Жерді мемлекеттік құқықтық қорғау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың маңыздылығы

1.1 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... . 6

1.2 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың мақсаты мен міндеттері ... ... ... . 21

1.3. Жерді мемлекеттік құқықтық қорғауды бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29

2 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың тетіктері

2.1 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғалуын жүзеге асыратын органдар және олардың функциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 35

2.2 Жердің мемлекеттік құқықтық қорғалуындағы мемлекеттік бақылауды
жүзеге асыратын лауазымды адамдар және олардың құқықтары мен
міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 57

2.3 Жер заңдары бұзылған жағдайда олардың мемлекет
тарапынан құқықтық қорғалуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .74

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81
Тақырыптың өзектілігі. Елбасымыз өзінің 2006 жылғы халыққа жолдаған жолдауында, жер реформасын жүзеге асыру барысында оның қоғам дамуына қатысты ролін бағалай келе «Жер табиғи байлықтармен және жылжымайтын мүлікпен қатар экономиканы көтеріп тұрған жағдайлардың бірі болып табылады» деп атап кеткен болатын. Тәуелсіздік алған жылдардан бері Мемлекет басшысының елімізді гүлдендірудегі мақсатына, осыған сәйкес Үкіметтің алдына қойған стратегиялық жоспарларына сай жүргізіліп келе жатқан жер реформасы қазіргі таңда өзінің шешуші сәтіне аяқ басты деуге болады. Елімізде жер қатынастарын жаңа заман талаптары негізінде айқындап, тұрақтандыруға бағытталған, жер байлығымызды ел байлығымызға айналдырудың маңызды мәселелерін шешуге бағытталған жер заңнамасы қалыптасты. Міне, осы тұста біз жердің өзіне тән ерекшелігін, маңызы мен мәртебесін қатаң есте ұстауымыз қажет. Жер - өндіріс құралы. Адамдар жерді пайдаланып жұмыс істейді. Оның үстіне ол - өндіргіш күш. Себебі, жерге бидай тұқымын ексең, ол күзде бірнеше есе көбейіп шығады.
. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030: барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қаупсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, 1997.- 63 б.
2. Бектұрғанов Ә.Е., Қазақстан Республикасындағы жер құқық қатынастары. Алматы: Жеті Жарғы,1997.-240 б.
3. Покровский И.А. История римского права. М.,1915.- 110 с.
4. Дембо Л.И. Земельные правоотношения в классово-антоганистическом обществе. Л.,1945-560 с.
5. Еренов А.Е. Очерки по истории феодальных земельных отношений у казахов. Алма-Ата,1960.-260 с.
6. Масанов Н.Э. Кочевая цивилизация казахов. Алматы: Горизонт, 1995.-210 с.
7. Городеков Н.И. Киргизы и кара-киргизы Сыр-Дарьинской области. Т.1, Ташкент, 1889. -450 с.
8. Бренштам А. Социально-экономический строй орхоно-енисейских тюрков VІ-VІІІ веков. М. -Л., 1946. -540 с.
9. Зиманов С.З. Общественный строй казахов первой половины XІXв. Алма-Ата: изд-во Академии наук Казахской ССР, 1989.-294 с.
10. Владимирцев Б.Я. Общественный строй монголов. Л., 1934.-430 с.
11. Казанцев Н.Д. Земельное право. М., 1971.- 620 с.
12. Взгляд М.И. Барановского, А.В. Чаянова, Н.Д. Кондратьева, Л.Н. Юровского и современность// Сборник обзоров М.: ИНИОН АН СССР, 1991- 142 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
1. Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың маңыздылығы
1. Жерді мемлекеттік ... ... ... 6
2. ... ... құқықтық қорғаудың ... ... ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік құқықтық қорғаудың тетіктері
2.1 Жерді ... ... ... ... ... ... ... 35
2.2 Жердің мемлекеттік құқықтық қорғалуындағы ... ... ... лауазымды адамдар және олардың құқықтары мен
міндеттері..................................................................
........................................ 57
3. Жер заңдары бұзылған жағдайда олардың мемлекет
тарапынан ... ... ... 81
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Елбасымыз өзінің 2006 жылғы халыққа
жолдаған жолдауында, жер ... ... ... ... оның ... қатысты ролін бағалай келе «Жер табиғи байлықтармен ... ... ... ... ... ... жағдайлардың бірі
болып табылады» деп атап кеткен болатын. Тәуелсіздік ... ... ... ... ... гүлдендірудегі мақсатына, осыған ... ... ... ... ... сай ... келе
жатқан жер реформасы қазіргі таңда өзінің шешуші сәтіне аяқ басты деуге
болады. Елімізде жер ... жаңа ... ... ... ... ... жер ... ел байлығымызға айналдырудың
маңызды мәселелерін ... ... жер ... қалыптасты. Міне, осы
тұста біз жердің өзіне тән ерекшелігін, маңызы мен ... ... ... ... Жер - ... ... ... жерді пайдаланып жұмыс
істейді. Оның үстіне ол - ... күш. ... ... бидай тұқымын ексең,
ол күзде бірнеше есе көбейіп шығады. Осындай ... ... ... ... ... ... ... бойынша
реттеледі. Жерді сақтау, қорғау және ұтымды пайдалану мәселесін көбінесе
Жер кодексі қозғайды. Бұл жұмыс Жер ... ... ... ... ... сай оның ... анықтап, оның орындалуын
қамтамасыз етеді. Ал, бұл міндеттер мен іс ... ... ... шеңберінде және белгіленген құзіреті жер ресурстарын басқаратын
орталық қамтамасыз етеді. Өмірдің ... ... ... ... еншісі қомақты. Ал, жер ресурстары осы саланың өндіріс құралы болып
табылады. Статистика бойынша ... 45 ... ... ... ... екен. Олар жер байлығын пайдаланып, ... ... ... ... ... ... үлес
қосып отыр. Елбасымыз ұстанған сара саясаттың арқасында ... ... ... ... адамның тұрмысы түзеле бастағаны да шындық. Елбасы
айтқандай, қай ... да ... ... түсініп өмір сүрсе, ертеңіміз
бұданда жарқын болатынына сенімім мол. Жолдаудағы жоба-жоспарлар, ... ... ... осыны аңғартады.
Болашаққа серпін беретін Жолдауда көтерілген аса маңазды мәселелердің
бірі, ол жер ресурстарын, оның ... ... ... ... әрі ... ... оны бақылау және қорғау болып табылады. Осы
мәселерлер бойынша Елбасы Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында Жер ... ... ... ... ... ... ... негізгі
проблема – ол жер ресурстарының әлеуетін ... ... ... және
қорғау.
Жұмыстың мақсаттары мен міндеттері. Нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... мақсатында, жерді ұтымды
пайдалану мен жер ... ... ... ... әлі де ... жалғастыру болып табылады..
Жұмыстың объектісі. Қазіргі таңдағы нарықтық ... ... және ... ... ... ... ... болып
табылады.
Бүгінгі таңда нарықтық қатынастардың ... жер ... ... экологиялық жағдайдың шиеленісуі, жерді пайдалану мен ... ... және ... органдарының қызметтерін реформалауды
талап етуде.
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық ... ... 2010 ... дейінгі кезеңге арналған құқықтық ... ... ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық институттардың қарыштап
дамуына ықпал ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуын
қамтамасыз ететін бір қатар аса маңызды заңнамалық актілер қабылданды.
      Тұжырымдаманы іске ... ... ... ұлттық заңнаманың
негізгі салаларының (конституциялық, әкімшілік, азаматтық, банктік, салық,
қаржы, кеден, экологиялық, қылмыстық заѕнама) айтарлықтай жаңаруы ... Жаңа ... ... 2003 жылы - ... Жер, ... ... 2007 жылы - Еңбек, Экологиялық кодекстер; 2008 жылы - Бюджет,
Салық кодекстері әзірленіп, қабылданды. Бірқатар өңірлерде ... ... орын ... ... ел ішін ең ... мәселе табиғат қорғау
заңнамасын, оның ... ... ... мен ... ... тұрғысында одан әрі жетілдіру мен дамыту болып табылады.
      Табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында табиғи ресурстарды пайдалану және
оларды қорғауды құқықтық реттеу тетіктерінің нақты аражігін ажырату керек.
     Күннен-күнге жер ... ... ... байланысты жерді
пайдалану мен қорғау саласындағы заңдарды реформалау барысы әліде жалғасын
табуда.
Қазақстан республикасында жер пайдалану ... ... ... аз ... ... және олар ... жерді ұтымды
пайдалануды құқықтық түрде реттеудің жалпы ... ... ... ... ... ғылыми еңбектері бар. Олардың
ішінен Ә.Е.Еренов, Ә.С.Стамқұлов, С.Б.Байсалов, ... ... ... Л.К.Еркінбаева,
Ж.Х.Қосанов, А.Х.Хаджиев, С.Т.Культелеев, Б.Ж.Абдіраимов, Е.Ш.Дүсіпов,
Ә.Ерәли, Н.Батырбаев, Б.Бегалиев, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... ғалымдар зерттеген,
Иконицкая И.А., Краснов Н.И., Ерофеев Б.В., Фомина Л.П., ... ... Б.Н., ... Н.А., ... К.Е., Боголюбов С.А., Волков Г.А.,
Крассов О.И., В.П .Камышанскийлер және т,б, айтуға ... ... ... ... болып, - республикамыздағы
нарықтық қатынастар мен құқық реформаның жүргізілуіне ... ... ... ... ... ... жер пайдалану құқығы және
онымен тығыз ... жер және ... ... ... ... ... пәні - жер пайдалану құқығы туралы ... жер ... ... осы ... ... субъектілері және олардың
құзіреттері, құзіреттерінің ... ... ... ... ... құқықтық нысандары болып табылады.
Қазіргі кезеңдегі нарықтық қатынастардың даму жағдайындағы жер ... ... ... ... ... ... ... қорыту,
заңдарымыздағы кемшіліктерді, жетіспеушіліктерді көрсете отырып, теориялық
қорытындыларды негіздеу және жер ... ... ... ... ... жетілдіруге бағытталған тәжірибелік ұсыныстар жасау, мен үшін
болашақ заңгер ретінде алға ... ... ... отыр.
Мен, зерттеудің әдістемелік және теориялық негізін жалпы диалектикалық
танымдық ... ... ... ... жүйелік, нақты-тарихи,
салыстырмалы, әлеуметтік ғылыми әдістермен қарастырғанды жөн ... ... ... ... ... ... түрде
пайдаланудың құқық қатынастары және жерге меншік құқығы туралы ... мен ... ... ... ... ... ... теориясы бойынша бұрынғы Кеңестер Одағы және басқа
шетелдік ғалымдардың теориялық және ... мәні бар ... ... ... ... Конституциясы, Жер туралы қабылданған
еліміздің заңдары, Президент Жарлықтары, Қазақстан Республикасы Үкіметінің
қаулылары, ... заң ... ... бірге бұрынғы Кеңестер Одағы мен
Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... ... базасын құрайды.
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы жерді
ұтымды түрде пайдалануды құқықтық реттеудің теориялық және ... - ... ... ... бірі. Жұмыста жаңа немесе
жаңашылдық сипаттағы өзіндік қорытындылар мен ... ... ... ... мен ... ... тұрады: Кіріспеден, екі тараудан,
қорытынды бөлімнен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың маңыздылығы
1.1 Жерді мемлекеттік ... ... ... ... ... қоршаған ортаның бiр бөлiгi ретiнде жердi қорғауға,
жердi ұтымды ... ... ауыл ... мен ... ... ... алып қоюды болдырмауға, ... ... ... ... мен ... бағытталєан құқықтық, ұйымдық,
экономикалық, технологиялық және басқа да iс-шаралар ... ... енді ... ... ... ... негізгі мақсатына
келетін болсақ, ол ... ... ... ... ... және орман мелиорациялық, мелиорациялық және
басқа да iс-шараларды жүргiзу арқылы жердiң тозуы мен ... ... ... да ... ... болдырмау, тозған немесе бүлiнген
жердi жақсарту мен ... ... ... ету; ... ... ... нормативтерiн тәжiрибеге ... ... және ... су және жел ... ... ... ... қайталап сортаңданудан, құрғап кетуден, тапталудан,
өндiрiс пен тұтыну қалдықтарымен, химиялық, биологиялық, радиоактивтi және
басқа да ... ... ... ... да ... процестерiнен қорғау;
ауыл шаруашылығы жерiн карантиндiк зиянкестер мен ... ... бұта мен шiлiк ... кетуден, жердiң жай-күйi нашарлауының өзге
де түрлерiнен қорғауға; бүлiнген жердi жаңғыртуға, оның құнарлылығын ... ... да ... ... ... ... мен оны ... уақтылы тарту; жердiң бүлiнуiмен байланысты жұмыстар жүргiзiлген
кезде топырақтың құнарлы қабатын сыдырып алуға, сақтауға және ... ... ... [1,63 ... ... болдырмау, топырақтың құнарлылығын және ластанған
аумақтарды қалпына келтiру мақсатында, сондай-ақ ауыл шаруашылығының тозған
алқаптарының, химиялық, ... ... және ... да зиянды
заттардың жол берiлетiн шектегi қоспаларының және жол ... ... ... ... ... ... ластанған, өндiрiс және
тұтыну қалдықтарымен, ... ... ... ... ... зиянкестер мен өсiмдiк аурулары ... ... ... қалпына келтiру мүмкiн болмаған жағдайларда Қазақстан
Республикасының Үкiметi белгiлейтiн тәртiппен жердi ... қою ... ... ... иелерi мен жер пайдаланушылардың ... ... мен ... ... ... мақсатында бюджет заңдарында
және салық туралы заңдарда белгiленген ... ... ... мен
пайдалануға экономикалық ынталандыру жүзеге асырылуы мүмкiн. Жердiң жай-
кїүйiне керi әсер ... жаңа және ... ... ... ... әрi ... да ... орналастыру, жобалау
және пайдалануға беру, жаңа ... мен ... ... кезiнде
жердi қорғау жөнiнде iс-шаралар көзделуге және жүзеге ... ... және ... да ... ... ережелердiң, нормативтердiң) сақталуы қамтамасыз етiлуге
тиiс.
Жердiң жай-күйiне керi ... ... және ... ... ... көзделген
iс-шаралардың тиiмдiлiгi мемлекеттiк экологиялыққ сараптаманың, өзге де
мемлекеттiк сараптамалардың ... ... ... ... ... болмайынша жаңа техника мен технологияларды енгiзуге, жердi
мелиорациялау бағдарламаларын ... ... ... (құрылыстарды,
ғимараттарды) және басқа да ... ... ... ... ... ... пайдалану құқығы мынандай жағдайларда жүзеге асырылады:
• мемлекеттік меншіктегі жер учаскелерін мемлекеттік органдардың актілері
негізінде тікелей мемлекеттен жалға алу;
• жер ... ... ... ... ... ... шартын
жасасу нәтижесінде жер пайдалану құқығын алу;
• жер пайдалану құқығын әмбебаптың мирасқорлық немесе заңды тұлғаның қайта
ұйымдастырылуы ... алу ... ... ... жер ... мемлекеттік органдардың
актілері негізінде тікелей мемлекеттен жалға уақытша өтеулі жер ... жеке және ... ... ... -ақ ... ... пайдаланудың мынадай түрлері бар:
• уақытша өтеулі жер пайдалану:
- қысқа мерзімді (5 жылға дейін);
- ұзақ ... (5 ... 49 ... ... ... мүмкін;
• өтеусіз негізіндегі уақытша жер пайдалану (ақысыз ... ... ... уақытша өтеусіз жер пайдалану құқығын беру мерзімі 5 ... ... (жер ... ... жер телімі түрінде және тозған әрі бүлінген
жерді қалпына келтіру үшін берілетін ... ... ... ... заттық құқықтың мәнiне қайшы келмейтiндiктен, жер
пайдалану құқығына ... ... ... ... қолданылады.
Жердің тұлғаның меншігінде болуы оның экономикалық және әлеуметтік
жағдайына ықпал етіп, аса маңызды рөл ... ... даму ... ... ... Сондықтан да болар, барлық кезеңде және барлық
халықтар арасында жерге иелік ету ... үшін ... бір сәт те ... Бұл күрес әлемдегі көптеген төңкерістің қозғаушы ... ... осы ... тарихқа көз жүгіртіп көрсек. Қоғамдық қатынастар жүйесінде
жерге деген құқықтық қатынас адамзат қоғамының даму ... ... ... аса ... орын ... Ақиқатына келер болсақ, құл
иеленуші қоғамда да, сондай-ақ, феодалдық ... да ... ... ... ... ... жүйенің негізгі мәселесі болып табылады.
Сондықтан да жер құрылымы мәселесі, ... ... ... ... қауымдық иелік формасы, ең аяғы жеке меншіктік жер ... ... ... – көне дәуір мен феодализмді зерттеуде аса ... ... Ең ... ... қоғамдағы жер қатынастарының екі типін – көне
Шығыстағы жер қатынастары мен антикалық дәуірдегі жер қатынастарын ажырата
білу ... Құл ... ... жер ... ... ретінде көне
Вавилондағы жер қатынастары мен ... ... жер ... ... ... мемлекет пен құқық жер қатынастарын зерттеуде өте
қажетті мәлімет беретін ерекшелігімен өзіне назар ... атап ... ... ... құл ... ... ... мысалы бола алады. Бұл
құл иеленушілік қоғам, сол қоғамға сай, ... құл ... ... ... ... ... өзіне тән ерекшелігі бар (Грекия,
Рим).
Көне Қосөзендегі мемлекеттің қалыптасу ... бұл ... ... ... алып қарағанда, жеке қоғамдардың бірлесуінен қалыптасты.
Яғни, олардың үстінен қараған патша, жердің ең ... иесі ... ... ... жеке ... мұра етіп қалдырғанға иелік еткенде
ол жалғыз өзі жеке дара ... ... ... етті. Қауымдық меншік
мемлекеттік меншікке ... ... ... ... бірігіп, сіңіп,
тұтасып кетеді. Осының негізінде ... ... ... патшалық)
шаруашылығы үшін арнайы жер – патеси және ... үшін – ... ... ... ... оған, храмдық жер де қосылады. Патша мен храмдарға
қарасты жерлер мемлекет қарамағындағы құлдардың ... ... ... ... құл ... өзі ... азғана топтың пайдасына
қызмет етті. Сол ортадан, яғни ... ... ... ... арасынан
құл иеленуші кластың өкілдері шықты, солар ... ... жер ... [2, 240 ... ... патшалықта жердің төмендегідей бөлініс категориялары
болды:
- сарай иелігіндегі жерлер;
- храм иелігіндегі жерлер;
- қауымдық иеліктегі жерлер;
- ... ... ... өз ... ... бірнеше түрге бөлінді. Жоғарыда көрсетілген
түрлі категориялық жерлер өзіндік құқықтық режимге ... ... ... ... ... ... дегенмен Кодекс дамыған құл
иеленуші шаруашылық негізінде ақша-тауар ... мен ... ... ... ... ... ... болуына байланысты
мәселелерді тереңдетіп қарастырған.
Хаммураби дәуіріндегі түрлі категориядағы жерлерге құқықтық ... ... ... тапқан.
Сарай иелігіндегі жерлер сол сарай шаруашылығын қамтамасыз етуге қызмет
етті. Бұл жерлер ... ... ... ... ... оны қалай
пайдалану керек ... ... өзі ... ... тікелей мемлекет те
пайдаланды және бұл жерлер тікелей мемлекет шенеуніктері бақылауы арқылы,
құлдар күшімен ... ... ... ... ... ... аса
мол кеңістікті алып жатты, ... ... ... Храм ... де ... ... ... да және ұжымдық құл иелену көмегі арқылы
жерді пайдалану жүйесі жағынан да сарай ... ... ... ... ... Храм ... жерлер сол храм шаруашылығын
ұйымдастыруға қызмет етті. Осы бағдарда, атап айтатын мәселе, ... ... ... болды және патша храмдары деп есептелетін. ... ... ... ... ... [3, 110 ... ... жерлер ерекше категориядағы жерлер болып табылатын.
Яғни, бұрынғы рулық-тайпалық қауымдар территориялық қауымға айналып, жерді
бірігіп ... жеке ... ... ... ... ... ... жекелеген үлкен отбастарының бөліктері болды. Бұл қауымда
жерді пайдаланудың жекешеленуі мен таптық бөліністің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... қауымдық байланыс сақталды. Қауымдық байланысты
сақтауда аса ... рөл ... ... ... суды пайдалану жүйесі
болды. Суармалы жүйені шаруашылықта бірігіп пайдалану, бірігіп су бөлісін
жүргізу де қауымдық ... ... ... ... ретінде көрініс
тапты.
Хаммураби дәуіріндегі жекеменшік жер ... ... ... ... аса ... ие болды. Қалай болғанда да ... ... бұл ... ... көңіл бөледі, атап айтар ... ... ... ... ... ... жеке жер ... нормаларын кеңітіп және дамытуға барынша күшін салды. ... ... жер ... құрамына түрлі құқықтық режімдегі ... де ... жер ... құрамында ең үлкен ... ... ... жер
құрайды. Бұл жерлер, патшаның шенеуніктер мен әскери қызметкерлерге ... деп ... ... ... иелік жүргізу құқығы Хаммураби
Кодексінде кеңінен таратылып айтылған. Бұл жекеменшік ... ... ... ... бұл жеке ... ... оның әскери қызметімен тікелей
байланысты. Әскери қызметкердің ұлы патшалық әскери ... ... ... ... ғана ... ... ... Сонымен қатар,
жоғарыда көрсетілген жағдайға қатысты иелікке берілген жерлер ... ... ... ... ... қызметінің өтеуіне
қатысты алған жері мен ... ... ... ... деп аталатын,
оларды сатуға, немесе басқа да мәміле жасауға әскери қызметкер ... ... ... деп ... жер иелігін шеттететін кез-келген мәміле заңсыз
және жарамсыз деп ... [4, 560 ... жер ... екінші түрі – бұл салық алуға арналған жерлер,
яғни мемлекеттік салық алу үшін жерге иелік ... оны ... ... де иеліктен шығару жоғарыдағы әскери қызметкер мен шенеуніктердің
“илка” жеріне қатысты ... ... ... ... ... ... ... мен шенеуніктер жерлеріне қатысты Кодекстегі
баптармен реттеледі. Екеуінің ... сол ... ... ... көрініс тапқан. Біріншісінде, патшалық қызметке адал болып, соны дұрыс
атқару жатса, ... ... ... ... мақсаты басқа, яғни патша
қазынасына салықтың ... ... ... ... ... ... ... – бұл шаруа-қауымдастың жеке иелігіндегі жерлер және салық
алу үшін анықталған жерлер. Ең ... ... ... ... ... ... ... жер категориялары құрайды. Бұл жерлер салықтық
жерлерге қарама-қарсы қойылады. Міндетті етіп берілген жерге жеке меншіктік
иелік ету, ... етіп ... ... ... ... ... көп
айырмашылығымен ерекшеленеді. Біріншісі иеліктен тіптен шығарылмайды, ... ... ... ... ... Бұның барлығы әскери
қызметкердің әскери қызметі үшін алған жерлерін және басқа да ... ... ... ... баптарында көрініс тапқан. Алайда, аталған
субъектілер сатып алу және сату ... ... ... ... еркін
пайдалануға құқылы, оған Кодекстің өзінде де рұқсат берілген.
Жерге байланысты құқықтық қатынастар көне Вавилонда жерге ... ... ... ... айқындалатын. Жерге мемлекеттік
меншікті пайдаланудың экономикалық нысаны анықталып, оның ... ... өзі ... Бұның өзі ұжымдық құл иеленуге тікелей байланысты
болды және жеке ... құл ... мен ... құл ... ... көрсетеді. Сонымен қатар, ... ... ... жер ... құқықтық мазмұны да айқындалды. Жоғарғы
меншік иесі, шындығына ... ... жеке ... иесі вавилон патшасы
еді, ал жекелеген ... және ... да жер ... ... құқығы болмады, олар тек сол жерді пайдалануға құқылы болды ... ... ... ... ... ... дәл осы жағдайда мәселе жерге
иелік ету жайында болып ... ал ... ... жерді пайдалану құқығы
ғана көрініс тапқан. Олай дейтініміз жерге ... ... ... ... ... тек қана ... пайдалы қасиетін пайдалану және одан
кіріс кіргізу мәселесі ғана көрініс ... ... ... құқығының
субъектісі вавилон патшасы, өйткені жерге қатысты барлық ... ... ету ... ... ... ... Жер рентасы, соған ... ... ... ... ... оны ... ... де вавилон патшасы
шешетін.
Жекелеген жер иелерінің құқықтық ... ... ... жеке жер ... де ... ... ... пайдаланудан ары аспайтын. Олар жерге жеке меншік құқығына
ие болмайтын. Соның ... ... ... ... ... ... өзім білемін (сатамын т.б.) дейтіндей құқығы болмайтын.
Тауар-ақша қатынасының дамуы, шаруалардың жерден айырылуы ... ... ара жігі ... – көне ... ... ... беру) қатынастың дамуына ықпал жасады. Хаммураби Кодексі
жерді жалға беру мәселесіне көптеген өзінің баптарын ... онда ... ... ... айтылған. Соның өзінде Кодекс әр ... ... ... ... ... ... екенін көрсетіп отырады.
Кодекс жерді жалға берудің түрлі формасын біледі [6, 210б.].
Хаммураби Кодексінің талдауы мен оның өте ертедегі ... ... сөз жоқ, ... ... ... жеке ... ... қарқынды дамығанын көрсетеді. Тауар-ақша қатынасы мен жалға
берудің өсуімен қатар, көнешығыс құл иелену ... ... ... ... ... де сақтады.
Жерге жеке меншік нысаны рим құқығында қандай болды және ... неде ... ... сұраққа жауап берместен бұрын,осы мемлекеттің
тарихына шолу жасайық. Көне Римдегі жер ... ... ... ретінде көрсету үшін, ... ... мен оның ... ерекшелігін танып, білу қажет. Мемлекет-
қала құру жағдайындағы, рим қауымдастығының өзіндік ерекшелігін, атап айтар
болсақ, ол – рим ... ... ... ұйым ... көрінді, яғни,
қауымдастық жері, рим жері ... ... ... ... ... жер ... сондай-ақ, жеке меншік жер ретінде. Өйткені, рим
азаматы – ақсүйек, мемлекет-қала қауымдастығының ... ... ... ретінде жеке меншік иесі боп танылды [7, 450 б.].
Көне ... ... ... ... ... жер ... өтті және ... жерге иелік етуден жерді жеке дара өңдеуге
өткен тұста, жекелеген, ақсүйек отбасына алғашында жеке иелік етуге ... үй ... жер ғана ... ... ... тек осы үй ... ғана мұра (heredіum) ретінде ұрпақтан-ұрпаққа берілді. Барлық қалған
жер түгелімен, ақсүйек ... ... ... және ager ... ... ... иелік түрін қалыптастырды.
Бұл қауымдастық жері мемлекеттік меншік ... ... Бұл ... рим ... ... тек қана ... ... қанша жер қажет,
қанша жерді өңдей алады, сонша басып қалатын. Бұндай “басып алуға” ... ... ... ... сол ... ... (possessіo) ету құқығына
ие болды. Олардың жерге иелік етуі қорғалды. ... ... ... ерекше
категория – ager occupatorіus қалыптастырды. Рим өзінің бұдан кейінгі
барлық ұзақ тарихи жағдайында, ... жаңа ... ... ... рим жері,
яғни рим мемлекетінің жері – ager publіcus деп таныды. Рим ... – ager ... ... ... рим ... ... дамуының тарихы болып табылады. Римдіктер әркез өздері
жаулап алған ... ... ... ... алып отырды. Ең жақсы
өңделген жерлерді мемлекет өзіне қалдырды (ager lіmіtatі), тек қана, ... ... ... үшін жер ... (ager ... ... алым (ager ... түрінде жалға берілді және еркін ... ... ... (ager ... ... – бұл ... ... ертеден ager publіcus
бөлігін атады, яғни өңделмеген жерлер, бөлініске де ... ... да ... Бұл ... кім ... өңдей алады, сол мөлшерде еркін
иелік ету мүмкіншілігі берілген. Бұл жерлердің иелері, формалды түрде бұл
жерге ... ... ... ... ... ... олар тек қана оны
пайдалануға ... ... ... ... ие ... ал ... иесі
ретіндегі құқық мемлекеттің өзінде қалды. Алайда, ... ... ... бір ... ... және жер учаскілері атадан
балаға мұра ретінде өтетін және еркін сатылатын. Ager ... ... ... ... рим жер ... ерекше – ager
compascuus бар, бұл жер де ... ... жеке ... ету үшін ... [8, 540 ... жерлер, ager publіcus құрайтын қағида, рим халқының иелігіндегі
(popul us romanus), ең басынан өзіндік ерекшелігі болды. Плебей жеке меншік
құқында жер ... ... етті және бұл ... ... ... Бұл
алғашқы квириттік жерге иелік ету, басында ... ... ... ... еді, плебейлерге берілген немесе оларға күнкөріс үшін қалдырылған
жерлер еді.
Сонымен, рим республикасы тарихының алғашқы кезеңінде жер қатынастары
сол ... ... ... етудің екі нысанында көрініс тапқанын байқатады:
а) жаулап алу құқы ... ірі ... ... ету, б) ... ... ... шағын және орташа жерлерге иелік ету.
Рим ... ... ... ... ... заң ... жер
қатынастарына байланысты алғашқы нысанын, “иелік ету құқығы” (possessіo)
деп таниды, тек қана екінші нысанын, жеке ... ... ... ... ... ... ешқандай да дұрыс емес деп таныған.
Бірінші және екінші ... да, ... ... көне ... құл ... ... ... құқығының екі формасының көрінісі деп таныды.
Тіпті, одан әрі таратып айтар болсақ, жерге иелік етудің ... ... жер ... ... ... тобы ... қалыптасуына негіз болып, соған
қызмет етті. Ал, жерге иелік етудің екінші формасына келетін болсақ, ... рим ... ... ... олар ... ... ұйымының
қызмет етуін қамтамасыз етті, ... рим ... ең ... ... жер реформасы ager occupatosіus жер иелігі түрінің өмір сүруін
тоқтатты, сонымен ... ager ... жер ... түрі де ... яғни ... бәрі ... ... түріне айналды. Одан әрі қарай жерді ... ... және ager ... жер иелігі түрінің қалдығы, ендігіде,
ерекше тұрақты төлем, салық - ... алу ... тек қана ... ... ... ... ... эмфитевзис, жалға берудің мұралық
ерекше формасы ретінде кеңінен таралым көрді. ... аты ... ... ... болу ... ... Шығыстан шыққан, алғашында
астықтық алқапты жерлері бар аймақтарда қолданылған. Эмфитевзис, жалға
берудің түрі ... ірі ... өз ... ... ұсақ ... беру үшін қолданылды.
Кеңес дәуіріндегі Қазақстанның тарих ғылымында ... - ... ... ... жекеменшік құрады, ал жер ешкімдікі болған емес
деген пікір кеңінен орын алды. Бұл ... ... ... ... ғалым,
Қазақстан Республикасы ҰҒА-ның академигі Әбдуәли Еренұлы Еренов жасады.
Ғалымның ... ... ... ... қатынастар
жүйесінде анықтаушы орынды жерге жекеменшік қатынастары айқындайды /
Қоғамдық меншіктен жеке меншікке айналған жердің бірнеше объектісі, кең
мағынада алсақ сол ... ... төрт ... мал ... Жердің табиғи өнімі
(мал) алғашында рудың, ... ... ... болса, кейіннен жекелеген
тұлғаның қолына еркін өтіп, жеке ... ... ... тек ... ... ғана ... иелік ету саласында да дараланды.
Малы көп, бай отбасының пайда болуы, малға жеке ... ... ... ... ... негізін қалады. Ғалымдардың көбі малға жеке ... ... ... ... ... арасында тараған түрлі аңыздарға сүйеп,
малға соғылатын түрлі таңбаның пайда болуымен байланыстырды [9,29].
Төрт түлік малдың жеке ... ... ... сол ... ... ... меншіктің қауымдық түрімен қайшылыққа ұшырады.
Өйткені, жерге меншіктің ... түрі ... ... ... ... ... мөлшерде кедергі жасады. Бұл күресте жеңіс
қашанда ірі мал ... ... ... өйткені олар өздерінің малдарын
жайылыммен қамтамасыз етулері керек еді. Мал ... ... өсуі ... ... дамуы, жайылымды кеңейтіп, оны өзінің қарамағына алуға
ірі байлар әрекет жасап ... ... ... ... әлсін-әлсін
қайталанып отырған жұт, табиғи апаттар, малдың жаппай қырылуына әкеп соғып,
малшылардың ауыр жағдайға ... ... ... ... да, бай мал
иелері табиғи апат, жұттан мал басын аман ... ... ең ... ... ... құнарлы жайылым мен (жайлау, қыстақ, күзеу) жыл он екі ... ету ... ... ... соны өзі иелігіне айналдыруға ұмтылды.
Қауымдық жер қатынастарының ыдырауына объектінің жеке меншікке айналуы
ықпал етті. Бұл бағдарда, “ең ... ... ... ие ... ... ... көне тарихын зерттеуші-ғалым.
Қыстақ, қысқы жайылым жерлерінен кейінгі маңызды жер, ... ... жеке ... ... ірі байлардың, белгілі адамдардың
құзырында болды.
Белгілі ру, тайпадан шыққан ірі мал ... ... ... ... ... ... қарапайым қауым мүшелерінің ығысып, басқа
жерлерді басып алуына апарып соқтырды. Аздаған қауымдық иелігіндегі жерлер
біртіндеп, сол ... ... ... ... еді. Бұның өзі дала
ақсүйектерінің көшпелі мал шаруашылығын жеке дара ... ... ... қалыптастыру мақсатына сай келді. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... жағдайында ХХ
ғасырға дейін жерге феодалдық меншіктің қалыптасуы мүмкін емес деп таниды.
Бұл ... ... С.З. ... ... ... ... бұл көзқарас тарихи шындыққа қайшы келеді [10, 430 б.].
Көшпелілердің төңкеріске дейінгі ... ... ету ... ... қарамастан, жерге феодалдық жеке меншіктің болғаны, оның өзі
бастауын орта ... ... ... ... жоқ ... ... ғылымының
дәлелдеуі бойынша, қоғамның феодалдық қатынасқа көшуі ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстанда
қарқынды жүріп, ертерек қалыптасқан. Бұның өзі, сол ... ... ... және ... даму деңгейінің тұрақты даму процесінің
нәтижесі деп танылады.
Сондай-ақ, ерекше атап өтетін мәселе бұл ... ... ... емес еді. ... белгілі мөлшері отырықшы күн кешті, немесе
жартылай отырықшы еді. Халықтың отырықшы бөлігі жер ... ... ... ... ... суармалы жерлер жасап, соны өңдеуді және
бұл еңбектері мал шаруашылығымен үндестіре жүргізеді. [11].
Жер шаруашылығы жағдайында жерді пайдалану төңірегіндегі ... ... тез ... ... ... ... ... жерге иелік етуді
жекешелендіре жүргізу аса маңызды ... ие ... ... өңделіп, суармалы
жерлерге айналған жер шаруашылығында, сол жерлерге ... ... рөлі ... орын ... ... ... ... жерлерді суландыру көздері
өнімнің ... ... ... ... табылады. Қауымдық жерлерді
узурпациялау тартып алу ... ... де ... ... ... ... бұл ... жерге феодалдық меншіктің қалыптасуын ... жер ... ... туралы айтқан кезде, моңғол
шапқыншылығын айтпай кетуге болмайды. Сол шапқыншылық салдарынан Қазақстан
территориясының барлығы ... және ... ... ... ... қол ... қалды.
Б.Я.Владимирцев моңғолдардың феодалдық қарым қатынасының негізін
көптеген құқық нормасы мен жазу түрінде қалған ... ... ... хан ... жүргізіп тұрған дәуірде көшіп-қонуға жарамды жердің иесі
кім болды деген сұраққа жауап бере ... ол ... деп ... ... ... деректеріміз бойынша көшіп-қонуға жарайтын nutug (yurt),
яғни жер ... ...... ... патша баласы, ханзада (Kobegun),
сондай-ақ, мыңбасы, жүзбасылар иелік етті. Сеньор-мырза, адамдарға иелік
етіп, билік жүргізгендіктен, ... ... ... ... де ... ... да, ... сеньор-мырза өзінің иелігіне не басқаруына халық-
ulus алған ... ... ... ... ... өз ... ... өмір сүруіне қажетті жерді, яғни nutyg (жұртты) қатар алды.
Xubі негізінен екі бөлімнен тұрады: ... бір ... ... (ulus) және ... өмір сүру қабілетіне қажетті жайылым мен аң
аулайтын жер (nutug)”.
Феодальдық жер қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның барлық жерінде негізінен феодальдық
жер қатынастары толығымен орнықты. ... ... ... ... ... алғашқы қауымдық құрылымның ыдырауына ... ... ... ... меншіктің қалыптасуы феодальдық құрылымның қалыптасуына
ықпал етті.
Социалистік жер қатынастары Ресейде 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін
орнықты. ... ... ... ... және ... жерді
мемлекет мүлкіне айналдыру туралы бағдарламалық талаптар 1917 ... ... (8 ... ... жер ... Декретінде нақтылы жүзеге
асты [12,142 ... ... ... ... жеке ... ... бағытталды және
жерді ортақ халық байлығына айналдырамыз деген ұранмен ... ... жер ... мыналар ресми жарияланды:
- жерге помещиктік меншік ешқандай төлемсіз бірден жойылсын.
- помещиктік имение (иелігіндегі жер), ... тең ... ... ... барлық жанды және жансыз инвентарьлары, усадьбалық
құрылыстар, ішіндегі барлық мүлігімен болыстық жер ... ... ... уездік Кеңестеріне, жер туралы ... ... ... ... ... қандай да бір тәркіленген мүлік, бұдан былай барлық халықтың ортақ
байлығы болып ... оны ... ... ету ауыр ... ... ... сотымен жазаланады. Крестьян депутаттарының Уездік
Кеңесі помещиктерді имениелерін тәркілеу барысында ... ... ... ... ... сақталуы талап етіледі. Бұның бәрі қайсы
мүлік ... ... және ... барлығын нақтылы хаттау, ондағы мал,
мүлік, тамақ, құрылыс бәрін қатаң төңкеріс күзеті сақтайды.
1918 жылдың 27 қаңтарында жұмысшы, солдат және ... ... ... ... ... ... ... туралы”
Декретті қабылдап, онда мынадай міндеттерді белгіледі:
- Ресей Федерациясы Кеңес Республикасы шеңберіндегі ... ... ... ... ... және табиғатта тіршілік ететін барлық
байлыққа деген қандай да ... ... ... ... Жер ... ... ... немесе жабық) барлық еңбекші халықтың
пайдалануына өтеді.
- ... ... ... кім сол ... өз ... ... ... беріледі, тек қана сол заңда көрсетілген ерекше ... ... ... жерден алған өнімнің артығы және рынокқа өткізуге ыңғайлы
жерде орналасқандардың артық өнімі Кеңес үкіметі ұйымдарына ... ... ... үшін ... ... ... мен ... сауда жасауға Кеңес үкіметінің
ұйымдары монополиялық иелік жасайды.
- Астықпен сауда ... іште және ... ... ... ... [13, 304 ... ережелер КСРО-да жер қатынастарын реттеуде барлық кеңес заңдарының
негізін құрайды. Жер қатынастарына ... ірі ... ... иелігіне айналдырып, оны социализациалаудың теориялық негізін
жасауды талап етті.
Көрнекті орыс ғалымы, ... ... ... ... ... төмендегідей тұжырымдайды:
Жерге жеке меншік жойылады және жер ортақ байлыққа айналады. Бұның өзі
жерге қол жеткізуді ... ... ... жол ... ... ... жер бір ... қолына өтуіне жол бермейді.
1) Әркім жерді пайдалануға еңбек құқы бар, тек қана оны ... ... ... өткізуге, кепілдікке қоюға басқа да еңбексіз пайда табуға
апаратын әрекеттерге жол ... ... ... ... мен одан өнім ... ... ... ешкімнің араласуына құқы жоқ.
3) Жерді пайдаланудан алынған өнімнің барлығына меншік ... ... ... ... ... ... ерекше салық түрінде жер ... ... ... ... асырушы халық атынан өкілеттілігі бар
мемлекеттік жоғарғы басқарма және ол ... ... ұйым ... бір ... ... экономист-аграрник А.В.Чаянов жерді мемлекет
мүлкіне айналдырудың негізгі қағидаларын айқындап берді. Жерді ... ... ... жер ... ... ... меншік иесі -
мемлекетке қарайды. Жалпы мемлекеттің мүддесін қорғау мақсатында ... ... ... ... билік ету құқына ие. Мемлекет өз құқығына
сүйене отырып, барлық жерді еңбек адамдарына, жалға беру ... ... ... береді. Сонымен қатар, мемлекет шаруашылықтың ішкі
мәселесіне араласпайды. Жерге ... ... ету ... ... ал жергілікті жерді бөлу жұмысымен ... жер ... Олар ... ... ... ... қағидаларды саралап, қарастырудан байқағанымыз ... ... беру ... мен социализациялау арасында
айтарлықтай айырмашылық жоқ [14, 92 ... жер ... ... басты өзгешеліктері негіздеу мен
түйіндеудегі көзқарастардан көрінеді, ал нақтылы ... ... ... жоқ десе де ... ... ... ... барысында өрескел бұзылған.
1927 жылдың желтоқсанында ВКП(б) ХҮ съезі ... ... ... қабылдады. Сол шешімге сәйкес аграрлық саясатта әскери-әкімшілік ... Бұл ... ... ... өздеріне бөлінген жерлерімен күштеп
колхоздарға біріктірілді. Енді өндірілген өнім колхоздың әрбір ... ... ... ... ... ету, оны бөлу ... толығымен
мемлекет шенеуніктерінің қолына өтті.
Сонымен, Қазан төңкерісінен кейінгі кезеңде жер туралы ... ... кең ... құқы мен оған кепілдік формалды түрде ғана
жарияланды. Ал шындығына келсек, күштеп енгізген колхоз-совхоз ... ... ... ... ... өндіріс құралы- жерден
алшақтатылады. Сондай-ақ, өз еңбегінің өнімінен, ... ... де ... төңкерісінен кейінгі кезеңдегі Қазақстандағы жер қатынастары
өзгерістеріндегі ... ... ... және ... ... комитеттер жер мәселесі бойынша 1920 жылжың
қазанында қабылданған арнайы шешімін басшылыққа ала отырып, Кеңестің ... ... ... ... ... ... ірі жұмыстар жүргізді. Негізінен, байлар мен помещиктерден
тәркілеу ... ... ... ... мен ... ... бөліп беру,
сондай-ақ, жер-суды пайдаланудағы ала-құлалықты ... күш ... ... көшпелі және жартылай көшпелі қазақтардың отырықшы өмір
сүру салтына көшіру ... ... ... (1927 жыл, ... ... ... жоспарын
басшылыққа ала отырып, коллективтендіруді өрістету туралы шешім ... ... ... ... ... ірі коллективтік шаруашылықтар
құру қолға алынды. 1928-1935 жылдары жерге орналастыру ... ... ... ... Ол, ... ... жоқ, жерді пайдалануда бірден
бір ірі социалистік бірегей басқару жүйесін құру болды. [15, 130 б.].
Жер құрылымын реттеудегі одан ... ... ... ... біріктіріп мемлекеттік шаруашылық-совхоздарға айналдыру процесі
арқылы жүзеге асырылды. Бұл ... ... ... ... қарқынмен
жүрді, оған дәйекті дәлел ретінде 1990 жылдың 1 ... ... ... ауыл шаруашылығы ұйымдарына бекітіліп берілген жер
көлемі 205 млн. ... ... Бұл ... айтқанда, республиканың барлық
жерінің 92,2% ... еді. ... ... жер қатынастарын
реттеудегі мемлекеттік - әкімшілік әдіс КСРО мен одақ ... ... ... ... ... ... жазылып, бекітілген. Оның өзі
одақтас республикалардың әрқайсысында жер туралы кодексті ... ... ... ... ... Осы жер ... заңда ірі мемлекеттік ауыл
шаруашылығында жерді пайдалануға басым мүмкіншілік ... соны ... деп ... Жер ... ... ... араласуы мүмкін
болмады. Барлық жер мемлекеттің қолына өткендіктен, жеке адамдарға ... ... ... ... аз болды [16, 110 б.].
КСРО және Одақтас республикалардың жер туралы заңдарына Қазақ КСР ... ... жер ... 1990 ... ... реттеп отырды. Бірақ, өмір
өзі көрсетіп отырғандай, халық шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... қайшы келді.
Қалыптасқан қоғамдық құрылымға түбегейлі өзгеріс ... ... ... қатынастарды енгізу күн тәртібінде тұрды.
Сол кезеңде КСРО-дағы жер қатынастарын қиын ... ... ... ... 1990 жылы ... Яғни ... жаңа ... болуы. КСРО Жоғарғы Кеңесі сол жылы жер туралы ... ... ... онда жерді әлеуметтік қағидасы қалпына келтірілді.
Аталған негіздер ұзақ өмір ... ... ... ... жөн ... ... жер ... заңдарға өз ықпалын тигізді. Сүйтіп, Тәуелсіз
егеменді Қазақстанның тарихында жер қатынастарының жаңа дәуірі басталды.
Жер ... жаңа ... ... ... 1991 ... 16 ... ... “Қазақстан Респуликасының мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы” конститутциялық заңын қабылдаумен басталды. Бірақ, ... ... ... ... КСР ... ... 1990 жылы қабылданған Жер
туралы кодексінің жаңа редакциясында жатыр. Осы ... ... ... жері тек қана ... меншігі болып танылады
делінген. Бұл өте өткір, прогрессивтік шешім болып ... ... ... ... ... ... ... ол заңда жер “сол ... ... ... ... байлығы” деп көрсетілген. Бұндай “еркіндікке” бұрын
жол ... Жер ... ... ... ... ... 1995 ... 22 желтоқсанына дейін, яғни жер туралы Жарлық
күшіне енгенге дейін реттеді.
Жер туралы кодекс респуликада жер ... ... ... ... ... ... ... және ол төмендегідей мәселелерде айқын
көрініс тапты:
- республика азаматтарына жер учаскелерін алу ... ... және ... ... алған жерін, жеке үй маңындағы жерін, бау-бақша мен
мал шаруашылығын, құрылыс және үйін, саяжай, т.б. дәстүрлі ... ... ... мұра арқылы ұрпағына беруге мүмкіншілік алды;
- азаматқа бөлінетін жер ... ... ... ... ... жер ... ... мемлекет, шаруашылық және басқа да ұйымдардың
сырттан келіп ... тиым ... жер ... мен жер пайдаланушылардың құқығы заңдастырылды; жерде өзінің
еркін шаруашылық жүргізу; ... ... ауыл ... ... иелік етуі және оны сату арқылы пайда табу; жерді жалға ... ... ... ... және ... ... жер ... реттеудегі
уәкілдігі кеңейтілген;
- жерге төлем төлеу белгіленген;
- жер дауын шешу үшін сот ... рөлі ... [17, 284 ... жер ... Кодекс жер қатынастарын қайта құруда қоғам талабын
толық ақтай алмады, социалистік қатынастан нарықтық ... ... ... сай ... ... да, 1991 ... 28 ... жер
қатынастарын реформалау туралы қажеттіліктен туған Заң қабылданды.
Жер туралы реформаның негізгі міндеті- жерде түрлі ... ... ... істеуі үшін экономикалық, әлеуметтік және құқықтық
жағдайын дұрыс жолға қойып, сол арқылы жер ... ... ... ... ... пайдалану, оны қорғау және осылардың негізінде ауыл
шаруашылық өнімін мол алуға жол ашу да басты мақсаттардың бірі болды.
Жер реформасының ... ... ... ... белгіленді:
- арнайы жер қорын қалыптастыру, бұл болашақта оны өте ... ... үшін ... ... ауыл ... ... ... жекешелендіру мен
оның жерлерін мемлекеттік иеліктен айыру жағдайындағы қайта бөлісті
реттеу;
- селолық ел орналасқан жерлердің шекарасын ... жер ... ... ... туралы құжаттарды толтыру мен қайта
толтыру.
Арнайы жер ... ең ... ... ... ... ... жер ... Сондай-ақ, бау-бақша, мал шаруашылығы, үй
жанындағы шаруашылық ... де ... ... ... Олар ... жер
қоры негізінен өз жерлерін дұрыс, тиімді ... ... ауыл ... мен ... ... ... ... да бұл үшін
заңда жерді дұрыс, тиімді пайдалана ... ... ... берудің құқықтық механизмдері айқын көрініс тапты.
Жерде еңбек істейтін ауыл шаруашылық ұйымдары ... ... ... қаласа ерікті, сондықтан жекешелендірудің негізгі мақсаты
жерді мемлекет иелігінен алып, оларға ... ... ... ... ауыл ... ұйымдарды жекешелендіру барысында, жерді
пайдаланудың жаңа формаларының пайда болуы заң бойынша ... ... ... ... қожалықтарының ауыл шаруашылық кооперативтерін,
серіктестіктер және таратылған шаруашылық жерлеріне иелік ететін ... ... ... ... ... асырылды. Құрылымдарға
берілетін жер учаскесінің көлемін орта жер үлесінің мөлшерінде ... ... ... Бұл ... ... аудандық атқару органдарының
мәртебесімен бекітілді. Жер бөлісі кезінде ... ... ... ... ... және ... ... айналасуға тілектері бар
азаматтарға заңға сәйкес жер үлестері тағайындалды. ... заң ... ... ... ... 1996 ... 1 ... 31055 шаруа
қожалығы, 286 ауылшаруашылық кооперативі, 700 ... ... ... ... да ... емес ... ... шаруашылық түрлері пайда
болды [18, 360 б.].
Селолық ел орналасқан жерлердің шекарасын ... алу не үшін ... ... ... ... ... ... барлық ел орналасқан ауылдар
совхоздар мен ауылдардың жерінің құрамына кірді, ал заң ... ... ... ... ... ... берілген. Сондықтан да жерге
орналастыру ұйымдары жергілікті ауыл әкімдерімен біріге отырып, ... ... бар ... ... ... ... шөп дайындайтын жер, үй
маңындағы бау-бақшаға қанша жер қажет соны ... ... ... ... ... ... селолық ел орналасқан жер айқындалған
соң, бұны аудандық атқару ұйымдары ... ... ... дейін барлық жерді пайдаланушыларға КСРО бланкасымен
толтырылған жерге ... ету ... ... акті берілген болатын. Жерді
пайдалану туралы құжатты қайта тіркеу қажеттілігі содан туындап отыр, ал
егемендік алғаннан кейін, бұл ... жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... қыруар жұмыс істеуді талап
етті, алайда нәтижесі де жаман ... Осы ... ... ... ... етушілер мен жерді пайдаланушылардың сол жерді негізгі бағытталған
мақсатқа пайдаланып отыр ма, жоқ па сол ... көп ... ... ... ... ... ... жая алмай отыруына, бір
жағынан жер нарығының ... әсер ... ... да, ... ... 1994 ... 24 қаңтарындағы “Жер қатынастарын
реттеудегі кейбір мәселелер туралы” және 1994 ... 5 ... ... ... қатынастарын одан әрі жетілдіру туралы” Жарлықтарының жарық
көруі, біздің еліміздің ... ... ... ... ... ... ... Бұның өзі егер сол кезеңде жер тек қана ... ... ... ... ... ... ... Жарлық бойынша
мыналар белгіленді:
- азаматтар, ... ... ... ... ... ... жер
учаскелерін сатуға, сыйлауға ... және ... ... азаматқа
немесе заңды тұлғаға сатуға мүмкіндік ... ... ... ... ... меншігі мемлекеттің иелігінде болмаса)
өздеріне тиісті жер учаскесін пайдалануға, жалға беруге, сатуға және жер
пайдалану және жалдау ... ... ... не ... ... жалға, не
кепілдікке беруге құқылы.
- азаматтар өздеріне тиісті өмірлік иелену құқығын, ал ... ... ... пайдалану құқығын,сонымен қатар жер учаскесін ... ... ... ... ... сонымен қатар, шет
елдіктердің қатынасуымен болатын, сондай-ақ, акционерлік қоғамның
жарғылық капиталына ... ... беру ... алды [19, 540 ... ... келтірілген жер туралы нормативтік актілердің
маңыздығы сол-олар нарықтың алғашқы белгісі болып табылатын-жерге жеке
меншік ... ... ... Бұл дегеніміз экономиканың дамуында ерекше
орын ... ... бірі емес пе. Бұл ... ... ... да аз ... ... Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың мақсаты
мен міндеттері
Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың негізгі мақсатына келетін ... ... ... ... ... технологияларын ынталандыру
және орман мелиорациялық, мелиорациялық және басқа да iс-шараларды жүргiзу
арқылы ... ... мен ... ... қызметтiң басқа да ... ... ... ... бүлiнген жердi жақсарту мен ... ... ету; ... ... ... экологиялық
нормативтерiн тәжiрибеге енгiзу; жердi құнарсызданудан және шөлейттенуден,
су және жел ... ... су ... ... ... ... кетуден, тапталудан, өндiрiс пен тұтыну
қалдықтарымен, химиялық, биологиялық, ... және ... да ... ... ... да бүлiну процестерiнен қорғау; ... ... ... ... мен өсiмдiк ауруларын жұқтырудан,
бұта мен шiлiк басып кетуден, ... ... ... өзге ... ... бүлiнген жердi жаңғыртуға, оның ... ... ... да ... ... ... ... мен оны шаруашылық
айналымына уақтылы тарту; жердiң бүлiнуiмен байланысты жұмыстар жүргiзiлген
кезде ... ... ... сыдырып алуға, сақтауға және ... ... ... [20, 460 ... ... болдырмау, топырақтың құнарлылығын және ластанған
аумақтарды қалпына ... ... ... ауыл ... ... химиялық, биологиялық, радиоактивтi және басқа да ... жол ... ... қоспаларының және жол берiлетiн шектегi
әсер деңгейiнiң белгiленген нормативтерiнен артық ластанған, өндiрiс ... ... ... ... ... ... ... зиянкестер мен өсiмдiк аурулары жұққан ... ... ... ... мүмкiн болмаған жағдайларда Қазақстан
Республикасының Үкiметi белгiлейтiн тәртiппен жердi сақтап қою ... ... ... иелерi мен жер пайдаланушылардың жердi ұтымды
пайдалану мен қорғауға мүдделiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... белгiленген тәртiппен жердi қорғау мен
пайдалануға экономикалық ынталандыру жүзеге ... ... ... ... керi әсер ... жаңа және ... жаңғыртылатын үйлердi
(құрылыстарды, ғимараттарды) әрi басқа да объектiлердi орналастыру, жобалау
және пайдалануға беру, жаңа ... мен ... ... кезiнде
жердi қорғау жөнiнде iс-шаралар көзделуге және жүзеге ... ... және ... да ... талаптардың
(нормалардың, ережелердiң, нормативтердiң) сақталуы қамтамасыз етiлуге
тиiс.
Жердiң жай-күйiне керi ... ... және ... қорғау жөнiнде көзделген
iс-шаралардың тиiмдiлiгi мемлекеттiк экологиялыққ сараптаманың, өзге ... ... ... ... ... олардың өз
қорытындысы болмайынша жаңа техника мен технологияларды енгiзуге, ... ... ... ... ... ... және ... да объектiлер ... ... ... ... ... ... ... деген көзқарасы сол қоғамдағы экономикалық
қатынастардың негізін құрайды, өйткені дүние жүзінің тарихи дамудағы қай
кезеңді алып ... ... та, ... ... ... ... ... басқарылатын жоспарлы экономикадан нарықтық
экономикаға өту ... ең ... ... деген көзқарастың өзгеруі
болып табылады. Қазақстан қазір осындай кезеңді бастан өткеруде, яғни жеке
меншіктің ... мен ... ... ... үшін тиімді
жағдайдың жасалуы т.с.с. Бұл процестің жақсы дамуы, меншік ... ... ... ... бағытта келісіммен және тиімді жүргізбесе
мүмкін емес [21, 340 б.].
Меншік ... ... ... ... ... жылдар адамзат баласының
ең үздік өкілдері оған өз ... ... ... ... ... ... арқылы ғана бітпейді. Әлемді дір еткізіп, өзіне назар
аударатын ... ... ең ... ... сол ... ... ... қатынастан туындап, соны өзгертуге деген
ұмтылысқа ... ... ... ... ... ... ... қолданылып жатады. Бір жағдайда бұл терминді “мүлік” немесе “зат”
ұғымының ... ... ... Мысалы, “меншікті беру”, немесе
“меншікке ие болу” деген ... ... бір ... бұл ұғым ... ... көрсетеді, ал кейде, бұл мүлдем ... яғни заң ...... ... ... сол ... ... мемлекеті тұсында экономистер, философтар мен заңгерлер
меншікті және меншік құқықтарын зерттегенде, К.Маркстің ... ... ... және ... ... ... формалары” деген
еңбектерінде берілген меншік туралы ережелерге сүйенеді. Негізінен меншік
ұғымының төңірегінде топтастырылған ережелердің алдына қойған мақсаты ... Ол ... ... ... ... өндіріске және оның
нәтижесінде пайда болатын өнімге ара ... ... Осы ... ... ала отырып, зертеушілер меншік құқығы дегеніміз
не, меншік құқығымен реттелетін ... ... ... қалай,
меншік құқығының өзіне тән қандай белгілері бар және оларды сабақтас қоғам
қатынастарынан қалай ажыратуға болады ... ... ... ... ... бұл мәселе төңірегіндегі Б.И.Пучинскийдің пікірі назар
аударарлық: “Логикалық әдіске сәйкес, меншікті біз ... ... ал бұл – ... жалпы абстракция… Сонымен қатар, нақтылы және
пәндік тұрғыдан меншікті қатынас ... ... ... ... өйткені ол
нәтиже бермейді, “Қатынас” категориясымен зерттеу жұмысын жүргізу мүмкін
емес, оған сұрақ қоя ... ... ... ... ... ... қарауды қалай үйренуге болады”.
“Меншік” категориясына қатысты зерттеулерін, ... ... және ... ... ... ... ... көбіне қоғамдық экономикалық қатынастар мен құқықтық қатынасты
теориялық аспектіде қарастырады, тек ... ... ... ... - құқықтық категория тұрғысынан талдап көрсеткен [22, 471 б.].
Бұл салада біршама маңызды зерттеуді профессор ... ... ... ... ... деген еңбегінде жүргізген. Оның көзқарасы
бойынша меншік адамдардың мүлікке ... ... яғни оның ... ... бір ... ... ... тиесілі материалдық
игіліктердің болуын көрсетсе және соған ... сол ... ... иелігінде жоқ екенін айқындайды. Меншіктік қатынастар туралы,
Суханов: олар, біріншіден белгілі ... ... ... Екіншіден,
бұл – материалдық байлыққа тікелей иелік ету үшін адамдардың экономикалық
қатынастары, ең ... ... ... ... алғышарты), сондай-ақ,
өндірістік қызмет нәтижесі. Үшіншіден, бұл қатынастардың мәні иелік ету
күйіне ... ... ... ... бір ... ... ... меншігінде болуы деп жазды. Меншік - өндірілген
материалдық игіліктерге иелік ... ... ... айтылған пікір қорытындысынан байқағанымыз, Суханов меншік
ұғымы туралы бұрын қалыптасқан пікірлердің басын қосып, ... ... ... меншік қатынастарының “белгілері” ретінде ұсынған. Меншікке
қатысы бар пікірлерге ... ... ... біз ... ... [23, 310 ... ... мағынада меншікке анықтама бергенде, тұлғаның немесе ұжымның
өзінің иелігіндегі затқа өзімдікі деген қатынасы жатады. ...... ... ... айқындалады. Меншіктің кез-келген ... ... ... бір жағдайда, ол жеке адамның иелігіндегі, не ұжымдық
меншік ретінде түсіндірілмесін, оған белгілі бір ... не ... ... ... ... ал енді ... басқанікі деп қарауы керек. Бұлай
болмағанда меншік ... жоқ деп ... ... ... қарапайым
анықтамадан кейін, мынадай түйін негізсіз, меншік – бұл ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, меншік өз мәнін
жояды, егер оған басқа адамдар, дәл сол ... ... ... ... ... Бұл қатынастың бір жағында меншік иесі тұрса, сол затқа
өзімдікі деп ... ... бір ...... иелік етпейтін, үшінші
жақтағылар, яғни дүние басқанікі деп қарайтындар. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... көз алартпауы керек, сол ... ... ... да ... таныммен қарауы керек. Меншікке ... ... ... ... ... ол, яғни ... зат ... құндылық болып табылады. Меншікке тән қасиет, ерік ... ... ... ... ... заттың оның иелігінде ... ... – бұл ... ... ... ... ... затқа
басқа тұлғалардың басқанікі деген көзқарас, қатынасынсыз және меншікке
иесінің ... ... ... Қоғамдық қатынас ретіндегі меншік
мазмұны-меншік иесі басқа ... ... ... бөліністе,
айырбаста және материалдық игіліктерді пайдалану процессінде көрініс
табады. Ойымызды ... келе ... ... ... ... ... біртекті емес екен: ... ... ... қатынастың бөлігін ұғуға болады екен. Е.А.Сухановтың айтуынша
меншік дегеніміз ... ... ... күйі ... ... бұнымен қатар, олардың ерікті жағын анықтайтын ... ... ... ... ... ... [24, 288 б.].
Меншікті материалдық игілікті иелік ету деп ұғыну, бұндай қатынас кез-
келген қоғамдық-экономикалық формациядағы адам ... тән ... ... ... ... ... әрине, меншік құқығы) қоғамдық
дамудың белгілі бір кезеңінде, белгілі бір сатысында ... ... ... ... ... ... қалыптасатын меншіктен кейін
пайда болады. Меншіктің экономикалық қатынастары қоғамдағы ... ... ... Бұл ... қатынастарды реттейтін
құқықтық нормалар жүйесінде және меншік құқығын ... ... ... Сонымен қатар, бұл мүліктің иесі екенін білдіріп, белгілі
бір тұлғаның мүлікке ... ... бар ... ... , оны ... ... ... да қамтамасыз етеді. Бірінші жағдайда,
әрине, объективті түрде меншіктік құқық ... сөз ... ... ... ... ... ... құқығы туралы әңгіме болып
отыр.
Меншіктік құқығының мазмұны (субъективті мағынада) меншік иесіне
мүлікке ... ... ... және оған ... етуге құқылы екенін
көрсетеді. Көрсетілген құқықтық мүмкіндік, жалпы алғанда, ... ... ... ... ... ... түрде іс-қимыл жасау
мүмкіндігін айқындайды және ол заң бойынша меншік иесі болғандықтан мүлік
оның меншігінде қала ... ... ... ... ашу ... меншік
иесіне тиесілі құқықтық мүмкіншілік әр қайсысына жеке-жеке ... ... ... иесінің затқа шарушылық билігін қамтамасыз ету
мүмкіндігі. Мәселе, бұл жерде мүлікке шаруашылық билік жүргізу ... иесі оның ... ... қажет деген ұғым тудырмайды [25, 21 б.].
Пайдалану құқығы– мүліктен оның пайдалы ... ... ... одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі. Пайдалану, яғни
меншік иесінің өз иелігіндегі мүліктен өзінің тұтынушылық және ... ... ... ... ... ... иелену
құқығымен өте тығыз байланысты, бірақ кейбір жағдайда затқа иелік ... ... ... ... ету ...... заң жүзінде тағдырын
белгілеудің заңмен қамтамасыз етілуі. Алайда, мына бір нәрсені атап ... ... ... көбі ... құқықтық мүмкіндіктер меншік
құқығының бүкіл ерекшелігін толық ашып бере ... деп ... ... ... “Ең ... меншік құқығы жоғарыда аталған
меншіктің үш ... ... ... иесі аталған үш бірдей құқықтық
иеліктен айырылуы мүмкін және ... тұра ... ... ... ... ... да, сот арқылы мүлікті тәркілеп оның иелігінен алып,
меншік иесіне оны пайдалануға тиым салып және ... ... ... ... ... бола ... меншік иесінің “аз да болса” ... ... ... күші ... Егер де, ... ... ... жоққа
шығарылса, меншік құқығы толық көлемде меншік иесіне қалпына келеді. (jus
recadentіae) – былайша айтқанда ... ... ... ... ... ... ... құқығы концепциясымен
келісуге болмайды. Меншік иесі ... бір ... ... ... ... ... айырылғанымен, меншік иесі болып ... ... Бұл ... ... иесі құқықтық иеліктен айырылмайды, тек ... оны іске ... ... айырылады. Субъективтік құқық соған
сәйкес әрекет ... ... ... ал егер ... ... ... ... нормаларға байланысты бұл мүкіндік уақытша шектеледі.
Бірақ, бұл ... ... ... ... ... бермейді. Бұл туралы
Д.М.Генкин: “Кез-келген субъективті құқық шексіз емес, ол, объективті құқық
белгіленген ... бір ... ғана ... ... ал, сол ... ... өзі түрлі себептерге байланысты өзгеруі мүмкін” [26, 30 б.].
Иелену, пайдалану, билеу құқықтарын қалпына келтіру немесе іске ... өзі ... ... меншіктің субъективтік құқық мазмұнын
көрсететінін ескерсек, осыған сәйкес оның ... ... бар ... болады.
Заттан айырылған меншік иесі ие ... ... ... ... бірақ әлі меншіктік құқығын жоғалтпайды және белгілі мерзім
ішінде өзінінің құқықтық ... ... ... ... Ескертетін
мәселе, бұндай жағдайда және жоғарыда келтірілген жағдайда меншік иесінің
құқықтық иелігін шектеу, сол меншік иесінің құқықтық ... ... ... тек ... дәл сол ... оның құқықтарының мүмкіншілігінің
шектеулілігіне қатысты болып отыр. Құқықтардан айыру, тек қана ... ... алу ... жойылған жағдайда болады. Ондай жағдайда меншік
құқығы да тоқтайды. Мәселен, меншік ... ... ... ... өтіп
кетуіне байланысты сот арқылы аяқсыз қалдырылуы мүмкін. Д.М.Генкин, өз
позициясының ... ... және оны ... ... ... пікірлер
айтады. Меншік иесінің иелік құқығын қалпына ... және оны іске ... ... ... ... элементі бола алмайды және иелену,
пайдалану және билеу құқығын одан ... қоя ... ... ... іске ... мүмкіншілігін сол құқықтың мазмұнына жатқызуға болмайды.
Екіншіден, субъективтік құқықтың схоластикалық екі қабаты пайда болады:
субъективтік ... өзі және ... ... іске ... ... ... егер де ... құқықтық мүмкіншілік
субъективтік құқықтың дербес элементін құрайтынын ескерсек, арнайы ... ... онда ... ... ... ... құқықты көрсетеді
.
С.Ф.Кечекьян, билік ұйымдары арқылы бір нәрсені жасату мүмкіншілігін
субъективтік ... ... ... және осыған қатысты ол: “Бұл
“күшпен жасату мүмкіншілігін” субъективтік құқық арқылы анықтағанмен, ... оны өзі іске ... [27, 175 ... мына ... атап айту ... ... меншік құқығының
мәні субъективтік құқық сияқты жоғарыда аталған үш құқықтық мүмкіншілік
арқылы іске ... ... ... ... ... ... жағдайда меншіктің
субъективтік құқығының анықтамасы толық болмайды. “Меншік құқығының
мазмұнын ашу, ... ... ... ... аяқталмайды”, -
деген Ю.К.Толстойдың пікіріне қосыламыз. ... ... ... ... ... тек қана ... ... тиесілі болмай, басқа да ... ... ... ... ... тұлғаның да ... ... ... Ю.К. ... аталған құқықтық
мүмкіншіліктердің өзіне тән ерекше белгісі ретінде меншік ... ... атап ... Оның ... ... ... иесі ... мүмкіншілігін өз қалауынша шешеді.
Жерге меншік қатынастарын қазіргі мемлекеттік реттеу шет елдерде ұзақ
даму жолынан ... ... ... ... жеке ... пен жалпы қоғам
мүддесін тиімді баланста ұстау қажеттілігі жағынан белгілі мөлшерде тарихи
артықшылық жағдайда отыр ... ... ... ... жеке меншік құқығы
Қазақстанда жақын арада қалыптаса бастады, сондықтан оған ... ... ... түгел өту қажеттілігі жоқ. ... ... ... меншіктік қатынасын реттеу барысында мемлекеттің көздеген
немесе көздеуге ... ... ... ... ... жеке ... қарастыруға болады:
1) аса ірі жер латифундияларды құруды болдырмау;
2)жер учаскесіне меншік иесі мен ауыл ... ... ... ... шаруашылыққа пайдалану барысында экологиялық ... ... ... ... ... ... ерекшелігіне байланысты мақсатты
пайдалануды қамтамасыз ету;
5)негативті әлеуметтік-экономикалық салдарды болдырмау мақсатында жер
нарығын реттеу.
Біз ... атап ... ... ... ... ... және ... арқылы көрініс табады. Сондықтан да, ендігі қарастыратын ... ... ... ... ... аталған жерге тиісті құқықтары қалай
жүзеге асырылады соны қарастыру [28, 110 б.].
Иелену құқығы, біз жоғарыда атап өткендей, бұл ... ... ... ... ... ... заңды қамтамасыз ету мүмкіншілігі. Жерді
иелену құқығы - заңға негізделе отырып жер учаскесіне шын мәнінде иелік ету
мүмкіншілігі. Бұл ... жер ... ... құқығы заңды түрде
қажетті құжат арқылы бекітіліп беруі қажет және жер ... ... мен ... ... ... ... қоршалуы қажет (аралық
столбылар, дауалдар, табиғи белгілер т.б.).
Барлық көрсетілген мақсаттар нақтылы түрде ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерді реттеу барысында көрініс табады.
Иеленуге шектеу қою мына мақсатта, мына жағдайда көрініс табады, яғни
ірі латифундиялардың ... ... алу ... ... заң арқылы
реттеу барысында жер учаскелерінің көлемін айқындайды. Басқаша айтқанда,
жеке ... ... ... мөлшерде жер болуы керек соны заң жолымен
белгілейді [29, 280 б.].
1996 ж. 8 ... ... ... ... N401 ... мен ... тұлғаларға жер учаскелерін беру ... ... 3 ... сәйкес қожалық (фермерлік) шаруашылыққа, соның ішінде,
үй маңындағы ... ... жеке үй ... ... ... жер ... ең көп (максималды) көлемі айқындалып, облыстық
атқару ұйымдары жергілікті ... мен ... ... ... пайдалану құқығы – заңмен рұқсат етілген көлемде жер учаскесінен
оның пайдалы ... алу ... ... ... ... ... жүргізу және одан пайда табу. Заң шығарушы меншік иесіне жер
учаскесін шаруашылық мақсатта пайдалануына кең ... ... ... өз ... ... ... жер ... қандай мақсатқа
пайдаланылуға бағытталған соны толық сақтай және пайдалана отырып игеру;
жалпы шаруашылықтың қажетіне сай белгіленген ... ... сол ... ... ... және т.б. жалпы белгілі жер байлықтарын, торф, орман, ... және жер асты ... ... жердің басқа да пайдалы қасиеттерін
пайдалану; үй салу, өндірістік, тұрмыстық және басқа да құрылыстар ... ... бәрі жер ... ... ... ... ... келмеуі
қажет. Суармалылық жер жасау, немесе құрғату және т.б. ... ... су ... мен тоғандар жасау мүмкіншілігіне де ие
[30, 240 б.].
Сонымен қатар, ... ... ... міндеттері бар: жерді оның
негізгі мақсатты ... ... ... ... қажет; өндірісте
табиғатты қорғайтын технологияны қолдану, ... ... ... ... ортаға, табиғатқа зиянын тигізіп, экологиялық жағдайды
ауырлатып жібермеуге міндетті; жерді күтіп, оның өнім ... ... ... ... ... шараларды уақытында жүргізу; орман, су және
басқа да ... ... ... ... ... ... ... және басқа да жер ... ... ... объектілерді қорғауды қамтамасыз ету; жер
учаскесінде ... ... ... - жоспарлау, құрылыстық,
экономикалық, санитарлық-гигиеналық және т.б. талаптарға арқа сүйеп, соны
жетекшілікке алуға міндетті; ... ... жер ... заң актілері
бекіткен жерді пайдалану және оның жағдайы туралы мәліметті өз ... ... ... меншік иелері мен жерді пайдаланушылардың құқын ... ... беру ... сату ... жердің құнарлы қабатын алуға тиым
салу, тек қана жердің қабаты қалпына ... ... ... ғана ... ... учаскесіне меншік иесінің көрсетілген міндеттерінің көпшілігі
Қазақстан Республикасы АК-нің 189 бабында қарастырылған мүлікті ... ... ... “меншік иесі ... ... ... егер де заң ... ... ... ... жағдайда, үшінші бір тұлғаға ... ... ... [31, 26 ... міндеттердің арасында мүлікті күтіп ұстау ... ... және ... 188 ... ... ... ... келетіндері бар. Меншік иесі өз иелігіндегі затпен (дүние
– мүлікпен) ... ... ... десе де еркі ... ... иесінің өз
құқын іске асыру барысында, ... ... және ... ... ... мен ... ... керек. Бірақ бұл жерде күрделі,
шешуін таппайтын мәселе жоқ, өйткені, жерге ... ... ... басымдылық азаматтық заңға емес, жер туралы заңға ... ... ... ... жер учаскесін пайдалану құқығындағы қосымша
шектеулерді көрсеткіміз ... ... ... бірі ... ... негізгі
мақсатына сай қолдану. Жаңа кабылданған жер туралы заң аталған ... ... ... егер ... ... ... белгіленген жерді
ұтымды пайдалану ережелерін өрескел бұзу ... ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес пайдаланылмаса немесе оны
пайдалану ауыл шаруашылық жері ... ... ... ... жағдайдың едәуір нашарлануына әкеп соғатын болса, әкімшілік
құқық бұзушылық туралы заңдарда көзделген жазалау ... ... жер ... ... иесі мен жер ... алып қойылуы мүмкін.
Бұл мәселе сатып алу, айырбас, сыйға ... және ... да ... ... ... да ... асырылуы мүмкін.
Сондықтан да, жоғарыдағыларды қорыта отырып, мынадай тұжырымдар жасауға
болады. Жер ... ... осы ... ... бойынша кейбір
олқылықтарға жол береді. Мәселен, Қазақстан Республикасының жер туралы
заңының 18-ші ... жеке ... ... ... азаматтары мен азаматтығы
жоқ адамдарға ауыл ... ... ... жеке ... ... Ал ... жылғы 20-шы маусымда Үкіметтің қаулысымен
белгіленген 760 “Жер пайдалану және ... жеке ... ... ... ... ... сәйкес шетел азаматтары мен шетел заңды тұлғаларына
үйлерді (құрылыстарды,ғимараттарды) олардың мақсатына сәйкес күтіп ұстауға
арналған жерді қоса ... ... және ... емес, оның ішінде
тұрғын үйлер (құрылыстар,ғимараттар) мен олардың ... ... ... ... делінген.
1.3. Жерді мемлекеттік құқықтық қорғауды бақылау
Жердi мемлекеттік құқықтық қорғауды мемлекеттiк бақылауды ұйымдастыру
және оны жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды жер ... ... ... ... ... мен оның аумақтық органдары, сондай-ақ
өзге де уәкiлеттi органдар өз ... ... ... ... ... мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды жүзеге ... де ... ... ... қоршаған ортаны қорғау саласындаєы уәкiлеттi орган;
• санитарлық-эпидемиологиялық қызметтiң мемлекеттiк органдары;
• сәулет, қала құрылысы және құрылыс iстерi жөнiндегi уәкiлеттi орган;
• ауыл, ... ... және ... ... ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар, су ресурстарын пайдалану мен қорғау ... ... жер ... ... және ... саласындағы уәкiлеттi орган болып
табылады.
Жердің пайдаланылуы мен қорғалуын мемлекеттік бақылау ... және өзге де ... ... ... ... ... ... жүргізу, зерттеп-қарау,
жерді пайдаланумен байланысты ... мен ... ... ... ... және мониторингін жүргізу кезінде де ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Заңына сәйкес жүзеге асырылады. Мемлекеттік ... өзге де ... ... ... ... асырылады. Тексеру арқылы мемлекеттiк бақылау
жер учаскелерiнiң меншiк иелерiнiң, жердi пайдаланушылардың ... ... бас ... жағдайда олардың қатысуынсыз жүргiзiледi, бұл ... ... ... ... құжаттарда тиiстi белгi жасалады.
Анықталған жер заңнамасын ... бұл ... ... мамандар
қол қоятын далалық тексеру сызбасы қоса берiлетiн актiмен ресiмделедi және
ол осы мәселенi қарау құзыретiне ... ... ... ... ... жер ... бұзушылықтарды Қазақстан Республикасының
әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... ... қарайды. Жердi пайдалану және қорғау жөнiндегi
мемлекеттiк ... ... жаза ... ... шешiмiне осы
Қазақстан республикасы Жер кодексінің 148-бабыныѕ 3-тармағына сәйкес шағым
жасауға болады [32, 480 ... ... және ... жөнiндегi мемлекеттiк инспекторлар
Қазақстан Республикасының жер ... ...... ... жердi пайдалану мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды
жүзеге асыратын лауазымды ... ... мен ... ... ... иелерiнiң және жер пайдаланушылардың орындауын
бақылауды жүзеге асырады. ... ... мен ... ... ... асыру үшін облыстардың (республикалық маңызы бар ... ... ... ... бар ... ... жыл ... облыстардың (республикалық маңызы бар ... жер ... ... жөніндегі тиісті аумақтық органдарына
ағымдағы жылы жер учаскелері берілген жер учаскелерінің меншік иелері ... ... ... және ... жер ... ... ... отырып жер-кадастр картасын табыс етеді, сондай-ақ ай сайын
жер учаскелерінің меншік ... мен жер ... ... ... ... мәліметтерді табыс етеді. ... ... ... ... ... ... ... және лауазымды
адамдардың Қазақстан Республикасы жер заңдарының сақталуын, ... ... ... ... және ... азаматтар мен заңды
тұлєалардың бұзылған құқықтарын қалпына келтiрудi, жер ... ... ... жер кадастры мен жерге орналастыру iсiнiң
дұрыс ... және ... ... ... мен ... ... iс-
шаралардың орындалуын қамтамасыз етуден тұрады [33, 342 б.].
Жердi пайдалану мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын
лауазымды ... ... ... мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды
жүзеге асыратын лауазымды ... ... ... ... ... мен ... жөнiндегi бас
мемлекеттiк инспекторы;
2) тиiстi ... ... ... ... мен ... бас ... ... жердi пайдалану мен қорғау жөнiндегi мемлекеттiк инспекторлар жатады.
Жердi пайдалану мен ... ... ... ... ... ... пайдалану мен қорғау жөнiндегi бас
мемлекеттiк инспекторы ... ... Жер ... ... ... ... органның басшысы Қазақстан ... ... мен ... ... бас ... ... болып табылады.
Облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, ... ... ... жөніндегі аумақтық органдарының басшылары тиiстi
әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердiң жердi пайдалану мен ... ... ... ... болып табылады. Жердi пайдалану мен қорғау
жөнiндегi бас ... ... ... ... ... ... және ... атауы бар құжаттардың
бланкiлерi болады. Жердi пайдалану мен қорғау жөнiндегi бас ... және ... ... ... ... ... куәлiк берiледi. Жердi пайдалану мен қорғау мәселелерi жөнiндегi
мемлекеттiк ... ... ... ... өз құзыретi шегiндегi
нұсқаулары барлық мемлекеттiк органдар, жер учаскелерiнiң меншiк ... ... ... үшiн ... ... мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды ... ... ... ... мен ... ... бақылауды жүзеге асыратын
орган:
1) мемлекеттiк органдардың, ... ... ... ... Қазақстан Республикасының жер заңдарын, жер учаскелерiн
нысаналы мақсатына сәйкес пайдаланудың ... ... ... жер учаскелерiн өз бетiнше иеленiп алуға жол бермеуге;
3) жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер ... ... жер ... ... ... мен жер ... ... қалпына келтiру және сақтау жөнiндегi ұйымдастыру-шаруашылық,
агротехникалық, ... ... және ... ... ... ... ... уақтылы және дұрыс жүргiзуiне;
5) жер учаскелерiнiң ... ... мен жер ... ... ... ... ... мен пайдаланылуы туралы мәлiметтердi
мемлекеттiк органдарға уақтылы беруiне;
6) жердiң жай-күйiне әсер ететiн тұрғын жай және ... ... ... мен ... ... жақсарту жөнiндегi, топырақ эрозиясының, тұздану, батпақтану, су
басу, шөлейттену, құрғақтану, тығыздалу, қоқыстану, ... және ... ... ... да ... ... болдырмау мен жою
жөнiндегi iс-шаралардың уақтылы және сапалы ... ... ... жер ... беру ... ... қараудың белгiленген мерзiмдерiнiң сақталуынa;
9) межелiк белгiлердiң сақталуына;
10) жергiлiктi атқарушы органдар уақытша жер пайдалануға берген ... ... ... ... ... ... бүлiнуiне байланысты жұмыстар жүргiзiлген кезде топырақтың
құнарлы қабатының сыдырып ... ... және ... ... ... мен қорғау жөнiндегi жерге орналастыру жобаларының және
басқа да жобалардың жүзеге асырылуына;
14) ... ... ... ... Республикасының жер заңдары
саласындағы қабылдаған шешiмдерiнiң заңдылығына ... ... және ... ... ... ... ... функцияларына Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге
де мәселелер кiредi.
Жердi пайдалану мен қорғауды ... ... ... асыратын
органдар лауазымды адамдарының құқықтары мен мiндеттерi.
Жердi пайдалану мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын
лауазымды адамдардың:
1) ... ... ... ... ... шешу үшiн Қазақстан
Республикасының жер заңдарының бұзылуы ... ... ... ... ... Республикасы жер заңдарының бұзылуы туралы хаттамалар
(актiлер) жасауға;
3) Қазақстан Республикасының жер ... ... үшiн ... ... қаулылар шығаруға;
4) Қазақстан Республикасының жер заңдарын бұзу салдарынан ... өтеу ... ... ... жер ... алып қою және беруге
байланысты заңсыз шешiмдердi жою ... ... ... жеке және
заңды тұлғалардан және лауазымды адамдардан айыппұл ... алу ... ... сот органдарына жүгiнуге;
Жер кодексінің 29-бабында Жер пайдалану құқығының түрлерi көрстілген,
олар мыналар:
Жер пайдалану құқығы тұрақты немесе уақытша, ... ... ... өтеулi немесе өтеусiз алынатын болуы мүмкiн.
Жер учаскелерi тұрақты жер пайдалану құқығымен мынадай ... ... ... ... ... үйлердi (құрылыстарды, ғимараттарды),
үй-жайларды шаруашылық жүргiзу құқығымен немесе оралымды басқару ... ... ... ауыл ... және ... ... ... жүзеге ғасыратын
заңды тұлғаларға, сондай-ақ ғылыми-зерттеу, тәжірибе және оқу мақсаттарына;
3) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерiнде жер ... ... ... ... ... ... заң актiлерiнде көзделген өзге ... ... жер ... ... ... жер ... ... Уақытша жер пайдалану құқығы мынандай жағдайларда беріледі:
1. Жер учаскесi азаматтар мен ... ... ... ... ... ... немесе уақытша өтеусiз жер пайдалану құқығымен берiлуi
мүмкiн.
2. Егер ... және ... ... заң ... ... ... өтеусiз жер пайдалану құқыңы 5 жылға ... ... ... жер ... ... ... ... (5 жылєа дейiн)
және ұзақ мерзiмдi (5 жылдан 49 жылға дейiн) болуы мүмкiн.
3. Уақытша жер ... ... ... ... жер учаскесiне
берiлетiн құқықты, оның нысаналы мақсатын және аумақты аймақтарға бөлудi
ескере отырып белгiленедi.
4. Осы Кодексте ... ... ... ... ... ... оның ... көрсетiлген жағдайларда, атқарушы органдардың
уақытша жер пайдалану шарттарын ... ... жол ... [34, ... ... ... Республикасының азаматтары мен Қазақстан
Республикасының заңды тұлєаларына уақытша өтеусiз жер пайдалану ... ... мал ... ... жайылымдар) үшiн;
• тұрғын халықтың мал жаюы мен шөп шабуы үшiн;
• мемлекеттiк жер пайдаланушыларға;
• бақша өcipу үшiн;
• қызметтiк жер телiмі ... ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтiк-мәдени мақсаттағы объектiлер құрылысы кезеңiне;
• тозған жјне бүлiнген жерлердi қалпына келтiру кезiнде;
• концессия шартының қолданылу мерзіміне;
• Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... және ... ... өтеусiз пайдалануға берген
кезде;
• ғибадат объектiлерi үшiн;
• Кoдексте және Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген
өзге де жағдайларда ... ... ... ... жер ... мерзiмi жер учаскелерiн қызметтiк
жер телiмi түрiнде және тозған әрi бүлiнген жердi қалпына ... ... ... ... ... ... жобаларды іске
асыру үшін жер учаскелерін беру жағдайларында бес жылдан аспауєа тиiс.
Үйлер (үй-жайлар) мен ғимараттарға берiлген жер ... ... жер ... ... ... (үй-жайларды) және ғимараттарды,
соның iшiнде ... ... ... ... ... ... Уақытша өтеусiз жер пайдалану құқығындағы жер учаскелерiн
иелiктен шығаруға, соның iшiнде оларды кейiнгi жер ... ... ... [35, 745 ... ... жер ... (жалдау) құқығы мынадай жағдайларда
жүзеге ... Жер ... ... ... мерзiмдi және ұзақ мерзiмдi)
жер пайдалану (жалдау) құқығы азаматтарға, мемлекеттiк емес ... ... ... ... ... ... Егер ... Республикасының заң актiлерiнде немесе шартта
өзгеше белгiленбесе, өз мiндеттерiн тиiсiнше орындаған ... ... ... (жалға алушы) шарт мерзiмi аяқталғаннан кейiн, басқа тең
жағдайларда, жаңа ... шарт ... ... тұлғалар алдында басым
құқығы болады. Жалға алушы осындай шарт жасасу ниетi туралы ... ... ... ... егер ... ... мерзiм көрсетілмесе,
шарттың қолданылу мерзiмi аяқталғанға дейiн үш ай ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi жер пайдалану құқығын
сатып алған, осы баптығһң 5-тармағында аталғандардан басқа мемлекеттiк емес
жер ... ... ... жер учаскелерiн (немесе олардың бiр
бөлiгiн) жалға (қосалқы ... ... ... ... ... ... егер осы ... өзгеше белгiленбесе, жер учаскесі орналасқан
жердегі облыстың (республикалық маңызы бар ... ... ... ... бар ... уәкілетті органына хабарлай отырып, жер
учаскесi меншiк иесiнiң келiсiмiнсiз, жер ... ... беру ... ... ... ... уақытша жер пайдалану құқығын иелiктен
шығаруға да ... ... ... ... ... ... ... жер
учаскесiнiң жаңа жалға алушысы жалға берушiнiң ... жер ... ... ... ... болады.
4. Жалға берiлетiн жер учаскесiн ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда,
мемлекеттiк меншiктегi жер учаскесiн сату кезiнде осы жер ... ... ... ... ... ... бөгде тұлғаға сатуы үшiн Қазақстан
Республикасының азаматтық заңдарында белгiленген тәртiппен оны сатып алуға
басым құқығы ... ... ... жер ... құқығы шаруа немесе фермер қожалыєын
және тауарлы ауыл шаруашылығы ... ... үшiн ... ... және мемлекеттiк емес заңды тұлғаларына - 49
жылєғ дейiнгi ... ал ... мен ... жоқ ... ... дейiнгi мерзiмге берiледi [36, 345 б.].
Кейiнгi жер пайдалану (қосалқы ... ... ... ... асырылады:
Бастапқы жер пайдаланушы өзiнiң жер пайдалану құқығын иелiгiнен
шығармай, ал өзiне тиесiлi учаскенi ... оның бiр ... жер ... ... ... (республикалық маңызы бар қаланың, астананың),
ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) уәкілетті органына ... ... ... ... жер ... ... жағдайларда, кейiнгi жер
пайдалану туралы шарттың негiзiнде кейiнгi жер пайдалану туындайды. Кейiнгi
жер пайдаланушы ... ... жер ... ... ... ... басқа жер пайдаланушыларға беруге құқығы болмайды. Жер учаскесiн
кейiнгi жер ... ... ... ... және ... ... жер ... мемлекет алдындағы мiндеттерiн толық
көлемiнде атқарады. Кейiнгi жер пайдалану туралы шарт ... ... ... өтeуciз пайдалану туралы шарт ... ... ... ... жер учаскесiнде шаруашылық жүргiзудi жїүеге асырады, сондай-ақ
кейiнгi жер пайдалану (қосалқы жалдау) туралы шартта ... ... ... жер ... ... да ... мен мiндеттерiн іске
асырады.
2 Жерді мемлекеттік құқықтық қорғаудың ... ... ... ... ... ... ... органдар
және олардың функциялары
Қазақстан Республикасы Президентіміздің 2005 ... ... ... ... ... ... Сол ... бірі, жерді ... мен ... ... басқару органдарын реформалау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... нысандары мен тәсілдері және ... ... ... ... ... және жер қорын пайдалану мен
қорғау саласындағы құзіреті Қазақстан ... ... ... ... Республикасының "Жер кодексімен",
Қазақстан Республикасы Президентінің "Жер ... (11, ... ... бар ... реттеліп, жүзеге асырылады.
Жерді пайдалану мен қорғауды ... ... ... ... жүзеге асыру тәртібi мемлекеттік органдар арқылы қамтамасыз етіледі.
Жерді пайдалану мен қорғауды ... ... жер ... ... ... уәкілетті орган мен оның аумақтық ... өзге де ... ... өз ... ... жүзеге асырады.
Жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын өзге ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті орган;
2. санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органдары;
3. сәулет, қала құрылысы және құрылыс ... ... ... ... ауыл, орман, аңшылық және балық шаруашылығы, ерекше ... ... су ... ... мен ... саласындағы уәкілетті
орган;
5. жер қойнауын пайдалану және қорғау саласындағы уәкілетті орган болып
табылады.
Жер ... ... ... ... ... ... олар ... (жер ресурстарын басқару жөніндегі орталық
уәкілетті орган мен оның ... ... ... және бекіткен) және
жоспардан тыс (жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерінің
бұзылуы ... ... және өзге де ... ... ... бойынша
жеке адамдардың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға, қоғамдық тәртіпке,
ұлттық қауіпсіздікке ... ... ... ... талап ететін
қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... анықталуына байланысты, сондай-ақ
жоспарлы тексеру нәтижесінде анықталған ... жою ... ... ... ... ... болып бөлінеді.
Мемлекеттік бақылау жерге түгендеу ... ... ... ... ... мен жобаларды әзірлеу, жердің мемлекеттік кадастрын
және мониторингін жүргізу кезінде де ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган шығаратын тексеруді
тағайындау туралы акті және тексеру басталғанға дейін құқықтық ... ... ... алу ... ... қызметті өз құзыреті
шегінде жүзеге ... ... ... тіркелетін жеке кәсіпкерлік
субъектілері қызметін тексеру карточкасы негізінде жүргізіледі. ... ... ... мен табиғи ресурстарды әзірлеу, өндіру, қайта
өңдеу, ауыл шаруашылық өнімін ... ... және ... ... ... ... жарату және көму жөніндегі ... ... және ... ... құрылыс
жұмыстары орындалатын, минералдық шикізатты және оны қайта өңдеу өнімдерін
тасымалдау объектілері ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік бақылау жылына кемінде бір рет
жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... қорғалуына жоспарлы тексеру жүргізу арқылы мемлекеттік бақылау кемінде
екі жылда бір рет ... ... ... ... ... мерзімі
күнтізбелік он күнді құрайды, арнайы зерттеулер, сынақтар, сараптамалар
жүргізу қажет болатын ... ... ... ... елеулі
көлеміне байланысты мемлекеттік бақылау органының ... (не ... ... тексеру жүргізу мерзімін күнтізбелік он күнге дейін
ұзарта ... ... тыс ... ... ... жоспарлы тексеру
жүргізу мерзімінен аспауға тиіс. Тексеру жүргізудің ... ... ... ... ... ... акті тапсырылған кезден
бастап есептеледі [38].
Уәкілетті органдар анықталған жер заңнамасын бұзушылықтарды Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... айқындалған
тәртіппен өз функцияларына сәйкес қарайды. ... ... және ... ... ... ... жаза ... туралы
шешіміне Қазақстан Республикасы Жер ... ... ... ... жасауға болады. Жерді пайдалану және қорғау жөніндегі
мемлекеттік инспекторлар ... ... жер ... іс жүзінде жойылуын, сондай-ақ жерді пайдалану мен қорғауды
мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын лауазымды тұлғалардың нұсқаулары ... жер ... ... иелерінің және жер пайдаланушылардың
орындауын бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 146-бабында жердi ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдар
көрсетілген. Жердi ... мен ... ... бақылауды жүзеге
асыратын лауазымды адамдарға:
1) Қазақстан Республикасының Жердi ... мен ... ... ... инспекторы;
2) тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердiң жердi пайдалану мен қорғау
жөнiндегi бас мемлекеттiк инспекторлары;
3) жердi ... мен ... ... ... ... ... пайдалану мен қорғауды ... ... ... Республикасының Жердi пайдалану мен қорғау ... ... ... ... ... Жер ... басқару жөнiндегi
орталық уәкiлеттi ... ... ... ... Жердi
пайдалану мен қорғау жөнiндегi бас мемлекеттiк инспекторы болып табылады.
Облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, ... жер ... ... аумақтық органдарының басшылары ... ... ... ... ... мен ... жөнiндегi бас мемлекеттiк
инспекторлары болып табылады. Жердi ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк елтаңбасы
бейнеленген және өзiнiң атауы бар құжаттардың бланкiлерi ... ... мен ... ... бас ... ... және
мемлекеттiк инспекторларға белгiленген тәртiппен мөр мен куәлiк берiледi.
Жердi пайдалану мен ... ... ... ... ... ... ... өз құзыретi шегiндегi ... ... ... жер учаскелерiнiң меншiк ... мен ... үшiн ... ... Жер ... 147-бабында жердi пайдалану мен
қорғауды мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын органның ... ... ... мен ... ... ... жүзеге
асыратын орган:
1) мемлекеттiк органдардың, кәсiпорындардың, мекемелердiң, ұйымдар мен
азаматтардың Қазақстан Республикасының жер ... жер ... ... сәйкес пайдаланудың белгiленген режимiн сақтауына;
2) жер учаскелерiн өз бетiнше иеленiп алуға жол бермеуге;
3) жер учаскелерiнiң ... ... мен жер ... ... жер ... меншiк иелерi мен жер ... ... ... ... және ... ... ... орман мелиорациялық және эрозияға қарсы гидротехникалық iс-
шаралар кешенiн уақтылы және дұрыс жүргiзуiне;
5) жер ... ... ... мен жер пайдаланушылардың өздерiнде
жердiң бар-жоғы, олардың жай-күйi мен ... ... ... ... уақтылы беруiне;
6) жердiң жай-күйiне әсер ететiн тұрғын жай және өндiрiстiк ... ... мен ... ... ... ... ... эрозиясының, тұздану, батпақтану, су
басу, шөлейттену, құрғақтану, ... ... ... және ... ... басқа да процестердiң салдарларын болдырмау мен ... ... ... және ... орындалуына;
8) азаматтардың өздерiне жер учаскелерiн беру ... ... ... ... ... ... межелiк белгiлердiң сақталуына;
10) жергiлiктi атқарушы органдар уақытша жер пайдалануға берген жердiң
уақтылы қайтарылуына;
11) бүлiнген жердiң ... ... ... ... ... жүргiзiлген кезде топырақтың
құнарлы қабатының ... ... ... және пайдаланылуына;
13) жердi пайдалану мен қорғау жөнiндегi жерге орналастыру жобаларының және
басқа да ... ... ... ... атқарушы органдардың Қазақстан Республикасының жер заңдары
саласындағы қабылдаған шешiмдерiнiң ... ... ... және ... ... ... ... асыратын
органның функцияларына Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге
де мәселелер кiредi.
Қазақстан Республикасы Жер ... ... ... ... ... мемлекеттiк бақылауды жүзеге ... ... ... ... мен ... пайдалану мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды ... ... ... кiнәлiлердi жауапқа тарту туралы мәселенi шешу үшiн ... жер ... ... ... материалдарды тиiстi
органдарға жiберуге;
2) Қазақстан Республикасы жер заңдарының бұзылуы ... ... ... ... ... жер заңдарын бұзғаны үшiн әкiмшiлiк жазалау
туралы қаулылар шығаруға;
4) Қазақстан ... жер ... бұзу ... ... өтеу ... iстер бойынша, жер учаскелерiн алып қою және беруге
байланысты ... ... жою ... бойынша, сондай-ақ жеке және
заңды тұлғалардан және ... ... ... ... алу ... бойынша сот органдарына жүгiнуге;
5) қызметтiк куәлiгiн көрсеткен жағдайда, ұйымдарға кедергiсiз ... және ... жер ... ... ал ... және ... да арнаулы объектiлер алып жатқан жер учаскелерiн -
оларға ... ... ... ескере отырып, тексеруге;
6) жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер пайдаланушыларға жердi қорғау,
Қазақстан Республикасы жер ... ... жою ... ... мiндеттi нұсқамалар беруге;
7) өнеркәсiптiк, азаматтық және ... да ... ... қазба кен
орындарын игеру, ... ... ... ... ... ... геодезиялық және өзге де
жұмыстар, егер олар Қазақстан Республикасының жер ... ... ... ... ... белгiленген режимiн бұза отырып
жүзеге асырылса және ... ... ... ... ластануына,
залалдануына немесе бүлiнуiне, эрозияның күшеюiне, тұздануға, ... ... ... қоса ... ... ... ... да процестерге әкеп соғуы мүмкiн болса, сондай-ақ егер бұл жұмыстар
экологиялық сараптамадан өтпеген не терiс қорытынды алған ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк органдардан белгiленген тәртiппен бекiтiлген, жер қорының
жай-күйi туралы статистикалық есептi алуға;
9) жерге құқықты куәландыратын құжаттар ... ... ... жай ... ... ... тоқтата тұруға құқығы бар.
Жердi пайдалану мен қорғауды мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын
лауазымды адамдар:
1) Қазақстан Республикасының жер ... ... ... ... ... тексерулердiң материалдарын объективтi түрде дайындауға
мiндеттi. Жердi пайдалану мен қорғауға мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... және әрекеттiң
жасалуына (шешiмдердiң қабылдануына) негiз болған ақпаратқа жоғары тұрған
лауазымды адамға немесе сотқа ... ... ... ... мен ... бақылау жасауды жүзеге асыруға кедергi жасайтын лауазымды және
жеке тұлғалар, жердi пайдалану мен ... ... ... ... ... ... ... күш жұмсау қаупін төндіретiн немесе
күш жұмсау әрекеттерiн қолданатын лауазымды және жеке ... ... ... ... жауаптылықта болады.
орналастыру жер қатынастарын реттеуге, жердi ұтымды пайдалану мен ... ... ... ... жер заңдарының сақталуын
қамтамасыз ету жөнiндегi iс-шаралар жүйесi болып ... ... мен ... ... басқарудың негізгі
міндеттіне мыналарды жатқызамыз:
- Жер заңдарының орындалуы;
- ... ... ... және ... ... заңды тұлғалар мен жеке ... ... сай ... ... оны қорғау шараларының ... ... Жер ... ... ... Жер ... ... жай-күйін, оларға ықпал ететін ... ... жер ... ... ... ... ... жағдайларды болдырмау;
- Жер қойнауына зиянды ... ... ... ... ... ... сауықтыру және оларды ұтымды пайдалану
жөніндегі іс-шаралардың тиімділігін ... ... ... Осы
жоғарыда көрсетілген міндеттерді жүзеге ... ... ... ... ... орны ерекше. Жерді ... ... ... ... және жер ... ... ... органдарының - әкімшілік қызметі ... ... ... ... мемлекеттік басқару ... және ... бар ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Жалпы құзіреті бар органдар ... ... және ... ... және ... органдарды жатқызамыз. ... ... ... - мәслихаттар, ал, атқарушы органдарға -
әкімдіктер жатады [39, 304 б.].
Қазақстан Республикасы ... жер ... ... мыналар жатады:
1) мемлекеттiк меншiк объектiсi ретiнде жер мемлекеттiк қорын басқаруды
ұйымдастырады;
2) кен орындарын игерудiң оң iс-тәжiрибесiн ... ала ... ... және ... ... ... ... шикiзаттың стратегиялық және тапшы түрлерiне деген
мемлекеттiң қажеттiлiгiн қанағаттандыруға арналған жер ... ... ... қауiпсiздiктi, қоршаған ортаның сақталуын, халықтың
қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету ... жер ... шек ... ... ... орай ... ... қорларын сақтау үшiн жер қойнауы
учаскелерiн консервациялайды;
3-1) стратегиялық маңызы бар жер ... (кен ... ... кең тараған пайдалы қазбалардың тiзбесiн анықтайды;
5) өндiрушi өнеркәсiптiң әртүрлi ... ... ... ... ... үшiн ... ... мен салықтардың төлеу тәртiбiнiң
ерекшелiктерiн белгiлейдi;
6) жер пайдалану ... беру ... ... конкурсқа шығарылуға тиiс , кең таралған пайдалы қазбалары бар жер
қойнауы учаскелерiн қоспағанда, жер ... ... ... оның
iшiнде ұлттық компанияның қатысу үлесi бар жер учаскелерiнiң ... ... ... ... және бекiтедi;
9) (бұр. ред. қара)кең таралған пайдалы қазбалардан басқа ... ... ... және ... ... органды
айқындайды;
10) республикалық және халықаралық маңызы бар ... ... ... ... және гидрогеологиялық объектiлерiнiң
тiзбесiн бекiтедi және ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ
экологиялық, ... ... және өзге де ... ерекше құнды,
республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын ... ... ... жер ... тiзбесiн бекiтедi.
11) жер пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде пайдаланылатын
тауарлардың, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің және ... ... осы ... ... үшін ... ... қоса алғанда, түзу және жүргізу тәртібін бекітеді;
13) келiсiм-шарттар шарттарының орындалуын қадағалаудың мониторингiн
және оны бақылауды жүзеге ... ... ... ... қазбалар жатқан алаңдарда құрылыс салуға рұқсат ... ... ... ... ... радиоактивтi қалдықтарды көму және қалдық
суларды ағызу тәртiбiн айқындайды;
16жер ... ... ... ... ... Құзіретті органдардың қызметтеріне келетін болсақ олар мыналар:
1) ... ... және ... ... мен ... ... жер
пайдалану құқығын беру үшiн конкурс дайындау және ұйымдастыру;
2) контрактiнiң шарттары туралы жер пайдаланушымен келiссөздер жүргiзу,
жер қойнауын пайдаланушымен бiрлесiп ... ... ... жер ... ... ... ... жүргiзуге арналған
жобалық-сметалық құжаттаманың сараптамасын қоспағанда, келiсiм-шарттық
құжаттардың жобаларына сараптама ... ... кең ... ... ... ... ... немесе бiрлесiп
барлау мен өндiруге арналған келiсiм-шартты ... ... ... оны тiркеу;
5) жер пайдаланушылардың келiсiм-шарттардың талаптарын орындауының
 мониторингi және оны бақылау.
Келiсiм-шарттардың талаптарын ... ... ... және ... құрылымын, мазмұнын және оны жүзеге ... ... ... ... ... осы Заңның 14-бабына сәйкес жер қойнауын пайдалану құқығын табыс
етуге рұқсат беру, сондай-ақ жер ... ... ... беру ... тіркеу;
7) келісім-шартты заңнамада көзделген тәртіппен және негіздер бойынша
орындауды және бұзуды қамтамасыз ету, ... ... ... ... Заңға сәйкес біржақты бас тартуды қамтамасыз ету;
8) ... ... ... контрактiнiң орындалу барысы
туралы жыл сайынғы есептi табыс ету.
9) мүдделi мемлекеттiк органдармен бірлесе отырып, жер пайдалану құқығын
алу конкурсының ... ... үшiн жер ... пайдалану және iлеспе
қызметте жоғары технологиялар, жаңа және өңдеу өндiрістерi, магистральдық
және өзге де құбырлар, ... және өзге де ... ... ... пайдалану операцияларын жүргiзу кезінде қазақстандық мазмұн,
дамыту және пайдалану жөнiнде конкурс қатысушыларына ұсыныстар әзiрлеу.
10) көмiрсутегi шикiзатын өндiру жөнiндегi кен ... ... ... және ... тәртiбiн айқындау;
11) техникалық регламенттерді қоспағанда, жер пайдалану саласындағы
нормативтік ... ... ... құжаттарды әзiрлеу
және бекiту.
12) жер пайдалану саласындағы техникалық регламенттерді әзірлеу;
13) жер пайдалану жөніндегі операцияларды ... ... адам ... ... және ... ... зиян келтіретін тәуекелдерге талдау
жүргізу және оларды бағалау.
2. ... ... :
1) ... ... және ... жөнiндегi өзiнiң қызметiнiң барысында
Қазақстан Республикасы мүдделерiнiң сақталуын қамтамасыз етуге;
2) өндiру жөнiндегi операцияларды жүргiзуге кен ... ... ... және ... ... ... бар екендiгi
расталғаннан кейiн ғана конкурс өткiзуге және келiсiм-шарттар жасауға
мiндеттi. [40, 220 ... ... ... және пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi органның
құзыретiне мыналар жатады:
1) жер геологиялық зерттеу және ... ... ... ... iске ... ... жұмыстарын дамытудың жоспарларын (жобаларын) бекiтедi;
3) көмiрсутегi шикiзатын қоспағанда, пайдалы қазбаларды өндiру ... ... ... жобаларын бекiтедi;
4) осы Заңның 13-бабының 1-5-тармағында көзделген жағдайларда тәулігіне
екі мың және одан да астам ... метр ... ... ... ... және ... жер қойнауын ... ... ... ... және (немесе) өндіруге байланысты
емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға ... ... ... береді;
5) пайдалы қазбалар қорларының, пайдалануға берiлетiн жер ... ... ... және ... ақпараттың, жер қойнауын
мемлекеттiк геологиялық зерттеу және ... ... ... ... жобалық-сметалық құжаттаманың мемлекеттік сараптамасын
ұйымдастырады және жүргiзедi, пайдалы қазбалардың қорларын бекiтедi;
6) пайдалы ... ... ... ... кен ... ... қазбалар көрiнiс белгілерiнiң, қауiпті ... ... ... ... ... және ... ... шығындардың көлемiн, жер қойнауы туралы геологиялық ақпарат
алудың құны мен шарттарын айқындайды;
8) жер геологиялық ақпаратының республикалық және ... ... және ... ... ... етеді;
9) атқарушы органдар мен жер пайдаланушылардың Қазақстан Республикасының
жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасын және кең ... ... ... ... жер қойнауын пайдаланудың белгiленген
тәртiбiн сақтауын бақылауды жүзеге асырады;
10) жерлерді зерттеу және пайдалану мониторингiн жүзеге асырады;
11) жер ұтымды және ... ... ... ... асырады;
12) жылдық жұмыс бағдарламаларын келiседi;
13) жер қойнауын зерттеу және пайдалану саласындағы нормативтік-
техникалық ... ... ... ...  № 79-III ҚР
Заңымен 8-2-баппен ... ... ... ... ... ... жер қойнауын қорғауға мемлекеттiк бақылауды жүзеге асырады;
2) жер қойнауына зиянды ... ... ... көмудiң және
қалдық суларды ағызудың Мемлекеттік кадастрын жүргiзедi;
3) жер зерттеу және ... ... ... ... ... ... қорғау саласындағы талаптарды бұзудың салдарынан келтiрiлген
зиянның ... ... ... ... ... оның шегiнен тыс жерлердегi барлауға
және (немесе) өндiруге байланысты емес және ... ... ... мен ... ... ... арналған жерасты құрылыстарын
салуға және (немесе) пайдалануға рұқсат берудi келiседi [41].
 Жер пайдалану саласындағы өзге де ... ... ... және ... ... ... реттеу саласындағы
уәкілетті орган:
1) жер пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде пайдаланылатын
тауарлардың, жұмыстар мен ... ... және ... тізілімін түзеді және жүргізеді, сондай-ақ осы тізілімге
енгізу үшін оларды бағалау өлшемдерін әзірлейді;
2) облыстардың ... ... бар ... ... ... ... облыстың (республикалық ... бар ... ... өндірілетін тауарлардың, жұмыстар мен ... және ... ... тізбесін түзуі жөніндегі қызметіне
әдістемелік басшылықты жүзеге асырады;
3) жер пайдалану ... ... ... ... ... ... қызмет кезінде пайдаланылатын тауарларға, жұмыстар мен
көрсетілетін қызметтерге қатысты қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... және бекітеді;
4) жер пайдаланушылардың Қазақстанда шығарылатын ... ... ... ... сатып алуы бөлігінде олардың келісімшарттық
міндеттемелерді орындауының мониторингін жүзеге асыруға қатысады;
5) Қазақстан Республикасында дамытылатын ... ... ... ... құзыретті органмен келісім бойынша бекітеді;
6) жер пайдаланушылардың сатып алынған тауарлары, жұмыстары ... ... ... ... және ... ... ... жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алуының ... ... ... жер ... және ... жер қойнауын пайдалану жөніндегі
операцияларды жүргізу үшін ... ... мен ... ... ... жүзеге асыруға жер қойнауын пайдаланушылар
уәкілеттік берген тұлғалардан тауарлар, жұмыстар мен ... ... алу ... және ... туралы ақпарат сұратады [42,
63б.].
Халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттiк саясаттың iске асырылуын
үйлестiрушi уәкiлеттi ... ... ... қатысты қазақстандық ... ... ... ... келiсiм бойынша әзiрлейдi және бекiтедi;
2) жер пайдаланушылардың қазақстандық ... ... ... ... ... ... кемсітпеушілік негізінде олардың
еңбек жағдайлары мен еңбегіне ақы төлеуді қамтамасыз ету ... ... ... орындауының мониторингiн жүзеге асыруға қатысады.
 Облыстық (республикалық ... бар ... ... ... ... (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) атқарушы
органдар:
1) жер туралы заңдарға ... ... ... ... ... жер пайдаланушыға жер пайдалану құқығына жер учаскесiн бередi;
қажет болған жағдайда көрсетiлген ... үшiн жер ... ... ... жеке меншiк иесiнен немесе жер ... ... алып ... ... заң ... ... құзырет шегiнде жер қойнауын пайдалану
операцияларын жүргiзу үшiн берiлген жер және су учаскелерiнiң қорғалуына,
жер ... ... ... ... ... ескерткiштер және басқа тарихи-мәдени мұра объектiлерiнiң
сақталуына бақылауды ... ... ... ... кезде аймақ тұрғындарының әлеуметтiк-экономикалық
және экологиялық мүдделерiн сақтаумен байланысты мәселелердi шешу үшiн ... ... ... ... ... мазмұн мен аумақтарды әлеуметтiк дамыту бөлiгiнде жер
қойнауын ... ... ... ... ... ... қатысады;
3-2) жер пайдаланушыларға Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... рұқсат бередi;
3-3) жер пайдалану жөніндегі операцияларды ... ... ... ... мен ... қызметтердің және
оларды өндірушілердің тізілімін түзу мақсатында сауда және индустриялық
саясатты мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... етілетін облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың)
аумағында өндірілетін тауарлардың, жұмыстар мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады;
5) кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға, өндiруге және бiрлескен
барлау мен өндiруге ... ... ... ... және
орындайды;
5-1) жер пайдалануға байланысты ғылыми, тарихи-мәдени және эстетикалық
мәнi бар объектiлердi құру мен ... ... ... орталық атқарушы органдармен келiсе отырып, жергiлiктi
маңызы бар мемлекеттiк табиғи-қорық қорының ... ... ... ... мен ... ... ... және өзге
де жағынан ерекше құнды, жергiлiктi маңызы бар ... - ... ... ... ... жер қойнауы учаскелерiнiң тiзбесiн
бекiтедi ... б.]. ҚР 11.08.99 ж. № 467-I ; 01.12.04 ж. № 2-III ... ... Заңдарымен 10-бап өзгертілді
Қазақстан Республикасы мен басқа мемлекеттер арасындағы жер қойнауын
пайдалану және ... ... ... ... ... ... ... комиссия қарайды. Комиссия мәмілелі
шешімге келе алмаған ретте даулар ... іс ... ... қаралуы
мүмкін.
Жер және оның қойнауын басқарушы органдардың қызметі – жер ... ... ету ... ол жер ... ... мен ... орындалуына кепіл бола ... ... жер ... ... ... мен ... ... мүмкіншілік береді, және ... ... ... ... жер ... ... үшін ... да тарта алады.
Қазақстан Республикасы Президентінің "Жер туралы" Заң күші ... ... ... сәйкес жер заңдарының бұзылмауын
қадағалау, жерді пайдалану мен ...... ... жер және оның қорларын басқаратын, ... ... т.б. ... ... жүктелген деп, атап көрсетілген.
Бұл саладағы жергілікті ... ... ... ... жергілікті өкілді және атқарушы органдары
туралы" Заңының 42, 44 ... ... ... ... өз ... ... ... мен қорғалуында
мемлекеттік басқаруға құқылы. Жер ... егер ... ... ... түріне қарамастан, заң бұзушылардың шаруашылық
қызметтерін ... ... ... лайықты шаралар қолдана
алады [44, 118 ... ... бар ... ... ... пайдалану мен
қорғалуын мемлекеттік басқарудың ... мен ... ... "Жер және оның қорларын пайдалану туралы"
Заң күші бар ... 1996 жылы 27 ... ... ... ... ... пайдалану мен қорғауда мемлекеттік
басқаруды жүзеге асырудың тәртібі ... ... ... ... бар ... ... ... мен қорғауда
мемлекеттік ... өз ... ... жүзеге асырады. Ол
құзіреттерге мыналар жатады:
- жер сапасының өзгеруін ... ... ... ... ... және жер ... ... жерді пайдалануға және ... ... ... ... ... ... ... ластанған және құнарлығын жоғалтқан жерлерді тыңайту ... ... қала ... ... және ... ... ... ... ... ... арттыру мақсатында мелиоративтендірілген және
рекультивацияланған жерлерді және ... ... ... ... да ... ... ... жұмысына
қатысады.
Сонымен қатар, жерді пайдалану мен ... ... ... ... ... ... мен ... жеке ұйымға жүктелген
нақтылы ... ... де ... Бұл ... айналысатын органдар
қатарына мысалы мыналарды ... ... ... Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын ... ... мен оның ... ... Осы ... ... ... тоқтала кететін болсақ, оларға мыналар
жатады:
- заңды түрде тіркелген заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... ... ... ... мен
өтініштердің қаралу мерзімінің сақталуын қадағалайды;
- белгіленген жергілікті атқарушы ... ... ... жер ... дер кезінде қайтарылуын қадағалайды;
- жер қатынастары мен жерді ... ... жер ... ... пайдаланушылардың жер заңдарының бұзылмауына қадағалау
жүргізу сияқты қызметтерін ... ... [45, 34 ... ... ... ... ... жер учаскелерін пайдаланушылардың санитарлық заңды ... ... ... қорғандық және сауықтыру және рекреациялық
зоналарды белгілеу;
- ... ... улы ... мен ... қайта өңдейтін және көметін ... ... ... және ... ... және ... ауру ... жерді
ластамауын қадағалау;
- жаңа немесе қайта жөнделетін ... мен ... ... іске ... ... жер ... ... ететін техника мен технологиялардың ... сай ... ... болып табылады [46, 325 б.].
Мемлекетіміздегі жүргізіліп жатқан жер реформасы өзінің бастауын ... ... ... ... объектісі, яғни заттық
құқықтың объектісі болған күннен алады. Нарықтық экономикаға өту кезеңінде
меншік ... ... ... ... рөлі арта ... Меншік құқығы мен
заттық құқықтың байланысы мен ара ... ... ... ... ... ... құқықты заңдастырмай жерге меншік құқығын іс жүзіне ... ... ... ... ... ... ... жер құқық
қатынастары субъектілері арасында жерді иелену, пайдалану және билік ... ... ... түсіндірді. “Советское земельное право” кітабының
авторлары мемлекет жерді ... ... және ... берген
уақыттарда жерді иелену құқығын өзі жүргізеді”, - деп түсіндірді. ... жер ... ... ... ... бір-біріне қарсы қойып,
тек қана мемлекеттің жер пайдалану құқығын ғана ескерді ... «жер ... ... өз алдына дербес құқық емес, себебі
жердің ... иесі ... ... ... ... ... - деген
пікір айтады. Ал, А.М.Турубинер. «мемлекет жерді кооперативтер мен қоғамдық
ұйымдарға пайдалануға бергенде жерді иелену және ... ... ... - деп ... ... Республикасында жерге заттық
құқық жүйесі жердің азаматтық айналымға түсуімен және еліміздегі нарықтық
қатынастардың дамуымен тығыз ... ... ... ... ... ... ... көптеген мүліктік қатынастарды қамтиды. Сондықтан
да, құқық ... ... ... ... ... жоқ. ... заттық
құқықтың да айқындалған түсінігі белгілі ... ... ... ... ... мүліктік аспектілерін көрсетіп, жерге меншікті іс-жүзіне
асыру мен жерге ықпал ... ... ... ... Жерге заттық
құқық меншік құқығы, жер пайдалану құқығы, жеке меншіктегі жер учаскесін
уақытша ... ... ... ... және өзге де ... іс ... ... кезіндегі құқықтық қатынастарды қамтиды [48].
Жерге заттық құқықтың мәні мен мазмұнын түсіну үшін келесі ережелерді
білу керек. Біріншіден, ... ... ... ... бір ... ... заттық құқық қатынастары белгілі заттардың субъектілерге
меншікке немесе пайдалануға берілгенде пайда болады.
Үшіншіден, заттық құқық затқа байланысты және ... ... ... ... құқықтар. Абсолютті құқықтың
объектісі белгілі зат. Заттық құқықты иеленушінің ... ... ... ету ... бар. Заттық құқықтар меншік құқығына және меншік иесі
болмайтын тұлғалардың заттық құқықтарына бөлінеді.
Меншік құқығы – ... ... ... одан ... заттық құқықтар
пайда болады. М.К.Сүлейменовтің пікірінше: “Заттық құқықтың ... ... ... құқық; 2) объектісі болып белгілі-бір зат
болады; 3) абсолюттік құқық; 4) ... - ... ... арыз арқылы арнайы
қорғау құралдарымен қорғалады; 5) заңмен белгіленеді; 6) иелену, пайдалану
және билік ету құқығына ие ... 7) ... ... 8) ... құқығы
болу; 9) затқа тікелей ықпал ету”.
Елімізде бірінші рет жерге заттық құқық ұғымы Қазақстан ... ... ... ... құқықтық айналымға енгізілді. Жерге
заттық құқықтық мынадай ерекшеліктері бар. ... ... ... ... жер заңдары, сосын азаматтық заңдар қолданылады.
Екіншіден – жерге ... ... ... ... ... ... табиғи
ортаның элементі ретінде қолданылады. Белгілі бір мүлік ретінде жер заттық
құқықтың ... бола ... ... та, жердің ерекшеліктері ескерілуі
тиіс.
Жерге заттық құқық жүйесі төмендегі ... ... мен ... ... ... ... белгіленген;
2. Жерге басқа заттық құқықтар жерге меншік құқығына тәуелді;
3. ... ... ... ... ... құқықтарын жердің меншік
иесінің рұқсатымен жүзеге асырады;
4. Жерге өзге заттық құқықтардың өз алдына дербестігі (шектеулі);
5. Жерге заттық құқықтардың ... мен ... жер ... ... ұқсастығы;
6. Жерге өзге де заттық ... ... жер ... өз ... ... ... болып табылады;
7. Жерге заттық құқықтар жер учаскелерімен тығыз байланысты, жер ... ... ... тіркеуге алынуы мүмкін.
Бұрынғы жер және азаматтық құқық туралы еңбектерді бұл мәселені
зерттеуге аса ... ... ... жер азаматтық айналымнан шығарылып
тасталған болатын. Қазіргі кезеңде ... күрт ... жер және ... ... ... ... ие болды, азаматтық айналым объектісіне
айналды және азаматтық-құқықтық қатынасқа кірді [49, 105 б.].
Жерді меншік және ... да ... ... ... ... ең ... азаматтық құқықтың объектілері қандай соны айқындап алу
қажет, сондай-ақ “зат” және ... ... ара ... ... ... ... аталған мәселені терең және кешенді зерттеуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ерекшелігіне
қарамастан, үлкен категория және азаматтық құқықтың бір институты болып
табылады. ... ... ... 117 ... ... жер ... ... ретінде танылып, нақтылап айтсақ, зат ретінде
қабылданады. Азаматтық құқықтың ... ... және ... игіліктер
болып табылады және солар үшін азаматтық құқықтың субъектілері өзара
құқықтық қатынасқа ... Бұл ... ... ... өте көп ... ... ... 115 бабына сәйкес ... ... ... және жеке ... емес ... мен ... ... ерекше құқықтар, т.б.) жатады. Алайда, барлық ... және ... ... құқығының объектісі бола алмайды.
Меншіктік қатынастың экономикалық табиғатына байланысты ... ... ... ... ... ... ... қатынастың пәні бола
алатынның бәрін айтуға болар еді.
Бірақ та бұл өте жалпылама көзқарас ... еді, ... нақ ... адам ... ... кіретіннің бәрі (соның ішінде адамның
өз организмі) тауар ретінде қабылданар еді. ... ... ... ... орын ... ... ... жатады, біріншіден, ең кең
таралымға ие болғандар, екіншіден, ... ... ... ... ... ... [50, 472 ... – жаратылыстағы табиғи қалпында тұрған немесе адамның еңбегімен
жасалған, ... ... ... ... ... болып
саналатын сыртқы әлемнің заты, ... ... ... және ... ... ... жер, ... байлықтар, өсімдіктер, т.б. Заттың
азаматтық құқықтың ... бола ... аса ... ... ... ... көрінеді. А.Ю. Кабалкин: “Пайдалы қасиеті жоқ,
немесе пайдалы қасиетін адамдар әлі ашпаған заттар, сондай-ақ, дәл ... ... ... даму ... ... әлі қолы ... ғарыштық денелер) заттар, азаматтық-құқықтық қарым-қатынастар
объектісіне жатпайды. Басқаша айтқанда, зат ... ... ... ... ... ... ... құндылықтар ғана жатады”
[51, 649 б.].
Сонымен, азаматтық құқық ... зат ... ... табиғат және адам
қолымен жасалған ... ... ... ... ... ... құндылықтарды ұғады. Түрлі заттарға ие болу, пайдалану және
билеуге ... ... ... ... көп ... ... қасиеттеріне байланысты айқындалады, олардың
экономикалық бағыты, ... ... ... ... т.б. ... иесі
өзімдік деп танитын және өз ... ... ... ... ... ... белгілейді. Бірақ та, заңи әдебиеттерде, сондай-ақ, низамда
(заңдарда), “мүлік” және ... ... ... пайдаланылады.
А.Е.Черноморецтің пікірінше, болмыстағы құбылыстардың ... ашу ... ... ... ... ... немесе
заңның тұжырымдау, айқындау қажеттілігінен туындап отыр. ... 115 ... 2 ... ... ... ... ... (мүліктік объект мен құқық) объектісіне заттар, ... ... шет ел ... ... қағаздар, жұмыстар, қызмет көрсету,
шығармашылық зерделілік қызметтің шынайы ... ... ... белгілер, басқа да затты дараландыратын құралдар, мүліктік құқық
және басқа мүліктер. Бұл ұғымға сөзбе-сөз дәл анықтама ... ... ... зат, ақша және т.б. ... көрініс тапқан мүліктер
жатады. “Мүлік” және “зат” ұғымдарының арақатысы екі түрлі ұғылатыны күмән
тудырмайды. Бір ... зат ... ... ... сияқты, өйткені ол,
ақшамен, құнды қағаздармен қатар ... ... Ал, ... ... ... ... мүлікпен тең дәрежеде көрініс тапқан, олай дейтініміз, онда
“басқа да ... деп ... және ... ... ... бұл екі ұдайлық жоғалады,
өйткені мүлік азаматтық ... ... ... бөлігінің бірі ретінде
көрініс тапқан [52, 816 б.].
В.В. Гребенников “мүлік” ұғымы жайында айта келіп, “мүлік” ... ... ... ... ... ... ол азаматтық құқықта
түрлі мағынасында қолданылады. Мысалы, көбіне-көп мүлік деп жеке ... ... ... атайды. Сондай-ақ, “мүлік” ұғымы заттарды, ... ... ... ... ... Бірқатар жағдайда, мүлік деп тек қана
жоғарыда көрсетілгендерді ғана атамайды, ... ... ... ... да
атайды. Ең соңында, тұжырымдап айтсақ “мүлік” деп барлық бар ... ... ... ... ... ... субъект
міндеттерінің жиынтығын айтады. ... ... әр ... ... ... ... жағдайда, қандай нормаға сәйкес қолданылып отыр
соны айқындап ... ... ... ... және ... да табиғи байлықтармен
үндестіре пайдалануызбен қатар, оны ... ... де ... ... ... ... ... құралын тиімді пайдалану
және оны қорғау өте күрделі, сонымен қатар жер экономиканың түрлі саласында
атқарылатын ... ... ... Жер өмірдің және қоғам
қызметінің негізі, сонымен қатар ... ... ие бола ... жеке ... не ... өз қызметіне пайдалануға ... ... ... ... жер ... ... қызмет қажетіне
пайдалануға, жеке адамның қажетін өтеу үшін- үй салу, ... ... ... ... ... өз егемендігі мен тәуелсіздігін алғаннан кейін,
нарықтық экономикаға өту кезеңінде жер ... ... ... ... таныды. Кеңес одағы негізінде көптеген одақтық ... ... ... ... ... байланысты нормативті-
құқықтық ... ... ... және ... орасан зор
нұқсан келтірді. Жерді пайдалану кезінде салық төлемдерінің ... және ... ... ... жердің тек қана
мемлекеттің меншігінде болуы, шаруалардың жерден ... ... ... ... ... ... негізгі себеп болды.
Айтылған жағдайлар мен себептер ... жер ... ... және жер реформаларының жүргізілуіне әкеп
соқтырды. Сол себепті мемлекетімізде жер қатынастарының жүйесі мен ... ... ... ... қалыптаса бастады.
Жер-әрбір мемлекеттің ең негізгі ұлттық байлығы. Қазіргі ... ... ... бірі жер ... пайдалану мен қорғауды дұрыс
ұйымдастыру ... ... ... ... жер ... 1991 жылдың 28 маусымында
қабылданған “Қазақ ССР-нің жер ... ... ... ... Бұл заң республикамыздың аграрлық секторына жаңа шаруашылықтардың
түрлерін және ... ... жаңа ... алып ... ... ... жекешелендіру және азаматтарға
жер учаскелерін бөліп беру мақсатында Қазақстан Республикасының Президенті
1994 жылдың 24 қаңтарында “Жер ... ... ... мәселелері”
және 1994 жылдың 5 сәуірнде “ Жер қатынастарын одан әрі ... ... ... ... ... ... заңды және жеке
тұлғаларға жер ... 5 ... ... (қысқа мерзімді) және 99 жылға
дейін (ұзақ мерзімді) ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік емес кәсіпорындарға жер ... ... ... ... ... және кепілдікке беруге рұқсат берді.
Президентіміздің бұл ... жаңа жер ... ... ... ... өту ... ... үлкен септік тигізді [54, 286
б.].
Елімізде жер реформасының тереңдеуі мен жер қатынастарының түбегейлі
өзгерісіке ... 1995 ... 30 ... ... ... реферумында
қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясымен тығыз байланысты.
Онда жерге ... ... және жеке ... ... рет ... 6 бабына сәйкес “жер, оның ... су, ... ... ... басқа да табиғи ресурстар мемлекеттің меншігінде ... Жер ... ... ... көрсетілген негіздерде, жағдайларда және
шектерде жеке меншікте болуы ... ... ... 1995 ... 22 ... ... туралы” заң күші бар жарлығы көп ... ... ... ... ... ... ... Бұл Жарлық жер
қатынастарын реттеуде ... ... ... ... ... болуы мен дамуына, азаматтар мен заңды тұлғалардың жер ... ... ... ... және соларға бірдей жағдай
жасауға бағытталған [55, 261 б.].
1995 жылы ауыл шаруашылығында жасалған жұмыстардың қоытындысы ... ... ... ... ... ... ... “Қазақстандықтарды толғандыратын негізгі мәселе-жер мәселесі.
Өйткені, халықтың тағдыры мен ... ... ... ... ... ... байланысты. Республикамызда жерге жеке меншікті
енгізудің шектері заңдастырылды. Бұл өзгерістерді біз ... ... ... жүргіземіз”. Елбасының ... ... ... ... “Қазақстан-2030 стратегиялық
бағдарламасына сәйкес келеді. Қазіргі уақытта, жаңа ... ... ... ... тек ... қана емес, сонымен бірге Қазақстан
Республикасының азаматтары мен мемлекеттік емес заңды ... ... ... және оған ... ... ... бар. Ата заңымызға
сәйкес, жерге мемлекеттік және жеке меншік мемлекет тарапынан ... ... ... [56, 109 б.].
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасында жеке ... ... ... басқа барлық жерлер мемлекет ... ... ... жерге меншік құқығының субъектісі және ... ... ... Территориялық үстемдік құқығы мемлекетіміздің барлық
территориясында жүргізіледі. ... ... ... ... ... саяси билігінің таратылуы жердің ... ... Ал ... меншік құқығының объектілері меншік
нысандарына тәуелді болады. Қазақстан Республикасының “Жер кодексі” жерді
жеке ... және ... ... ... ашып ... ... ... мемлекет меншігіндегі жер учаскелері жеке меншікке сатылуы немесе өтеусіз
берілуі мүмкін;
- тұрақты немесе ... ... ... мүмкін;
- заңда көрсетілген басқа да мақсаттарда пайдалануы мүмкін [57, 209 б.].
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға 70 млн. га жуық ауыл
шаруашылығы дақылдарын егуге ... ... мен 20 ... жуық мал ... үшін ... жеке ... берілу көзделіп отыр. Бірақ
бұл жерлердің құқықтық режимі, топырақ құнарлығы мен құрамы әртүрлі. Осы
жерлердің 20 млн. га ... су және жел ... ... ... және ... айналымынан шыққандықтан, оны қайта
қалпына келтіру үшін көптеген күрделі қаржы жұмсауды қажет етеді. Қазақстан
Республикасында жерлер пайдалану мақсатына ... 7 ... ... ... ... ... ... әртүрлі. Осы жерлер
мемлекетіміздің жер қорын құрайды.
Конституциямызға сәйкес,республикамызда жерге шектеулі жеке меншік бар.
Жерге жеке ... ... ... ... жердің табиғи
объект,яғни табиғаттың бізге берген сыйы екендігінде, екіншіден, жер-адам
өмірі мен қызметінің ... ... адам ... ... емес. Міне, сондықтан да, жердің осындай ерекшеліктеріне байланысты
мемлекет жерді шектеулі жеке меншікке ... Тағы да бір айта ... ... ... ... ... ... немесе жойып жіберуге
болады, ал жерді олай істеуге болмайды [58, 232 б.].
Өркениетті Батыс Еуропа мемлекеттерінің Конституцияларында да шектеулі
жерге жеке ... ... ... Бұл ... заңдар жерді
мемлекеттік реттеу теориясына негізделген, ал жеке меншік әлеуметтік қағида
ретінде көрсетіледі. Мысалға алатын ... 1978 жылы ... ... ... заң ... әлеуметтік функциялармен шектеледі.
Германияның ... ... ... ... мен ... ... бөлек көрсетілген. Жерді иелену өзге тұлғаларға беріледі және ... ... ... ... ... ... иесі өзінің
мүлкімен заңда көрсетілген шектерде және өзге үшінші ... ... ... ғана ... жасай алады. Германияның негізгі ... жеке ... ... ... ... зиян келтірмеуге міндетті.
Орыстың ұлы ғалымы К.А.Тимирязев былай деген екен: “Жерді ... тек ... жеке ... ғана ... ... ... ... ұрпақ алдындағы
міндеті мен үлкен жауапкершілігі” не деген керемет те, ... ... Иә, біз ... иеленіп, пайдаланғанда және жеке меншікке алғанда
келешек ұрпақты ұмытпауымыз ... олар да осы ... ... ... ... ... Конституциясы жеке меншік иелеріне біраз міндеттер жүктейді.
Жеке меншік иесі шектен шығып кетпеуі ... ... ... ... жеке ... иесі ... ... кез
келген азаматқа сата алмайды, тек қана фермерлер мен жалгерлерге ғана сата
алады. Егер де сатып алушылар ... ... өте ... деп ... онда
олар бағаны төмендету туралы шағыммен сотқа жүгіне алады.
Америка Құрама Штаттарының заңдары жер меншігін ... ... ... ... Егер де жердің меншік иесі жер туралы
заңдарды бұзатын болса, онда мемлекет ... бұл ... ... ... ... фермерлерге жерді сату кезінде шек
қойылған. Жерді сатып алған азамат жердің шексіз иегері бола ... ... ... жоспарын іс жүзіне асыру үшін жергілікті муниципалитетке
келуі тиіс, өйткені ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар, Канаданың заңдары ... ... ... ... ... бар [60, 287 б.].
Келтірілген мысалдардан көруге болады, барлық өркениетті мемлекеттерде
жерге шектеулі жеке ... ... ... ... ... ... өмірде және әлемде абсолютті жерге жеке меншік
жоқ. Барлық жердің меншік иелері өздерінің құқықтары мен ... ... ... ... және ... ... асырады. Өйткені,
жер – табиғи байлық ауыл ... ... ... ... ... мен ... ... Барлық өркениетті дамыған
мемлекеттерде жерді шектеулі жеке меншікке беру ... ... ... мен ... ... Фермерлерге бостандық бере отырып, жерді
табиғи объекті ретінде келешек ұрпаққа ... ... ... ... ... бойынша азаматтар мен заңды тұлғаларға тегін
берілетін жер ... ... ... ... ... ... ... қосымша жер учаскелері ақылы негізде беріледі. “Жер
кодексіне” сәйкес жер ... ... ... ... ... да болсын рұқсатынсыз өз қалауы бойынша жер учаскесін иемдену,
пайдалану және ... ету ... ... ... Атап айтатын болсақ,
меншік иесі өзінің жер учаскесімен заңды актілерде тиым салынбаған ... ... ... жер ... ... баға бойынша сатуға,
шаруашылық серіктестігінің жарғылық қорына жарна ретінде ... ... ... және мұра етіп ... ... Жер учаскесіне
меншік құқығы ... ... ... ... ... ... қоса ... Жер учаскесінің меншік иесі жер учаскесін
уақытша пайдалану туралы шарт негізінде жер учаскесін уақытша ... ... Жер ... ... пайдалану шарты жалға беру, жалдау
шарты (жалға ... ... ... ... ... шарт ... ... жасалады.
Жеке меншікке сатылатын жер учаскелерінің сатылатын бағасы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 8 мамырда қабылданған №576 ... ... және жеке ... ... құнын белгілеу” қаулысына сәйкес
жүргізіледі. Жерге жеке меншік құқығы жергілікті атқарушы ... ... ... болады. Жергілікті атқарушы орган заңда көрсетілген
құзіреті ... жер ... ... және ... ... жер
учаскелерін жеке меншікке беруі мүмкін [61, 250 б.].
Мемлекет меншігіндегі жер ... жеке ... беру ... ... асырылады:
а) жер учаскесіне меншік құқығын беру туралы ұсыныс жасау;
ә) жерге орналастырудың жобасын талқылау және ... ... жер ... ... жерге құқық беретін құжаттарды жасау және беру;
г) жерге ... ... ... ... ... заң ... жер учаскесі мемлекеттік қажеттілік үшін
алынуы (сатып ... ... Жер ... ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасы “Жер туралы” заңда көрсетілген.
Жерге жеке меншік институтын енгізудің ... ... ... ... ... деп ... “Жерге жеке меншік құқығы, жердің
бір бөлігі сату ... және ... ... ... өз ... ... мен жабдықталуы ең тиімді өміршең шаруа қожалықтарын ... ... Неге ... өз ... бір ... ... одан ... өндірісті жетілдіруге жұмсай алмайды? ... ... ... ... оған ... ... қажет пе?”. Шаруа қожалықтарының барлық мүліктері
үшін бірдей құқықтық тәртіпті қалыптастыру да, профессор ... ... жеке ... ... ... ... Жеке ... жер
учаскелері азаматтық айналымға түседі, яғни оларды кепілдікке, ... ... [62, 310 ... ... жеке ... ... кең ауқымды мынадай ұғым бар: ... мен ... ... – бұл тек қана ... ... ... ... Дұрыс қатынас жасаса, ол үнемі ... және ... ... ... ... ... бар”. “Топырақ (жер) – жердің
үстіңгі қабаты ... ... ... ... ... негіздерде, шарттар мен шектерде жеке меншікте ... ... ауыл ... арналған жерлерді ... ... ... жеке меншік құқығына енгізуге жол ашады. ... ... мен ... ... жеке меншікке тежеуіш бола алмайды.
Өйткені, “Шектерге сәйкес негіздер мен шарттар” тууы ... ... ... ... ... ... ... жеке меншікке
берілетін немесе мемлекет тарапынан жеке меншікке сатылатын ... ... ... ғажап емес. Себебі, бұл - өмір ... ... ... ... жаңа жерлерді қоныстануды талап
етеді [63,3б.].
Азаматтық - құқықтық қатынаста ... ... ... ... ... ... табылады және ол заттық құқықтың объектісі ретінде көрінеді.
Бұл, жер учаскесі ұғымына нақтылы, дәл анықтама беруді ... ... ... ... 9 ... 10 тармағында белгіленгендей, заң актілерінде
көрсетілген ... жер ... ... ... шекара ішінде бөлінген жер бөлігі.
Осыған байланысты, жер ... ... ... сол ... тән
нақтылы айқын шекаралары және сол учаскені пайдалану не жеке ... ... ... ... Шекараны жерге ... ... Олар ... ... бар ... органдарының сол жер учаскесін
беру туралы шешімнің негізіне сүйене отырып береді. Жер учаскесіне заттық
құқық сол учаске ... ... ... ... ... суларға,
орман алқаптарына таралады. Меншік иесі немесе жерді пайдаланушы өзінің
қалауы бойынша және ... да ... ... сол учаскені пайдалануға
құқылы. Бұл талап дәл осы ... ... жер ... де ... 6 ... ... ... ең алдымен сол территорияны зоналық схемамен
бөлуді, қаласалушы және жерге ... ... ... ... Бұл ... ... ... экономикалық және экологиялық
талаптарға сай мақсатты түрде ... ... ... ... Ал, ... ... бұзу аталған экологиялық таза ... ... ... ... ... ... өзі халықтың жұмыс – тіршілігіне
кері әсерін тигізеді. Бөлу мен ... ... одан әрі даму ... жер ... ... құқық пен сонда орналасқан ғимараттарға қатысты
құқықтың бір-біріне бағыныштылығынан көрінеді. Ғимараттар мен ... ... ... ... ... басқару) өзінің сол жерде
орналасуына байланысты сол учаскеге жеке ... ... ... пайдалану
құқығына ие болуды талап етеді, оның өзі сол ... ... ... ... ... ... ... қарауға болмайды [65, 271 б.].
Үйлерге (құрылыстарға, ғимараттарға), сонымен қатар ... және ... да ... ... ... ... жедел басқару) немесе жер пайдалану (тұрақты немесе ұзақ ... ... осы ... ... ... ... кезде, сатып
алушыға осы қозғалмайтын мүліктер орналасқан учаскелеріне ... ... ... ... да ауысуы тиіс. Бұл жағдайда тараптардың келісімі
бойынша жердің тұтастығымен оны бөлу қағидалары бұзылмауы керек. Егер ... ... ... қажеттігі туындаса, онда бұл жөнінде шешімді
тиісті құзыретті органдар қабылдайды. Жер учаскесінен ... ... ... ... ... ұзақ ... уақытша пайдалану құқығы), құрылыс,
ғимарат сияқты ... ... ... де ... ... жер ... өзіне тиесілі үйлерді құрылыстарды, ғимараттарды
уақытша пайдалануға берсе, онда аталған ... ... ... оларды пайдалануға арналған жер ... де дәл ... ... пайдалануға берілуі тиіс. Сонымен қатар үйлер (құрылыстар,
ғимараттар) орналасқан және ... ... ... жер ... ... ... жер пайдалануға беруге аталған жылжымайтын ... ... ... ... ... ... [66, 113 ... учаскесіне заттық құқық объектісі ретінде мінездеме беруде ортақ
меншік және ортақтасып ... жер ... ... ... ... ... ... өмірде жер учаскесінің көп бөлігі меншік
немесе жерді пайдалану құқығында ... оған ... ... ... иелік етуі
мүмкін. Осының нәтижесінде олардың арасында түрлі мәселелер туындайды.
Бұның өзі ... ... жер ... ... талап етеді. Сондықтан
да, жер туралы және азаматтық ... осы ... ... ... ... қалыптасқан. Жер кодесінің 53 бабында белгіленгеніндей
екі немесе бірнеше тұлғаның меншігіндегі жер учаскесі ... ... ... ... Жер ... ортақ меншік учаске бөлінбейтін жағдайда,
сондай-ақ меншік иелері өздеріне тиесілі жер ... бір ... ... ... кезде пайда болады. Жер учаскесі әрбір меншік
иесінің үлесі анықталған (үлестік ... ... ... ... ... ... меншікте болуы мүмкін. Ортақ меншікке жататын жер
учаскесіндегі жер үлесі немесе ортақтасып жер ... ... ... мен ... ... ... объектісі болып табылады. Бұл
жерде құқықтық тұрғыдан қарастырғанда маңызды ереже-жер үлесін жер ... ... ... ... ... ... меншіктегі (ортақтасып жер пайдаланудағы) жер ... ... ... ... ... жер ... қатысушылар
арасындағы шартпен белгіленеді. Олардың ... ... ... ... ... ... сот белгілейді. Егер учаскеге
ортақ үлестік ... ... ... жер ... ... ... ... заңдар негізінде анықтауға мүмкін болмаса және ... ... ... ... жер ... тең ... ... қатар ортақ үлестік меншіктің (ортақтасып үлестік жер
пайдаланудың) барлық қатысушыларының келісімімен олардың әрқайсының ортақ
жер учаскесін ... ... және ... ... ... ... ... жер
үлестерін анықтаумен өзгерту тәртібі де белгіленуі мүмкін [67, 5 б.].
Ортақ үлестік ... ... ... үлестік жер пайдаланудағы
жер учаскесін бөлу жер туралы Заңның 40 бабына сәйкес жүргізіледі.
Ортақ үлестік ... ... ... жер ... ... жер учаскесін бөлудің ... мен ... ... келе ... ... әрбір қатысушы ортақ жер учаскесінен
өзінің жер үлесін нақты бөліп беруді талап етуге құқылы.
2.2 Жердің ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдар және олардың құқықтары мен міндеттері
Жерге мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдар деп ... ... мен ... әрекеттілігі бар, заңда көрсетілген құқықтар
мен міндеттерді атқара алатын ... ... ... ... ... ... айтамыз.
Жерге мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдардың
мынадай құқықтары ... ... ... тарту туралы мәселенi шешу үшiн ... жер ... ... ... ... ... жiберуге;
2) Қазақстан Республикасы жер заңдарының бұзылуы туралы ... ... ... ... жер ... бұзғаны үшiн әкiмшiлiк жазалау
туралы қаулылар ... ... ... жер ... бұзу ... ... өтеу туралы iстер бойынша, жер учаскелерiн алып қою және беруге
байланысты заңсыз шешiмдердi жою ... ... ... жеке ... ... және ... ... айыппұл өндiрiп алу туралы
iстер бойынша сот органдарына жүгiнуге;
5) қызметтiк куәлiгiн ... ... ... ... ... және пайдаланудағы жер учаскелерiн тексеруге, ал ... және ... да ... ... алып ... жер ... -
оларға кiрудiң белгiленген режимiн ескере отырып, тексеруге;
6) жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер ... ... ... ... жер ... бұзылуын жою мәселелерi бойынша
орындалуға мiндеттi нұсқамалар беруге;
7) өнеркәсiптiк, азаматтық және ... да ... ... ... кен
орындарын игеру, объектiлердi пайдалану, ... ... ... ... ... және өзге ... егер олар Қазақстан Республикасының жер заңдарын, ерекше
қорғалатын аумақтар ... ... ... ... бұза ... асырылса және топырақтың құнарлы қабатының жойылуына, ... ... ... ... ... тұздануға, батпақтануға
және шектес аумақтарды қоса ... ... ... ... да ... әкеп соғуы мүмкiн болса, сондай-ақ егер бұл ... ... ... не терiс қорытынды алған жобалар ... ... ... тоқтата тұруға;
8) мемлекеттiк органдардан белгiленген тәртiппен бекiтiлген, жер қорының
жай-күйi туралы статистикалық ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда тұрғын жай және
өндiрiстiк объектiлердiң салынуын тоқтата тұруға құқығы бар.
Жердi пайдалану мен ... ... ... ... асыратын
лауазымды адамдар:
1) Қазақстан Республикасының жер заңдарын бұзушыларға уақтылы шаралар
қолдануға;
2) жүргiзiлетiн ... ... ... ... дайындауға
мiндеттi.
3. Жердi пайдалану мен қорғауға мемлекеттiк бақылау жасауды жүзеге ... ... ... ... және ... жасалуына
(шешiмдердiң қабылдануына) негiз болған ақпаратқа жоғары тұрған лауазымды
адамға ... ... ... берiледi.
4. Жердi пайдалану мен қорғауды мемлекеттiк бақылау жасауды ... ... ... ... және жеке ... ... пайдалану мен қорғауды
мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдарға қатысты күш
жұмсау қаупін төндіретiн ... күш ... ... ... лауазымды
және жеке тұлғалар ... ... ... ... ... кодексінің 31-бабына сәйкес Жер пайдалану құқығы мынандай
жағдайларда туындайды:
1) жер пайдалану ... ... жер ... ... беру;
3) жер пайдалану құқығының әмбебап құқықтық мирасқорлық ... ... ... ... ... ... ... арқылы
туындайды.
Азаматтар жерге жеке ... ... ... ... ... 26-шы бабының 1-ші ... ... ... ... ... заңды
түрде алған мүлікке жеке меншік құқығы бар. ... жеке ... ... ... ету үшін ... О.И.Крассов, азаматтардың құқықтық
қабілеттілігі мен әрекет ... болу ... [68, 150 ... ... ... әрбір салалары бойынша субъектінің белгілі
мүмкіншілігі болғанын талап ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
реттеудің негізгі элементтерінің бірі бола отырып,субъектінің ... ... ие болу және ... ... ... айқындалады.
Азаматтық құқықсубъектілік мүмкіндігі тұлғаның құқыққа қабілеттілігі
мен әрекетке қабілеттілігімен байланыстырылады. Бірінші ... - ...... құқыққа ие болу мүмкіншілігі және ... ... ... ... категория - әрекет қабілеттілік - өзінің
әрекетімен ... ... алу және оны ... ... алуын, өзіне
азаматтық міндеттерді жүктеп, оны орындай алатындығын көрсетеді. Құқық
қабілеттілігі барлық ... ... яғни ... ... бастап,
өлгенге дейінгі кезеңі мойындалса, ал, әрекет қабілеттілік, қағида ... бір ... ... ... ... яғни, ол толық көлемде он сегіз
жасқа толып, ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің арасының жойылуы азаматтың ер жетіп, белгілі
бір ерік-жігерге ие болып, психикалық орнығуымен тікелей байланысты [69, ... ... ... М.В.Кротов жеке азамат, заңды тұлға
және басқа да азаматтық құқық субъектісіне де қатысты анықталуы мүмкін. Бұл
ұғым азаматтық ... ... ... қамтуы тиіс, бірақ әрбір
аталған субъектіге жеке құқықтық-субъектілік берілмейді. Заңды ... ... және ... ... екі ... де, ... ... ие болса, ал оны ... ... айта ... ... ... айтсақ, азаматтық
құқықсубъектілік құқық бірлігі мен ... ... ... тұжырымды категория. Заң әдебиеттерінде құқықсубъектілікті
қорытындылайтын категория ретінде емес, даралайтын ... ... яғни ... ... құқық субъектісі тұтастай
алғанда қандай қабілеті болуы керек соны танытады деп ... ... ... ... жеке ... заң ... қандай
қабілеті болу керек деп қарастырады. Кейінгі позицияға ... ... ... азаматтық құқықтық қабілеттілігінің жоқтығы оның азаматтық
құқықтың субъектісі ретінде әрекет қабілетсіздігін танытады, бірақ ... ... ... қабілеті бар заңды ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілікпен үйлестігін С.Н.Братусь қабылдайды.
Азаматтардың құқық қабілеттілігі. Заң құқық қабілеттілікті азаматтың
құқыққа ие болып және міндеттер алу ... деп ... (АК ... ... ... ... және аластату қабілеті тән.
Азаматтардың құқық қабілеттілігінің ... ... ... ... кешенді құқықтары мен міндеттері арқылы айқындалады. АК-тың 14
бабында азаматтардың ... ... ... ... маңызды
азаматтық құқықтар тізімі берілген. ... ... ... ... жалпы нормалары жерге меншік қатынастары саласында қолдану
мыналарды көрсетеді. Азаматтар меншік құқығына сай ... ие бола ... ... жер ... де; жер учаскесін мұраға қалдыру және ... ... ... айналысуға, сол жер учаскесінде заңмен
тыйым салынбаған қызмет атқаруға құқылы; өз ... жер ... ... ... ... өзі жеке, заңды тұлғалармен бірігіп те ... ... ... ... ... ... ... мәміле, заңи
әрекеттер жүргізе алады, соның ішінде жер учаскелеріне, соларға байланысты
туындайтын міндеттерге қатысуға, басқа да ... және жеке ... ... ие бола ... ... ... ... басқа да мүліктік және жеке
мүліктік емес құқыққа ие болуға ... бар, атап ... ... бірақ азаматтық заң мен оның жалпы негіздері және мәніне
қайшы келмейтін әрекеттерді ... ... ... ... ... ... барлық азаматтар ие. Бірақ бұның өзі белгілі бір азаматтың
нақтылы ... ... ... ... азаматтың субъективтік
құқығымен бірдей деген ұғым тудырмайды. Бірақ сондай ... ... мен ... нақтылы тұлғаның ие болу мүмкіншілігі бар[71,9
б.].
Азаматтардың құқық қабілеттілігін іске ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей, азамат өзінің
әрекеті арқылы азаматтық құқықтарға ие болуға және оны жүзеге асыруға, ... ... ... алып, оларды орындауға міндетті. (АК 17 бап).
Құқық қабілеттіліктен әрекет ... ... сол, ... ... ... көрсетіп, оның психикалық тұрғыдан өскенін
көрсетеді. Заң азаматтың өзі үшін ... ие ... және ... атқаруда кәмелетке толуын негіз етіп алады. Толық әрекет
қабілеттілікке ие ... ... ... ... яғни он ... толғандар. Алайда, бұл ережеге өзгешелік ... жері де бар: ... ... он сегізге толмаған азаматқа да берілуі мүмкін, егер
оған он сегізге жасқа жетпей некелесуге рұқсат ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілік бар деп
барлық жауапкершілікті бірден артып қою мүмкін емес. Заң ... ... ... ... үшін оның жас ... өсу ... ... Бұның өзі әрекет
қабілеттіліктің екі негізгі көрінісімен ... ... ... және дербес мүліктік жауапкершілік [72, 103 б.].
Кәмелетке толмағандар,оның ішінде 14 жасқа толмағандар (жасөспірімдер),
жалпы ... ... ... ... жоқ деп ... ... ... ата-аналары, асырап алушылары, қамқоршылары жасайды. Алайда, он
төрт жас кәмелетке ... ... ... жол ... ... ... Сондықтан да заң жасөспірімдердің белгілі бір
мәмілелер жасауын қарастырған. Азаматтық ... 23 ... ... ... жасы он төртке дейінгілер, өз жастарына ... ... ... ... егер ондай мәміле ... ... ... ... сол, аталған жастағы кәмелетке толмағандар жер учаскелеріне
қатысты ... ... ... Олар үшін және ... ... ... ... асырап алушылар немесе қамқоршылар жүргізеді. Қорыта
айтатын сол, ... де жер ... ... ... ... Он төрт ... ... кейін кәмелетке толмаған жасөспірім
дербес кез-келген мәміле жүргізу құқына ие, егер оған оның ... ... ... ... Және де ... ... түрі ... мәміленің нысанына сай болуы ... ... ... ... ... жүргізілгенге дейін алынуы керек, ... ... ... ... ... ... ... пікірімізше,
нотариалды бекітуді талап ету немесе мемлекеттік тіркеуді талап ететін
келісімдер ... ... ... келісімі мәміле жүргізгенге дейін
берілуі тиіс [73, 83 б.].
Жер кодексінде көрсетілгендей, жер ... ... ... азаматтық-құқықтық қатынас пен жерді пайдалану құқығы аталған
заңға қайшы келмейтін азаматтық заң ... ... ... ... ... сәйкес жер жылжымайтын мүлікке жатады және
оның басқа біреуге ауысуы немесе оған ... ... ... ... өтуі ... Жылжымайтын мүлікке меншік құқығы,
осыған сәйкес, мемлекеттік тіркеуден кейін күшіне енеді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі жылжымайтын ... және ... ... қамтығандықтан, жылжымайтын мүлікке байланысты
мәмілелер ... ... ... ... ... ... шығаруға болады, яғни он төрт пен он ... ... ... үшін ... жерге қатысты мәміле жүргізуіне ата-
аналарының жазбаша мәміле жүргізуге ... ... ... ... Ал, ... ... кейін, қарастырылып отырған мәселе бойынша ... ... ... ... ... Әрекет қабілеттілік мазмұнына
бұдан былай жас факторы ықпал етпейді, алайда азаматтың іскерлік әрекет
мүмкіншілігін мына ... ... ... яғни ауырып қалу, ішімдікке
салыну немесе нашақорлыққа салыну. Бұндай кері ықпалды көрініс пайда болған
жағдайда ... ... ... ... ... мүддесін қорғау керек.
Міне, осы мақсатта азаматты әрекет қабілетсіз деп таниды және ішімдікке
салынған ... ... ... ... әрекет қабілеттілігі
шектелуі де мүмкін. Психикалық ... ... ... ... азамат өз әрекетіне есеп бере алмай, өз әрекетін басқара ... ол сот ... ... ... жоқ деп ... оған ... ... қабілеттілігі жоқ деп танылған азаматтың атынан мәмілені
қорғаншы жүргізеді. (26 бап). Бұндай жағдайға душар болған ... ... ... ... емес [74, 65 б.].
Азаматтың ішімдікке салынуы мен нашақорлыққа ... өзі, ... ... ... ... талап етеді, алайда азаматтық құқық
оларды ішімдік пен нашақорлықтан емдеу мүмкіндігі жоқ, сондай-ақ, соған тең
дәрежеде ондай қылықтары үшін жаза да ... ... ... нашақорлыққа әуестенген азаматтардың мүліктік ... ... тек қана ... өз ... арқылы отбасын ауыр тұрмысқа
итермелеген жағдайда араласады. Егер де ... ... ... ... ... ... ... меншігін сол жолға салып жоғалта
бастаған жағдайда, оны емдеу жайында мәселе ... ... ... оның
әрекет қабілеттілігін шектеуге негіз жоқ.Әрекет қабілеттілігі жоқ немесе
әрекет қабілеттілігі толық емес азаматтардың мүддесі мен ... ... ... ... заңдары бойынша қорғаншылық және қамқоршылық
институты негізделген. ... ... ... ... жоқ деп танылған азаматтарға ... ... ... пен он ... ... ... және ішімдікке салыну мен
нашақорлыққа әуестену салдарынан әрекет ... ... ... ... пен ... ... ерекшеліктері неке
және отбасы заңдарымен анықталады [75, 59 б.].
Неке және отбасы ... ... 103-ші ... 1-ші ... ... және ... ... қамқорлығынсыз
қалған балаларға,оларды асырау,тәрбиелеу және білім беру мақсатында,сондай-
ақ олардың мүліктік және мүліктік емес ... мен ... ... ... ... Заң, ... 100-ші бабының 1-ші тармағында ата-
анасының қамқорлығынан тыс қалған бала деп ... тану ... ... ... ... ... ... қайтыс болуы,
олардың ата-ана құқықтарынан айырылуы,олардың ата-ана құқықтарынан
шектелуі,ата-анасының ... ... деп ... ... ... ұзақ ... жоқ ... ата-аналардың балаларын
тәрбиелеуден немесе олардың мүдделерін қорғаудан жалтаруы, сонымен қатар,
ата-аналардың тәрбиелеу, емдеу және ... ... да ... ... ... бас ... ... қамқорлығы болмаған
өзге жағдайлар.Бұл реттерде балалардың құқықтары мен мүдделерін ... және ... ... ... ... атап ... неке және ... туралы заңдар балалар ұғымына кәмелетке
толмағандарды, яғни 18 жасқа дейінгілерді қамтиды.
Біз жоғарыда атап ... ... ... ... яғни он ... ... ... мәмілені (ұсақ-тұрмыстықтан басқа) олардың ... ... не ... ... мен ... ... ... толмаған, бірақ он төрт пен он сегіздің арасындағылар мәмілені
ата-анасының, қорғаншы мен ... ... ... ... ... неке және ... ... Заң, азаматтық заңдарында
анықталған қорғаншы және қамқоршы ... ... ... ... ... ... ... қосымша талап белгілейді.
Мысалы, қорғаншы және қамқоршы ... ... ... ... ... алу жөніндегі мәмілелер жасауға, ал қамқоршының ... ... ... соның ішіндеғі қамқоршылыққа алынушының мүлкін
айырбастауға немесе сыйға тартуға ... оның ... ... болу ... оны жалға жалдауға, тегін пайдалануға қамқорлыққа ... ... ... ... ... бас ... әкеп соғатын
мәмілелер жасауға, оның мүлкін бөлуге немесе одан үлес бөлуге, сондай-ақ
қамқоршылыққа алынушының ... ... әкеп ... ... да ... ... құқығы жоқ. Аталған мәмілелер нәтижесінде қорғаншы алған
қаражаттың қалай жұмсалуға тиіс ... ... және ... орган
белгілейді [77, 6 б.].
Әрекетке қабілетсіз деп танылған азаматтың атынан мәмілені ... ... ... ... кейін әрекетке қабілеттілігі
шектелген адам мәмілені (ұсақ тұрмыстықтан басқа) қамқорлыққа алғандардың
келісімімен жүргізеді. Алайда, ... ... ... де ... мен
қамқоршылық ұйымдары тарапынан келісім қажет. Қорғаншы және ... ... ... ... ... ... ... мәмілелерді ғана жүргізе алады. Мысалы, қамқорлыққа алынған адамды
тікелей күту қажеттілігінен шығарылған шағын шығыс, оның ... ... ... айтылғандардан мынадай қорытынды шығаруға болады:
қорғаншы ... ... адам ... ... ... мәміле жасау үшін,
не қамқоршылар бұндай келісімді қамқорлыққа алынған адамдарға беру үшін
жоғарыда ... ... сол ... ... ... алуы ... Және
оның өзі алдын-ала жасалуы керек.
Азаматтық кодекстің 33-ші бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... жедел басқыру құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол
мүлікпен өз ... ... ... ... өз атынан мүліктік және
мүліктік емес жеке құқықтар мен міндеттерге ие болып, оларды жүзеге ... ... ... және жауапкер бола алатын ұйым. Заңды тұлғаның құқық
субъектілігі оны құру ... ... ... оның ... ... ... ... Заңды тұлғаның қызмет ... ... ... ... айналысу үшін қажет лицензияны алу сәтімен
айқындалуы да мүмкін болады және оны алып ... ... ... ... ... ... заңда белгіленген тәртіп бойынша жарамсыз ... ... да ... ... ... ... әрекет
қабілеттігінің барлығы деп, яғни ол өзінің ... ... ... мен ... ... ... оларды қалыптастыру және олар бойынша
жауап беру ... ... ... [78, 69 ... ... ... тұлғаның әртүрлі түрін қарастырады: мемлекеттік
кәсіпорын, шаруашылық серіктестік, ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктер, тұтынушы кооперативтер,
қоғамдық ... ... ... Өз ... ... заңды тұлғалар
коммерциялық және коммерциялық емес деп бөлінеді. Өзінің негізгі ... ... ... мақсат етіп қойған ұйым коммерциялық деп танылады, ал,
коммерциялық емес ұйымға, негізгі ... ... ... ... ... түсетін болса, оны оған ... ... ... салуды
мақсат етпейтін ұйымдар. Заңды тұлғалардың қандай түрі болсын, барлығы
(мемлекеттіктен басқасы) жер учаскесіне меншік ... бар. Жер ... ... ... емес ... тұлғалардың жеке меншігінде жер
учаскелері болуы мүмкін. Ол құрылыс жүргізу үшін ... ... ... емес ... ... ... ... ғимараттар, және
соларды күтуге арналған құрылыстар болуы мүмкін. Заңды тұлғаның ... жеке ... заң ... да бір ... ... ... жер ... жеке меншік құқығының мазмұны оның ұйымдастыру-
құқықтық нысанының түріне тәуелді емес және ... ... ... ... нысанына сәйкес келетін азаматтық заңның
жалпы нормаларына бағындырылған. Ерекше атап өтетін жәй, жер туралы ... ... ... оның ... мазмұнынан көрінгендей,
мемлекеттік емес заңды тұлғаларды меншігінде 18-ші бапта көрсетілмеген
басқа да жердің болуы ... ... ... ... ... мемлекеттік
емес заңды тұлғаның жеке меншігіндегі жер тізімі айқын [79, 116 ... ... ... ... ... ... келісім-шартта белгіленген талаптарға сәйкес оған ... ... ... ... жер ... ... ... кез келген заңды іс-
қимылдарды дербес жасауға;
• келісім-шартта өзгеше көзделмесе, өз ... ... өз ... оның ... ... ... пайдалануға;
• келісім-шарт аумағында, ал қажет болған жағдайда белгіленген тәртіппен
жер қойнауын пайдаланушыға бөлінген өзге жер учаскелерінде ... ... ... және ... сала ... ... уағдаластық бойынша жалпы пайдаланымдағы объектілерді және
коммуникацияны келісім-шарт аумағында да одан тысқары да пайдалануға;
... ... ... Республикасының заңнамасында белгіленген
мерзімнен тыс келісім-шарт тың қолданылу мерзімін ұзарту туралы
келіссөздерді ... ... жер ... ... ... ... жүргізуге байланысты
жұмыстардың жекелеген түрлерін орындау үшін қосалқы мердігер тартуға;
• Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген шартарды ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасында және келісім-шартпен
белгіленген шартарда өз қызметін тоқтатуға.
Жер ... ... ... ... оның ... ... кепілдік
беріледі. Заңнамаға жер қойнауын пайдаланушының жағдайын ... мен ... осы ... мен ... ... ... келісім-шарттарға қолданылмайды.
Жер қойнауын пайдаланушыға қойылатын жер қойнауын және ... ... ... ... [80, 186 ... ... ... қоса алғандағы жер пайдалану сатысында
басымдық ретінде қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... сақталуы тиіс, ондай талаптар:
• кен орындарын игерудің арнайы әдістерін қолдану есебінен жер бетін
сақтау;
... ... ... ... ... жер ... ... операцияларын бастағанға дейін табиғат қорғау
органдарымен келісілген тиімді сызба бойынша автомобиль жолын ... алу ... ... және иеліктен алынатын жерлер аумағын
қысқарту, сондай-ақ Ұңғымаларды салудың қарапайым тәсілін енгізу, ішкі
үйінділеумен технологияларды қолдану;
... мен ... ... ... ... ... ... жер бету және жер асты суларының тартылуы мен ластануын болдырмау;
• қоршаған ортада эклолгиялық ... ... ... және ... материалдарының қалдықтарын жою;
мұнай кен орындарының ішкі қатпарлық қысымын ұстау ... ... ... ... және ... пайдалану;
• атмосфералық ауаға ластаушы заттарды шығаруды болдырмау;
... ... ... ... ... кен орындарын жою (консервациялау) жобасы бойынша қоршаған
ортаға келтірген залалдар салдарын жою болып ... ... ... және ... пайдалану және жер қойнауын қорғау
саласындағы талаптар.
Жер қойнауын ... ... ... ... Жер ... ... пайдалануға ақы төлеу;
2. Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану;
3. Жер қойнауын пайдалану мен қорғау ... ... ... және аз ... ... ... қолдану ;
5. Жер қойнауын пайдалану және минералдық шикізатты ұқсату жобалары бойынша
міндетті түрде мемлекеттік экологиялық сараптама ... Жер ... ... мен ... ... жалпы ұлттық ... ... ... ... ... кен ... кен өндіру және минералдық шикізатты
ұқсату арқылы жер қойнауы мен айналадағы ... ... ... ... Жер қойнауын пайдалануға қатысты жұмыстардың қауіпсіздігін сақтау;
9. Жер ... ... ... ... ортаға жасайтын ықпалын
мөлшерлеу;
10. Жер қойнауын және ... ... ... ... ... ... Жер қойнауын қорғаудың тиімділігін арттыруға бағытталған шараларды
көтермелеу;
12. Қалдықсыз және аз қалдық қалдыратын ... ... ... ... жер ... ... ... өз
күшіндегі заңдарда белгіленген құқықтар мен міндеттерге ие болуы керек.
Сонымен ... ол жер ... ... ... ... және ... ... деп топшылайды. Жалпы өкілдікке жер құқық қатынастары
субъектілерінің құқық ... мен ... ... ... Арнаулы қабілетке жер ... ... ... атаған. Мысалы, ол былай дейді: “ауыл ... ... ... дақылдарын өсіреді, елді мекенді жерлерді
пайдаланғанда құрылыс объектілерін орналастыру ... ... ... ... қорғау тәртіптерін сақтауды жүзеге асырады”.
Жер пайдалану ... ... ... мен ... ... ... шектелмейді. Олар басқа да құқықтар мен
міндеттерді жүзеге ... Жер ... ... ... ... ... олардың қатынастарындағы ерекше өкілдігі деуге
негіз жоқ. Жер құқығында ерекше ... ... тек қана ... ие болады. Жерді жеке меншікке және пайдалануға ... ... үшін алу және ... алу, ... ... ... мен жер пайдалану
құқықтарының құжаттарын беру жергілікті атқару органдарына ... ... ... қарағанда, құқықтық мәртебе адамның және заңды тұлғаның
қоғамдағы ... Ол ... ... етілген әлеуметтік игілік құқықтық
қатынастардағы нақты құқықтар мен міндеттер және ... ... ... сияқты құқықтық элементтерден ... Жер ... жеке ... мен ... тұлғалардың жер құқық қатынастарында
оның “құқықтық жағдайы” деген атау да ... ... ... ... ... иесі ... жер ... қатысты
кез-келген мәмілені жасауға құқылы, тек заң актілерімен тыйым салынған
әрекеттерге ... ... ... біздің ойымызша меншік иесі өзінің жер
учаскесіне байланысты кез-келген заңды әрекеттер жасауға мүмкіншілігі ... оны ... ... ... ... ... және
өндірістік кооперативтің жарғы капиталына жарна түрінде қосуға, кепілдікке
беруге, жер учаскесін сыйлауға және ... ... ... Біз ... аталған бап бойынша меншік иесі өзінің жер ... ... және ... ... ... ... төлем ретінде ұсына алады екен. Бұл жерде, заңды ... ... ... ... ... құқықты енгізу жөнінде шеңбері негізсіз
тарылған, өйткені жеке ... иесі ... жер ... ... ... ... ... жасай алатынын ескерсек, ол өзінің жер
учаскесін жарна ... тек қана ... ... ... ... ғана ... ... қатар акционерлік қоғамға және
басқа да мемлекеттік емес заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ескерген дұрыс. Бізгі белгілі заңды тұлға ... ... ... ... тұлғаның жарналық капиталға салған салымы сол заңды
тұлғаның меншігі болып табылады, (мүлікке шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ал, заңды тұлғаның
құрылтайшылары осы мүлікке не міндеттемелік құқық, не ... ... ... ... ... не ешқандай мүліктік құқық сақталмайды (біз жоғарыда
айтқандай, мәселе меншік құқығын сақтау туралы немесе ... ... ... ... ... ... конструкция бойынша мемлекеттік емес
заңды тұлғаның ауыл ... ... ... жеке ... ... ... пайда болды. Заңды тұлғаның мүліктерінің құқықтық
режиміне байланысты көптеген мәселелер туындайды, ... ... ... және ... дәл ... ... реттеу үшін, ол
арнайы қарастыруды талап етеді. Субъектінің жерге жеке меншік ... ... ... ... тұлғаның және шет ел азаматтарының жер
учаскелерін жеке меншікке алу ... ... ... ... ... емес [82, 201 ... Республикасы Конституциясының 12 бабына сәйкес, шетелдіктер
және азаматтығы жоқ тұлғалар, Қазақстан азаматтары үшін ... ... ... ... ... оларға да біздің азаматтарымызға
жүктелетіндей жауапкершілік көлемі де бірдей жүктеледі.
2.3 Жер ... ... ... олардың мемлекет тарапынан құқықтық
қорғалуы
Елімізде жер реформасының тереңдеуі мен жер қатынастарының түбегейлі
өзгерісіке ұшырауы 1995 жылдың 30 ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Онда жерге меншіктің мемлекеттік және жеке түрлері бірінші рет көрсетілді.
Конституцияның 6 ... ... ... оның ... су, өсімдіктер мен
жануарлар дүниесі, басқа да ... ... ... ... болып
табылады. Осыған байланысты қандайда болмасын мемлекет меншігі мемлекет
тарапынан құқықтық түрде қорғалады.
Заңды жауаптылықты құқыктық қатынастарда өз ... тек ... алу ... ... өз міндеттеріне катысты жауапкершілікті
қатынасы ретінде түсіндіруге болады. Занңды жауаптылық заңнамада көзделген
руқсат етілмеген әрекеттерді, ... ... және өз ... заңға
сәйкес орындауға тиic субъектінің кері, негативтік жүріс-тұрысы үшін
белгіленген мемлекеттік ... ... ... де қарастырылады. Сол
себепті, бұл ... ... ... емес ... ол тек заннамадағы
құқық бұзушылыктармен ғана байланыста болады. Қазақстан Республикасы
Президентінің 1995 ... 22 ... ... ... туралы” заң күші
бар жарлығы көп укладты экономикамыздың құқықтық негізін құраудың ... ... Бұл ... жер ... реттеуде заңдылықтардың
күшеюіне, жылжымайтын мүлік нарығының пайда болуы мен дамуына, азаматтар
мен ... ... жер ... ... ... шаруашылықтардың
дамуына және соларға бірдей жағдай жасауға бағытталған.
1995 жылы ауыл шаруашылығында жасалған жұмыстардың ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
былай деді: “Қазақстандықтарды толғандыратын негізгі мәселе-жер мәселесі.
Өйткені, ... ... мен ... ... ... ... жермен тығыз байланысты. Республикамызда жерге жеке меншікті
енгізудің шектері заңдастырылды. Бұл ... біз ... ... байланыстыра жүргіземіз”. Елбасының айтылған сөздері
мемлекетіміздің келешекке ... ... ... ... ... ... уақытта, жаңа Конституциямызға және
“Жер ... ... тек ... қана емес, сонымен бірге Қазақстан
Республикасының ... мен ... емес ... ... ... ... және оған ... етуге құқығы бар. Ата заңымызға
сәйкес, жерге мемлекеттік және жеке меншік мемлекет тарапынан қолдау ... ... [83, 189 ... ... Қазақстан Республикасында жеке меншікке берілген жер
учаскелерінен басқа ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекет жерге меншік құқығының ... және ... ... ... ... үстемдік құқығы мемлекетіміздің ... ... ... ... территориялық кеңістігінде
жүргізілетін мемлекеттік саяси билігінің ... ... ... ... Ал ... ... құқығының объектілері меншік
нысандарына тәуелді болады.
Қазақстан Республикасының “Жер кодексі” ... жеке ... ... ... ... ашып көрсеткен. Мысалға алатын болсақ:
- мемлекет меншігіндегі жер учаскелері жеке меншікке сатылуы немесе өтеусіз
берілуі ... ... ... ... ... берілуі мүмкін;
- заңда көрсетілген басқа да мақсаттарда пайдалануы мүмкін.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға 70 млн. га жуық ... ... ... ... ... мен 20 ... жуық мал жайлымы үшін жерлер жеке меншікке берілу көзделіп отыр. Бірақ
бұл жерлердің құқықтық режимі, топырақ ... мен ... ... ... 20 млн. га ... су және жел эрозияларына ұшырағандықтан,
тұздалынып кеткендіктен және ... ... ... оны ... ... үшін ... ... қаржы жұмсауды қажет етеді. Қазақстан
Республикасында жерлер пайдалану мақсатына қарай 7 ... ... ... ... ... ... ... Осы жерлер
мемлекетіміздің жер қорын құрайды.
Конституциямызға сәйкес,республикамызда жерге шектеулі жеке ... ... жеке ... ... ... біріншіден, жердің табиғи
объект,яғни табиғаттың ... ... сыйы ... ... ... мен ... ... үшіншіден,-жер адам еңбегімен жасалынатын
тауар емес. Міне, сондықтан да, жердің осындай ерекшеліктеріне байланысты
мемлекет ... ... жеке ... ... Тағы да бір айта ... ... ... жасалынатын тауарды бүлдіруге немесе жойып жіберуге
болады, ал жерді олай істеуге болмайды [84, 251 б.].
Өркениетті Батыс Еуропа мемлекеттерінің Конституцияларында да ... жеке ... ... көрсетілген. Бұл мемлекеттерде заңдар жерді
мемлекеттік реттеу теориясына негізделген, ал жеке меншік әлеуметтік қағида
ретінде көрсетіледі. ... ... ... 1978 жылы қабылданған Испания
Конституциясында меншік заң ... ... ... шектеледі.
Германияның Конституциясы бойынша жерді иеленушілер мен жердің меншік
иелері бөлек көрсетілген. ... ... өзге ... беріледі және мұраға
қалдырылады. Германияның Азаматтық ... ... ... иесі ... ... көрсетілген шектерде және өзге үшінші тұлғаларға зиян
тигізбеген жағдайларда ғана әрекет жасай алады. ... ... ... жеке ... ... қоғамдық мүдделерге зиян келтірмеуге міндетті.
Орыстың ұлы ғалымы К.А.Тимирязев былай деген екен: ... ... тек ... жеке ... ғана емес, сонымен бірге келешек ұрпақ алдындағы
міндеті мен үлкен жауапкершілігі” не деген керемет те, ... ... Иә, біз ... ... пайдаланғанда және жеке меншікке алғанда
келешек ұрпақты ... ... олар да осы ... ... ... [85,
225 б.].
Италияның Конституциясы жеке меншік иелеріне біраз ... ... ... иесі ... шығып кетпеуі керек.
Германияның заңдары бойынша жердің жеке меншік иесі ... ... ... ... сата ... тек қана ... мен ... ғана сата
алады. Егер де сатып алушылар жердің бағасын өте ... деп ... ... бағаны төмендету туралы шағыммен сотқа жүгіне алады.
Америка Құрама Штаттарының заңдары жер ... ... ... ... ... Егер де ... меншік иесі жер туралы
заңдарды бұзатын болса, онда ... ... бұл ... айырады .
Канада заңдылықтары бойынша фермерлерге жерді сату кезінде шек
қойылған. Жерді сатып ... ... ... ... иегері бола алмайды. Ол
өзінің құрылыс жоспарын іс жүзіне асыру үшін ... ... ... өйткені жергілікті басқару органдары кейбір құрылыстарға тиым
салуы мүмкін. ... ... ... заңдары бойынша жерді шетел
азаматтарына сатуға шектеулер бар [86, 6 б.].
Келтірілген ... ... ... ... ... ... ... жеке меншік құқығы сақталынған. ... ... ... ... және әлемде абсолютті жерге жеке меншік
жоқ. Барлық жердің меншік иелері өздерінің құқықтары мен міндеттерін ... ... ... және ... ... ... Өйткені,
жер – табиғи байлық ауыл шаруашылығында ... ... ... ... мен өмірінің негізгі.
Барлық өркениетті дамыған мемлекеттерде жерді шектеулі жеке меншікке
беру ауқымы, жерді ... ... мен ... ... Фермерлерге
бостандық бере отырып, жерді табиғи ... ... ... ... ... Жер ... дұрыс реттеуде, жерге жеке ... ... ... ... ... - ... рөлі зор.
Құқықтық реттеу арқылы мемлекет азаматтардың жерге жеке ... ... ... ... пен ... қол ... өз елінің
экономикасын дамытады. Халықтың ... да ... ... Жер
ресурстарының ерекшеліктері сонда – олар тек қана ... ... ғана ... ... бірге жеке меншік құқығы мен ... ... ... ... ... жеке ... ... объектісін
дұрыс түсіну үшін заңның негізгі қағидаларына көңіл аудару қажет. Қазақстан
Республикасының “Жер кодексіне” сәйкес азаматтардың жеке меншігінде өзіндік
қосалқы ... бақ ... және ... ... жүргізу үшін берілген
жер учаскелері бола алады. Азаматтар мен мемлекеттік емес заңды тұлғалардың
жеке меншігінде өзінің мақсатына сәйкес ... мен ... ... ... қоса ... құрылыс салуға берілген (берілетін) немесе
өндірістік және өндірістік емес, оның ... ... ... үйлер,
ғимараттар және олардың кешендері салынған жер учаскелері бола алады ... ... ... жеке ... ... Ауыл шаруашылығына арналған жерлер (жеке меншікке берілген жерлерден
басқа);
- Қорғаныс жерлері;
- Ерекше ... ... ... ... ... ... ... Су қорларының жерлері;
- Елді мекен жерлеріндегі жалпы пайдаланылатын жерлер, яғни, Қазақстан
Республикасының “Жер ... ... жеке ... ... ... ... бір ... көрсетілген жер учаскелері болып табылады. ... жер ... ... ... ... ... ... жеке
меншік құқығының объектісі ... ... ... ... иеленетін, пайдаланатын және билік ететін жер учаскелері.
Қазақстан Республикасы “Жер кодексі” бойынша азаматтар мен ... ... ... жер ... ... ... ... жер мөлшерінен артық қосымша жер учаскелері ақылы негізде
беріледі.
“Жер кодексіне” ... жер ... ... иелері мемлекеттік
органдардың қандай да болсын рұқсатынсыз өз қалауы бойынша жер ... ... және ... ету ... ... ... Атап айтатын
болсақ, меншік иесі өзінің жер учаскесімен заңды ... тиым ... ... ... ... жер ... уағдаластық баға бойынша
сатуға, шаруашылық серіктестігінің жарғылық қорына жарна ретінде өткізуге,
кепілдікке беруге, ... және мұра етіп ... ... [88, ... ... ... ... басқа адамға мәміле жасалған сәттегі
барлық ауыртпашылықтармен қоса беріледі.
Жер учаскесінің меншік иесі жер ... ... ... ... шарт
негізінде жер учаскесін уақытша пайдалануға беруге құқылы. Жер учаскесін
уақытша пайдалану шарты жалға ... ... ... ... ... ... пайдалану туралы шарт (өтеусіз пайдаланушымен) нысанада жасалады
[89, 252 б.].
Жеке меншікке сатылатын жер учаскелерінің сатылатын ... ... ... 1996 жылғы 8 мамырда қабылданған №576 “Мемлекеттік
жер пайдалану және жеке меншікке сатудың құнын белгілеу” қаулысына ... ... жеке ... ... ... ... органдардың
шешімі бойынша пайда болады. Жергілікті атқарушы ... ... ... ... жер ... ... және аукцион арқылы жер
учаскелерін жеке ... ... ... ... жер ... жеке ... беру ... жүзеге асырылады:
а) жер учаскесіне меншік құқығын беру туралы ұсыныс жасау;
ә) жерге ... ... ... және ... ... жер ... ... жерге құқық беретін құжаттарды жасау және беру;
г) жерге құқықты мемлекеттік тіркеуден өткізу.
“Жер туралы” заң бойынша жер ... ... ... ... (сатып алынуы) мүмкін. Жер учаскелерін алудың (сатып алудың)
шарттары мен ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Жерге жеке меншік институтын енгізудің қажеттілігін ... ... ... ... деп ... “Жерге жеке меншік құқығы, жердің
бір бөлігі сату ... және ... ... ... өз еркімен пайдалану
көлемі мен жабдықталуы ең тиімді ... ... ... ... береді. Неге шаруа өз жерінің бір бөлігін сатып, одан түскен
ақшасын өндірісті жетілдіруге жұмсай ... ... ... ... жер
ұстап, оған салық төлеу қажет пе?”. Шаруа ... ... ... ... ... ... қалыптастыру да, профессор И.А.Иконицкаяның
пікірінше жерге жеке меншікті енгізуді қажет етеді. Жеке ... ... ... ... түседі, яғни оларды кепілдікке, жалға беруге
болады. Жалпы жерге жеке меншік туралы кең ... ... ұғым бар: ... мен ... ... – бұл тек қана қазіргі ... ... ... ... ... жасаса, ол үнемі жақсарады және адам
баласына әрқашанда қызмет ... ... ... ... (жер) – жердің
үстіңгі қабаты ретінде өндірілмейді” [90, 70-74 ... ... ... жер ... ... ... ... жеке меншікте болады. Заңның ережелері ауыл шаруашылығына арналған
жерлерді келешекте пайдалану құқығының орнына, жеке ... ... жол ... ... ... шарттар мен шектер” жаппай жеке
меншікке тежеуіш бола ... ... ... ... ... ... тууы ... немесе “қойылатын шектерге шарттар негізделуі мүмкін”.
Осылайша жеке меншікке берілетін немесе мемлекет тарапынан жеке ... ... ... ... ... ... емес. Себебі, бұл - өмір
талабы, мемлекеттегі адамдардың өніп-өсуі, ұлғаюы жаңа жерлерді қоныстануды
талап етеді.
Азаматтық - құқықтық қатынаста негізгі ... ... ... ... ... ... және ол ... құқықтың объектісі ретінде көрінеді.
Бұл, жер учаскесі ... ... дәл ... ... ... етеді. Жер
туралы заңның 9 бабының 10 тармағында белгіленгендей, заң ... ... жер ... ... ... ... ішінде бөлінген жер бөлігі. ... жер ... ... белгілері, сол жерге тән нақтылы айқын
шекаралары және сол ... ... не жеке ... ... ... ... ... жерге орналастыру ұйымдары белгілейді. Олар
сондай өкілдігі бар атқару органдарының сол жер ... беру ... ... ... ... ... Жер учаскесіне заттық құқық сол
учаске шекарасындағы жердің үстіңгі қабатына, ... ... ... ... ... иесі ... жерді пайдаланушы өзінің қалауы
бойынша және ... да ... ... сол ... ... құқылы. Бұл
талап дәл осы күйінде бөлінетін жер учаскесіне де қолданылады [91, 259 б.].
Бұл қағиданы сақтау ең ... сол ... ... схемамен
бөлуді, қаласалушы және жерге орналастыру құжаттарын бұлжытпай ... Бұл ... ... ... ... және экологиялық
талаптарға сай мақсатты түрде пайдалану болып табылатыны сөзсіз. Ал, бұл
көрсетілген тәртіптерді бұзу ... ... таза ... зиянды
өндіріс орындарын салуға апарады. Бұның өзі халықтың жұмыс – тіршілігіне
кері әсерін тигізеді. Бөлу мен ... ... одан әрі даму ... жер ... ... ... пен ... орналасқан ғимараттарға қатысты
құқықтың бір-біріне бағыныштылығынан көрінеді. Ғимараттар мен ... ... ... ... ... ... ... сол жерде
орналасуына байланысты сол ... жеке ... ... ... ... ие ... талап етеді, оның өзі сол ... ... ... ... Аталған құқықтарды бір-бірінен
ажыратып ... ... [92, 256 ... (құрылыстарға, ғимараттарға), сонымен қатар аяқталмаған
құрылыстарға және ... да ... ... ... ... ... ... немесе жер пайдалану (тұрақты немесе ұзақ мерзімді
уақытша) құқығы осы аталған қозғалмайтын мүліктер оқшауланған ... ... осы ... ... ... учаскелеріне тиісті меншік
немесе пайдалану құқығы да ауысуы тиіс. Бұл ... ... ... ... ... оны бөлу ... бұзылмауы керек. Егер жерді
пайдаланудың мақсатын өзгерту қажеттігі туындаса, онда бұл жөнінде шешімді
тиісті құзыретті органдар қабылдайды. Жер ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді уақытша пайдалану құқығы), құрылыс,
ғимарат ... ... ... ... де айырмай жүргізілмейді
[93, 105 б.].
Егер жер пайдаланушы өзіне тиесілі үйлерді құрылыстарды, ғимараттарды
уақытша пайдалануға берсе, онда ... ... ... ... оларды пайдалануға арналған жер учаскесі де дәл ... ... ... ... ... ... ... үйлер (құрылыстар,
ғимараттар) орналасқан және оларды пайдалануға арналған жер учаскесін
басқа ... ... жер ... беруге аталған жылжымайтын мүлік
тиісінше уақытша пайдалануға ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде мінездеме беруде ортақ
меншік және ... ... жер ... ... ... маңызы
ерекше. Шындығында, күнделікті өмірде жер учаскесінің көп бөлігі меншік
немесе жерді пайдалану құқығында ... оған ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде олардың арасында ... ... ... өзі ... ... жер қатынастарын реттеуді талап етеді. Сондықтан
да, жер туралы және азаматтық заңдарда осы қатынастарды ... ... ... ... [94, 118 ... ... 53 ... белгіленгеніндей екі немесе бірнеше тұлғаның
меншігіндегі жер ... ... ... ... ... тиесілі. Жер
учаскесіне ортақ меншік ... ... ... ... ... өздеріне тиесілі жер ... бір ... ... ... ... ... болады. Жер учаскесі әрбір меншік иесінің үлесі
анықталған (үлестік меншік) немесе ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Ортақ меншікке жататын ... жер ... ... ... жер ... ... ... мен міндеттерінің тәуелсіз дербес объектісі болып табылады. ... ... ... қарастырғанда маңызды ереже-жер үлесін жер құқығы
мен міндеттерінің ... ... ... тану:
Ортақ меншіктегі (ортақтасып жер ... жер ... ... ... меншікке (ортақтасып жер пайдалануға) ... ... ... ... ... ... қол
жеткізілмеген жағдайда пайдалану тәртібін сот белгілейді. Егер ... ... ... ... ... жер ... ... үлестерінің мөлшері заңдар негізінде анықтауға мүмкін болмаса және ... ... ... ... жер ... тең ... Сонымен қатар ортақ үлестік меншіктің (ортақтасып үлестік жер
пайдаланудың) барлық қатысушыларының келісімімен олардың ... ... ... ... ... және ... ... үлесіне қарай олардың жер
үлестерін анықтаумен өзгерту тәртібі де белгіленуі мүмкін [95, 206 ... ... ... немесе ортақтасып үлестік жер пайдаланудағы
жер учаскесін бөлу жер туралы Заңның 40 бабына сәйкес жүргізіледі. ... ... ... ... жер пайдаланудың) қатысушылары ортақ
жер учаскесін бөлудің әдісі мен шарттары жөнінде ... келе ... ... ... ... жер учаскесінен өзінің жер үлесін нақты
бөліп беруді талап етуге құқылы. Егер жер ... ... ... ... заң
актілерінде көрініс таппаған жағдайда немесе жер учаскесіне және онымен
тығыз байланысты нәрсенің ... ... ... келтірмей жасалмайтын
болса, бөлініп шығатын меншік иесінің(жер пайдаланушының) ... ... жер ... ... ... ... ... құнын төлетіп алуға құқығы бар, бірақ бұған жер үлесі кондоминиум
обьектісінің құрамында болатын жағдай қосылмауы ... ... ... ... ... ... ... бұл –
мемлекет тарапынан және ... ... ... ... ... ... қорғалып отырады. Сондықтан да, Қазақстан Республикасының
әрбір азаматы жерді ... жер ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылдың 22 желтоқсанында
қабылдаған “Жер туралы” заң күші бар жарлығы көп укладты ... ... ... ... болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік нарығының
пайда болуы мен ... ... мен ... тұлғалардың жер құқықтарын
сақтауға, әртүрлі шаруашылықтардың ... және ... ... ... ... қатар 2003 жылғы қабылданған Жер кодексі де жер ... ... ... 1995 жылы ауыл ... ... ... ... республикалық жиналыста Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев былай ... ... ... мәселе-жер мәселесі. Өйткені, халықтың тағдыры мен
дәстүрі, келешек ұрпақ алдындағы жауапкершілігі ... ... ... ... жеке меншікті енгізудің шектері заңдастырылды. Бұл
өзгерістерді біз ... ішкі ... ... жүргіземіз”.
Елбасының айтылған сөздері мемлекетіміздің келешекке бағытталған “Қазақстан-
2030 стратегиялық бағдарламасына сәйкес келеді. ... ... ... және ... кодексіне” сәйкес тек мемлекет қана емес,
сонымен бірге Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... ... ... және оған билік етуге ... Ата ... ... ... ... және жеке ... ... қолдау тауып, бірдей қорғалады.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасында жеке меншікке ... ... ... ... ... мемлекет меншігінде болып табылады.
Мемлекет жерге меншік ... ... және ... ... ... ... ... құқығы мемлекетіміздің барлық
территориясында жүргізіледі. Яғни, республиканың территориялық кеңістігінде
жүргізілетін мемлекеттік ... ... ... ... меншік
нысандарына тәуелсіз. Ал жердің ... ... ... меншік
нысандарына тәуелді болады.
Қазақстан Республикасының “Жер кодексі” жерді жеке меншікке және
пайдалануға берудің ... ашып ... ... ... ... ... меншігіндегі жер учаскелері жеке меншікке сатылуы немесе өтеусіз
берілуі мүмкін;
- тұрақты немесе ... ... ... ... ... ... басқа да мақсаттарда пайдалануы мүмкін.
Қазақстан Республикасында аграрлық ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға 70 млн. га жуық ... ... ... ... ... мен 20 ... жуық мал ... үшін жерлер жеке меншікке берілу көзделіп отыр. Бірақ
бұл жерлердің құқықтық режимі, топырақ құнарлығы мен құрамы ... ... 20 млн. га ... су және жел ... ... ... және ... айналымынан шыққандықтан, оны қайта
қалпына келтіру үшін көптеген күрделі қаржы жұмсауды ... ... ... ... ... мақсатына қарай 7
категорияға бөлінеді. Бұл категориялардағы жерлердің ... ... Осы ... ... жер ... ... ... жерге шектеулі жеке меншік бар.
Жерге жеке меншіктің шектеулі ... ... ... ... ... ... берген сыйы екендігінде, екіншіден, жер-адам
өмірі мен қызметінің негізі, үшіншіден,-жер адам ... ... ... ... ... да, ... ... ерекшеліктеріне байланысты
мемлекет жерді шектеулі жеке меншікке береді. Тағы да бір айта ... ... ... жасалынатын тауарды бүлдіруге немесе жойып жіберуге
болады, ал жерді олай ... ... ... ... ... Конституцияларында да шектеулі
жерге жеке меншік құқығы көрсетілген. Бұл ... ... ... реттеу теориясына негізделген, ал жеке меншік әлеуметтік қағида
ретінде көрсетіледі. Мысалға алатын болсақ, 1978 жылы ... ... ... заң ... ... ... шектеледі.
Германияның Конституциясы бойынша жерді иеленушілер мен жердің меншік
иелері бөлек көрсетілген. Жерді иелену өзге ... ... және ... ... ... ... ... мүлік иесі өзінің
мүлкімен заңда көрсетілген шектерде және өзге ... ... ... ... ғана ... жасай алады. Германияның негізгі заңы
бойынша жеке меншік иелері қоғамдық мүдделерге зиян келтірмеуге ... ұлы ... ... ... деген екен: “Жерді иелену тек қана
азаматтардың жеке құқығы ғана ... ... ... келешек ұрпақ алдындағы
міндеті мен үлкен жауапкершілігі” не деген ... те, ... ... Иә, біз ... ... пайдаланғанда және жеке ... ... ... ... керек, олар да осы жерде өсіп-өнуі керек.
Италияның Конституциясы жеке меншік иелеріне біраз міндеттер жүктейді.
Жеке меншік иесі ... ... ... керек.
Германияның заңдары бойынша жердің жеке меншік иесі ... ... ... ... сата ... тек қана ... мен ... ғана сата
алады. Егер де сатып ... ... ... өте ... деп ... онда
олар бағаны төмендету туралы шағыммен сотқа жүгіне алады.
Америка ... ... ... жер ... ... ... негіздеп дамытуда. Егер де жердің меншік иесі жер туралы
заңдарды бұзатын ... онда ... ... бұл ... ... ... ... фермерлерге жерді сату кезінде ... ... ... алған азамат жердің шексіз иегері бола алмайды. Ол
өзінің ... ... іс ... асыру үшін жергілікті муниципалитетке
келуі тиіс, өйткені ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар, Канаданың ... ... ... ... ... шектеулер бар.
Келтірілген мысалдардан көруге болады, барлық өркениетті мемлекеттерде
жерге шектеулі жеке ... ... ... ... ... ... ... және әлемде абсолютті жерге жеке меншік
жоқ. Барлық жердің меншік иелері ... ... мен ... ... негіздерде, жағдайларда және шектерде жүзеге асырады. Өйткені,
жер – табиғи байлық ауыл ... ... ... ... ... мен өмірінің негізгі.
Барлық өркениетті дамыған мемлекеттерде жерді шектеулі жеке ... ... ... ... ... мен ... ... Фермерлерге
бостандық бере отырып, жерді табиғи объекті ... ... ... ... ... ... ... жерге жеке меншік құқығын қорғауда
қоғамдық қатынастарды реттеуші - құқықтың рөлі зор. ... ... ... ... ... жеке ... құқығын сақтайды, әлеуметтік
адалдық пен теңдікке қол жеткізеді, өз ... ... ... әл-ауқаты да осыған байланысты. Жер ресурстарының ерекшеліктері
сонда – олар тек қана мемлекет ... ... ғана ... ... жеке меншік құқығы мен пайдалану құқығының объектісі болып ... жеке ... ... ... ... түсіну үшін заңның негізгі
қағидаларына көңіл аудару қажет.
Қазақстан Республикасының ... ... ... азаматтардың жеке
меншігінде өзіндік қосалқы шаруашылығын, бақ өсіру және саяжай құрылысын
жүргізу үшін ... жер ... бола ... ... мен ... заңды тұлғалардың жеке меншігінде өзінің мақсатына сәйкес үйлер мен
ғимараттарды ... ... ... қоса ... ... ... (берілетін) немесе өндірістік және өндірістік емес, оның ішінде
тұрғын үй-жайлар, үйлер, ғимараттар және ... ... ... жер
учаскелері бола алады.
Мынадай жерлер жеке меншікке берілмейді:
- Ауыл шаруашылығына арналған жерлер (жеке меншікке берілген жерлерден
басқа);
- Қорғаныс ... ... ... табиғи аумақтардың жерлері;
- Орман қорларының жерлері;
- Су қорларының жерлері;
- Елді мекен жерлеріндегі жалпы пайдаланылатын жерлер.
Яғни, Қазақстан Республикасының “Жер ... ... жеке ... ... ... белгілі бір заңда көрсетілген жер ... ... Жеке ... жер учаскелері жылжымайтын мүлік болып
табылады. Жерге жеке меншік құқығының ... ... ... ... ... иеленетін, пайдаланатын және билік ететін
жер учаскелері.
Қазақстан Республикасы “Жер кодексі” бойынша азаматтар мен ... ... ... жер учаскелерінің көлемі көрсетілген. Тегін
берілетін жер мөлшерінен артық қосымша жер ... ... ... кодексіне” сәйкес жер учаскелерінің меншік иелері мемлекеттік
органдардың қандай да ... ... өз ... ... жер учаскесін
иемдену, пайдалану және билік ету құқығын жүзеге асырады. Атап ... ... иесі ... жер ... ... актілерде тиым салынбаған
кез келген мәмілелерді жасауға, жер учаскесін уағдаластық баға бойынша
сатуға, ... ... ... ... жарна ретінде өткізуге,
кепілдікке беруге, сыйлауға және мұра етіп қалдыруға құқылы.
Жер учаскесіне меншік құқығы ... ... ... ... сәттегі
барлық ауыртпашылықтармен қоса беріледі.
Жер учаскесінің меншік иесі жер учаскесін уақытша пайдалану туралы шарт
негізінде жер учаскесін ... ... ... құқылы. Жер учаскесін
уақытша пайдалану шарты жалға беру, жалдау шарты (жалға алушымен) ... ... ... шарт ... ... ... ... меншікке сатылатын жер учаскелерінің сатылатын бағасы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 8 мамырда қабылданған №576 “Мемлекеттік
жер ... және жеке ... ... ... ... қаулысына сәйкес
жүргізіледі. Жерге жеке ... ... ... ... ... бойынша пайда болады. Жергілікті атқарушы орган заңда көрсетілген
құзіреті бойынша жер ... ... және ... ... ... жеке ... ... мүмкін .
Мемлекет меншігіндегі жер учаскелерін жеке меншікке беру ... ... ... жер ... ... ... беру ... ұсыныс жасау;
ә) жерге орналастырудың жобасын талқылау және бекіту;
б) жергілікті жер шекарасын анықтау;
в) жерге құқық беретін құжаттарды жасау және ... ... ... ... ... ... ... заң бойынша жер учаскесі мемлекеттік қажеттілік үшін
алынуы (сатып алынуы) ... Жер ... ... ... алудың)
шарттары мен тәртібі Қазақстан Республикасы ... ... ... ... жеке ... институтын енгізудің қажеттілігін негіздей келе,
профессор И.А.Иконицкая ... деп ... ... жеке ... ... ... бөлігі сату мүмкіндігі және содан түскен капиталды өз еркімен пайдалану
көлемі мен жабдықталуы ең ... ... ... қожалықтарын жасауға
мүмкіндік береді. Неге шаруа өз жерінің бір ... ... одан ... ... ... ... ... Немесе шаруаға артық жер
ұстап, оған салық төлеу қажет пе?”. Шаруа ... ... ... ... ... ... қалыптастыру да, профессор И.А.Иконицкаяның
пікірінше жерге жеке меншікті енгізуді қажет етеді. Жеке ... ... ... ... ... яғни ... ... жалға беруге
болады.
Жалпы жерге жеке меншік туралы кең ауқымды мынадай ұғым бар: ... мен ... ... – бұл тек қана ... ... ... ... Дұрыс қатынас жасаса, ол үнемі жақсарады және адам
баласына әрқашанда қызмет етуге ... ... ... (жер) – жердің
үстіңгі қабаты ретінде өндірілмейді”.
“Жер кодексіне” сәйкес жер белгіленген ... ... ... жеке ... ... ... ережелері ауыл шаруашылығына арналған
жерлерді келешекте пайдалану құқығының орнына, жеке ... ... жол ... Себебі, “негіздер, шарттар мен ... ... ... ... бола ... Өйткені, “Шектерге сәйкес негіздер мен
шарттар” тууы мүмкін немесе “қойылатын шектерге шарттар негізделуі ... жеке ... ... немесе мемлекет тарапынан жеке меншікке
сатылатын жерлердің көлемі ... ... ... ... Себебі, бұл - өмір
талабы, мемлекеттегі адамдардың өніп-өсуі, ұлғаюы жаңа жерлерді қоныстануды
талап етеді.
Азаматтық - құқықтық қатынаста негізгі тауар ... ... ... ... ... және ол ... ... объектісі ретінде көрінеді.
Бұл, жер учаскесі ұғымына нақтылы, дәл анықтама ... ... ... Жер
туралы заңның 9 бабының 10 тармағында белгіленгендей, заң актілерінде
көрсетілген ... жер ... ... ... шекара ішінде бөлінген жер бөлігі.
Осыған байланысты, жер учаскесінің басты белгілері, сол ... ... ... ... және сол ... пайдалану не жеке меншік екенін
дәлелдейтің құжаттардың болуы. ... ... ... ... Олар ... ... бар ... органдарының сол жер учаскесін
беру туралы шешімнің негізіне сүйене отырып береді. Жер ... ... сол ... ... ... үстіңгі қабатына, тұйық суларға,
орман алқаптарына таралады. ... иесі ... ... пайдаланушы өзінің
қалауы бойынша және қандай да ... ... сол ... ... Бұл ... дәл осы ... ... жер учаскесіне де қолданылады.
Бұл қағиданы сақтау ең алдымен сол территорияны ... ... ... және ... орналастыру құжаттарын бұлжытпай ... Бұл ... ... ... ... және ... сай ... түрде пайдалану болып табылатыны сөзсіз. Ал, бұл
көрсетілген тәртіптерді бұзу аталған ... таза ... ... ... ... ... Бұның өзі халықтың жұмыс – тіршілігіне
кері әсерін тигізеді. Бөлу мен нысаналы пайдаланудың одан әрі даму ... жер ... ... ... пен ... орналасқан ғимараттарға қатысты
құқықтың бір-біріне бағыныштылығынан көрінеді. Ғимараттар мен ... ... ... ... ... ... ... сол жерде
орналасуына байланысты сол учаскеге жеке ... ... ... ... ие ... талап етеді, оның өзі сол ғимарат, құрылыстарды
пайдалану қажеттілігінен ... ... ... ... ... ... (құрылыстарға, ғимараттарға), сонымен ... ... және ... да ... мүлікке меншік (шаруашылық
жүргізу, жедел басқару) немесе жер пайдалану (тұрақты ... ұзақ ... ... осы ... қозғалмайтын мүліктер оқшауланған кезде, сатып
алушыға осы қозғалмайтын мүліктер орналасқан учаскелеріне тиісті меншік
немесе пайдалану ... да ... ... Бұл ... ... ... жердің тұтастығымен оны бөлу қағидалары бұзылмауы керек. Егер ... ... ... ... туындаса, онда бұл жөнінде шешімді
тиісті құзыретті органдар қабылдайды. Жер учаскесінен меншік құқығын айыру
(жерді тұрақты немесе ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүліктерден де айырмай жүргізілмейді.
Егер жер пайдаланушы өзіне тиесілі үйлерді құрылыстарды, ғимараттарды
уақытша ... ... онда ... ... мүліктер орналасқан
және оларды пайдалануға арналған жер учаскесі де дәл ... ... ... ... ... Сонымен қатар үйлер (құрылыстар,
ғимараттар) орналасқан және ... ... ... жер ... ... ... жер ... беруге аталған жылжымайтын мүлік
тиісінше уақытша пайдалануға берілмейінше рұқсат етілмейді.
Жер кодесінің 53 ... ... екі ... бірнеше тұлғаның
меншігіндегі жер учаскесі оларға ортақ меншік ... ... ... ортақ меншік учаске бөлінбейтін жағдайда, ... ... ... тиесілі жер учаскелерін бір учаскеге ... ... ... ... болады.
Жер учаскесі әрбір меншік иесінің үлесі анықталған (үлестік меншік)
немесе үлестер анықталмаған ... ... ... ... болуы
мүмкін. Ортақ меншікке жататын жер учаскесіндегі жер ... ... жер ... құқығы жер құқықтары мен ... ... ... болып табылады. Бұл жерде құқықтық тұрғыдан қарастырғанда
маңызды ереже-жер үлесін жер құқығы мен міндеттерінің
Жерді мемлекеттік ... ... мен ... ... асыратын
мемлекеттік органдар қызметін жетілдіру ... ... ... ... бұл ... ... бірден-бір кілті болар деп,
ойлаймын.
Бұл үшін:
- басқарудың бюрократтануын бәсеңдету;
- мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Әрине, менің ұсыныстарым ... ... Ең ... қабылданып, жарыққа шығып жатса, бұл ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар жасаса дұрыс
болар еді.
Ал, еліміздің тарихи даму ... әр ... ... ... және жер ... даму ... көз жүгіртетін болсақ,
онда мынадай ерекшеліктерді ... ... ... ... ... орын алып ... ... жер құқығы саласының да белгілі өзгерістерге ұшырауы, яғни жер
қатынастарын одан әрі ... ... ... ... ... революциялық қадамдарға жол
бермей, эволюциялық сатының басымдылығын белгілі дәрежеге көтеру.
Дипломдық жұмыстың зерттеуді ... ... осы ... ... қарама-қайшы келетін ғылымда орын алған көз ... ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде
автор көтерілген проблемаларды дұрыс игере отырып, ... ... ... ... ... ... ... кезінде жеке сала ретінде анықталуына,
оның әрі қарай дамуына;
жер учаскелері азаматтық айналымда болғанымен, оның табиғи объектілік
қасиеттерінің жоғалмайтындығына және ол ... ... ... ... ... әсер ететіндігіне;
жер азаматтық айналымда ерекше рөл атқаратын болғандықтан, жер айналымы
туралы арнайы заңның қабылдануына;
жер учаскелеріне байланысты жасалатын азаматтық - құқықтық ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтық кодексіне
арнайы осы қатынастарды реттейтін тарауды енгізуге.
Сонымен қорыта келгенде, жоғарыда аталған ... ... ... ... мен ... ... құқықтық түрде реттеу ... ... ... ... ... органдарды
реформалауды одан әрі жүргізу қажет деп,-ойлаймын. ... ... ену үшін біз әлі көп тер ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030: барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі,
қаупсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан ... ... 1997.- 63 ... ... Ә.Е., Қазақстан Республикасындағы жер құқық қатынастары.
Алматы: Жеті ... ... ... И.А. ... ... ... М.,1915.- 110 с.
4. Дембо Л.И. Земельные правоотношения в ... ... ... Еренов А.Е. Очерки по истории феодальных земельных отношений у казахов.
Алма-Ата,1960.-260 с.
6. Масанов Н.Э. ... ... ... ... ... 1995.-210 с.
7. Городеков Н.И. Киргизы и кара-киргизы Сыр-Дарьинской ... ... 1889. -450 ... ... А. ... строй орхоно-енисейских тюрков VІ-
VІІІ веков. М. -Л., 1946. -540 ... ... С.З. ... строй казахов первой половины XІXв. Алма-Ата:
изд-во ... наук ... ССР, ... ... Владимирцев Б.Я. Общественный строй монголов. Л., 1934.-430 с.
11. Казанцев Н.Д. ... ... М., 1971.- 620 ... ... М.И. ... А.В. ... Н.Д. Кондратьева, Л.Н.
Юровского и современность// Сборник обзоров М.: ИНИОН АН ... 1991- 142 ... ... Б.Н. ... ... ... М.: ... 1990.- 304с
14. Иконицкая И.А. ... ... ... ... ... и ... 1992.- №10.-Б.54-92
15. Преображенная степь Алматы : Кайнар, 1967.-130 ... ... Ә. Жер ... ... ... Алматы: Шартарап, 1996.-110
с.
17. Матеи У., Суханов Е.А. Основные положения права ... ... 1999.- 384 ... ... К. ... к критике политической экономии. Т.29, ... ... ... ... К. ... ... ... производству. М.:
Госкомиздат, 1940.-540 с.
20. Генкин Д.М. Право собственности в СССР. М., 1961.-460 с.
21. Боровиков Н.А. Право ... ... в ... М., 1970. -340 б.
22. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. 2-е изд.- Т.46, Ч.1. 471- 485 ... ... М.В. ... ... формации. М., 1962.-
310 с.
24. Толстой Ю.К., Яковлев В.Ф. ... ... в ... (проблемы,
дискуссии, предложения) М., 1989. -288 с.
25. Братусь С.Н. О ... ... ... и ... управления //Советское Государство и право. –1986. - №3.-Б. 21-
26 с.
26. Черноморец А.Е. Теоретические проблемы права собственности в с/х ... ... ... М., 1995.- 30 ... ... В.П. Право собственности в РФ в период перехода к рыночной
экономике. М., 1991.-175 ... ... Б.И., ... Д.Н. ... ...... М., ... с.
29. Сулейменов Б.И., Сафиулин Д.Н. ... ...... М., 1991.-280 с.
30. Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. М., 1991. -240 ... ... Е.А. ... ... ... ... и ... вещных
правах. Хозяйство и право –1995.- №6.-Б. 26-30
32. Право собственности и другие ... ... ... ... ... ... ... Сборник памяти С.А. Хохлова. Отв ред А.Л.
Маковский. М.: Международный центр финансово-экономического развития, ... ... ... ... Часть 1. Учебник. Под ред.: Сергеев А.П., Толстой
Ю.К. М.: ... 1997.- 342 ... ... И.А. ... ... Российской Федерации: теория и тенденция
развития. М.: Институт государства и права РАН, 1999.- 127 ... ... К. Курс ... ... Т.2, Часть 2, Спб., 1869.-745
с.
36. Аксененок Г.А., Кикоть В.А., Фомина Л.П. Критика современных ... ... М., 1972.- 345 ... ... В.А. Современные тенденция и противоречеи учения о праве
собственности в ... ... ... Актуальные проблемы
современного буржуазного гражданского права// Сб научно-аналитических
обзоров.-1983.- Б. 33-40
38. ... мен ... ... жер ... беру ... туралы” ҚР
Үкіметінің Қаулысы 08.04.1996 ж.
39. Советское земельное право. Отв ред.: Балезин В.П., Краснов Н.И. ... ... 1986.- 304 ... ... Л.И. Основные проблемы советского водного законодательства. М.,
1962.- 220 с.
41. Турубинер А.М. Право государственной собственности на землю в ... М., 1958.- 229 ... ... М.К. ... ... в РК. ... 1999. – 63 с.
43. Гражданский ... ... ... ... ... Научно-
практический комментарий. Отв ред.: Т.Е. ... А.Ю. ... ... М.: Бек, 1996.- 714 ... ... А.Е. Право собственности в сельском хозяйстве Российской
Федерации. ... -118 ... ... В.В. Роль института собственности в ... ... в ... ... ... ... 1996.- 34 ... Аксененок Г.А. Земельные правоотношения в СССР. М., 1958.- 325 с.
47. Қазақстан Республикасының Жер кодексі 20 июнь ... ... ... ... 1996 ... 8 ... ... “Мемлекеттік жер пайдалану және жеке меншікке сатудың құнын белгілеу”.
49. ... Б.В. ... ... ... ... ... М.: Юриздат, 1994.
-105 с.
50. Гражданское право. Часть ... ... под ред. А.Г. ... ... М.: ... 1997.- 472 ... ... С.Н. Субъекты гражданского права. М., 1950.- 649 с.
52. Гражданское право России. В 2-х томах. Т. 1, ... ред.: ... –2-е изд., ... ... М.: Бек, 1998.- 816 ... ... ... Республики Казахстана от 10 октября 1996 г.
№1511 “Об утверждении порядка купли-продажи находящихся в государственной
собственности ... ... или ... ... ... ... Н.Б., ... А.Е. Қазақстан Республикасы нарық жағдайында
қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... - ... ... ... Рябов А.А. Ответственность за ... ... ... - М.: Юрид. лит., 1981. -261 с.
56. Рябов А.А. Охрана права государственной собственности на ... и ... - ... 1976. -109 ... ... Ә. ... Республикасының экология құқығы. - Алматы: Жеті
жарғы, 1995. -209 ... ... Ә.С. ... ... ... ... І-ІІ ... -
Тараз: Тараз университеті, 2003. -232 с.
59. Стамкулов А.С. Правовая охрано природы в ... ССР. - ... -58 ... Тонкопий М.С. Экономическая оценка минеральных и земельных ресурсов. -
Алматы: Экономика, 1999. -287 с.
61. Есимкулов С. ... ... ... ... ... сельскохозяйственного назначения в условиях перехода Казахстана к
рынку: Автореф. дис. канд. - ... 1997. -250 ... ... И.Г. Регулирование земельных отношений в Республике ... ... ... 1998. N2. -310 ... А.Клоц. Управление земельным фондом Израиля //Экономика-Управление. -
1996. N1. -3 б.
64. ... Б. Жер ... ... жетілдірудің теориялық мәселелері //Заң
газеті. - 2001. 11 шілде. -6 с.
65. Байдельдинов Д. Долгожданный законопроект “О земле”: надо ... ... ... в Казахстане. - 2000. N1. -271 с.
66. ... С.Б. ... ... ... ... и охраны земель //Юридическая наука. - 1975. выпуск 5. -113
б. 67. Байтұрсын І. Жер дауы ел ... ... ... ... ... 2002. 6 ақпан. -5 с.
68. Волков Г.А., Голиченков А.К., Козырь О.М. ... ... ... ... //Государство и право. - 1998. N2. -150 с.
69. Еренов А., Мухитдинов Н., Косанов Ж., ... А. ... ... закон //Юридическая газета. - 3 мая 2000. N19.
-8 с.
70. Еркінбаева Л. ... жеке ... ... туралы //Заң республикалық
құқықтық, ғылыми-практикалық журналы. 2001. N12. -8 ... ... Л. ... жеке ... ... ... //Заң ... ғылыми-практикалық журналы. - 2002. N1. -9 б.
72. Еркінбаева Л. Жер ... ... мен ... ... - 1998. N7. -103 ... ... Ж. ... қорғалатын табиғи қорықтардың құқықтық жағдайы
//Заң республикалық ғылыми-практикалық және қоғамдық саяси журналы. - 1999.
N9. -83 б.
74. ... С. Жер ... ... //Ана тілі газеті. - 2000. 2 наурыз. -65
б.
75. Международный сельскохозяйственный журнал ... ... ... - 2001. N4. -59 ... . ... М. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының назарына “Жер
беріп, ұлын жарылқаған әкім ... ... ... ... - 2002. 3 сәуір. -6 б.
77. . Мүсіреп Ғ. Жер дауы күзге қалдырылды //Егемен Қазақстан. - 2000. ... -6 ... ... Қ. Жер ... реттеудің жаңа өлшемдері //Заң
республикалық құқықтық, ... ... 2001. N4. -69 ... ... Ю.С., Мунтян В.Л., ... Б.Г. ... в ... охраны окружающей среды. - Киев: Науково думка,
1978. -116 ... ... С. ... заңсыз пайдалану қылмысының ерекшелігі туралы
//Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Қоғамдық ... ... ... 2000. - N3. 186 ... ... С. Жер ... мен жер ... меншік иелерінің
заңды міндеттері //Заң және заман. ҚР Бас ... ... ... - ... 2001. - N2. 9 ... ... С. Ауыл ... мақсатындағы жерді пайдалану және жеке
меншік құқығына беру ... ... ... ХҚТУ хабаршысы.
Қоғамдық ғылымдар сериясы. - Түркістан, 2001. - N3. 201 б.
83. ... С. ... ... қорғау мәселелері //Заң Республикалық
құқықтық, ғылыми-практикалық журналы. - Алматы, 2001. - N6. 189 ... ... С. Жер ... заң ... жер ... жаңа ... ҚР ... және Ғылым министрлігінің журналы. Гуманитарлық
ғылымдар сериясы. - Алматы, 2001. - N3. 251 ... ... С. ... жер ... құқығының пайда болуы //Ізденіс-
Поиск. ҚР Білім және Ғылым министрлігінің журналы. Гуманитарлық ғылымдар
сериясы. - ... 2001. - N4-5. 225 ... ... С. Жер пайдалану жеңіл-желпілікті көтермейді, оны құқықтық-
заңдылық жағынан ... жөн //Заң ... - ... 2001. 7 ... -
N48. -6 б.
87. Мұстафаев С.Т. ... ... ... беру ... ... ... ... ХҚТУ оқытушы-профессорларының ... ... - ... 2001. - N4-5.-205 б.
88. Тауасарұлы С. Мерзімсіз жер пайдалану құқығының атаулы ұғымы мен мәні
//Заң Республикалық құқықтық, ... ... - ... 2001. -
N12. 108 б.
89. Мұстафаев С. Жер құқығы жүйесінде ... жер ... ... мен даму ... ... ҚР ... және ... журналы. Гуманитарлық ғылымдар сериясы. - Алматы, 2002. ... ... ... С. ... тұрақты пайдаланушылардың құқықтық жағдайы //Заң
Республикалық құқықтық, ғылыми-практикалық журналы. - ... 2002. - ... ... ... С.Т. ... ... в ограничении права землепользования
иностранных землепользователей ... ... ХҚТУ ... ... сериясы. - Түркістан, 2002. - N3. 259 б.
92. Мұстафаев С. Тұрақты жер ... ... ... ... ... тану ... //Ізденіс-Поиск. ҚР Білім және Ғылым
министрлігінің журналы. Гуманитарлық ғылымдар сериясы. - ... 2002. ... ... Мұстафаев С. Жерді тұрақты пайдалануға беру құқығы ұлттық дәстүрімізді
ескеруімен құнды //Ізденіс-Поиск. ҚР ... және ... ... ... ғылымдар сериясы. - Алматы, 2002. - N 3(2). 105 б.
94. Мұстафаев С. Тұрақты жер пайдалану құқығы бұзылғаны үшін ... //Заң ... ... ... ... ... 2002. - N8. -118 б.
95. Мұстафаев С. Жерге деген абсолюттік жеке ... ... ... жата ма? //Заң ... ... ... - Алматы, 2003. - N5.-206 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 113 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жерді антропогедік әсерден қорғау4 бет
Жерді пайдалану және оны қорғау құқығы25 бет
Жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылау12 бет
Жерді қорғау13 бет
Жерді қорғаудың мемлекеттік құқықтық шаралары. Жер заңдарын бұзғаны үшін заңды жауапкершілік26 бет
Жерді құқықтық қорғау23 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің табиғатын сүйюге және қорғауға үйрету37 бет
Қазақстан Республикасында жерді құқықтық қорғау және тиімді пайдалану аясындағы құқық бұзушылық үшін жауапкершілік24 бет
Алмагүл 35/10 кВ-тық қосалқы станциясын қайта құру50 бет
Геоэкология пәнін оқытудың мақсаты мен міндеттері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь