаты және
құрылымы…………………………………………………………………………6
1.2 Туристік қызмет көрсетудің экономикалық ерекшеліктері………………....15
1.3 Туристік-рекреациялық ресурстар ерекше ... ... ... ... ... ... ... табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсетудіҢ
ЖАҒДАЙЫЛАРЫ
2.1 Ереше қорғалатын табиғи аймақтарда экотуризмдегі ... ... ... ... Қазақстан облысының ерекше қоғалатын аймақтарда
табиғи-тарихи туристік нысандар……………………………………………...34
3 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге ... ... ... ... ... аймақтарда экотуризмді реттеуді жетілдіру
жолдары...45
3.2 Ақсу-Жабағылы қорығында экологиялық туризмде қызмет көрсетуді
дамыту бағыттары………………………………………………………………50
3.2 ... ... ... туристік қызметті жүзеге асыру шараларын
жетілдіру.………………………………………………………………………..57
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................62
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.........................................................64
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Республикадағы ерекше қорғалатын ... ... ... ... ... және туристік-рекреациялық
әлуетін ұтымды пайдалану ... ... ... ... ... дамыту Тұжырымдамасы", "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
туралы", "Туристік қызметтер туралы" Заңдарды ... ... ... [1]. ... ... ... ... табиғи аумақтар
халықаралық деңгейден қалып отыр. Бұл осы салаға инвестицияларды ... ... ... білікті мамандардың болмауымен, бәсекеге
кабілеттілігін арттыруда экологиялық, құқықтық-ұйымдастырушылық және
инновациялық негіздерінің ... ... ... ... ... туризмдi дамыту қажеттiлiгi тек
экономикалық фактормен - жаңа жұмыс орындарын ашу, шалғай ... ... ... ғана емес, сонымен бiрге әлеуметтiк
тапсырыспен - ... ... және бос ... ... ... әрi жүйелi түрде мән берумен де түсiндiрiледi. Дүниежүзiлiк
туристiк ұйым сарапшыларының деректерi бойынша ... он ... ... ... ... және кез ... ... тұрақты даму құралы
болып табылады. Расында, экономиканың қарыштап дамуында туризмнің алар ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
экологиялық туризмдi дамыту үшiн үлкен ... бар. Оның ... ... ... табиғи жағдайлар мен ландшафттар, көптеген
табиғи, тарихи ескерткiштер құрайды. ... ... ... ... ... ... ... Міне, осындай
ерекшеліктер зерттеу жұмысының өзектілігін ... ... ... экотуризмді ілгері өрлету саясатының
қалыптастыруына жəне əзірлеуіне қатысатын ... ... ЕҚТА ... мен ... ... ... ... білдірген ҮЕҰ мен туристік ұйымдарына арналған.
Қазақстанда экотуризмді ілгері өрлету саясатының қалыптастыруына жəне
əзірлеуіне ... ... ... ... ... мен ... республикада экотуризмді дамытуға қызығушылық
білдірген ҮЕҰ мен ... ... ... ... ... қатысты бағдарламалар мен жоспарларды əзірлеу жəне берілген
бағытта ЕҚТА мен туроператорлардың жұмысын ... ... үшін ... ... ... ... туризм саласындағы мамандарды ЕҚТА-да
тұрақты ... ... ... аспектілері бойынша оқытуға
көмектесетініне үміт ... ... жері ... ... ... бай ел. Мұнда, Еуропадағыдай альпілік далалар, Африканың
әнші құмдары, Оңтүстік Американың ... ... ... Американың
жабайы далалары бар. Еліміздің солтүстік батысын Каспий маңы ... және ... ... ... ... ... ... меридиан
бағыты бойынша орналасқан Торғай платосы, бүкіл орталық жағын Сарыарқа ал
оңтүстігін ғажайып ... алып ... ... ... ... ... ... ландшафттары, ерекше қорғалатын территориялар үлкен
орын алады.
Туризм, рекреация және қорғалатын аумақтарды ... ... және ... ... ... ... ... зерттелген: Л.С.Белоусова, В.В.Дежкин, А.М. ... ... ... ... ... ... жағдайында ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесінде
туризм мен рекреацияны дамыту, әрі жетілдіру мәселелерін қарастырған ғалым-
зерттеушілер: Ғ.М.Дүйсен, ... ... ... ... және ... ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда ... ... ... ... ... мен ... оның ... және тәжірибелік жағынан
зерттелмеуі дипломдық жұмыс тақырыбының таңдалуына себепші ... ... ... мақсаты ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда
туристерге қызмет көрсетуге ... ... Ол үшін ... ... туристік қызмет көрсетудің экономикалық ерекшеліктерін сипаттау;;
- ереше қорғалатын табиғи аймақтарда экотуризмдегі қызметтің дамуындағы
саясатты қарастыру;
- Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... табиғи-
тарихи туристік нысандар сипаттау;
- ерекше қорғалатын аймақтарда экотуризмді реттеуді жетілдіру жолдарын
ұсыну;
- Ақсу-Жабағылы қорығында экологиялық туризмде ... ... ... ... ерекше қорғалатын аймақтарда туристік қызметті жүзеге асыру шараларын
жетілдіру ұсыну.
Зерттеу нысаны ... ... ... аймақтарда туристерге қызмет
көрсетуді жетілдіру болып табылады.
Дипломдық ... ... және ... ... ... ... қолданылады. Соңында келтірілген қосымшалар
зерттеу жұмысының барысын көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың ... ... үш ... ... ... ... Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсетуді ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды ұйымдастыру ... ... ... табиғи аумақтарды ұйымдастыру мен басқару, дамыту
мәселелері Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... қабылданған бағдарламалар, тың
тұжырымдар мен заңдық-құқықтық актілер - міне осының айғағы. Осы ... ... ... аумақтарды (ЕҚТА) табиғатты қорғау, сақтау
саласының басым бөлігі ретінде қарастырып, оны ... ... ... тек табиғат қорғау мамандарының ғана емес, қоғамда өмір сүретін
әрбір адамның міндеті, әрі ... ... ... ... ... ... бірі деп ... элеуметтік-экономикалық тұрғыдан теориялық базалары мен
эдістері отандық және шетелдік ... мен ... ... ... қарастырылмаған. Сондықтан да, нарықтық экономика
жағдайында аталмыш ... ... ... ... ... негіздерін ашып, мәні мен құрылымын, бағыттары мен тиімділігін
зерттеп, зерделеу қай ... ... ... жылдары табиғат өңдеуші салалардың табиғат кешендеріне көлемді
ықпал етуі табиғаттың қайта қалпына келу ... ... ... ... мен техника қарыштап, кеңінен дамыған заманда табиғи тепе-
теңдікті, биоалуандылықты ... ауа, су, жер ... ... т.с.с,
табиғатпен тікелей байланысты мәселелер өзекті болуда. Мұндай мәселені
түбегейлі шешудің бір жолы - ... ... ... ... ... ... ғасырдың аяғында табиғи ортаға теріс ықпалдардың артуына байланысты,
мамандар биосфераны тұрақтандырудың негізгі факторы ... ... ... тірі ... ... ... назар аудара бастады. Оны сақтау
үшін, ЕҚТА-дың тұжырымдамасы немесе "ЭКОНЕТ-экологиялық тораптар ... онда ... ... ... ... үшін, экологиялық
қауымдастықты сақтау көзделінді [2]. Экологиялық тораптарды қалыптастыру
және сақтау ... ... және т.б. ... талап етеді.
Дегенмен экологиялық тораптарды қалыптастыруда келесідей мәселелер тұр:
қорғалатын аумақтар елдің аз бөлігінде ғана ... ... ... ... ... қорғау
заңдарының толық орындалмауы;
табиғат қорғау шараларын ... ... ЕҚТА ... ... ... ... ... қауымдастықтың қайта қалпына келу қабілеттілігі қоғамның тұрақты
дамуы мен жаңартылған табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... қалпына келу қабілеттілігі
шектеулі. Сондықтан табиғатты қорғауды дамыту үшін, ... ... ... және ... ... сәйкес болуы керек және табиғи
қауымдастық жерлері тозаңдануға ұшырамас үшін олар экологиялық ... ... ... ... ... әрбір биоаймақта табиғи қауымдастықты
бір-бірімен үзіліссіз байланыстыратын - "экологиялық торап -табиғи каркас"
толығымен қалыптасуы керек. ... ... ... сақтаудың тиімді
әдісі "поляризацияланған ландшафт" деп аталады [3], ол ... ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Осы әдіс арқылы табиғатты тұрақтандыруға толығымен мүмкіндік бар.
Әрбір биоаймақ шегінде орналасқан ... ... ... ... үлгі ... ... ... қауымдастықтың
сапалылығын толық бағалау үшін, "әртүрлі сирек түрлердің ... ... ... ... тек қана ... мен
тәсілдерді ғана емес, аймақтың физико-географиялық ерекшеліктері мен оның
табиғатына антропогенді әсерлер алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... алға тартылады. Орыстың
табиғаттанушы ғалымы Н.С.Соболев биологиялық аудандастырудың мүмкін
кестесін жасаған ... [4]. ... ... табиғи каркасты сақтау үшін, 6
категорияға бөлінеді. Одан кейін әрбір биоаймақта антропогенді әсерлердің
индекстері есептелінеді (табиғи ... ... жер ... ... қатынасы негізінде индекс анықталады). Бұл ... ... ... ... ... ... ... отырып,
антропогенді әсерлер нәтижесінде табиғи қауымдастықтың ... ... Осы ... бойынша жұмыс жасаған ғалымдар келесідей
қорытындылайды: ... ... ... маңы мен ... ... және ... Азияда, Орталық-Қара теңіз аудандарында,
Оралда экологиялық жағдай күрделі, әрі антропогенді әсерлердің нәтижесінде
табиғи ортадағы биоалуандылықтың жойылуы ... бар. ... ... ... ... экологиялық тораптарды құру ... ... ... ... ... ЕҚТА-тар түсінігі, құрылымы, мақсаты, басқарудың
әртүрлі тәсілдері мен белгілері, қорғау режимі ... ... ... ... ... ... ол ... климаттық-зоналарда орналасу керек
секілді ЕҚТА-ды орналастыру мен экологиялық ... ... ... ... және ... ғалымдардың еңбектерінде жарияланған
болатын, бірақ осы кезге дейін үйлесімді теория әлі де қалыптаса қоймады.
Шетелдік ... [6] ... ... жер ... ... үш ... ... суды, топырақ қабатын және басқа да табиғи ... ... ... таңдау;
тірі-генетикалық ресурстардың қысқаруына байланысты әртүрлі қаумалдар мен
резерваттарды ұйымдастыру мүмкіндігі;
жабайы ... ... ... мен оны өз ... ... ... осындай пікірлер шетелдерде рекреациялық қызметпен айналысатын
кэсіпорындардың ерекше табыс көзі болып ... ... ... мен оған
ұқсас аумақтарды ұйымдастыруына алып келді.
ЕҚТА тарихы өте ерте ... ... ... жеке ... киелі жануарлар мекендеген жерлерді қорғау ниетінен туындаған.
Алғашқы дәстүрлі ... XVI ... ... ... үшін ... ... ... Ал, Ресейде кеме жасайтын қайыңдарды сақтау
туралы 1 Петрдің жарлығынан кейін басталады. 1886 жылы граф В. ... ... мен ... ... мекенін қорғау үшін, ... атты ... ... ... ... ... "Аскания-
Нова" 1898 жылы қүрылды.
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар тарихы өткен ғасырда,
1924 жылы ... ... ... ... ... юра ... құндылықтарын сақтау барысында ұйымдастырылған табиғат ескерткіші -
палеонтологиялық қорықтан бастау алады. Осыдан ... ... ... АССР
Совнаркомның қаулысымен 1926 жылы 14 шілдеде Оңтүстік ... ... ... қорығы" деген атпен алғашқы қорық құрылады. Ал,
қазіргі кезде ... жер ... ... алып жатқан ЕҚТА-дың
көптеген нысандары бар. Біздің еліміздің ЕҚТА категориялары, ... ... мен ... ... ... ... ... аумақтан өз
ерекшеліктері бар.
Нарықтық экономика жағдайында Қазақстан Республикасы "Ерекше қорғалатын
табиғи аумақтар туралы" Заңды қабылдады. Осы Заңда көрсетілгендей, ЕҚТА ... ... ... жағынан құнды нысандар ҚР-ның ұлттық ... ... Одан ... ЕҚТА-ды ұйымдастыру мен басқаруға "Жануарлар
әлемін қорғау, ... ... және ... "Қоршаған ортаны қорғау
туралы", "Жер туралы" ҚР-ның Заңдарымен, Су Кодексі, ... ... ... заңдық-нормативтік құжаттар әсер етеді.
ҚР-ның "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ... ... ... ... ... "ЕҚТА - ерекше құқықтық қорғау режимі бар
мемлекеттік табиғи қорық ... ... мен ... ... ... ... қызмет режимімен реттелінетін жер, су, орман жэне ... ... ... табылады" (ҚРЗ, 2156., 1т., 16.) [8]. ... ЕҚТА ... ... ... ... ... ... негіздерге сай құрылады.
ЕҚТА-ды ұйымдастырып, дамыту үш кезеңнен тұрады. Ең ... ... ... қалыптасады. Ұсынысты қабылдау жобаларды ... ... ... ... ... береді. Ұйымдастырылған ЕҚТА-дың
мақсаты, міндеттері ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық нәтижені көрсетеді. ... ... мен ... ... ... ЕҚТА ғылыми-зерттеу, табиғат қорғау және экологиялық
- ағартушылық ұйым ретінде құрылады. ... ... ... ... ... жүргізіледі [9]. Мақсаттық міндеттерді
орындау барысында ЕҚТА-да келесі қызметтерге ... ... ... ... тәртібін өзгертетІн жұмыстарға, топырақ жамылғысын
бұзатын, табиғи ортаны өзгертетін пайдалы қазбаларды іздеу және ... ... ... ... және ... ... бұзатын басқа да
іс-әрекеттерге, рұхсатсыз аң аулауға, мал жаюға, шөп ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстары табиғи экожүйе динамикасын үздіксіз
бақылау нәтижесінен пайда болса, табиғат ... ... ... ... ... асыру барысынан туындайды. Республика қорықтары өз
аумағындағы флора мен фаунаны тізімге алу, яғни биоалуандылықты ... ... ... ... бар. ... ... алу барысында олар қорық аумағынан тыс жерлердегі өсімдіктер ... ... ... ... ... Екінші жағынан, экожүйенің
өзгеруіне сәйкес, жануарлар мен өсімдіктер әлемінің азаюы биоалуандылықты
генетикалық деңгейде жоғалуына алып ... [10]. ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғаудың жүйелі әдістерін
дамытуымыз керек. Олардың ішінде негізгілері:
Қорықтар – бұл табиғат нысандарын қорғаудың ұтымды ... ... ... ... ... ... ... босатылып, табиғат
байлықтарына нұқсан келтіретін іс-әрекеттерге тыйым ... ... ... ... ... ... ... Адам онда тек
бақылаушы әрі зерттеуші ғана. Сондықтан да қорықтарды "ашық аспан аясындағы
табиғат зертханасы" деп атайды. Қорықтарда алуан ... ... ... ... тек ... мен ... ... ғана емес, табиғи көрікті
жерлер, табиғат кешендері толығымен сақталынады. Сол ... ... ... ... кемеліне келтіре көркейген қалпында ... ... алар орны ... ... ... ... барлық деңгейінде
пайда болатын табиғи үрдістерді тереңнен ... ... ... береді
және ғылыми мақсатқа жетуге, яғни - табиғи ресурстарды сақтау мен қорғау,
қалпына ... ... ... жол ашады. Бірақ соңғы жылдары нарықтық
қатынастардың кеңінен етек алуына байланысты ... ... ... ... ... ... пайдалану, өзін-өзі
қаржыландыруға мүмкіндік беретін кейбір жұмыстарды ... ... ... ... айырмашылығы - мұнда барлық табиғи компоненттер
толық сақталмайды, тек негізгі ... ... ғана ... ... қаумалдарда қоршаған ортаға зиян тигізбейтін шаруашылық жұмыстарды
жүргізуге мүмкіндік беріледі. Олардың ішінде кең ... аң ... ... ... республикада биологиялық, зоологиялық, кешенді,
геологиялық, табиғи-тарихи қаумалдар кеңінен етек ... ... ... ... (ҰП) - бұл ... ... тиімді түрі
ретінде сипатталады. Табиғи парктердің ауданы бірнеше бөліктерге бөлінеді.
Қорғалатын бөлігінде ... ... ... ... оған ... ... қағазы арқылы ғана кіреді. Табиғи ландшафттар бөлігінде
табиғатқа зиян әкелетін немесе өзгертетін жұмыстарға тиым ... ... ... ... экожүйені өзгертетін, бірақ оған зиян
тигізбейтін ауыл ... және ... ... ... Ұлттық
парктердегі барлық шаруашылық іс-әрекеттер, келген туристер бақыланады.
Сондықтан, ... парк ... ... ... демалыс орындары. Қазіргі
кезде жер шарында қорықтардан гөрі ҰП басым. Себебі, шетелдерде қорықтар
аймағы шектелген ... ... ... оның орнына ҰП ұйымдастыру
әлдеқайда тиімді ... ... ... Қазір жер жүзінде ҰП саны 4000, ал ТМД
елдерінде 60-80-ге жуық деп есептелінеді. "Ұлттык" деген сөз ... ... ... ... меншікті білдіреді және қорғалатын аумақ пен ... ... ... арқылы жүзеге асырылып отырылады. АҚШ,
Жапония, Канаданың ҰП-нің табиғи ... ... ... кең ... Оған ... мыңдаған туристер келеді. Скандинавия
елдерінің ҰП-рі туристер үшін жабық ... ... ҰП ... ... ... ... деп аталады [11].
Табиғат ескерткіштері - әртүрлі сипатта берілетін табиғаттың шағын
нысандары. Бұлар ескі ... ... ... ... мұра ... ... шатқалдар, көлдер, сарқырамалар болуы мүмкін.
Жоғарыда берілген терминдер түсінікті болуы ... ... ... ... салыстырайық (1-кесте).
|Кесте 1- Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ұйымдастыру мақсаттары ... ... ... ... | ... | |
| ... ... ... ... ... және ... қарағанда, ұлттық паркте бірмезгілде табиғат қорғау,
демалыс орындарын ұйымдастыру жэне ... ... ... беру ... Ал ... ... ... қосымша
мақсатта пайдаланылады. Мұның басты себебі, қорықтар ең алдымен, табиғат
қорғау және ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... тағы да екі ... ... және әлеуметтік
алғышарттар әсер етеді (2-кесте). ҰП-ді ұйымдастырудың әлеуметтік ... ... ... ... ... 2 - ... қорғалатын табиғи аумақтарды орналастыру белгілері |
|Алғышарттар |Орналастыру ... ... |
| ... | |
| | ... ... ... ... |
| | | ... | ... ... |+ + + + |+ і |+- |+- |
| ... ... | |+ + |+ + |+ |
| ... | | | | ... |Адамның аз ... |+ |- |+- |+- ... | | | | | ... |Демалуға деген |- |+ |- |- |
| ... ... | | | | |
| ... ... |- |- |- |
| ... | | | | ... ... ... ... ... кұрастырған автор |
Мұндай қажеттілік ірі қалалар мен өндірістік кәсіпорындар орналасқан
аумақтарда жиі кездеседі. Ал ... ... ... табиғи және
табиғи-әлеуметтік алғышарттар өз кезегінде әлеуметтік алғышартқа қарама-
қайшы тұрады, осыдан барып, ... ... ... ... қорғау аумақтары мен нысандардың әртүрлілігі әлемдегі қорғалу
аймағында негізгі түсініктердің ... ... ... ... ... осы ... ... ұйымдастырудың дәстүрлі әдістеріне сүйенсек, онда
табиғи құбылыстар мен үрдістерді басқару адамның араласуынсыз жүзеге асады,
бірақ ... ... ... ... ... реттеу қасиетін зерттеу,
зерделеу адамның табигатты пайдаланудың көптеген әдістерін қолдана отырып,
шектеулі дәрежеде ықпал етуін қажет етеді.
Пан-еуропалық ... бұл ... ... ... шектеулі
шаруашылық қызметтеріне салыстырмалы түрде ... ... әдіс ... ЕҚТА ... ... кешенін қорғау және
экологиялық ағарту қызметтерін атқаруы тиіс. Нидерланды, ... т.б. ... ... ЕҚТА ... шаруашылық жерлері
мен өнеркәсіп нысандары, қатты қалдықтар полигоны, ... ... ЕҚТА ... ... ... таңдағы ЕҚТА-ды ұйымдастырудың нарықтық
әдісі ғылыми-зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... қатар, табиғи ортаға ықпалын тигізбейтін ағарту-танымдық
туристік қызметтерді дамыту арқылы тұрғындардың ... ... ... ... ... пікірімізше, ЕҚТА - бүл ... ... ... немесе жартылай, тұрақты немесе ... жер беті ... және ... қоса ... ... ... және ... мәні бар, қоршаған табиғи ортаның жағдайын
жақсартуға, ... ... ... мен нысандарды сақтауға, адам
денсаулығын нығайтуға арналған кең ... ... бір ... ең ... ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтар
арнайы экологиялық-экономикалық-әлеуметтік ... ... ... ... көпшілігінде (қорықтарды қоспағанда) заңмен бекітілген,
норма мен ... ... ... ортаға зиян тигізбейтін жеке шаруашылық
жұмыстар жүргізіліп отырылады. ... ... ... ... аса жоғары емес, бірақ экологиялық-экономикалық жэне ... ... тиім ... көлемді болып келеді. Қазіргі кезде,
ЕҚТА іс-әрекет ... ... ... ... ... ... қызмет тәртібі мен шарттары анағұрлым бөлек ... ... ... және "ерекше" жерлердің арасын межелей бөлу мүмкін ... ... ... ЕҚТА ... ... ... ... яғни олардың жер ауданы ел немесе аймақ аумағынан 6%-ды, ал
әлемдік стандарт ... ... ... ... ... жағдайда флора мен
фауна түрлері сөзсіз күрып кетуі ... ... ... қорғалатын
аумақтар және ұлттық парктер 10,5%-ға жуық. Ал, Арменияда 7,1%, Әзербайжан
мен Түркіменстанда 4.5%-ды, ... ... ... [ 12].
ЕҚТА ретінде құрлық та, су кеңістігі де болуы мүмкін. Алғашқы су ... ... ... Джефферсон" АҚШ-да 1935 жылы 250 га ... ... ... ... 1959 жылы ... штатында Кей-Ларго коралл
рифінің қорығы құрылды. 1961 жылы Кариб теңізінің Вирлинг ... ... ... ... ... пайда болды, ал 1975 жылы Австралияда
аумағы 345 мың шаршы шақырымды алып жатқан "Үлкен ... ... атты ... ... ол 1981 жылы ... ... ... тізіміне енді [11].
Қазіргі кезде, ЕҚТА-мен байланысты халықаралық терминдер қатарында
"трансшекаралық ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... термин
қалыптасқан. Бұл терминнің пайда болуы мемлекеттік ... ... ... екі ... одан да көп ... аумақтардың
бірігуінен туындайды. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақ - ... ... ... ... ... ... ... жэне басқа да күштермен басқарылатын, биоалуандылықты, табиғи
ресурстарды қорғау және сақтау үшін ... ... ... бір айта ... ... қорықтар мен ұлттық парктер, табиғи
парктер мен санитарлы-дауажайлық зоналар адам ... ... мен ... да ... әсер етуші нормативтерді қолдануы шарт
(3-кесте). Бүл нормативтерді қолданудың ... - ... ... ... және ... ... ... арақашықтықта ЕҚТА-
ды орналастьфу керектігі көрсетілген. Нысандардың кәсіпорын, ... ... ... ... ... ... ... жүйесін сақтауға,
зияндылықты болдырмауға септігін тигізеді.
|Кесте 3 - Табиғи нысандардың қорғалу зонасының нормативтері | ... ... ... ... км |
| ... зияндылықтың|Транспорттық |құрылыс |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... | | |
| ... ... | | |
| |I |II ... | | ... мен ... |10-30 |5-10 |1-3 |1 |0,3 ... | | | | | ... ... |5-10 |1-3 |0,5-1 |0,2 |0,2 ... мен | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |0,5-1 ... |од ... табиғи нысандар | | | | | ... ... ... ... ... [32] ... ... топтамасы ЕҚТА жүйесінің құрылымын сипаттайтын
негізгі көрсеткіш, сондықтан еңбектердің басым көпшілігі осы ... ... ... атап ... ... ... пен ... (1978), М. Сиффуентэс авторлармен (1986),
және У.Т.Аюбов пен Е.А.Черногаев (2003) [13].
Табиғи ортаны ... ... ... ... ... (Сиэтл, 1962)
ғалымдар ЕҚТА-дың келесідей топтамасын ұсынды:
Бірінші сынып:
а) табиғи жағдайда сақталынатын табиғи ландшафттар;
э) ... ... ... мұнда ғылыми мәліметтер негізінде табиғи
үрдістерді зерттеуге, ғылыми жүмыстарды бақылауға мүмкіндік бар, ... ... ... ... ... тиым ... ... мүмкіндігі бар аумақ, бірақ мұнда туристік сервис
қарастырылмайды;
Екінші сынып - бұл адам қолымен өзгеріске ... ... жэне ... ... - ... ... аумақтар;
Үшінші сынып - басқа да қорғалатын табиғи аумақтар, мұнда ағаш кесуге,
шөп шабуға, рекреацияға рұхсат ... ... ... ... ... оның ... белгілері сақталынуы керек [36]. Дегенмен бүл
топтаманы ... ... ... бірінші сыныптың а жэне б тобына
қорғалатын аумақты енгізудің қиындығы, мысалы, уақыт ... олар ... ... ... өтіп ... мүмкін. Сондықтан да осы
категорияларды бөлу белгілі ... ... ... ... ісі ... ... бірыңғай топтамасын жасаудың көптеген
әдістері алдын-ала қарастырылды, олардың бірқатары аумақты жүйелендіру
әдістерін негіздеу туралы ... ... ... ... ... ... ұсынған қорғалатын табиғи аумақтарды топтастыру
осы кезге дейін ... ... ... ... [38] ... ЕҚТА арасынан қорықтың, ұлттық парктер,
қаумалдар мен табиғат ... ... ашып ... жэне
табиғатты қорғаудағы ерекшеліктеріне мән береді. Ал, Ф.Р.Штильмарк пен
Н.Ф.Реймерс өз нұсқаларында ЕҚТА-дың ... ... ... ... ... ... толығымен талдай отырып,"... белгілерді жүйелендіру эрекеті
үйлесімсіз болып табылады, яғни оларды бірыңғай ... ... ... деп есептейді (табиғи, әкімшілік-құқықтық, рекреациялық және ... ... бұл ... ... үш ... тұратын табиғи-антропогенді
аумақтардың экологиялық-мақсаттық кестесін ұсынды. Ал В.А.Борисов ЕҚТА-ды
кеңістік-уақыт сипаттамасы негізінде ... ... ... ... ... - ... ... топтаманы жасау барысында ЕҚТА-
дың экономикалық критерийлерін ... және ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы келеді.
Сондықтан бұл топтаманы бүгінгі ЕҚТА саласында қолдану тиімсіз.
Орта Азия мемлекеттері ЕҚТА ... ... ... қабылданған
ХТҚО-ның топтамасы бойынша жұмыс жүргізеді [14]. Бірақ қазіргі уақытта бүл
топтаманың ескіргендігін және теориялық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар
дэлелдеп отыр. Осыған байланысты, ... пен ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтарды ХТҚО-ның категорияларына
жіктеп көрсеткен. Авторлар ұсынып отырған топтама ... ... ... сай ... ... онда ЕҚТА ... ... мәні бар жер
беті және жер асты суларын қорғау енгізілмеген. ... су ... ... ... ... ... де, ... ландшафттар мен
биоалуандылықты сақтауда ерекше ... ие. ... да, ... топтама құрамына суды қорғау зоналарын да енгізу қажет деген
ойдамыз.
ЕҚТА-дың әлеуметтік-экологиялық-экономикалық тиімділігін бағалау ... ... ... ... ... нарық талаптарына сәйкес
ұйымдастырып, дамытуға кері ... ... ... ... ... бірі - тиімділік, ол нэтиженің шығынға қатынасы негізінде
анықталады. ... ... ... мен ... ... ... пікірімізше, ЕҚТА-дағы әлеуметтік-экономикалық тиімділік
- ұйымның материалды-техникалық жэне қаржылық ... ... ... ... Оған ... қызметкерлердің
кәсіби дайындығы туралы ақпараттарды талдау мен толықтыру, ... ... ... ғылыми макала көлемі, ғылыми қорлардың толықтырылуы,
дәрістік ... ... ... ... ... ... туристік қызметтерді жоғары деңгейде ұйымдастыру, капитал салымдары,
бюджеттік қаржыландыру көлемі, қызметкерлердің жақсы тұрмыстық ... ... ... ... ... тұрғыдан ЕҚТА-дың
әлеуметтік-экономикалық тиімділігін көрсетеді.
Дегенмен, ЕҚТА ... ... ... табиғатты пайдаланудың
шектеулігіне байланысты әлеуметтік-экономикалық дағдарыстар орын алуда.
Мұндай дағдарысты болдырмаудың ең тиімді жолы табиғатты ... ... ... ... ... ... орта және үзақ мерзімді жоспарлар
нәтижесінде қорғалатын ... ... ... ... ... аймағында әлеуметтік-экономикалық құрылымды көтеруге болады.
"Әлеуметтік-экономикалық құрылым" - ... ... ... ... және ... ... жанүя мүшелерінің өмірі. Қорықтың
әлеуметтік-экономикалық құрылымы екі бөліктен тұрады: ... ... жэне ... ... ... және ... ... Ал
өндірістік, әлеуметтік, экономикалық қызметтердің орындалуы "әлеуметтік-
экономикалық құрылым" ... ... ... 3) және ... ... ... ... (адамдық, материалдық техникалық,
қаржылық) [15].
Жалпы алғанда, ЕҚТА құрылымына әсер ететін факторларды ... ... деп екі ... ... ... Объективті топты әлеуметтік-
экономикалық факторлар, оның ішінде халық табысының артуы, игіліктері, ... ... ... ... ғзж бағыттарының уақытқа
байланысты өзгеруі, қызметкерлердің құрамы, қаржы салымдарының артуы, ... ... ... түрі мен саны т.б. құраса, субъективті
факторларға осы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды дамытудағы ... мен ... ... ұйымдардың бір мақсатқа бағытталған
саясаты жатады.
Қорыта айтқанда, қорғалатын ... тән ... ... ... ... кешеніне антропогенді факторлардың эсер ... мен ... ... ... ... ... анықтауға; екіншіден,
жаңа аумақтарды ұйымдастырудағы жиынтық шығындарды есептеу үшін қажет. Оған
қоса, материалды-техникалық база, штаттық күнтізбе және т.б. ... ... ... ... ... барлық
ерекшеліктер ЕҚТА-дың "Қорық төлқүжатында" жазылуы керек.
ЕҚТА-ды қалыптастырудың қазіргі ... тек ... ... ... жан-жақты ескеруге ғана емес, әлеуметтік-экономикалық жағдайларды
көпжақты талдауына да бағытталуы ... ... ... ... пен ... ... орналасу жағдайы, ұйымдастыру уақыты, буферлық
зоналардың қажеттілігі, мониторингтің қажеттілігі мен ... ... ... ... ... оған жүмсалған қаржылар жэне келешекте
дамыту бағыттары қамтылуы тиіс.
1.2 Туристік ... ... ... ... ... көрсету экономикада маңызды тарихи рөл атқарған.
Жекелеген қызмет ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін өнеркәсіп саласында, тарату үрдістерінде,
материалдық өндіріс өнімдерін алмастыру мен ... ... ... ... ... Ал қызмет көрсетудің өзге түрлері адамды дамытуға,
оның білім және мәдени ... ... ... ... және бос
уақытты ұйымдастыруға қатысты. ... ... ... ... ... ретіндегі мәнін ашуға негіз болатын талдау жұмысын
жүргізген және «қонақ үй қызметі», ... үй ... ... ... ... дефинициясын айқындап алған жөн.
Классикалық үлгі бойынша экономиканың индустрияландырудан кейінгі
қоғамда өндірістік және ... емес ... ... ... жіктелуі
үшіншілік сектормен, яғни экономикасы дамыған елдерде маңыздылығы ... ... ... бір ... ... ... туристік қызмет
көрсету саласымен толықтырылады. Дамыған елдерде қызмет көрсету үлесі ... атап ... ... 66 ... ... және Германияда 71
пайызды құрайды [16].
Қазақстандағы заманауи қызмет нарығы айтарлықтай өзгерістерге ұшырады.
Ол сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... сипатталады.
Шаруашылық субъектілер құқықтық және экономикалық дербестік жағдайында бола
отырып, ... ... ... ... ... алғышарты болып
табылады. Қызмет көрсету нарығы бәсекелес кәсіпорындармен толыға отырып, өз
кезегінде көрсетілген қызмет деңгейлерінің біртіндеп ... ... ... ... аумағының кеңеюіне жағдай жасады. Республикамызда 1991 –
2003 жылдар аралығында ішкі ... ... ... ... ... ... 52,3 пайызға дейін өсті. Ішкі ... өнім ... ... ... ... дүниежүзілік бағыт бағдарларға сәйкес келеді.
Қазақстанның ішкі ... өнім ... ... ... ... ... мемлекеттер арасындағы ең жоғарғылардың бірі болып табылады (ТМД
бойынша орта есеппен 44 пайыз).
Туристік ... ... ... ұсынылатын өнім жалпы алғанда да
немесе жекелеген ... ... де ... нысандағы өнімдерден өз
сипаты жағынан анағұрлым ерекшеленіп тұрады.
Қонақ үй ... ... ... ... ... негізінен
экономикалық категория ретіндегі қызметтің маңыздылығынан туып жатады.
Ғалымдардың еңбектерінде ... ... ең ... ... ... ... ... және оған жұмсалатын шығын тұрғысынан, пайдалы
нәтиже көрсету позициясы ... ... ... ... одан пайда көру, әрекет ету түрлері жағынан,
тұтынушыларға арналған әр түрлі ... ... кең ... ... ... ... ... өнімі көзқарасы тұрғысынан қарастырылған.
Осылайша, америкалық маман Т.Хилл пайымдауынша, ... ...... ... ... ... тиесілі, өзге экономикалық бірлік іс-әрекетінің
алғашқысымен алдын ала келісілген шарты негізінде ... ... ... ... өзгеріске түсу қалпы. Мұндай анықтама қызмет
көрсетуді тауар түрінде не тікелей ... ... ... ... ... іс-әрекеттің нақты нәтижесі деп ... ... Бұл ... Э.М. ... және И.Н. Пузин қолдай отырып, ... ... екі ... ... бар ... – а) ... ... әрекет түрінде көрінетін қызмет көрсету эквиваленті; ә) нақты
пайдалы әрекет нәтижесі ретіндегі өнім түрінде ... ... ...... [17]. ... және ... ... көрсету
туралы былай дейді: «нарық жағдайындағы тауар, еңбек өнімі ретінде өз
дербестігін ... ... ... өнімнің жалпылығының бір бөлігі
ретінде танытады».
Туристік ... ... ... да кең ... экономикалық
салауаттылық ретінде пайымдалады. Мысалы ... ... ... ... отырып, оның - ... ... ... ... ... ... екендігі туралы шешім қабылдады. Ол қызмет
көрсету мүмкіндігі – ... ғана ... ... ... мен ... тиесілі деп есептеді. Қызмет көрсетуге К.Маркс «барлық өзге тауарлар
сияқты еңбек нәтижесі көрсететін ерекше тұтыну ... ... бұл ... ... құны ... ... «қызмет көрсету» деген атауға ие ... ... зат ... емес ... ... қызмет көрсетеді...» деген
анықтама берді.
У.К.Шеденов және Д.К.Ильясов туристік қызмет көрсетудің мәнін қарастыра
келіп, қызметтің «өндірушілер мен тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... және материалдық,
бейматериалдық ... әрі ... ... ... ... ... жеке ... түріндегі іс-әрекеттерінің жүйесі»
екендігіне көңіл аудартады. Бұл ... ... ... және Ричард Е.
Чамберс те (Robert C.Lewis, Richard E.Chambers) бөліседі, олар ... ... ... ... айтқанда өндіруші (сатушы)
мен тұтынушының (сатып алушы) тікелей өзара әрекеттесуінің нәтижесі» ... ... ... әрекеттің екі түрін: тікелей қарым-қатынас және
сыртқы ортаның бар ... ... ... ... ...
қатынастың бірінші түрі бойынша ... ... ... көрсету
өндірушіден тұтынушыға қарай «тасымалданады», яғни мұндай қызмет тұтынушыға
«көрсетіледі». Аталған тұтынушы мен ... ... ... ... ... көрінеді – оның бейматериалдық сипатын танытатындай ... яғни ... ... әрекеттің екінші түрі (сыртқы
орта) материалдық формаға ие және олар тұтынушы мен ... ... ... өзара іс-әрекетінің тиімді жүзеге асырылуына мүмкіндік
береді. Егер тікелей қарым-қатынас кез келген қызмет көрсетудің ... ... ... онда ... іс-әрекеттің екінші түрі – ... ... ... үшін ... орта ... ... жүйесінің маңызды
элементі болып табылатынын (мысалы, қонақ үйлік қызмет үшін), ал қызметтің
басқа түрлері үшін ол ... ... ... ... (мысалы, заңды
қызмет үшін) атап өту керек.
Осылайша, туристік қызмет көрсетудің ... мен ... ... екі ... ... бар: өндіруші үшін қызмет көрсету үрдісі
немесе тұтынушыға қызмет көрсету ... ... ... ... білдіреді, ал тұтынушы үшін қызмет көрсету – пайдалы әсер немесе
қажеттілікті қанағаттандыру. «Қызмет көрсету» ұғымы дефиницияларының ... ... ... ... көрсету түсінігінің мәнін Ф.Котлер
анағұрлым толық ... деп ... Оның ... ... ... ... жақ ... жаққа ұсынатын негізінен сезілмейтін және бір ... алып ... ... ... немесе пайда» екендігі
айқындалады. Дегенмен қызмет көрсету – бұл күрделі және ... ... ... ... ... ... да ... бөлу керек; егер
материалдық қызмет көрсету – соңғы нысаны нақты өнімді ... және ... ... ... ... ... болса, бейматериалдық қызмет
көрсету субъективті түрде ... Бұл ... ... қызмет
көрсетулердің бір қатары сезілетін нақты ... ... ... ... ... - оның ... ... әрекетінің әр түрлерін байланыстыратын ортақ қызмет көрсету – бұл
дербес тұрғанда ... ... ие ... ... ... ... ... қорытынды – қызмет көрсету нарығы өзге ... ... ... ... Мұндай ерекшеліктің екі түрлі себебі
бар: біріншіден қызмет көрсету іс-әрекет жүзеге асырылмай тұрғанда ... ... ие бола ... мұндай өнім қызмет көрсету үрдісінің үстінде
пайда болады; екіншіден қызмет көрсету туралы ұғым ... ... ... ... алмайтын арнаулы білім мен шеберлікті қажет етеді.
Сан алуандығына қарамастан ... ... ... ... ... төрт
түрлі арнаулы ерекшеліктерден тұрады. Бұл ... ... ... ... ... үй қызметіне тән.
Туризмдегі сату объектісі ретінде туристік өнім бола ... ... орай ... өнім ... ... оның құрамына қонақ-үйлер
мен көліктің, тамақтандыру кәсіпорындарының қызметтері, экскурсоводтың
қызметтері, ... ... ... ... және т.б ... ... ... келесі өзгешіліктер тән [18]:
- жекелеген қызметтер мен тауарлар өзара қарым-қатынас пен байланыстың
күрделі ... ... ... ... ... ұстап көруге болмайды: тұтынушы туристік өнімді
сатып алмай немесе пайдалана алмай көре ... ... ... ... мен ... ... ара ... туристік өнімді қоймаға сақтау мен жинаудың мүмкін еместігі;
- туристік қызметтердің ... ... ... ... ... ... Олар ауа ... табиғи жағдайлар, туризм
саласындағы саясат және т.б.
- сұраныстың мауысымдық ауытқуы;
- қозғалмайтың ... пен ... ... ... ... ... болуы.
Туризм саласындағы сұраныс келесі өзгешіліктерге ие:
- қарқындылық;
- гетерогендік және кешенділік;
- баға мен ... ... ... ... ... ... қарқындылығы қоғамның қарқынды ... ... ... ... ... ... мен сонымен қатар дамудың
біркелкі еместігі тән. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... террорлық актілер өз әсерін тигізді.
Қазақстандағы туризмнің дамуына тежеу ... ... ... ... ... ... Туристер туризмнің қауіпсіз ... ... ... ... ... мен ... тән. Зерттеулер
көрсетіп отырғандай, турист сапар кезінде ... ... және ... ... ... ... қызметтермен қатар туристке ... ... ... және ... қосымша ілеспелі
қызметттер ... ... ... ... мақсаттары ойын-сауық,
таным, кәсіби қызығушылықты қанағаттандыру, емделу, оқу және т.б болады.
Туристік ұйымға әлеуетті сұранысты білу ... ... ... ... саяхаттауға ниеттенген тұтынушының санын көрсетеді
немесе бұл көрсеткішті рыноктың сыйымдылығы деп атауға ... ... ... мен шынайы сұраныстың арасындағы ... ... ... күш-жігерді жұмылдыру болып есептеледі.
Туристік сұранысқа әсер ететін екі факторды ... ... ... және ... – демографиялық.
Негізгі экономикалық фактор болып тұтынушылардың сатып ... мен ... ... ... әл-ауқаты есептеледі. Бұл
жерде тек табысты ұлғайту емес, еркінді табысты ұлғайту міндеті ... ... ... ... ғана ішкі және ... ... ... өз
септігін тигізеді.
Туризмге сұранысты анықтау кезінде бос уақыт факторларына көп ... ... ... ... ... бос ... жыл
сайынғы мөлшері сергектік уақытынан 25% құрайды. Оның ішінде 6 % ... бос ... 11,5 % - ... және ... ... ... 7,5% - еңбек демалысындағы уақыт.
Туризм саласының ерекшелігі мәдени факторлардың ықпалында болып ... ... ... ... ... ... ... өзге мәдениетке, салт-дәстурлерге және ... ... ... ... ... түрде уақытты өткізу, қызмет көрсету
бағдарламасына спорттық іс-шараларды қосу.
Қазақстанда туристік ... ... ... ... ... көшу ... өз ықпалын тигізді. Туризмнің жаңа
түріне сұраныс пайда болды. Олар экстремалды, ... ... ... ... мен ... ... жоғары икемділігі бар қызмет
түріне ... ... Баға ... ... ... келесі
факторларға байланысты::
-алмастырушылар қызметтерінің қол жеткізерлігі
- рыноктағы бәсекелестіктің деңгейі мен өткірлігі;
- сатып алу жөніндегі шешім қабылданатын ... ... ... ... ... ... рекреациялық және танымдық сапарларға ... ... тән, ... іскерлік сапарларға баға бойынша сұраныс икемді
емес. Туристік сұранысқа өз ... ... ... ... ... ... отырғандай, тұтынушы табысының ұлғаюына
сұраныс өте сезімтал болады.
Алып-сатарлық туризмнің пайда ... ... ... ... Қазақстандық туризмде елден шығу сегментінің өсу
қарқыны байқалады. Сапарлар құрамындағы шопингтің үлесі 60% ... ... ... ... кездейсоқ жағдай емес. Туристік белсенділіктің
төмендеу себебі Қазақстан туралы шетелде ақпараттың ... ... ... әлеуеті бойынша каталогтардың, жарнамалық проспектілердің
жоқтығында болып ... ... ... ... ... өз ... ... үлкен ролге туристік өнімді сату жүйесі ие. ... ... ... мен ... ... деп ... ... екі топқа бөлінеді: шетелдік турларды
қабылдайтын және оларға ... ... ... ... туристерді шетелге жіберетін және рецептивтік туроператорлардан
дайын турларды сатып ... ... ... Сату ... бір қалыпты емес, белгілі факторлардың ықпалы өзгерістерге
әкеліп соқтырады.
Шоғырландыру дәрежесі ... ... ірі ... ... көлемін азайту тенденциясы байқалады. Тек соңғы екі жыл аралығында
екі есе азайды.
Туристік қызметтерді ... ... ... ... сапасы субъективті түрде бағаланатынында болып тұр. Бұған өз
әсерін мынадай сыртқы факторлар: топ мүшелері, жергілікті халық ... ... ... ерекше өзгешіліктеріне әр түрлі
мақсатты көздейтін туристік қызметтердің қарапайым ... ... ... ... жатқызуға болады. Осыған байланысты туризмнің
құрылымдық бөлімшелері жұмысын өзара үйлестіруі ... ... ... кері ... ... ... ... көрсеткіштердің
бірі маусымдылық болып отыр. Туристік қызметтердің маусымдылығына қатысты
проблеманы шешу үшін оны ... және ... алу ... ... ... ... сипатта болғаны туристік салаға кері
әсерін тигізуде. Туризмге сұраныстың маусымдық төмендеуі маусым аралығында
жұмыс ... ... ... мен ... ... ... көлік құралдарының толық дәрежеде жұмыспен ... ... Осы ... бұл ... ... ... ... ықпалын
атап өту қажет. Осыған байланысты тәуекелділік жоғарылап, жақсы сұранысты
қамтамасыз ететін және ... ... ... ... ... пен ... ... бағаны таңдау қажеттілігі туындайды. Маусымдар
бойынша бағаларды жіктеу осы фактордың кері әсерін жұмсартуға ... ... ... ... ... ... үшін демалыстың
маусымдық емес түрлерін қалыптастыру қажет және осы ... ... ... ... ету ... ... қарбалас кезенде көлік проблемасы туындайды. Қарбалас
кезендегі ... ... тек ... ... ғана ... ол ... тауарлық және азық-түлік ... ... ... проблеманы белгілі дәрежеде шешу үшін жол-көліктік
инфрақұрылымды дамыту, маусым аралығында ... ... ... ... ... ... тарту керек.. Бұған қоса азық-түлік
проблемасы бар. ... ... ... құру ... кезінде
жеткізу туралы тікелей келісім-шартқа тұру мәселесін ... ... ... ... ұлттық экономикаға кері әсерін тигізуде.
Олар материалдық-техникалық базаның амалсыз тоқтауына ... ... ... мемлекеттің араласуы қажет. Туристік әкімшілік органдар әзірлеген
ұйымдастырушылық және экономикалық іс-шаралар кешені туризмдегі сұранысты
тегістейді.
Туристік қызметтердің сатылған ... ... ... ... ... ие. ... туристік сапарлардың өмірлік циклын
синусоидтық ... ... ... ... ... ... ... көлемін талдау кезінде кейбір айлар көрсеткіштерінің ортажылдық
көрсеткіштерінен ауытқу заңдылықтарын есепке алу ... ... ... ... контрагенттермен келісім –шарт жасасу
сызбасы мен көлемін қарастыруға мүмкіндік ... ... ... шешу үшін маусымдылық негізінде сатылған
қызметтердің көлем көрсеткіштерін назарға алмау қажет.
Туристік сұраныс маусымдық сипатқа ие. ... ... ... уақытта төмендейді. Туристік сұраныстың ... ... ... ... бір ... емес жұмыспен қамтылуынан көрініс
табады. Туристік сұраныстың ауытқуы келесі факторларға байланысыты: табиғи-
климаттық, экономикалық, ... және ... ... ... ... ... және отбасылық туризм
көбінесе жаздық демалысқа бейім болуымен түсіндіруге болады.
1.2 Туристік-рекреациялық ресурстар ерекше ... ... ... ... ... - ... ... көрсететін индикатор болып табылатын халық
шаруашылық салаларының жоғары табыста дамитын бөлігі. ... ... - ... мен ... ... бос уақыт кезінде
тұрғындарға демалу мен қыдыру, тынығу секілді қызмет ... ... ... .
Туризмнің дамуы экономика, ... ... ... ... ... тауарларын өндіру секілді салаларға
тұрақты түрде әсер етеді және мемлекет экономикасының жоспарлы ... ... ... - адам ... ... және ... ... дамуын, оның
қабілеттілігі мен сыртқы ортаға бейімделуін ... ... ... күштермен жүзеге асырылған ... ... деп ... ... ... ... жағдай жасайтын
табиғаттың көркем жерлері, нысандар "туристік-рекреациялық ресурстар" деп
аталады.
ЕҚТА-дың бағалылығы мен ... ... ... ... ... ... зерттеген қазақстандық ғалым,
туризм ... ... ... ... ... ... келесідей сипаттама берген: "Туристік-рекреациялық
ресурстар -қоршаған ортадағы адам үшін ... ... ... ... өзара жиынтығы және туристік-экскурссиялық қызмет өндірісі үшін
жарамды жерлер, ... ... және ... ... ... қанағаттандыру". Сонымен бірге, аталған ... ... ... ... анықталған аумақтағы табиғи ... ... ... ... ... ... қажеттілік пен туристік-экскурссиялық қызмет көрсетуде тікелей
пайдалану мүмкіндігімен түсіндіреді.
Ресейлік ... ... ... ... ... ... - ... іс-әрекет үшін
көптеген қасиеттерге ие табиғи құбылыстар, ... және ... ... ... адам денсаулығын жақсартуға арналған ... ... үшін ... бір ... ... қолданылатын
нысандар" [20].
Ал біздің көзқарасымызша, табиги-рекреациялық ресурстар - әлеуметтік
жағынан, адам ... ... ... бар, ... ... ... ... табиғи аумағын табиғи түрде ... ... ... ... ... ... табыс пен
пайда алып келетін, халықтың ... ... ... ... ... мақсатта қолданылатын, ғылыми, эстетикалық, тарихи-
кесенелік, рекреациялық маңызы бар, толық немесе жартылай ... ... ... ... ... ... бағалауда
А.А.Минц аталмыш ресурстардың негізгі екі тобын бөліп қарастыруға мүмкіндік
беретін табиғи көзқарасқа жүгінуді ... Бұл ... ... ... мен ... ... ... Ерекшеліктері келесідей:
туризм мен демалудың табиғи-рекреациялық ... ... ... және ... ... ... ... оның
ішінде адам сырқаттанғанда еңбекке деген қабілетінің жойылуына жол бермей,
мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға, ... ... және ... ... ... бағытталады. Осы жерде экономикалық бағалаудың
өлшемі табиғи ресурстарды рекреациялық пайдаланудың ... ... оның ... ... ақшалай өлшемі больш
табылады.
Сапалық көрсеткіштерге нысандар мен пейзаждардың тартымдылығы мен сұлу
келбеті ... Бұл ... ... ... ... құрал
ретінде келесі әдістерге негізделеді:
табиғи ресурстар құнын анықтау немесе ақшалай бағалау - оны ... ... ... ... ... байланысты деген қағидамен
ұштастырылған шығындық әдістер. Бұл әдіс демалушылардың көлік ... қала ... ... ... ... да ... ... бару үшін, туристер жол шығынын көтереді. Келушілердің шығыны
бойынша рекреациялық ресурстарды бағалаудың бұл ... ... ... ... тек ... ... өтелуі ғана ескеріледі;
ренталық тәсілге негізделген әдістер. Демалыс пен ... ... ... ... ... тек ... жерлердің
дифференциалдық рентасын анықтаумен шектеледі.
Дифференциалдық рента І-дің түзілуі рекреациялық аймақтардың, минералды
сулар, емдік ... ... ... ... ... ... ... орналасу өзгешелігімен тікелей
байланысты.
Дифференциалдық рента П-нің түзілуіне рекреациялық ресурстарды тұтыну
ерекшеліктері ... ... ... ... ... факторлар мен
адамдардың талғамы, ... ... ... ... мен ... ... ... рекреациялық қызмет көрсету
құралдарын жетілдіру рекреациядан түскен түсімнің ... ... ... II осы кезде саяжай шаруашылығына бөлінген күрделі
қаржы көздері ретінде пайдаланылады.
Табиғи-рекреациялық ресурстардың ... ... ... шешу,
құндылығы мен маңызын бағалау, оның өлшемдерін ... ... ... ... мен демалыс ресурстарын пайдаланудың тиімділігін анықтау
үшін, ... ... ... ... ... қолданады. Дегенмен,
американ әдебиетінде рекреациялық ресурстар ... ... ... ... жоқ, ... ... ... жүрген әдістердің басым
көпшілігінде демалушылар тарапынан жұмсалған жалпы шығындар ... ... де, бұл ... ... ... ... ... шағып
есептеледі. Ал кей еңбектерде осындай шығындарды есептеген кезде ... ... ... ... ... жол мен кері жолға жұмсалған
шығындар ғана ... ... ... ... тауарлар мен
көрсетілген қызмет бағасына белгіленген жоғарғы шығындардан кұралады.
Ландшафттардың рекреациялық сиымдылығына қатысты ... ... ... ... ... ... ... балдық бағалау
әдісіне жүгінеді, яғни, бұл әдіс рекреациялық ресурстарды бағалауда табысты
болып келеді. ... әдіс ... ... ... ... нысандары), әлеуметтік, тұрмыстық қызмет көрсету жүйесі (қонақ
үй, мотел, ... ... ... ... орта ... сақтау)
және танымдық-мәдени орындары (музей, театр, т.б.) секілді ... ... ... береді.
Туристік-рекреациялық ресурстардың кеңінен дамуына мүмкіндік беретін
маңызды сала - туризм. Соның ішінде туризмнің бір саласы ретінде ... ... ... ... ... - экологиялық тұрақтылық ... ... ... және ... білім беру бағдарламаларын ... ... ... стратегия экотуризма Австралии?
Департамент туризма, Канберра, 1992).
Экологиялық туризм - экожүйе аймағына зиян ... ... орта ... мәдениетті тереңнен түсіну мақсатымен табиғи аумақта ... ... ... ... - ... ... төменгі дәрежеде ықпал ететін,
этикалық нормаға сәйкес жабайы табиғатты тануға ... ... ... ... формасы. Бүл форма ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарда дамиды және осы аумақты сақтауға қаржы алуға ... ... ... - ... ... мен дамытуға мүмкіндік береді,
мұнда ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... және ... түрғындар арасында тығыз байланыс орнайды.
Экотуризмнің үш басты критерийлері бар: ... ... ... ... мен фаунасы, геологиялық ерекшеліктері); туристер мен
басқа да ... үшін ... ... ... ... кері ... ... сол аумақты тереңнен зерттеуге мүмкіндік
береді. Экотуризм жергілікті тұрғындар үшін, ... және ... ... көтеруге ат салысады.
Табиғатты қорғаудың халықаралық Одағы экотуризмге келесідей түсінік
береді: "экотуризм - табиғат кешеніне зиян әкелмейтін ... ... ... ... ... ол ... ... және жергілікті
тұрғындардың жағдайын жақсартуға әсер етеді".
Жоғарыда берілген анықтамаларды ... ... ... ... жақсартады және табиғатпен мәдениетке ... ... ... ... мен әлеуметтік-экономикалық дамуға
жол ашады" деп ... ... Осы ... ... ... тұрақты дамуының факторы болып саналады. Жоғарыда ... ... ... да ... бір ... ... ... беру және табиғи ортаға теріс ықпалдарды болдырмау ... ... ... сөзбен айтқанда, "экотуризм -
тұрақты және ... ... мен ... ... ... ... ... жақтармен
түсіндіріледі. Сондықтан да, экотуризмнің ерекшелігі - ол ... ... ... ... ... ... және ... эстетикаға теріс салдардың алдын-алады, ... ... ... және ... әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін, қызмет
етуіне мүмкіндік береді.
ЕҚТА-да туризмнен (экотуризм) алынатын экономикалық тиімдерді ... ... өте аз. Бұл ... ... ... жинақталған
мәліметтердің жоқтығымен түсіндіріледі. Бұл мәселені шешу үшін, Филион
(1992) келесідей туристік статистиканы пайдалануды ... : ... ... ... ... ... зерттеулерді жүргізу; экотуризмді
бағалау бойынша барлық мәліметтерді жинақтау; Әлемдік ... ... осы ... ... ... ... масштабын анықтау үшін келесідей қорытынды
жасалды: экотуризм ... ... ... ... жабайы
табиғатпен байланысты, туризм халықаралық туризмнен 20-40%-ын құрайды.
ЕҚТА саласында экотуризмді дұрыс ... ... ... ... бизнес көзіне айналады. Мысалы, ... ... 1988 ... 376 млн. ... 157 ... ... табиғат аумағында демалған.
Егер бұл бағаны ӘТҰ мәліметтерімен ... онда 1988 жылы бұл ... ... экономикасына 93-тен 233 млрд. доллар, жабайы табиғатпен
байланысты экотуризмге 47-155 млрд. ... ... ... ... Ал ... экотуризммен байланысты табыс 150 млрд. долларды құраған. Филионның
есептеуінше, жабайы табиғатпен байланысты туризм (экотуризм) ішкі ... ... ... ... ... мемлекет экотуризм саласына кеңінен
көңіл ... онда ... сол ... ... ... ... 1,2 трлн.
долларға дейінгі табысты әкелер еді деп есептейді.
Қазіргі ӘТҰ ... ... ... ... 10 ... ... елдер туризмге баса назар аудара бастаған. Осы жағдайда,
туристер алуан ... мен ... ... ... бай
аймақтарға барғанды ұнатады. Мысалы, Кенияның Амбосели ұлттық ... ... 80-ші ... ... 27,0 мың доллар пайда түсірсе, қазіргі таңда
500 мың долларды, ал бір піл 610 мың ... ... ... ... Ал ... ... ... қоршаған орта жағдайын жақсартуға
қолданылады [21].
"ҚР-ғы экологиялық туризмді дамыту ... ... ... ... ... ... ... мәдени жағынан көтеретін ... ... ... демалдыру арқылы адами жэне рухани күштерін қайта қалпына
келтіру;
табиғи ортаға зияндылықты азайту арқылы табиғатты қорғау;
мемлекет пен оның ... ... даму ... халық арасында мәдени байланысты орнатады және экономикалық
дамуға мүмкіндік береді. Дегенмен жоспарсыз ... ... ... ... зиян ... ... қорғалатын аумақта туризмнің теріс
әсерін болдырмас үшін, жан-жақты ... ... ... ... ... тұрақты дамуының факторы - ЕҚТА-ды экотуризм
мақсатына кешенді ... ... ... ... ... ... тікелей бағытталса, ... ... ... ... ... ... ... арқылы тұрғын
халықтың жағдайын жақсартуға, яғни, ... ... ... ... ... ету ... ... мәселесінің жойылуына,
шаруашылықтың баламалы көздерін ұсынуға мүмкіндік береді.
2 Ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... ... ... табиғи аймақтарда экотуризмдегі қызметтің дамуындағы
саясатты қарастыру
Экотуризмнің дамуы бойынша саясатты қалыптастыру үшін ... ... ... мен іс-шараларды ұлттық жəне ... ... ... ... ЕҚТА, туризмнің дамуы, қоршаған ортаны ... ... мен ... ... ... жеке ЕҚТА басқару
жоспарларына интеграциялау негізін қалаушы əдіс ретінде қызмет ете ... ... ... ... жəне ... негіздерді жасау жəне
дамыту үшін əжептəуір икемді жағдайлар орын алады. Олар əр жеке ел мен ... ... ... мен ... ... ... бұл ... шешуде ілгері жылжығанын атап өткен жөн жəне ... ... ... ... ... ... ... Австралия –
1992 жылы, Филиппин – 2002 ... ... – 2004 ... ... сай, бұл ... ішкі ... ... едəуір бөлігін
құрайтын туризм индустриясы дамыған елдерге тəн. ... ... ... жеке ... жəне бағдарламалық құжаттарды əзірлеуге
жəне бекітуге айтарлықтай қажеттілік жоқ. Экотуризмді ... ... ... ... жəне ... болып саналады. Ол тұрақты
туризмге жəне қоршаған ортаны қорғауға көшу бойынша міндеттерді шешумен,
биоалуандылықты ... мен ... ... ... ... ... дамытумен бірегей болуы керек. Дегенмен, бастапқыда төмендегіні
анықтап алу қажет - экотуризмді ... ... ... ... ... ... одан ... үлкен табыстарды табуымен, сонымен бірге
ЕҚТА-да туристер ағымының ұлғаюымен ғана ... ... ... ... өткен тарауда көрсетілгендей, экологиялық туризм ... ... ... ... жəне табиғи аймақтар мен ЕҚТА-да жүзеге
асатын туризмнің дағдылары мен ... көшу ... ... ... ... ... ... Австралия Кеңесінің Туризм бойынша
Департаменті Экотуризмнің ұлттық стратегиясын ... Ол бұл ... ... мен ... жəне ... ... ... негізді ұсынады. Сол кезде Экотуризм бойынша ... ... оның ... ... жобаларға қолдау көрсетуге,
туристер арасында ... жəне ... ... ... ... ... ... ресурстарды ұзақ мерзімде сақтауға 10 ... ... ... Бұл ... ... ... экологиялық жəне
əлеуметтік жағдайдың базалық желісін анықтау бойынша зерттеулер жүргізуді,
қадағалау жобаларын жүзеге ... ... ... ... құруға жұмсалатын қаржыларды да мойнына алады. Экологиялық
туризмнің инфрақұрылымдық қолдауы алдымен ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Осыған қосымша Австралия
бағдарламасы шектеулі ... ... ... ... ... ... ... себебін тигізеді.
Қазақстан Республикасында 2007-2011 ... ... ... ... ... ... ... дамытудың бірден-
бір бағыты ретінде көрініс тапты. Алайда, негізінде, ол ... ... ... ... мен ... ... сондықтан бұл бағдарламада
еліміздегі экологиялық туризмнің ... ... деп ... салу жəне оның ... ... ... оның ішінде – туристік
кешендер, тауда ... тебу ... жəне т.б. ... үшін ... ... ... ... əдіс көбінесе əлеуметтік жəне
қоршаған табиғи ортаға кері əсерлерін тигізетін көпшілік туризмнің дəстүрлі
əдістері ... ... ... туризмнің дамуына сəйкес келеді,
экотуризм деп аталғанмен ол, əрі кетсе, тұрақты ... ғана ... ... ... ... ... Ақмарал ауылында туристік
кешен салу жəне Алматы облысында тауда шаңғы тебу курорты құрылысы ... ... ... жəне ... МҰТП ... бас жоспарларына сəйкес жүзеге асыру. Экотуризмнің ... ... ... ... жəне ... ... Мемлекеттік
бағдарламасында қарастырылған берілген құжат бойынша іс-шараларға
төмендегілер енеді [24]:
- ... ... ... ... ... асыруын
қамтамасыз ету;
- жергілікті тұрғындармен, жеке меншік сектормен, мемлекеттік емес
ұйымдармен серіктестікте табиғатты, жергілікті ... ... ... ... мен ... қорларды сақтау бойынша
шараларды ескере отырып, экотуризмді дамыту бойынша ұлттық,
аймақтық жəне ... ... ... ... ... ... ... алдын алуға арналған ... ... ... жəне орта ... өкілдері үшін техникалық, қаржылық жəне
адамдық қорларды дамытуға қолдау көрсетуді ... ... ... ... ... іс-шаралар бюджеттен ... ... ... ... ... атап ... жөн. Сондықтан
туризмді дамытудың Мемлекеттік бағдарламасы бойынша 2007-2009 жылдардың іс-
шаралар жоспарына Квебек ... ... ... жəне ... дамыту үшін ұлттық парктерде жағдайлар жасау ... ... ... ... ... ... ... қаржыны қолдану
мүмкіндігінсіз көрсетілуі таңғаларлықсыз. «2008-2010 жылдары ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді қолданудың тəсілі ретінде экологиялық
туризмнің ... ... жəне ... ... ... ... ... бойынша іс-шаралар енген жəне ол
қаржыландыруды талап етпейтіндей көрсетілген.
Осыған орай, тиісті іс-шаралар ... ... ... ... ... көрсетілген бағдарламаға қатысты өкілетті мемлекеттік
органдар мен ... ... үшін таза ... ... ... Бұл орайда,
бүгінгі кезеңде экотуризм бойынша Квебек декларациясы ... ... ... ... ... ... ережесі болып қалмауы
маңызды, іске асыру бойынша міндеттер оларда инкорпорциялануы қажет.
Басқа жағынан ... ... ... ... ... ... ... жəне жергілікті бюджеттерден қаржы бөлінуі
қарастырылуы қажет, сондай-ақ ынталандырудың ... ... ... ... көрсетілуі тиісті. Бұл келесі қорытынды жасауға мүмкіндік
береді – Ауыл шаруашылығы министрлігінің ... жəне ... ... ... ... ... министрлігі мен Көлік жəне коммуникация
министрлігіне тікелей қатысты бағдарламалар мен ... ... ... ... жəне көрсеткіштер ену қажет. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... ...... қатысты нақты өлшемдерді, яғни экотуризм ... не ... ... ... ... Бұл ... жəне жеке меншік секторы
қажетті қолдау көрсету мүмкін болу үшін, экотуризмге сəйкес ... ... ... жəне ... ... даму ... ... береді. Мұндай критерийлердің болмаған жағдайында
қажетті ... мен ... ... ... ... субъектілердің шынайы анықталуына ерекше қиындық туғызады.
Ол бюджеттік интервенциялардың мақсатты ... ... ... қатар жеке
меншік сектордың мақсатты инвестицияларына көмектеспейді.
Қазақстанда экотуризмді дамыту бойынша түрлі субъектілердің ... мен ... ... ... ... үшін мүмкіндіктер де жоқ.
Халықаралық практикаға сəйкес бұл мəселелер орталық ... ... ... ал аймақтық деңгейде олар тек
жергілікті жағдайлар мен қажеттіліктерге қатысты нақтылануы мүмкін.
Басқа жағынан, ... ... ... жəне ... талдауы экотуризмнің дамуына қатысты іс-шаралар мен міндеттердің
жете ашылу қажеттілігін ... Олар ең ... ... ... ... қажет, бұл схемалар арқылы экологиялық туризм саласында
жоспарланған ... ... ... ... орындау жəне
мақсаттарға қол жеткізу шоғырлана алады.
Жекелеп айтқанда, олар ... ... ... туристік ұйымдардың өзін-өзі реттеуі, оның ішінде мінез-құлықтың
ерікті ... ... жəне ... ... жəне оларды салалық
ассоциациялар мен кеңестер арқылы ... ... ... органдар мен аймақтық ұйымдар үшін ... ... ... ... жəне ... ... ... мемлекеттік органдар немесе туристік ұйымдар қауымдастықтары енгізген
турөнімдерді экотаңбалау бойынша бағдарламаларды, туроператорларға арналған
экосертификаттау бағдарламаларды қолдану;
- экологиялық ... ... ... ... жəне ... сəйкес келетін туроператорлар мен ЕҚТА үшін арналған
ынталандыру жүйесі;
- туристік ... ... ... ... ... мақсатты
оқытуды ұйымдастыру;
- бұл мақсатта экотуристер үшін ... ... ... ... ... ... туристермен жүргізілетін ақпараттық-
түсіндірмелік жұмыстың элементтерін интеграциялау жəне т.б.
Аймақтық деңгейде экотуризм саясатының қалыптасуына сəйкес ... ... ... мен дамудың бірқатар аймақтық стратегиялары
жалпы міндетті анықтайды.
Бұл - тиісті аймақтарда экотуризмді ... ... ... жəне ... құжаттар арасында 2015 жылға дейінгі
Оңтүстік Қазақстан облысындағы Даму стратегиясынь ... ... ... ... ... туризмді дамыту Бағдарламасын атап өтуге
болады. Дегенмен қазіргі аймақтық құжаттардың, атап айтқанда, ... ... ... ... ... бұл ... ... нақты
тұжырымдалған саясаттың жоқтығын көрсетеді, осыдан – туризмді дамыту
бағдарламалары мен дамудың аймақтық ... ... оған ... мен ... ... [25].
Ең жақсы деген жағдайда дамудың аймақтық ... ... ... ... ... ... ... мен
тосқауылдарды талқылаумен ғана шектеледі. ... ... ... жоқтығы, оның дамуы үшін заң ... ... оның ... – табиғи қорықтардың аймағында да, айтылып
кетеді. Бұл ... ең ... ... ... ... ... жəне ... жоспарланған күш салу əрекеттерге ... ... ... ... ... ... ... қажет болатынын анықтау
қажет. Келесі ... ... ... ... ... ... ... табиғи жəне басқа жағдайларын, қажеттіліктерін, басымдылықтарын,
мүмкіндіктерін ескере ... ... даму ... ... қажет.
Бұл дамудың аймақтық стратегиялары, қоршаған ... ... мен ... ... ... бағдарламалар аясында, сонымен қатар ... ... ... ... ... мүмкін.
Аймақтық стратегиялар мен бағдарламалар аясында экотуризмді дамыту
бойынша іс-əрекеттің бағыттарын, ... мен ... ... ... Олар ... ... қаржыландыру есебінен жəне жергілікті
үкімет органдарының қолдауымен шешіледі.
Аймақтық деңгейде ... ... ... ... ... ретінде келесілерді көрсетуге болады:
- жергілікті мəні бар ЕҚТА-да экотуризмді ұйымдастыру жəне дамыту;
- жергілікті тұрғындардың қолдауы мен ... ... ... ... ... ... жүргізу;
- туристік іс-əрекетті жүзеге асыру үрдісінде, оның ішінде – жергілікті
тұрғындар қызмет көрсететін қонақ үйлер желісін дамыту арқылы іске ... ... мен ... көрсетулерді қолдануға қолдау көрсету;
- жергілікті қоғамдастықтардың қатысуына негізделген экотуризмді дамыту
бойынша пилотты жобаларды қолдау;
- тиісті аймақтарда ... ... ... ... ... жеке кəсіпкерлер мен шағын бизнеске қолдау көрсету;
- ... ... жəне ... ... оның ... ... ... бар жерлерге бару, жергілікті тамақпен, əдет-ғұрып жəне
дəстүрлермен танысу, музыкалық фестиваль жəне көрмелерді ұйымдастыру жəне
т.б., бағытталған арнайы ... мен ... ... жəне ... ... сақтауды жəне экотуризмді дамыту аясында жаңартылған
энергия ... ... ... ... ... ... ... болатын қалдықтарды экологиялық
дəйектелген түрде жою мəселелерін шешу;
- ... ... жəне ... орын ... ... ... қолдануға қолдау көрсету, оның ішінде жаяу, велосипедпен, атпен
жүру бағдарларын.
Қазіргі уақытта ЕҚТА басқару жоспарлары деңгейінде экотуризм ... жəне ... ... ... əзірленген. 2007 жылдың 13
шілдесінде Орман жəне аңшылық шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ережелеріне сəйкес «Ерекше
қорғалатын табиғи аумақтардың мəртебесі мен ерекшелігі» атты І ... ... ... ... ... ... мəселелері енген.
Сонымен, ЕҚТА басқару жоспарларында ... ... ... орын ... [26]:
- экотуризмнің түрлері жəне оның даму деңгейі;
- туристік жəне саяхат бағдарлардың бар ... ... түрі ... экотуризм мен экологиялық ағарту бойынша мамандардың бар болуы;
- ЕҚТА мен қорғалатын жерлердің келіп-кету көрсеткіші;
- экологиялық туризмді ... үшін ... ... қызықтыру
деңгейі;
- ЕҚТА мен жергілікті тұрғындарға экотуризмнен түсетін экономикалық
пайдасы.
ЕҚТА басқарудың типтік жоспарының ... ... ... орын
алды: туристермен ақпараттық жұмыс жүргізу, жергілікті тұрғындардың табыс
табуы жəне экотуризмді жүзеге ... ... ... ... ... жеке ЕҚТА ... ... мазмұнын талдау төмендегіні
көрсетеді: қазіргі уақытта экотуризмді ... ... ... мен ... ... əзірлеумен, олар бойынша рекреациялық жүктеменің
белгілі мөлшерін қолданумен шектеледі. Олар табиғи ортаға кері əсер етудің
анықталған шектеулі ... ... ... ... қызмет
көрсетудің мүмкіндіктері бойынша шетеуліктер есебімен анықталады.
Бүгінде ЕҚТА ... ... ... ... ... ... ... беру қызметі айтарлықтай жалпы сипат алады жəне экотуризмді дамыту
қажеттіліктері мен міндеттеріне нақты ... ... ... ... ... мен ... ... ескеру
есебімен басқару жоспарлары экотуризм бойынша ... ... ... үшін ... ... болып қалады. Олардың құрамына экотуризмге
байланысты жеке мəселелердің енгеніне қарамастан, туризмнің ... ... ... ... ... жəне ... жолдары, туристермен
жүргізілетін ақпараттық жұмыс айтарлықтай дəстүрлі деңгейде қалып, басқару
жоспарларының жаңа ... ... ... елеулі өзгерген жоқ.
Бұл ретте басқару жоспарына ЕҚТА деңгейінде əзірленген экотуризм ... ... ... жəне ол үшін бюджеттен, сонымен қатар ЕҚТА-ға барғанда,
жергілікті тұрғындармен ... ... ... ... ... аса ... ... 4 - Экотуризмді дамыту бойынша негізгі міндеттері
|Экотуризм ұстанымы ... ... ... ... |
|Табиғи жəне мəдени мұраны |1. Экотуризмді дамыту бойынша бағытты, ... ... үлес қосу ... жəне ... тұрақты |
| ... ... ... ЕҚТА ... |
| ... ... ... жəне |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... оның|
| ... ЕҚТА ... іске ... ... |
| ... |
| |2. ... ... ... ... |
| ... əлеуметтік жағдайын анықтау үшін |
| ... ... ... əсіресе, бұл |
| ... ... жəне ... |
| ... ... өсімдіктер мен жануарлар үшін|
| ... |
| |3. ... ... ... жəне |
| ... мен ресурстарды үнемдеу |
| ... ... ... туристік |
| ... ... |
| |4. ... ... кіру үшін ... ... (немесе оның бөлігін) табиғатты |
| ... ... өз ... |
| ... мүмкіндік беру; |
| |5. ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... жəне ... энергия |
| ... ... ... ... |
| |6. ... ... ... |
| ... ... ... қылуға |
| ... ... ... |
| ... ... жоспарлауына жəне|
| ... ... ... пен |
| ... ... ... |
| ... |
| |7. ... ... ... ... ... ... схемаларын |
| ... жəне ... |
| |8. ... ... ... |
| ... жəне ... жағдайға тигізетін|
| ... ... ... ... ... |
| ... ... базалық желілерді |
| ... ... ... ... |
4- ... жалғасы
|Экотуризм ұстанымы ... ... ... міндеттер |
|Табиғи жəне мəдени мұраны |1. Мүдделі экологиялық ҮЕҰ-мен, ... ... үлес қосу ... ... ... өкілдік |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... мен |
| ... ... |
| |2. ... ... ... |
| ... ҮЕҰ-ды жəне жергілікті |
| ... ... ... |
| ... ... бағдарламаларға |
| ... ... ... |
| |3. ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... өнімнің |
| ... ... ... ұлғайту; |
| |4. ... ... |
| ... ... ... |
|Туристер арасында олар |1. ... ... ... ... ... ... |дəстүрлері, тарихы жəне табиғи |
|табиғи жəне ... ... ... ... ... ... байланысты |мінез-құлық туралы ақпараттандыру; ... ... ... |2. ... ... ... ... жүзеге асыру |бойынша туроператорлармен, ЕҚТА жəне |
| ... ... ... |
| |3. ... ... бойынша жоспарлары мен|
| ... ... жəне ... |
| ... бойынша туристермен |
| ... ... ... ... |
| ... қолдау; |
| |4. ... мен ... ... жəне |
| ... дамытумен байланысты |
| ... бар ... ... |
| ... жəне іске ... |
| |5. ... жəне ... |
| ... ... ... мен |
| ... ... ... ... ... бар болу үшін |
| ... |
| |6. ... ... ... |
| ... жəне ... ... пен ұлттық |
| ... ... үшін ... |
| ... ... жəне ҮЕҰ ... |
| ... дамыту ... ... |1. ... ортаға əсерді бағалау, ... мен өз ... ... ... жерлердің пайдалануын, |
|саяхаттайтын туристерден |соның ішінде ЕҚТА-дың буферлік ... ... ... ... ... құралдарын |
|ағымдарына бағытталу |қолдана ... ... ... ... |
| |2. ... ... ... жəне |
| ... бизнес кəсіпорындарын қолдау, соның |
| ... ... ... ... |
| ... қол ... |
| |3. ... ... ... ... үшін |
| ... ... ... соның ішінде |
| ... ... ... тыс ... |
| ... ... ... |
| ... ... мен соқпақ жолдарды|
| ... ... |
| |4. ... үшін қолданылатын бағдарлар |
| |мен ... ... ... |
| ... ... ... кең |
| ... ... ... ... жəне ... ... аймақтарда көбейіп келе жатқан
туристер ... кері ... ... жəне ... ... арналған бағыты ретінде экотуризмді ілгері жылжытудың
қарастырылған ... ... ... ... ... ... қатысты келесі негізгі мəселелерді атап көрсетуге болады:
- экотуризмнің даму ... ... ... жəне ... ЕҚТА ... ... мен ... жəне жеке ЕҚТА
басқару жоспарларына енгізу. Оның ішінде пилоттық жобаларға қаржыны бөлу
жəне экотуризмді дамыту ... ... ... ... ... ... ... ұсыну (ЕҚТА, туроператорлар) мəселелерін де
енгізу;
- экотурөнімдерге қатысты , ... ... ... жүзеге асыру,
жылжыту жəне қалыптастыру бойынша ... ... ... ЕҚТА мен
туроператорлардың əрекетіне қатысты критерийлерді анықтау;
- экотуризм бойынша іс-əрекетті жүзеге асыратын туроператорлардың ... ... ... схемасын əзірлеу жəне енгізу;
- нарықта экотурларды əзірлеу мен ұсыну ... ... ... ... ... ... ... табиғи жəне əлеуметтік ортаға кері ... ... ... ... ... ... негізінде экотуризмді ұйымдастыру арқылы
жергілікті тұрғындарды қатыстыру жəне ақпараттандыру;
- экотуризм мəселелері ... ... ... ... ... ... оқыту.
Бұл мəселелер берілген жетекшіліктің келесі тараулар аясында жете
қарастырылады.
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше қоғалатын ... ... ... ... облысының ерекше қорғалатын территорияларының бәрі
Батыс Тянь-Шань тау жүйелерінде орналасқан. ... ... ... және Угам тау ... ... ... қорықшасы және
Угам ұлттық саябағы Угам тау қыраты мен Қаржантау тау қыратының байрайында
орналасқан. Аталған тау жүйелерінің бәрі асулар мен ... ... ... ... ... ... ... шөлейт
зоналарынан нивальды белдеуге дейін аудандар бар. Тау ... ... ... өзен аңғарларында қайынды, алма, теректі
ормандар өседі. Ал, Угам ұлттық ... ... ... Орманды
белдеуінен жоғары альпілік және субальпілік далалар орналасқан. Олардан
жоғары нивальды белдеуінің тас және жартасты мәңгі ... алып ... ... қорғалатын табиғи территорияларды бір топқа
біріктіруге болады.
Берікқара, Боралдай және ... ... мен ... ... ... таужүйлерінің аласалау таулары Қаратау, Дәубаба қыраты
және ... ... ... ... ... ... ... қарағанда аз байқалады. Боралдай және Ирсу-Дәубаба
қорықшаларында шыршалы ормандар бар, ал, ... ... ... ... қана өзен және ... маңында және адам аяғы жетпес аудандарында
орналасқан.
Қыраттарының шыңдарында тасты шөлейттер мен далалар алады. Солтүстік
беткейлері ... ... ... Осы ... ... территорияларды екінші
топқа біріктіруге болады. Мұндағы климаттық ... де ... ... ... кесте 5 көрсетілген Ауасы басқа аудандарға қарағанда ... ... саны аз және ... ... ... ... бұл ... Берікқара және Ирсу-Дәубаба қорықшаларында шатқалдар
игерілген. Мысалы, Ирсу-Дәубаба ... ... ... шатқалында
дем алуға арналған 12 балалар лагері, 2 ... мен ... ... орналасқан. Әр шатқалда тұрақты су көздері бар. Олардың
ішінде Кіші Қаратауларының және Берікқара шатқалының су көздерін атап өтуге
болады ... ... және ... ... ... аз игерілген,
себебі, жол тораптары желісінің төменгі деңгейде болуынан. Абая кен шары,
Қарақұр, Көзмолдақ және Созақ ауданындағы Қызылкөл, Түркістан ... мен ... ... ... ... ... ... Қашқарата өзендерінің аңғарлары мен Түлкібас ауданындағы Құлан,
Қараүңгір, Кенузен өзендерінің шатқалдары туризм дамуы мақсатында ... ... ... деп айтуға болады. Кесте 5 Оңтүстік Қазақстан
облысының әр ... ... ... ... ... климаттың ең тиімді аймағы Түлкібас ауданы.
Рельефтің ерекшеліктеріне байланысты (платотәрізді қыраттар, грунт
жолдары бар штқалдар, асулар) ... ... ... ... жаяу ... ат туризмі сияқты түрлерін атап өтуге болады.
Сонымен қатар, осы аймақтың табиғи территорияларында ... ... ... орай бұл ... ... дамытуға болады.
Ерекше қорғалатын табиғи территориялары ... ... үшін ... ... ... ... Барлық қорғалатын табиғи
территорияларында өсімдіктердің эндемик түрлері мен сирек ... бар, бұл ... ... ... пен зоологтарды тартады.
Алуан түрлі ландшафттар, табиғи және тарихи ескерткіштерінің көп ... ... кең ... ... әсер ете ... Боролдай
қорықшасындағы Боролдай және Қошқарата өзендерінде, Дәубаба өзені мен ... ... ... ... Бірінші топқа қарағанда табиғи
территорияларының ... ... ... маусымы ұзақ мерзімге созылады,
дегенмен бұл аймаққа туристер аз келеді, туристік ... ... 6 ... ... ... облысы бойынша ормандар көлемі
көрсетілген.
Кесте 5 - Оңтүстік Қазақстан облысының табиғи нысандарының ... ... ... аты ... жері ... ... шатқалындағы су құламасы |Ақсу-жабағылы қорығы ... ... ... ... қорығы |
|Көксай қақпалары ... ... ... ... ... ... қақпалары жартасы ... ... ... тауы ... ... қорығы |
|Мыңжылқы тауы ... ... ... ... ... шатқалы ... ... ... ... үңгірі ... ... ... ... ... ... табиғи қорығы |
|Қазанбұлақ үңгірі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... табиғи қорығы |
Ақсу өзенінің шатқалы – ... ұлы ... Бұл ... 500 ... ... ... арасындағы қашықтық 700 – 800 метр. Мұнда
арша орманы қызыл кітақа енген, сонымен ... ... алма ... мен
көктемде Грейг қызғалдақтары, эремурустар өседі.
Топшақ – көгаландырылған шатқал асуға қарай апарады, ... ... ... ... ... ... ... – аршалы ормандар өседі.
Кіші Қайынды асуы –теңіз деңгейінен 2975 метр ... ... ... биік ... өсімдіктерін көруге болады, және Бұғылытор ... 3918 метр ... ... ... ... ... ... орналасқан, бұл жерден
қорықтың басқа да шатқалдарына түсуге болады. Негізінен, бұ ... ... ... және шар ... әр ... шөпті даламен ерекшеленеді.
Үлкен Қайынды асуының биіктігі теңіз деңгейінен 2800 метр. ... ... ... көруге болады. Мұнда да аршалы ормандар мен
альпілік далалар орналасқан.
Қасқабұлақ ...... ... 3275 метр ... ... Мұнда
петроглифтер галереясы орналасқан.
Шуылдақ шатқалы – көктемде Грейг сары ... ... ... Бала ... тау ... ағып ... шатқалында өзен ағып өтеді, аршалы ормандар өседі.
Көксай өзенінің шатқалы – ... ... ... ... шатқалындатаза бұлақ көзі мен шетендер орманы өседі.
Қараүңгір шатқалы – ... ... ... ... өседі. Шатқалда
көптеген үңгірлер орналасқан.
Билікөл – қамыс арасындағы орналасқан көл. Мұнда дала және ... ... ... балшықшылар, шағала, су маңындағы құстар
мекендейді.
Теріс Ащыбұлақ су қоймасы – қолдан жасалған көл. Жаз уақытында мұнда
шағала, балшықшылар ... ... ... ... ... ... және ... құстарын өруге болады. Су қоймасы маңында Тырна
красавкасы мекендейді.
Қызылкөл – Қаратау баурайында тасты шөл ... ... ... бұл ... әр ... ... топтары келеді.
Шошақкөл – қамыспен өскен көл. Бұл жерде негізінен су құстары ... ... бос ... ... мен ... ... ... шөлді аймағында тоғай бұлбұл, сұр және кіші бозторғайлар,
бормотушкалар ... ... ... ... ... ... ... бойынша бірнеше
топқа бөліп қарастыруға болады: геологиялық нысандар, геоморфолигиялық
нысандар, гидрологиялық нысандар.
Геологиялық нысандарына ... ... ... ... зені ... ... ... – төменгі карбон;
- Қатынқамал өзені бойында жоғарғы девон;
- Түлкібас станциясы ... ... ... ... ... Келіншектау тауы;
- Мыңжылқы тауы;
- Қаратау юра бассейні;
- Байсай өзені бассейндегі Карбон;
- Жертапсай өзені бойындағы ... Ұя өзен ... ... трилобит қалдықтарымен Арпаөзен бойындағы Кембрий және ордовик
- ... Ақсу ... сол ... мен ... ... төменгі және орта
ордовик;
- Қаржантауындағы орта карбон және төменгі пермь;
Геоморфологиялық нысандары:
- Кіші ... ... су ... Аққұз өзенінің шатқалы;
- Ақсу өзенінің шатқалы;
- Баялдыр өзені ... ... ... ... ... ... ... Бестоғай үңгірі;
- Кеңес төбе үңгірі;
- Бұлағы бар Қазанбұлақ үңгірі;
- Шарқойлы үңгірі;
- Хантағы ... ... ... ... ... нысанға Көксай көлдерін жатқызамыз. Көксай көлдері ... ... ... ... ... ... ... тобында туристік
мүмкіндіктері туризмнің барлық түрлерін дамытуға жағдай береді.
Оңтүстік Қазақстан облысының ормандары аймақ бойынша топырақ және ... ... ... су ... ... ... ... қорғау сияқты функцияларын атқаратын маңызды табиғат кешені
болып табылады.
03.02.97. № 137 Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Облысының өзекті мәселелері бекітілді. Олар шұғыл түрде
шешулуін қажет етеді. ... ... ... ... пайдалану жүйесі, жерлердің қуаншылығын алдын-алу
мақсатында шаралар қабылдау;
- биоалуан түрлілікті және биоценоздарды қалпына келтіру мен ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи территориялар желісін көбейту, Әлем мәдени
және табиғи мұралар кадастрына қосатын ... ... ... ... ... бәрі ... ұйымдастыруына үлкен жауапкершікті ... ... ... аумағында он мемлкеттік орман қорғау ... ... ... ... құрылған. Олардың аумағы 3042,6 мың ... Және оған қоса Ақсу ... ... ... ... 85,4 мың га жер.
әр аудан бойынша ормандар көлемін кесте 6 көрсетілген.
Ерекше қорғалатын табиғи территориялар ішінде орман қоры жер ... ... ... ... ... мекемелерінің басқару құрылымы
сурет 12 көрсетілген. Әр аймақтағы мекемелердің ... ... ... жоқ. Сол ... олар бір үлгі бойынша
көрсетілген. Сурет 13 ... ... ... ... ішкі ... ... ... жатқан ортасының жағдайы, Қазақстан Республикасының
табиғатын қорғау мен ... ... ... ...... ... мәселелер. Бұл мәселелер әр түрлі ғылымдар әдістерімен шешіледі.
Экологиялық туризм ... тепе – ... ... ... тигізіп,
қоршаған ортаны қорғаудың өзекті мәселелерін және әлеуметтік - экономикалық
мәселелерді шешуге көмектеседі. Ал, ... ... ... - ... қамтитын ең маңызды әлеуметтік және экономикалық мәселе болып
табылады. Қазіргі ... ... ... ... туристік нарықтағы
өзекті мәселелердің бірі болып келеді. Экологиялық туризмнің дамуы ... ... ... ... ... бұл ... ... мақсатында қоршаған ортаны қорғау мәселесі қарастырылады.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... ... ететін жануарлар мен құстарды сондай-ақ
өсетін сирек кездесетін өсімдіктерді де атап ... ... ... ... ... ... ат, жаяу маршруттары,
сондай-ақ, түйемен маршурттар, рафтинг, су экскурсиялары ... үшін ... үй ... көрсетіледі. Ұсынылып отырған маршруттарды
шартты түрде үш ауданға ... ... 1. ... ... ... ... Қазақстан облысының оңтүстік-шығыс аймағы, 3. ... ... ... ... ... ... және ... қорықшалары бойынша бір күндік туристік
маршруттар Аңыз ... атты тур ... ... ... ... ... қаласынан 52 шақырым (бару-келу)
Ұзақтығы 8-9 сағат, оның ішінде 3-4 ... жаяу ... ... ... ... ... оның ... Қожа
Ахмет Яссауи туылған жерімен байланысты аңызбен таныстырады. Туристер «Ирсу-
Дәубаба» қорықшасын, ежелгі қорғандарды және ... ... ... орындары тамашалап, далалар, саванналар, жапырақты
ормандармен, оның ішінде сирек ... ... ... ... ... ... Жұмаққа қақпа»сияқты үңгірлерді көре алады.
2. «Жер асты ... ... ... 45 ... (бару-келу) және Жабығылы кен шарынан
93 шақырым
Ұзақтығы 9 сағат, оның ... 3-4 ... жаяу ... ... ... және Шарафкент сияқты ежелгі қалаларын, Ахмет
Яссауи әкесі мен анасының мазарларын, сақ тайпаларының құрылтай ... ... тасс ... көре алады. Жер асты шытырмандарында ... ... мен ... ... ... ... «Қараүңгір өзенінің шатқалы»
Қашықтығы Жабағылы кен шарынан 140 шақырым.
Ұзақтығы 9 ... оның ... 3 ... жаяу ... ... туристер Боролдай қыратының далаларымен, «Боролдай»
қорықшасының сирек кездесетін өсімдіктерімен танысып, тереңдігі 200 ... ... ... ... мен ... ... ... түбінде
терек және орман жүзімі өсіп шықты. Бұл жерде «күнәһәрлардың жеті ... ... шақ ... ... ... ... өзенінің шатқалы
Қашықтығы Жабағылы кен шарынан 75 шақырым (бару-келу)
Ұзақтығы 8 сағат, оның ішінде 3,5 сағат жаяу серуендеу.
Маршрут туристерді көркем ... бірі ... ... жел ... пайда болған қызықты формаларымен таныстыра
алады. Сәуір, мамыр басында қызғалдақты далаларын тамашалауға болады. Мұнда
Грейг ... ... ... және ... ... Ақсу ... бойынша маршрут.
Ұзақтығы 3 күн
1 күн – Жабағылы қонақ үйіне келу, түнеу.
2 күн – таңғы ас, Ақсу өзенінің ... ... ... үйге ... ас. Түскі астан кейін Кіші Қайынды шатқалына экскурсия. Мұндағы
аршалы орманды, әр ... ... бар ... ... күн – ... ... қайту.
6. Ақсу өзенінің шатқалы.
Қашықтығы Жабағылы кен шарынан 58 шақырым (бару-келу)
Ұзақтығы 7 сағат, оның ... 3 ... жаяу ... ... кен шары – ... кен шары – Ирсу кен шары – ... ... – Машат өзенінің шатқалы – қорықша – Жабағылы кен шары.
Маршрут ұзындығы 15 шақырым шатқалымен таныстырады. Өзенге түсіп табиғи
көпірді көруге болады. ... Угам тау ... мен ... шыңы ... ... ... ғана айва орманы орналасқан. Ақсу өзенінің
шатқалының көрінісін сурет 3 көруге болады.
7. «Бөкейтау»
Жабағылы кен ... 90 ... ... 2 ... ... ... әр ... формалары мен табиғи аудандарын,
шөлейттерден жапырақты ормандарын тамашалай аламыз. Туристер Боролдай тау
жотасының шыңы – ... ... ... ... барады.
Екінші топтағы маршруттар
8. Угам ұлттық саябағы бойынша ... ... ... 152 ... (бару-келу), оның ішінде 30
шақырым жаяу серуендеу
Ұзақтығы 2 күн
Маршрут- Шымкент қ. – ... кен шары – ... кен шары – ...... көлі – ... ... және ... кен шарларында 19 ғасырға жататын архитектура
ескерткіштері орналасқан. Қасқасу шатқалында маршруттың жаяу ... 2 ... ... су ... ... шығу ... Плато
дала өсімдіктерімен жамылған. Оңтүстік батысқа қарай жүргеннен ... ... жол ... ... туристер палаткаларда немесе үңгір ішінде
түнеуге қалады. Көл ... ... бар, ... су жер ... кетіп тау
жазықтарында шығады. Көл маңында екі ... ... бар. ... ... бейнелер сақталған.
9. Қарақатсай шатқалына жорық
Қашықтығы – 320 шақырым, оның ішінде 32 ... жаяу ... – 2 ...... қ. – ... кен шары – Угам кен шары – ... – Угам – ... қ.
10. Туризмді дамытуда біздің Қаратау тауымыздың және қорығымыздың
мүмкіншілігі мол. Мен сол ... ... ... туризмді
орналастыруды екі бағытта бөліп қарастырдым.
Бірінші бағыт ... деп ... ал ... ... Хантағы-
Тастыңбауы деп аталады. Бұл экскурсиялық соқпақтардың (маршруттардың) ... ... ... ... ... ... Хантағы-Құсұя.
2. Соқпақтың (маршруттың) жүктемесі:
а) бағыты бойынша: ғылыми-танымдық, оқу-ағартушылық;
ә) орналасу түрі ... жаяу ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру нысаны бойынша топтық, дара;
3.– Кардон - Ханның тағы
- Ханның тағы -Жасар бұлақ
- Жасар бұлақ - Құлжабай сайы
-Құлжабай сайы - ... ... ... пункттердің атауы)
4. Ұзақтығы 6,5 шаршы метр, аялдаманы ескере отырып, уақыт ұзақтығы ... 20 ... ... ... ... істеу мерзімі 25 наурыздан 30 маусымға
дейін және 1 қыркүйектен 25 қазанға дейін.
6. ... ... ең көп саны 20 ... ... топтарының
аптасына немесе айына жүктемесінде (рекреациялық жүктеме) шектеу жоқ.
7. Шілде айында ауа ... - 40°С ... және одан ... өрт ... үшін ... ... және туризмге
қатаң тиым салынады.
Хантағы кордонына жетер жолда екі «Ұл қорған» және «Қыз ... ... ... халықтың айтуына қарағанда бұл жерде екі
баласыз отбасында көптен бір күтілген ұл және қыз ... ... ... ... осы ... ... ... Соңында дүниеге келген ұл мен
қыз бір-біріне үйленген екен.
Хантағы сайында таққа ұқсаған әсем жартас орналасқан, бұл ... ... ... аңызы бар. Бір күні хан түс көріпті. Сол ханның түсінде
оны қарақұрт шағып ... ... ... хан түс ... ... ... ... беруіне әмір етеді. Түс ... ... - ... ... болады деп айтады. Қарақұрттан қорыққан хан нөкерлеріне
тастардан қалап биік тақ жасауларын әмір ... Хан сол ... ... ел ... Бір ... хан ... жеп ... кезінде, жүзім
салынған себеттің арасынан қарақұрт шығып ханды шағып өлтірген. Сол кезден
бастап хан ... ... ... деп ... ... - ... сайының аталу себебі бұрынырақта сол жерлерде
құлжалардың көп мекендегендіктен осылай ... ... ... аңыз бар.
Құлжабай сайынан кейін Көрпебай сайы кездеседі. Аңыз бойынша бір бай өзінің
қызын ең ақылды және ... ... бір ... ... ... Шарт ... ... сайдың ең суық жерінде бір күн және бір түн
бойы үсіп қалмай мал ... шығу ... Бай ... ... ... сайға қырық көрпе апарып қойған. Байдың қызын алуға келген жігіттердің
бәрі ертесі күні үсіп ... Тек қана бір ... аман ... Кейін белгілі
болғандай аман шыққан жігіт 40 ... 39 ... ... ... ал қалған жігіттер 39 жамылып, 1 көрпені жамылған ... ... сай ... сайы деп ... ... сайында Тастың бауы атты шатқал орналасқан. Бұл шатқал Қаратау
тауының әсем жерлерінің ... Бұл ... ... ... ... ат ... ... (маршруттың) қысқаша сипаттамасы (сипаты).
«Хантағы-Тастың бауы» экобағытының туристік-экскурсиялық маңызы бар.
Жүру сипатына қарай жаяу жүріс және ... ... ... адам саны ... ... ... есепке алғанда жүру уақыты 6 сағат 20 минут,
ұзақтығы 6,5км. Соқпақ Хантағы кордонынан ... ... ... бойы ... кетушілерге аңыз және тарихи әңгімелерімен осы өңірде
өсетін өсімдіктермен және мекендейтін жануарлар түрлерімен ... бұл ... ... түсті жыңғыл, сәмбі талы, сасыр, мыңжапырақ,
түркістан және понтикалық доланасы өседі. Жануарлардан үнді ... ... сары ... бүркіт т. б. кездестіруге болады.
12. Соқпақ (маршрут) бойынша және қарау (шолу) ... ... ... сипаттамасы.
«Хантағы-Тастың бауы» экобағыты туристік-экскурсиялық маңызы бар. Жүру
сипатына қарай жаяу ... және ... ... ... адам саны ... ... ... есепке алғанда жүру уақыты 6 сағат 20 ... 6,5км. ... ... кордонынан басталады. Кордоннан 800м
жүргеннен ... ... ... ... ... Ханның тағы деген
мағына береді. Осы жерде асудың Ханның тағы ... ... ... аңыз
әңгімесі айтылады. Одан әрі - Жасар бұлақ. Бұл бұлақ 2005ж көктемде біздің
қызметкерлер тарапынан ... ... ... екі ... бар: 1) ... 2) ҚМТҚ ... Жасар Әділбаев мырзаның құрметімен аталған.
Қазіргі уақытта бұлақ басында демалыс орындығы орнатылып, бірнеше ... ... ... ... ... ... сайы. Құлжабай
асуынан бастап Қаратаудың әсем табиғатын көруге болады. Қаратау тауы ... ең қарт ... бірі ... ... Бұл жерде протерозойлық
және альптық фазаның ширектік кезеңнің ... бap. ... ... кейінгі протерозойлық, палезойлық шөгінділер, кейінгі ордовиктің
жыныстары, төменгі таскөмірлі, ... ... Бұл ... бөлігін әктас (50%) құрайды. Енді Тастыңбауы шатқалына келеміз.
Жол бойы туристерді аңыз және тарихи әңгімелермен осы ... ... және ... ... ... ... ... күміс түсті жыңғыл, түркістан және жоңғар доланасы, сәмбі ... ... ... киік оты, ... және ... шренкиясы, ырғай, ұшқат сондай-ақ, қызыл кітапқа ... ... ... ... үнді ... ... арқары, борсық,
сары тышқан, бүркіт және т.б. түрлері кездеседі.
Экскурциялық соқпақтың ІІ-бағыты.
1. Соқпактың (маршруттың) атауы: Хантағы-Құсұя
2. ... ... ... ... бойынша: ғылыми-танымдың, оқу-ағартушылық;
2) орналасу түрі бойынша: жаяу жүріс, атпен;
3) қолданыс уақыт бойынша: ... ... ... бойынша: топтық, дара;
3. - Кордон - ... ... ... тағы — ... ... - ... ... Ғанидың асуы - Құрсай
- Құрсай -Алмалы сай
- Алмалы сай ... ... ... ... - ... ... - ... географиялық пункттердің атауы)
4. Қауіпсіздік шаралары.
- жылқыға міну кезіндегі кауіпсіздік техникасын сақтау;
- өрт қауіпсіздік іс-шараларын сақтау;
- таулы жерлерде жүру үшін аяқ ... ... ... ... ... ... 26,2 км, ... ескере отырып, уақыт ұзақтығы 10 сағат
10 минут
6. Соқпақтың (маршруттың) жұмыс істеу мерзімі 25 наурыздан 30 ... және ... 25 ... дейін.
7. Топтағы адамдардың ең көп саны 10-20 адам . Экскурсия ... 3 топ ... 12 топ ... 36 топ ... ... ... Шілде айында ауа температурасының + 40°С жетіп және одан асуына
байланысты өрт ... үшін ... ... және ... тиым ... ... рекреакциялық жүктеме көктем айларында болады.
(сәуір, мамыр, маусым) Туристердің алғашқы легі сәуір айының 17 ... ... ... мамыр айының 1 мен 25 аралығында болады. Маусым
айында ЖОО - ның ... мен ... ... ... және ... дала оқу практикасын, ... ... ... ... ... ... ... экскурсоводсыз соқпақтарда жүру мүмкіндігіне тиым салынады
Экскурсия нұсқаушы-экскурсоводсыз соқпақтарда жүру ... ... ... ... ... ... жотасындағы қаратау арқарының
жүру жолдары әлі толығымен белгіленбеген. Соқпақ бойындағы Тойшыбек асуында
арқарды қар еріп, ... ... ... ... ... ал ... ... Құсұя тауының жоғарғы беткейлерінде жайылады.
10. Соқпақтарда жүру ерекше ережелері:
- Қорық аумағында аң аулауға қатаң тиым салынған;
- Ағаштарға,тастарға,жартастарға сурет ... ... ... ... ... мен бұталарды шабуға болмайды;
- Темекі тартуға немесе от жағуға қатаң тиым салынады;
- Құстардың, аңдардың, жәндіктердің ұяларын жоюға немесе ... ... ... ... ... ... ... экобағытының туристік-экскурсиялық маңызы бар. Жүру
сипатына қарай жаяу жүріс және ... ... ... адам саны ... ... Ұзақтың 13км. Аялдамаларды есепке алғанда жүру уақыты 10
сағат 10 ... ... жүру ... 3 ... 40 ... Соқпақ Хантағы
кордонынан басталып Құсұя шатқалынан аяқталады.
12. Соқпақ (маршрут) бойынша және қарау ... ... ... ... ... ... ... кордонынан басталып,
Құсұя шатқалынан аяқталады. Ханның тағына ... оң ... ... ... ... 500 метр ... Айғырұшқан тауы кездеседі. Бұл таудың
осылай аталу себебі екі айғыр үйірге таласып, жардан ... ... ... екен.
Бұдан ертерек уақытта сол кезде танымал Ғани деген аңшы өмір ... Бұл ... ... ... өз руын ... Сол ... көп кезіп
жүретін болған. Сондықтан сол кісінің ... ... ... 3,8 км кейін
Құрсай сайына келеміз. Өзінің аты айтып тұрғандай сусыз мекен. Шындығында
да соқпағымыздың соңына ... су жоқ. Сол ... бұл ... ... суды ала жүру қажет. Бағыт бойынша Құрсайдан ... ... ... ... көп ... ... ... келеміз. Уақыт өте келе ... ... алма ... ... әкеліп соқты. Бұл жердегі
Сиверс алмасы болуы ықтимал. Жемістері кішігірім, кышқылдау, ... ... ... ... ... ... жетеміз. Бұл адам өзінің
туыстарымен малым бағып сол жерді қыстау етіп отырған. Аңызбен, тарихтардан
басқа осы ... ... мен ... ... таныстырамыз. Әсіресе
көктемгі алқаптардарда бүтін жапырақтардың, шайқурайлардың, мыңжапырақ,
сасыр, ... ... ... ... ... ... қазтабан
және тағы басқалар, жануарлардан үнді жайрасы, арқар, борсық, сарышұнақ,
бүркіт және тағы басқалар кездеседі [29].
Облыс ... ... ... ... ... ... туристік
шаруашылық орташа деңгейде дамыған. Облыстың тек қана ... ... ... ... ... ... ... дамығанмен, қалған
аудандарында туризм инфрақұрылымы мүлдем дамымаған. ... ... ... және ... ... Бұл ... дамытуға кедергі туғызады.
3 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге ... ... ... ... ... аймақтарда экотуризмді реттеуді жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасының қазіргі күші бар заңы ... ... ... ... ... ... атап өтуге мүмкіндік береді:
- Туризмді ЕҚТА түрі мен ... ... ... ... ... ... ... арнайы жайғастырылған экскурсиялық соқпақ
жолдар мен ... құру ... ... ... ... ... негіздері;
- ЕҚТА-да ұйымдастырылған туризмді жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... жеке түрлері.
Жоғарыда аталған аспектілердің əрқайсысы қазақстандық ... ... ... ... жəне ... ұйымдастыру-
құқықтық тəсілдерге негізделеді. Олардың бірі бүгінде ... ... ... ... ... талаптар қойып отырса, ... ... ... белгіленіп, əрі қарай əзірлеуді жəне құқықтық негіздер мен
оларды жүзеге асыру ... іске ... ... ... берілген тарауына ЕҚТА-да туризмді дамыту үшін ... ... ... бойынша, оның ішінде экотуризм мен тұрақты
туризмнің ұстанымдары бойынша ұйымдастырылған жалпы ұсыныстар енеді ... ... мен ... ... ... туризмді реттеу.
Бірінші кезекте Қазақстанда туризмді дамытудың ұйымдастыру-құқықтық
жолдары ЕҚТА ... ... ... ... Ол ... ... аумақтар туралы» Заңның ережесі негізінде бекітілді. Бұл
жағдайда тиісті аймақтарда туризмді ұйымдастырудың ... да бір ... ... ... ... жоқ, ... ЕҚТА түріне байланысты
реттеудің түрлі ... ... ... тура ... ... ... ұлттық табиғи парктерге (МҰТП) арналған
туризм жəне рекреация мəселелері ... ... ... ие
болды. Əсіресе, бұл мақсатта мемлекеттік ұлттық табиғи парктер аймағында
Реттелетін туризм мен рекреацияның ... ... ... Олар Орман
жəне аңшылық шаруашылығы комитетінің Төрағасының 2007 жылдың 9 ақпанындағы
№ 56 ... ... ... ережелермен туризмнің инфрақұрылымын
дамыту, туристік соқпақ жолдар мен ... ... ... парктерде
əуесқой (спорттық) аң жəне балық аулау мəселелері регламенттеледі. Заң
бойынша ... ... ... ... ... ... МҰТП-де туризм жəне
рекреация реттелетін сипат алады, оның ... ... ... ... ұлттық парк аймағында жүзеге асатын турларға
қойылатын белгілі талаптар ұсынылады. Əзірше бұл ... ... болу ... жəне МҰТП ... аймағына, оның əкімшілігімен
жасалған рұқсат немесе келісімшарт негізінде кіруді ... ... ... 6 - ЕҚТА ... ... туризмді ұйымдастыру тəсілдері
|ЕҚТА түрі |ЕҚТА жөніндегі ... ... |
| ... бабы ... ... ... |39 бабы 2 ... ... шектеулі, оның ішінде |
|қорығы |42 бабы 3 ... ... |
| | ... жəне ғылыми |
| | ... |
| | ... |
| | ... экологиялық |
| | ... ... ... оның |
| | ... ... |
| | ... жəне ғылыми |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... ұлттық |46 бабы ... ... жəне ... ... | ... ... ... |52 бабы 3 ... ... ... оның ... |
|резерваты | ... |
| | ... жəне ... |
| | ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
|Мемлекеттік |49 бабы ... ... жəне ... ... | ... ... | | ... заңға сəйкес мемлекеттік табиғи қорықтардағы ... ... ... ... ... аса шектеулі сипат
алады жəне оның дамуы белгілі қатаң мақсаттарға (экологиялық-ағартушы, оқу-
танымдық, ... ... МТҚ үшін ... қорғалатын табиғи аумақтар
туралы» Заң экологиялық ... ... ... жəне ... жəне
аңшылық шаруашылығы комитетінің 2006 жылдың 24 қазанындағы № 234 бұйрығы
бұл мақсатта ... ... ... ... ... мен ... тəртібін анықтайды. Сонымен қатар МТҚ жағдайында туризмнің
айтарлықтай тар ... ... ... ... əсіресе
экотуризмге қатысты ... ... мен ... ... ... уақытта МТҚ-да туризмді дамыту көп жағдайда
қорықтарда қолданылатын ... сай, ... ... ... ... ... соқпақ жолдар мен бағдарлар) анықтап, ... ... ... ... (МТР) ... ... ... туралы» Заңның ережелері ... ... жəне ... ... ... Олар МҰТП үшін де, МТР үшін де
арналған, алайда олар ... ... ... ... ... таппаған.
Мемлекеттік аймақтық табиғи парктер (МАТП) аймағында туристік іс-əрекет
«Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Заңның 49 ... ... ... жағдайларда жүзеге асырылуы тиіс. Алайда МТР тəрізді заңға тəуелді
актілер деңгейінде əрі
қарай регламенттеуін ... ... 2006 жылы ЕҚТА ... жаңа ... жəне ... ... актілердің əзірленуімен ЕҚТА-да рекреация
мен туризмді регламенттеу əлі де үзіндік сипат алды. Əсіресе, бұл МТР мен
МАТП-ге ... ... Бұл ... ... тұрақты туризм мен экотуризмге
қойылатын талаптарға сай туризмнің дамуымен байланысты мəселелердің тиімді
шешуін қиындатаны сөзсіз. Тіпті ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік қорықтар мен ұлттық
парктер жағдайында оларды ұйымдастыруға қойылатын талаптар жүйесі ... ... ... ... ... ұйымдастыратын
субъектілер сақтай алатын жүзеге асырудың ... ... ... ЕҚТА-дың түріне байланысты жоғарыда қарастырылған ... ... ... ... ... ... рұқсат етілген
жəне тыйым салынған түрлері анықталады. Олар ... жеке ... ... ... ... ... 7 - МҰТП қызметтік аймақтары бойынша ... ... ... ... ... ... ... ... жəне ... жүктемелер мөлшері есебімен |
|рекреациялық іс-əрекет |кемпинг, мотельдер, ... ... ... ... ... шатырлы |
| ... |
| ... ... ... ... жəне |
| ... тамақтану |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
|қызмет аймағы ... |
| ... жəне ... ... |
| ... ... |
| ... құрылысы жəне пайдалануы |
Олар ЕҚТА-тың тиісті түрін (МҰТП) қызметтік ... ... ... ... ... ... жалпы ұстанымын реттеу негізінде
қолданылады. Мұндай заңды ережелердің болуы ЕҚТА –да туризм мен ... ... ... ... мен ... үшін ... мен ... анықтауға мүмкіндік береді.
Арнайы соқпақ жолдар мен ... құру ... ... ... туризм мен рекреацияның тағы бір реттелетін аспектісі болып
туристік жолдар мен бағдарларды жабдықтау табылады. Бұл ... МТҚ ... үшін ... жəне ... ... ... 2006 ... 24
қазанындағы № 234 жəне 2007 жылдың 9 ... № 56 ... ... ... ... ... ережелер туристік
жолдар мен бағдарлардың түрін, оларды жобалау, келісу жəне ... ... ... ... ... немесе ұлттық парктің ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... ... ... белгіленген тəртіпте берілген нақты ЕҚТА-тың соқпақ жол ... ... ... жəне бекітіледі.
Қазіргі күші бар заңдар туристік соқпақ жолдар мен бағдарлардың құру
тəртібін реттеп, олардың көмегімен ЕҚТА-да туристер ағымы ... ... ... ... ашық ... ... атап өту жөн. ... соқпақ жолдардың (бағдарлардың) төлқұжаттары қызмет көрсетілетін
туристер топтарында адамдардың барынша саны, аптасына немесе айына қызмет
көрсетілетін ... ... шегі ... ... ... мен
бағдарлардың маусымдық қолданылуы бойынша, мысалы, ... ... ... мақсатында шектеуліктерді қарастырады.
Қарастырылып отырған ережелер жеке алынған бір ЕҚТА-тың ішінде туристік
соқпақ жолдар мен ... құру жəне ... ... ... Олар туристер ағымының кең негізде қайта
бөлінуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бұл бар ... мен ... белгіленген реакреациялық
жүктемелерінің ... ... ... ... ... мен бар
қажеттіліктердің шамадан тыс асып кеткен жағдайға қатысты.
Практикада бұл ... ЕҚТА ... ... ... жолдар мен
бағдарларды жобалау мен жабдықтау арқылы, балама турөнімдерді, оның ... ЕҚТА ... ... орналасқан елді мекендерге барумен байланысты
ұсыныстар арқылы шешіле алады. Бұл мағынада жеке ЕҚТА ... ... ... мен ... ... жабдықтау, келісу жəне бекіту
бойынша формалды талаптар жүйесі Үкімет немесе Қазақстанның туризм ... ... ... ... ... ... ережелермен толықтырылуы
қажет. Олар қосымша жолдар мен бағдарларды дамытуды, балама турөнімдерді
қалыптастыруды қолдау үшін ... ... ... ... ... ... ... туризмнің дамуы үшін қаржылық-ұйымдастыру негіздері тарапынан
басты мəселелер ... жəне ... ... ... ... үшін
төлемді анықтау жəне алу, сонымен қатар туристерге көрсетілетін ақылы
қызметтер болып ... ... МТР жəне МТҚ ... ... ... ... үшін ... есеп көрсеткішінің 0,1 ... ... ... ... жағдайында төлем мөлшері облыстың (Астана жəне
Алматы қалаларының) жергілікті ... ... ... ... ЕҚТА ... бұл ... ... республикалық
бюджетке кетеді, ал жергілікті парктер бойынша – ... ... Олар ... ... ... аудару арқылы немесе өткізу-
бақылау пунктерінде əлде арнайы ... ... ... ... ... ... ақшалай есеппен төленеді.
ЕҚТА өз дербес қолданыстарына жүзеге асыратын туристік қызметтерінің
аясында жеке жəне ... ... ... ... ... үшін
қаржылар түсе алады. Бұл үшін заңды тұлға болып табылатын ЕҚТА ... аша ... Бұл ... ... ... қызмет көрсеткендері
үшін қаржы түседі. Олардың көпшілігі үшін мұндай ... ... ... ... ... рұқсатымен ашуға болады, практика жүзінде
бұл мəселе көрсетілетін ... ... үшін ... ... ... ... жəне ... көрсетілетін қызметтер қатарына
төмендегілер жатады:
- Экскурсияларды ұйымдастыру жəне өткізу;
- Туристердің табиғат мұражайлары мен тірі ... ... ... Туристік соқпақ жолдарды, қарау алаңдарды, аялдау орындарды ұсыну;
- Жолсеріктер, экскурсия ... ... ... ... ... ... жəне мəдени мұраның нысандарына бару
жəне оқып білу кезінде ... ... ... ... ... лагерьлер тұрақтарын, турбазалар мен қонақ үйлерде
туристердің тұруын ұйымдастыру;
- Туристердің ... ... ... ... ... ... тазалау жəне көріктендіру;
- Туристік өнімдерді өндіру жəне сату, туристерге арналған қоғамдық
тамақтану ... ... ... ... қызметін көрсету;
- Туристерге арнап халықтың кəсіп бұйымдарын өндіру жəне ұсыну.
ЕҚТА ... үшін ... ... қызметтерінен түскен қаржыларды
белгіленген сметаға сəйкес бұл аймақтарды дамыту жəне сақтау бойынша келесі
іс-шараларға қолданыла алады:
- табиғи ... ... жəне ... ... жəне ... ... қорғау;
- санитарлық кесу мен күтім кесулерін қоса алғанда, орманда қалпына
келтіру жəне қорғау іс-шараларын жүргізу;
- аумақты тазалау жəне ... ... ... қор ... ... мен ... ... шаруашылық қызметтермен байланысты инфрақұрылымды дамыту;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың табиғат ... ... ету үшін ... тыс ... ... оның ... өрт
сақшыларының, күтіп-баптау мақсатындағы кесу мен санитарлық ... ... ... ... ... жөніндегі қызметкерлердің, сондай-ақ
шектеулі шаруашылық қызметті жүзеге асыратын ... ... ақы ... ... ... көлік жəне өртке қарсы, орман қорғау жəне орман
өсіру мақсаттарындағы жабдықтар, механизмдер мен ... ... ... үшін ... мен ... ... жанар-жағар май
материалдарын, арнайы киімдер, қару-жарақ жəне арнайы қорғау материалдарын
сатып алу;
- табиғат қорғау қызметіне байланысты ... ... мен ... ... салу, қайта жаңғырту жəне жөндеу;
- ЕҚТА саласында ғылыми зерттеулер жүргізу;
- табиғат мұражайлары мен көрмелер ұйымдастыру жəне ұстау;
- рекреациялық аймақтарды дамыту жəне ... ... ... ... ... ... ... экологиялық зардаптардың алдын алу жəне оларды жою.
3.2 Ақсу-Жабағылы қорығында экологиялық туризмде қызмет көрсетуді ... ... ... ... құрамдас бөлігі және ӘТҰ-ның
мәліметтері бойынша ол ... ... ... дамуының құралы болып
табылады. Экологиялық туризм терминінің пайда болуы қоршаған орта ... ... ... ғана ... ... ... демалу, табиғи ортаны
тамашалау, экологиялық білім мен сананы ... ... ... Осы
жағдайда, экотуризм тұрақты дамудың негізгі құралы, ол қазіргі және келешек
ұрпаққа қызмет ете отырып, әлеуметтік әділеттілік талаптарына ... ... ... ... ... да ... ... кері әсерлердің алдын-алу үшін, туризмнің кез-келген түрі
ерекше әдіс пен ... ... ... ... ... туристік
қызметтерді бір-бірімен салыстыра отырып, қорықтың табиғи ... ... ... ... ... кету ... әлемдік нарықта экотуризмді зерттеу нәтижесі
көрсеткендей, бұл үрдіс әлі де болса ғаламдық ... ... ... ... ... ... ... деген потенциалды сұраныс
әзірге тек Америка елдерінде ғана ... ... ... ... ... ... нарығының 20%-ын құрайды деп көрсетсе,
Қазақстанның ... ... ... және ... ресурстар Министрлігінің
вице-министрі әлемдік масштабта бұл сала туризм салаларының ішінде 40-60%-
ға дейінгі ... ... деп ... ... көз ... ... нарығында, Жапония мен
Оңтүстік-Шығыс Азия ... ... ... әлі ... мен менталитен сақтай отырып, өз өмірлері мен дәстүрлері, мәдениеті
тек этнограф - мамандарға ғана емес, ... ... ... ... мәліметтері бойынша туристердің 62%~ы табиғи ортада демалып қана
қоймай, бірмезгілде жергілікті тұрғындардың өмірімен ... ... ... ... ... кері ... тигізетін
жағдайлар да көп. Басты себебі экотуризмді жоспарлау ... ... да ... аумағында қорық үшін табыс көзі болып
саналатын экотуризмді дұрыс ... ... ... және оған ... тұрғындарды тартудың келесі жақтарын ескеру
қажет:
қызығушылық (қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді; экономикалық, әлеуметтік,
мәдени);
ұйымның ... және ... ... саралау;
ықпалы (саяси және экономикалык);
мүмкіндігі (білімі, тәжірибесі, интелектілігі);
құралдар (қаржылық және т.б.);
әлеуметтік-экономикалық жағы (діндік және ... ... (жер ... ... пайдалану мүмкіндігі);
өкілеттіліктер (басшылар мен ұйымдар);
рөлі мен кызметі (шешім қабылдау, жоспарлау, басқару, енгізу, оперативті
қызмет);
халықтың тығыз орналасуы.
Экологиялық ... және ... ... ... ... орта және ... оқу орындарында оқитын студенттер мен мектеп
оқушылары арасында байқалады. Жеке эксперттердің пікірінше, 14 пен 35 ... ... ... ... бағыттары бойынша, турөнімнің жалпы
көлемінің 2/3 ... ... ... Оған ... ... да экотуризмнің қолайлы екендігін мойындаған. Кестеден көріп
отырғанымыздай, активті туризмге сұраныс төменгі ... ... ... ... дамыту барысында табиғат қорғау шаралары
қатаң сақталынады. Дегенмен ... ... ... ... мен
жергілікті тұрғындар арасында әртүрлі деңгейдегі ... ... Бұл ... табиғат қорғау ... ... ... туризмнен табыс алуы, осы үрдіске қатысатын барлық
қатысушылардың экологиялық санасын ... ... ... және ... ... (8-кесте).
Ақсу-Жабағылы қорығы аумағында экологиялық туризмнің ... ... - ... ... ... және ... шараларын толық жүзеге асыру, ... мен ... ... салынатын салым ретінде ұйымды ... ... ... ... ... қоршаған ортаны аялау арқылы білімдерін
жақсарту, ... ... ... ... оқыту бағдарламаларын
жетілдіру.
Кесте 8 - Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... |Сананы қалыптастыру |
| ... | ... ... деген |Аз ғана көлемнен кұрылған туристер ... ... ... ... ... ... пайда алып келмесе, |
|көздерді тартуға ... ... ... ... ... экологиялық |
|етеді ... ... ... ... мақсатына |Ауыл тұрғындары үшін білікті жұмыс орындары жоқ |
|келіп ... ... ... тур ... ... ... мүмкіндік жоқ,|туристерге экологиялық туризм мақсатын түсіндіре |
|пайданың ... ... ... ... ... жаңа ... |
|бюджетке аударылады |жүргізуге білімі мен қаржылық құралдары ... |
| ... ... ... жеке ... |
| ... ... ... кіру ақысын| ... ... ... | ... ... ... ... ... ... қорытынды
жасауға мүмкіндік бар:
1. Қорық аумағында экологиялық туризмді жүзеге асыру ... ең ... ... экологиялық сызбаны жасау қажет. Ол келесідей көрсетіледі:
экологиялық жолдар сызбасы - тұрмыстық қызмет ... - ... ... пен
халық шеберлігі - маркетингтік қызмет жүйесі - қауіпсіздік және ... ... - ... ... ... Қөрсетілген сызба
экологиялық туризм инфрақұрылымы болып табылады, бұл туризмнің ... үшін ... ... ... ... Тұрғын халықтың басым
көпшілігі табиғатта серуендеп, ... ... 2003 жылы ... ... Азия ... ... ... отырып, келесідей
қорытындыға келген: Қазақстанда 1 шетелдік туристке 15 ішкі туристер сай
келсе, ... 1:20; ... 1:12, ал ... бұл ... ... ... ... қатынас тұрғындардың табыстарының
төмендігінен олар шетелдерге саяхаттауға мүмкіндігі жоқ, сондықтан да олар
республиканың ... мен ... ... ... ... ... жаңа ... орындарын кұруға мүмкіндік береді.
Экологиялық туризм тұрғын халықтың әлеуметтік деңгейін көтеруге мүмкіндік
береді. Қосымша көздердің пайда ... ... және ... ... алып ... ... ... аймақтың материалдық жағдайын
жоғарылатады. Шетелдік эксперттердің айтуынша, жергілікті ... ... ... жылы тұрғындардың жалақысын 2-3 есеге, одан кейін
туристік өнімдеріне сұраныс жоғары болған ... 10 ... ... ... ... ... сәттің" ұзақтығы менеджмент пен жарнаманың, сервис
қызметінің жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Орман
ағаштарын кесуді, балық пен аң ... ... зиян ... алу ... ... міндеті болып саналып, экотуризмнің
тұрақты ... әсер ... ал ... табиғи орта туристер үшін,
тартымды, көркем жер ретінде қала ... ... ... ... ... ... мен ... сақталуына мүмкіндік береді.
Көбіне экотуризм жаца ЕҚТА-ды ұйымдастыруға мүмкіндік береді, ... ... ... мен Азия ... Бутан, Индонезия) елдерінде көптеп
кезедеседі. Туризм саласынан ... ... осы ... ... қана
қоймай, оның жер ауданын кеңейтуге жағдай жасайды.
7. Экотуризм ЕҚТА-ды ... ... ... тыс ... ... Ол ... ... мен қорықтарда ақылы түрде танымдық
туристік маршруттарды жүргіздіру, жергілікті ... ... ... ... мен қолөнер бұйымдары сату т.б. арқылы пайда табуға
болады, ал мұның барлығы қорық әкімшілігінің табиғат ... ... ... ... ... ... қызметтер туралы сапалы жарнамаларды көбейту, жарнама-
ақпараттық қызметін күшейту;
ЖОО-да қорық ісі, ... ... ... ... ... ... мэдени, тарихи, табиғи нысандарын Интернет ... ... ... ... ... дамытуда маркетингтік
ақпарат жүйесі маңызды рөл ойнайды. Яғни, маркетингтік ақпарат жүйесі (МАЖ)
келесідей ... ... ... ... ... мен ... даярлаудағы қиыншылықтарды
анықтауға;
маркетингтік мүмкіндіктерді айқындауға;
маркетингтік ақпарларды жіктеу және жинақтау;
өнімді өткізу каналдарын табуға;
клиент, бәсеке т.б. туралы ақпараттарды ұтымды пайдалануға;
болжам, жоспар, ... ... ... ... менеджерлердің ақпараттарды жасау туралы
ұсыныстары;
- маркетингтік стратегиялық жоспарлау жэне өткізуді бағалау.
ЕҚТА-дағы маркетингтік зерттеу келесі ... ... ... ... ... сапа ... пайдалылығы)
және экономикалық көрсеткіштермен (тұтыну бағасы) сипатталады. Айта ... ... ... нарық бағасы турөнімді "сату-сатып-алу"
үрдісімен тұтынушыға ... ... ... ... турөнімнің
бэсеге қабілеттілігінің есептік бағасы маңызды емес. Жаңа өнімдерді
жасаудағы ... ... баға ... мен ... ... өнімдеріне деген тұтынушы ... ... ... ... ... ... ... талғамы мен мотивациясын
зерттеу, өнімді бағалауы - анкета толтыру, әңгімелесу секілді құралдар
көмегімен ... ЕҚТА ... ... ... ... ... өнімнің нарық талаптарына сәйкестігі де назарға алынады.
ЕҚТА-дың қазіргі нарықтық экономика жағдайында жан-жақты ... ... ... ... ... тигізеді. Сондықтан да,
менеджмент нарықтық экономика жағдайында ЕҚТА-ғы шаруашылық іс-әрекеттердің
дамуы мен тиімді қалыптасуына қажетті ... ... ... ... ... ... ... менеджер термині біздің тілімізде басқару, басқару іс-
әрекеті, басшы, директор деген ұғымды білдіреді. ... ... ... өз ... ... асыру арқылы пайда алуға ұмтылуымен сипат
алады (мысалы, туристік қызмет көрсетуден, ҒЗЖ-ры арқылы т.б.). ... жеке ... ... ретінде шаруашылық іс-әрекеттер
үрдісінде пайда болатын әлеуметтік-психологиялық, технологиялық, әлеуметтік-
экономикалық міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... мақсаты қазіргі және болашақтағы ұйым мақсатын
анықтау. ЕҚТА ұйым ретіндегі ... ... ... - ... ... ... ... нәтижесінде шаруашылық іс-әрекеттерді
ұтымды ұйымдастыру жолымен ұйымға пайда немесе табыс әкелу, сонымен қатар,
әрбір қызметкердің творчестволық ... мен ... ... ... ... әлуетті тиімді пайдалану. ... ... ... ... әр ... ... білікті мамандарды тарту;
мамандардың еңбек жалақысы; ұйымның барлық іс-әрекеттерін бақылауға алу;
жаңа ... ... ... ... ... ... механизмі негізгі екі блоктан
тұрады: ішкі ұйымдық басқару және ... ... ... басқаруды
ұйымдастыру экономикалық, әлеуметтік-психологиялық, ... ... ... ... өз алдына жеке ұйым ретінде құрыла ... ... ... ... жоспарлау, бақылау, шешім қабылдау, басқару.
Сондықтан да, ЕҚТА осы ... ... ... ... (туризм,
ғзж, рекреациялық қызметтерді т.б.) қандай бағытта ұйымдастыру, жүзеге
асыру керектігін анықтай отырып, келешекке болжам ... ... ... ... Бүл ең ... экономикалық
механизм мен ұйымдастырушылық құрылым болып табылса, екінші жағынан
маркетинг пен ... ... ... ... мамандар
мен басқару жүйесін құраушы басқа да элементтер.
Қазіргі ЕҚТА саласындағы менеджмент туризм ісін дамытуда ерекше ... Ол ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін бақылауға алады. Қазір туристік
қызметті дамытуға арналған әртүрлі ... мен ... ... ... қызмет, қонақ үй. автокөлік ... ... ... ... ... ... орталықтары толығымен жан-
жақты қарастырылады. Мұның барлығы туризм ... ... ... мақсаты туристік көліктерге сенімділік, туристік базаларды
жабдықтау, әр маусымға сай баға ... ... баға мен ... ... ... ... ... қарым-қатынасты нығайту, жарнама қызметін күшейту болып
табылады. Қорықтарда алдына қойылған мақсаттарына сай ... ... ... ... ... бүл ұйымды жоспарлы
басқару мен келешекте дамыту деген ұғымды білдіреді. Менеджмент-жоспарының
басты мақсаты - Қазақстан Республикасындағы Ақсу-Жабағылы ... ... ... ... ... дамуының эколгиялық-экономикалық және
құқықтық механизмдерін жүзеге асыру, бәсекеге қабілеттілігін арттыру. ... ... ... ... ... келесідей:
қорықтың дамуын жүзеге асыратын принциптерін, ... ... ... ... ЕҚТА-ды мемлекеттік реттеудің жаңа
тәсілдерімен қамтамасыз ету;
қорықты ғылыми-әдістемелік, кадрлық, ... ... ... ... ... ... ... жасау;
қорықтың материалды базасын нығайту, жаңа нысандар салу;
- ЕҚТА ... ... ... ... ... басқа, республикада жүзеге асырылып жатқан барлық ЕҚТА ... ... ... ... менеджментке жақындап келе жатқандығын
көрсетеді.
Қорғалатын аумақ менеджментінің ... ... ... ... кездеседі. Экологиялық менеджменттің ең басты принципі
халықаралық ұйымдармен біріге отырып, ... ... ... ... аумақтың экологиялық менеджменті шектеулі шаруашылықты пайдалану
қызметі ретінде, табиғат кешенін, бірегей және эталонды ... ... ... сақтау және табиғат қорғау әдістерін қолдану мен экологиялық
ағарту жұмыстарын жүргізу, бұзылған табиғи ортаны ... ... ... ... ... орындауға бағытталады. Экологиялық менеджмент
жүйесі ... ... ... жоспарлау,
жауапкершіліктердің бөлінуі, тәжірибелік ... ... ... жэне оның ... ... ... жүзеге асыру
секілді қызметтерді жүргізетін менеджмент жүйесінің ... ... ... ... ... ... асуы ... бақылау жүйесін
өзгертпейді, бірақ халықаралық талаптарға ... ... ... кешенді
менеджмент жүйесін енгізуді қолға алу қазіргі таңдағы негізгі ... ... ... сапа менеджменті ұйым қызметкерлері үшін, тұтынушының
қажеттілігін қанағаттандыру жолымен ұзақ ... ... ... ... ... әдістерінің бірі болып табылады.
Кешенді сапа менеджменті қоршаған ... ... ... етумен
және табиғи ресурстарды ұтымды пайдаланумен байланысты ... ... ... ... ... ... таңда, қорықтардағы
теріс әсерлердің алдын-алу үшін, экологиялық менеджмент жүйесін қолдану
керек, ол ... ... ... ... элементтері мен табиғат
қорғау іс-әрекеттері мәселесін анықтайтын экологиялық ... ... ... ... бағалауды жүзеге асырады.
Экологиялық менеджмент жүйесі - экономиканың түрақты дамуын бейнелейді.
Экологиялық менеджмент ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық-техникалық
шаралар. Бұл қүрылымдар жинақтала келе, табиғатты пайдалану ... ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Жоғарыда айтылғандардан келесідей қорытынды жасауға болады: біріншіден,
республика ЕҚТА-да экотуризммен айналысатын туроператор, турагент ... ... ... асыратын арнайы фирма ашылуы керек. Бүл
фирма барлық ЕҚТА-ғы туризм мен ... ... ... ... ... ... туризмнің оңтайлы дамуына жағдай жасауы шарт.
Екіншіден, ЕҚТА-ғы туризм ісін дамытуға экологиялық білімі бар, ... ... ... мамандарды тарту қажет. Ерекше ... ... ... ... беру ... ... ... Ол балабақшадан
басталып, мектеп, лицей, гимназия, колледж, жоғарғы оқу ... ... Оған ... ... ... ... ... олардың экология, қоршаған ортаны қорғау саласындағы білімдерін
көтеру керек.
Үшіншіден, ЕҚТА-да экологиялық ... ... ... Экологиялық
бизнес - бұл жеке немесе топтанған адамдардың ... ... ... ... Табиғи ресурстар қазіргі таңда бизнес көзіне ... ... ... ... ... кету ... ... Осыған орай,
табиғат байлығын бизнес көзіне айналдыру арнайы экологиялық талаптар мен
міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... Заңға экологиялық бизнес мақсаты мен міндеті, орындайтын шарттары
туралы арнайы ережелер ... ... Ал оны ... ... ... ... мен үйымдар қолға алады.
Төртіншіден, экотуризмдегі менеджменттің мақсаттық бағыттарын анықтау
керек, онда табиғатты ... ... ... білім беру, туристік
орталықтардың әлеуметтік-экономикалық даму жолдары, экотуризмнің оң салдары
қарастырылуы шарт. Сондықтан да ... ... ... ... бағыттың өзара әсері, экотуризмнің экономиканың ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыру мүмкіндіктерімен сипат
алуы керек.
3.3 Ерекше қорғалатын аймақтарда туристік қызметті жүзеге асыру шараларын
жетілдіру
Қазақстан тәуелсіз ... ... ... туристік қызметті
реттеудің және халықтың тарихи және мәдени мұрасы қайта жаңғыртудың негізі
қаланды.
Жалпы ... ... ... ... және ... ... Бұл саланы жаңғырту, өркендету мақсатында мемлекет биыл
«Туристік қызмет туралы» Заң қабылдап, ерекше назар аудара бастады. Ал ... ... ... ...... ... мәліметтерге сай ... ... ... дамыту мақстында мықты туритсік инфрақұрылымды
құрған дұрыс. Бұл мақсатта келесі нұсқаулар бергім келеді:
2) ... ... ... қорғалатын табиғи территориялының негізі дұрыс құрастырылған
және ... ... ... ... соқпақтар болып табылады.
Туристердің келу саны мен табиғи территорияға түсетін ауыртпалығына
байланысты соқпақтар желісі ... ... 2-5 ... құрауы керек.
Серуендеу соқпақтары жердің ландшафт ерекшеліктеріне ... ... ... үшін ... серуендеу жолдары кем дегенде ені 3
метр болуы қажет. Соқпақ ұзынддығы 5 шақырымнан аспай, жаяу ... ... ... ... ... ... өзендер арқылы бөренелерден ... ... ... ... ... ... ... ауыртпалыққа байланысты
болады. Тек қана жаяу маршрутқа ғана емес, сондай-ақ шаруашылық мақсаттарға
да арналған үш метрлік ... ... ... бір ... ... ... ал ауыртпалық белсенді түрде түсетін территорияларда
соқпақтар гравий мен щебень қосу ... ... ... ... желісі рекреациялық территорияларындағы топырақ
құнсыздануын алдын-алады. Жаяу серуендеу ... ... ... ... мен дем ... ... ... (кіші архитектуралық формалары)
орналастырылып, ал 2 шақырым сайын 20-30 адамға арналған ... ... ... ... ... Жол және ... маршрут пен соқпақ ұзақтығы, соңғы бекет туралы мәліметтер
көрсетіледі [35].
Экскурсия экскурсоводсыз соқпақтарда жүру ... тиым ... журу ... ... ... ... аң ... қатаң тиым салынған;
- Ағаштарға,тастарға,жартастарға сурет салуға немесе жазуға болмайды;
- Ағаштар мен бұталарды ... ... ... ... ... от ... ... тиым салынады;
- Құстардың, аңдардың, жәндіктердің ұяларын жоюға немесе ұстауға тиым
салынады:
- Радио, магнитофондарды қосуға болмайды;
- ... ... тек қана ... ... жүру ... ... соқпақта жүру кезінде келесі қауіпсіздік шараларын
сақтау қажет:
- жылқыға міну кезіндегі кауіпсіздік техникасын ... өрт ... ... ... ... жерлерде жүру үшін аяқ киімі сәйкес болуы;
- дәрі-дәрмек қорапшасы:
2) Тоған суларды, беседка және құдықтар құрылысы.
Тоған ... ... ... және ... су ... жоқ ... су ... 1 гектардан кем болмауы керек.
Беседкалар табиғат көрінісін тамашалауға болатын ... ... қыр ... өзен мен су ... ... ... рекреация территориясы бойынша, табиғи су көздерін есепке ала
отырып біркелкі орналастырылады. Бұл ... суды ... ... ... ... ... ... өзен және басқа да су ... ... Бұл өрт ... ... ... ... ыңғайлы.
Туалеттер табиғи территорияларында адам неғұрлым көп жиналатын жерлерде
біркелкі етіп рекреациялық зона бойымен орналастырылады.
4) Спорт алаңдарының ... ... су ... ... кең ашық ... құрастырған дұрыс.
Алаңдардың мүмкін параметрлері мен түрлерін пайдалануы ... ... 9- ... ... ... алаң түрі ... м |Ені, м ... |30 |18 ... |24 |15 ... |15 |8 ... ... |30 |15 ... |40 |20 ... ойыны |76 |38 ... ... |7,8 |4,3 ... ... экологиялық туризм дамытудың ең негізгі
шарасы экотуризм объекттерін таңдау. Ол үшін ... ... ... ... ... құру және оларды қорғау
қажет. Экотуризм объекттерін ұйымдастыруды 8 кестеде ... ... 10 - ... жасалынған эстетикалық құндылықтарды қорғау
|Шаралар ... ... ... ... қорықтарды олардың ғылыми эәне эстетикалық |
|ұйымдастыру ... ... ала ... ... негіздемесі |
|Ұлттық және табиғат |Ландшафттардың эстетикалық ... ... үшін ... құру ... бар болуын есепке ала отырып саябақ |
| ... ... ... ... |Табиғат қорғау, биологиялық-ресурстық және |
|құру ... ... ... ... |
| ... таңдау және оларды қорғау ... ... және ... ... бар тірі және өлі ... |табиғат ескерткіштерін таңдау ... | ... ... ... ... ... ортасын
оптимализациялау үлкен орын алады. Табиғат ... ... ... ... рационалды пайдалану, табиғат ортасын қорғау және
табиғатты жаңарту. Осы мәселелердің ... бір: ... ... ... ... ескере отырып адамның экологиялық ортасын
жақсарту. Табиғи ортаны оптимизациялау әдістемесі ... ... ... ... ... оптимизациялау әдісі 4 суретте
көрсетілген.
Мұнда, барлық зат пен құбылыстар бір-біріне ... және олар ... ... ... болады. Бұл географиялық ландшафт ғылымын
оқып білуге негізделген. Тәжірибе көрсеткендей, ... ... адам ... ... табиғи ландшафттар бұзылуда. Бұл адамның өмір ... ... ... экологиялық орта жағдайларының күрт өзгеуіне,
табиғат ресурстарының өнімділігінің артуына да әсер етеді.
Ерекше қорғалатын ... ... ... ... және осы аумақтың тиімді дамуына және ... ... ... аумағындағы қоршаған ортаның негізгі компоненттерін
қорғау ... ... ... ... ... ... табиғи
аумақтың экологиялық жүйелерін қорғау жөнінде іс-шаралар ... ... ... ... ... ... кезінде экологиялық жүйелерді ... ... ... ... екі тобы ... алынады:
1) өсімдіктер және жануарлар дүниесінің сирек кездесетін, эндемикалық
және Қызыл ... ... ... ... ... ... үшін
құнды генетикалық қор болып саналатын түрлердің мекендейтін ... ... ... ... ... ... ... сақтауға бағытталған
іс-шаралар;
2) жайлы және табиғаты көркем ... ... ... және
спорттық учаскелер ретінде олардың тартымдылық қасиеттерін сақтау және
қалпына келтіру мақсатында қазірдің ... ... ... әсер ... ... ... ... антропогендік әсерді жоюға немесе
жұмсартуға бағытталған іс-шаралар.
26. Екінші топ іс-шараларының кешені өз кезегінде ... ... ... ... жүйелерін аса қауіпті табиғи процестердің
(селдер, көшкіндер, қар тасқындары) әсерінен қорғауға бағытталған шараларға
және антропогендік ... жою ... ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтың табиғат қорғау іс-шараларының
тобы:
1) өсімдіктер дүниесін қорғауды;
2) жануарлар дүниесін қорғауды;
3) топырақ қорғауды;
4) ... ... су ... ... әуе ... қорғауды;
7) экологиялық жүйелерді рекреациялық әсерден қорғауды;
8) тарих және ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтың учаскелерін қауіпті ... мен ... ... қорғауды қамтиды.
Өсімдіктер дүниесін қорғау жөніндегі іс-шаралар:
1) ерекше қорғалатын табиғи аумақта өзгерген ... ... ... антропогендік факторларға неғұрлым осал және табиғи процестердің
әсерімен өзгеріске ұшыраған учаскелерді ... ... ... ... жою ... шараларды жедел қабылдау мақсатында тұрақты
бақылау ұйымдастыруды;
2) өсімдіктердің алуан түрлерін қалпына ... және ... ... іс-шаралар әзірлеуді;
3) ормандарды молықтыруды қоса алғанда, ормандарды күзету және қорғау
жөніндегі іс-шараларды; орман қорғау іс-шараларын, ... ... ... ... ... және ... күрес жөніндегі іс-
шараларды қамтиды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргiзiлген зерттеу төмендегiдей қорытындылар мен ұсыныстарды жасауға
мүмкiндiк ... ... ... ... ... 30 ... мемлекеттер қатарына кіру
мақсат ретінде алға қойды. Осы мәселені шешу үшін қоршаған ... ... ... ... ... ... келесі мәселелерді шешуде үлесін тигізеді:
- табиғи және әкімшілік аудандарының ресурстық (бөлек өзен бассейндері,
тау ... ... ... мен ... ... ... ... бөлек табиғи ландшафтарының бәсекелестік жағдайын анықтау;
- табиғи-шаруашылық аудандарының тауарлы құнын анықтау;
- табиғатты қорғау (созологиялық) және бағалау-маркетингтік ... ... ... «мәдени» ландшафтарды құруды ұйымдастыру;
- шаруашылық-табии аудандардың қазіргі экологилық жағдайын анықтап,
табиғатты ... ... ... ... ... ... ... қиындықтарды
шешеміз. Әлеуметтік тұрғыдан экологиялық туризм халықаралық ... ... ... ... және ... экологиялық
сауаттылығын ашуға көмектеседі. Ал экономикалық тұрғыдан эколгиялық туризм
экологиялық маршрут ... ... ... ... ... көмектеседі. Тұрғылықты халық экотуризм арқасында
өздерінің әлеуметтік экономикалық жағдайларын көтере ... ... ... ... табиғи ортаны қорғауды шет қалдырып экотуризм
аудандарын сақтаудың керектігін ұмытпау ... 2. ... ... ... ... ... ... мақсаттарда
осы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың мұқтажына пайдаланылады:
      - табиғат кешендерiн сақтау және дамыту;
      - жануарлар мен ... ... ... - ... кесу мен күтiп-баптау мақсатындағы кесудi қоса алғанда,
ормандарда қалпына келтiру және қорғаныш iс-шараларын жүргiзу;
      - ... ... мен ... - ... қоры ... ... туристiк, рекреациялық
және шектеулi шаруашылық қызметпен байланысты инфрақұрылымды дамыту;
      - ерекше қорғалатын ... ... ... ... ... ету үшiн штаттан тыс маусымдық ... ... ... ... ... ... кесу мен санитарлық
кесудi, орман дақылдары жұмыстарын жүзеге асыру жөнiндегi ... ... ... ... жүзеге асыратын қызметкерлердiң
қызметтер көрсетуiне ақы төлеу;
      - байланыс құралдарын, ... және ... ... ... күрес, орман
қорғау және орман дақылдары мақсатындағы тетiктер мен ... ... ... келтiру жұмыстары үшiн отырғызу материалдарын, жанар-жағар май
материалдарын, байланыс ... ... ... және ... ... сатып алу;
      - табиғат қорғау қызметiмен байланысты ғимараттар, құрылыстар және
өзге де объектiлер құрылысын салу, ... ... және ... ... қорғалатын табиғи аумақтар саласында ... ... - ... ... мен ... ... және ... ұстау;
- рекреациялық аймақтарды дамыту және абаттандыру;
      - жарнамалық қызметті жетiлдiру;
     - экологиялық насихат;
      - ... ... ... ... алу мен оны ...  3. ... қорғалатын табиғи аймақтарда қаражатын алу мен ... ... ... ... ... ... ... Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар қаражатының құралуы ... ... ... ... ... мен ... ... мақсатты ... ... ... Қаржы министрлiгi қарауында осы аумақтар бар атқарушы
органдармен бiрлесiп ... ... ... ... ... орта мен ... денсаулығын қорғау саласындағы негізгі
стандарттардың экотуризмнің барлық даму аясында, тіпті қашық ... да ... ... ... ету. Бұл ... ... жобалау, қатты қалдықтармен айналысу, кəріз жүйесі, өзендер
бассейндерін қорғау, т.б. сияқты аспектілерді қамтиды. ... ... ... ... ... ... жəне жоғарыда
айтылған аспектілерді реттеу мен қадағалау ... ... ... қаржы бөлінбей қабылдамайтын болатынын қамтамасыз
ету;
5. Әлемдік тәжірибеде толыққанды мемлекеттік қаржыландыру қорғалатын
аумақты сақтап, олардың алдарында тұрған көптеген міндеттерді ... ... ... ... орай, бюджеттік қаржыландырудың
жетіспеушілігі қорықтың бірегей аймағын жан-жақты сақтап, қорғауға
мүмкіндік бермейді. Сондықтан ЕҚТА-ды қаржыландырудың жанама көздерін
(ұйымдар, банктер, жеке ... т.б.) ... ... ... үшін, ЕҚТА-ды қаржыландырудың тағы бір көзі халықаралық
донорлық ұйымдар. Халықаралық үйымдардың өзіндік саясаты мен бағыттары
бар, ... олар ... ... ... сәйкес өзгеріп отыруы да
мүмкін. Сондықтан халықаралық ұйымдардың ағымдық саясатын,
қаржыландыру деңгейін, бағдарламаларымен толығымен танысу ... ... ... ғана ... республикаға тартудың жолдарын, яғни
каржыландыру механизмін Заңдарда, басқа да құжаттарда қарастыру керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Экология устойчивое развитие // Астана. - 2004. - № 5. - С. ... ... ... Қазақстан Республикасы аумағына ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды орналастыру және дамыту Концепциясы" Қазақстан Республикасы
Үкіметінің ... ... - № ... ... ...... деятельности в Республики
Казахстан" // Казахстанская правда. - 2001. - 23 июня.
Руководяшие ... ... ... ... сети ... Г. ... / Пер. с ... // Рабочая группа по Экологической сети
Северной Евразии. - Вып.4. - М.: ... 2000. - С. ... Б.Б. ... ... как ... ... ... и
рекреационных ресурсов // Ресурсы, среда, расселение. - М, 1974. -С. 150-
162.
Соболев Н.А., ... Б.Ю. ... ... ... сети ... ... ... // Предпосылки и перспективы формирования
экологической сети Северной Евразии. - Охрана живой природы. - вып. 1(9). ... 1998. - С. ... ... С.В. ... создания системы ООПТ // Охрана живой природы. -
1998. - вып. 1(9). - ... 1998. - С. ... ... Е.А. ... и виды ... природных территорий. -В
журн. Информационный бюллетень / Дайджест. - Бишкек, 2003. - С. 428-30.
9. Юданова Л.Н. Заповедники: статус, ... ... - ... ... Краснитский А.М. Проблемы заповедного дела. - М., 1983. - С. 191.
11. Шапошников Л.К. ... ... в ... ... ... ... - В кн: ... природные ландшафты СССР и их охраны. -М.,
1967.-С. 5-12.
12. ... роль леса / Отв. ред. И.В. ... ... 1986. - С. ... Пузаченко Ю. Заповедники России - гарант самовостановительного
потенциала природы. - М., 1996. - вып. 1. - С. ... ... О.Ф., ... Ю.В., ... А.В. ... и ... природных территорий. - М.: Агропромиздат, 1989. -С. 192.
15. Андреев Н.Б. и др. Научное обоснование создания ... - ... ... 1999. - С. ... ... Р. ... – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм
саласын дамыту жайында // Қала мен дала 2006 ж. 16 маусым, 5 ... ... В.И. ... ... и ... Ноосфера,
2001.672с.
18. Виноградов Б.В. Основы ландшафтной экологии – М.: ГЕОС, 1998. –
418с.
19. Геоэкологические ... ... ...... 1989. – ... ... Республикасындағы экологиялық туризмді дамыту Концепциясы",
Экожоба ЖШС. - Алматы, 2000.
21. Окружающей среды в условиях перехода к ... ... - ... 1999.- С. ... ... ... ... дамыту жөніндегі жетекшілік.
Алматы, 2009
23. Тонкопий М.С. Экология и экономика ... ... ... ... 2003 – 592 с.
24. Физическая география Республики Казастан. Учебное ... ... ... ... 1998. – 266 с.
25. Чигаркин А.В. Региональная геоэклогия Казахстана. – Алматы: Қазақ
университеті, 2000. – 244 ... ... А.В. ... ... ... ... и ... природы): учебное пособие. – Алматы: Қазақ
университеті, 2006. 414 ... ... ... ... ... ... ... «Мәдени
мұра» өңірлік бағдарламасы. Оңтүстік Қазақстан облыстық ... «6» ...... ... бекітілген
28. Ландшафтное и биологическое разнообразие ... ... ... ... ... ООН. – ... ОО ОST – ХХІ век. ... – 247 с.
29. Бельгибаев М.Е. Геоэкология – ... ... и ... ... проблемы геоэкологии и созологии.-Алматы: Шартарап, 2001 – С.11-
21
30. Бейсенова А. және ... ... жэне ... ... 2004. - С. ... ... Г.С. ... қорғалатын табиғи аумақтардың элеуметтік-
экологиялық-экономикалық тиімділігі // ... ... ... - ... 2004. - С. ... "Ақсу-Жабағылы мемлекеттік табиғат қорыгы" мемлекеттік ұйымы туралы
Ереже. - 03.04.2000. - № 114.
33. Упушев Е.М. Экономика природопользования и охрана ... ... ... 1999. - С. ... ... Б.К. Устойчивое развитие экономической системы в ... - ... 2004. - ... ... ... ... пайдаланудың стратегиясын таңдау
Табиғаттың антропогенді іс-әрекетке төзімділігін бағалау
Шаруашылықтың табиғатқа әсері
Табиғаттың шаруашылыққа ... ... ... потенциалының анализі
Табиғи-антропогенді жүйелерді ландшафты зерттеу
Табиғатты жаңарту
Табиғатты қорғау
Табиғат ресурстарын рационалды пайдалану
Табиғат ортасын оптимализациялау

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Туризмдегі қызмет көрсету мәдениеті105 бет
Туризмдегі қызмет көрсету мәдениеті ( тур. фирма мысалында)62 бет
Жақсартқыш дақылдарды таңдау7 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы жайлы ақпарат11 бет
Көпжылдық шөптердің биологиясы4 бет
Малшаруашылығы өнімдеріне шығарудың экономикасы3 бет
Мақтаарал ауданының омыртқалы жануарларын зерттеу79 бет
Топырақ түзілу құбылысының кезеңдері5 бет
ҚР аймағын дамыту стратегиясының негізгі бағыттары және олардың ресурстық қамтылуы3 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь