Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығы

КІРІСПЕ

САҚТАНДЫРУ НАРЫҒЫН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Сақтандырудың экономикалық мәні, мазмұны, тарихи даму аспектісі

1.2 Қазақстан Республикасының сақтандыру нарығының нысандары және ұйымдастыру ерекшеліктері

1.3 Сақтандыру нарығын дамытудың шетелдік тәжірибесі

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ

2.1 Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының жай.күйін және даму беталысын талдау

2.2 Қазақстан Республикасының сақтандыру ұйымдарынның инвестициялық портфелі және сақтандыру сыйақылары мен төлемдерін бағалау

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Қазақстан Республикасындағы сақтандыруды қадағалау тиімділігін дамыту және жоғарылату

3.2 Қазақстан Республикасының сақтандыру қызметінің реттеуін жетілдіру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Мемлекеттің дұрыс бағытта дамуының қажетті шарты болып нарықтық қатынастар жағдайында қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету табылады. Нарықтық қатынастардың дамуымен мемлекет қолайсыз оқиғалар, стихиялық апаттар және алапаттардан шаруашылық субъектілір мен азаматтар зиян шеккен үшін шығындарын қайтару жауапкершілігінен бас тарта бастады. Нарықтық қатынастар үрдісінде пайда болған шығындарды қайтаруға мүмкіндік беретін құралды сақтандыру деп айтамыз.
Сақтандыру – бұл заңды және жеке тұлғалардың мүліктік мүдделерін қорғауға бағытталған, сонымен қатар кәсіпкерлік қауіпсіздігі мен даму тұрақтылығын қамтамасыз ететін тәуекелдерді басқару әдістерінің бірі [1]. Сақтандыру тәуекелдердің қайта бөлістірілуіне ықпал ете отырып, экономиканың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
1. Балабанов А.И. Основы страхования. СПб.: Питер, 2001.
2. Скамай Л. Г. Страховое дело. М.: ИНФРА, 2006. С. 254
3. Басаков М.И. Страхование. М.: Феникс, 2005.
4. Гражданское и торговое право капиталистических стран: Учебник / Отв. ред. Е.А. Васильев. М.: Юрист, 2001.
5. «ҚР Сақтандыру қызметі туралы» ҚР-ның заңы. 18 желтоқсан 2001ж. Егеменді Қазақстан газеті
6. Роик В. Д. Основы социального страхования. М.: Анкил, 2005.
7. ҚР-ның міндетті сақтандыру түрлері туралы Жарлығы №38 21.03.2003
8. ҚР-ның Заңы 25.04.2003ж., № 405-II (01.01.2005 ж. күшіне енген) «Әлеуметтік міндетті сақтандыру туралы».
9. ҚР-ның Заңы 01.07.2003ж., № 446-II «Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
10. ҚР-ның Заңы 01.07.2003ж., № 444-II «Пассажирлер алдында тасымалдаушылардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
11. ҚР-ның Заңы 13.06.2003ж., № 440-II «Аудиторлар мен аудит ұйымдарының азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
12. ҚР-ның Заңы 11.06.2003ж., № 435-II «Жеке нотариустардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
13. ҚР-ның Заңы 31.12.2003ж., № 513-II «Туроператор мен турагенттің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
14. ҚР-ның Заңы 07.02.2005ж., № 30-III (01.07.2005 жылы күшіне енген) «Еңбек (қызметтік) міндеттемелерді орындау кезінде жұмысшының өміріне және денсаулығына жұмыс беруші зиян келтіргені үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
15. ҚР Ұлттық Банктің статистикалық мәліметтері мен есептері. 2011-2014жж.
16. Рябикин В. И. Страхование. М.: Экономист, 2006.
17. Журавлев Ю. М. Страхование и перестрахование: Теория и практика. М.: Анкил, 2003.
18. Еременко В.И. Страховое право. Новосибирск: СибАГС, 2004.
19. Грищенко Н.Б. Основы страховой деятельности. М.: Финансы и статистика, 2006.
20. Белых В.С., Кривошеев И.В. Страховое право. М.: Норма, 2001.
21. Ермасов С.В., Ермасова Н.Б. Страхование. М.: ЮНИТИ, 2004.
22. Климова М. А. Страхование. М.: Изд-во МГУП. 2000.
23. Орланюк-Малицкая Л.А. Страховое дело. М.: Академия, 2003.
24. Протас Е. В. Страховое право. М.: МГИУ. 2000.
25. Бубнов В.А. Правовое регулирование страхования. Иркутск: ИГЭА, 2001.
26. Сахирова Н.П. Страхование. М.: Проспект, 2006. С. 31-32
        
        |МАЗМҰНЫ                                                                    |
| ... | |
| | ... ... ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ | |
| | | ... ... ... ... мазмұны, тарихи даму | |
| ... | |
| | | ... ... ... сақтандыру нарығының нысандары және | |
| ... ... | |
| | | ... ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі | |
| | | ... ... ... ... ... ТАЛДАУ | |
| | | ... ... ... ... нарығының жай-күйін | |
| ... даму ... ... | |
| | | ... ... Республикасының сақтандыру ұйымдарынның | |
| ... ... және ... ... мен | |
| ... ... | |
| | | ... ... ... НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ | |
|ЖОЛДАРЫ | |
| | | ... ... ... ... ... тиімділігін| |
| ... және ... | |
| | | ... ... Республикасының сақтандыру қызметінің реттеуін | |
| ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ӘДЕБИЕТТЕР | ... ... ... ... ... ... дамуының
қажетті шарты болып нарықтық қатынастар жағдайында қоғамның қауіпсіздігін
қамтамасыз ету табылады. Нарықтық қатынастардың дамуымен мемлекет ... ... ... және ... ... ... ... зиян шеккен үшін шығындарын қайтару жауапкершілігінен бас ... ... ... ... ... ... ... қайтаруға
мүмкіндік беретін құралды сақтандыру деп айтамыз.
Сақтандыру – бұл заңды және жеке ... ... ... бағытталған, сонымен қатар кәсіпкерлік қауіпсіздігі мен ... ... ... ... басқару әдістерінің бірі [1].
Сақтандыру ... ... ... ... ете ... ... арттыруға мүмкіндік береді. Осыдан шығатыны,
ұлттық сақтандыру жүйесінің даму саясаты нарық инфрақұрылымын ... ... ... бірі болып табылады.
Қазіргі заманғы отандық ... ... мен ... ... ... ... ең өзекті проблемалардың бірі. Оны
зерттеудің маңыздылығы, бұл жүйенің әлі де ... ... яғни ... ... ... ... ... базасы әр дайым өзгеріп жетілдіріледі, мемлекеттік реттеуші
органдарының қызметі өзгереді.
Сақтандыру нарығын ... ... ... ... ішкі ... ғана байланысты емес. Бұл жүйенің тұрақсыздығы
жалпылама ... ... және ... ... ... ... ... халықаралық интеграциялық тенденциялардың
даму шарты болып табылады.
Қазiргi таңдағы қазақстандық сақтандыру ғылымы ... ... ... ... ... әсiресе нарықтық экономикаға көшу
кезеңінде мiндетi тұр.
Қазақстанда ... және ... емес ... ... ... ... рөлi ... Бiрақ, сақтандыру
резервтерiнің жеткiлiксiздiгi стихиялық ... ... ... ... ... ... өнiмдi тұтыну, ... және ... ... ... ... ... экономикада халық
шаруашылығы кешенін жандандыру жүрiп жатқанда, сақтандыру, елдің тағдырын
анықтауда негiзгi экономикалық мiндеттердi шешуде шетте қалмауы ... ... ... ... ... ... ... кедергi жасайды. Сақтандыру қызметі мамандарының бiлiктiлiгiнiң
төмендiгi, сақтандырудың теориялық және тәжірибелік сұрақтарда жақсы бағыт
ала алмайтындығы байқалады.
Бүгінде өңірлік сақтандыру ... ... ... және ... теориялық және әдістемелік тәсілдер мен ... ... ... ұсыныстардың әзірге жеткіліксіз екендігін айта кеткен
жөн. Содан болар, мұндай ... осы ... ... ... оны негізгі зерттеу нысанына айналдырып отыр.
Зерттеу мақсаты мен міндеттері. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қарастыру, сонымен қатар
сақтандыру қызметін ұйымдастыру жүйесін қалыптастырудың теориялық және
әдістемелік тәсілдерін ... мен ... ... ... ... ... ... мақсатын құрайды.
Зерттеу мақсатына сәйкес төмендегідей міндеттер қойылды:
- сақтандыру нарығының түсінігі мен мәнін ашу;
- нарықтық қатынастар жүйесінде ... ... ... анықтау,
қазіргі дамыған сақтандыру нарықтарына тән негізгі ерекшеліктерді
қарастыру;
- ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығының қызметін ұйымдастыру жүйесінің мәні нақтыланып,
оның ... ... ... ... мен ... ... ... деңгейде сақтандыру нарығын жетілдіру жүйесін қалыптастыру
ерекшеліктерін анықтау;
- ... ... ... мен ... ... ... негізгі бағыттарын көрсету;
- сақтандыру нарығының қызметін ұйымдастырудың негізгі тиімділік
көрсеткіштерін белгілеу;
- сақтандыру ... ... ... отандық жүйесін мүмкін
болатын жетілдіру жолдарын анықтау.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Сақтандыру нарығының мәні мен ... және оның ... ... мен ... қайта құру кезіндегі
ерекшеліктері мен заңдылықтарын көрсетуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, реттеу
және қадағалау мәселелері Ш.Р.Агеев, А.И.Балабанов, М.И.Басаков, В.С.Белых,
В.А.Бубнов, Н.Б.Грищенко, ... ... ... ... ... ... ... Н.П.Сахирова,
Л.Г.Скамай сынды бірқатар ғалымдардың еңбектерінде мазмұндалған.
Дегенмен, шаруашылық жағдайының өңірлік деңгейде өзгеріске ұшырауына
байланысты ... ... ... ... және сақтандыру қызметін
ұйымдастыру жүйесін қалыптастырудың көптеген аспектілері бүгінде теориялық-
әдістемелік тәсілдердің одан әрі ... және ... ... ... ... ... Сондай-ақ, сақтандыру нарығын
жетілдіру жүйесінің тиімділік көрсеткіштерін негіздеуді және ... ... ... ұйымдастырушылық-экономикалық тетігі
мен ұйымдық құрылымдарын құру мен жетілдіруді қажетсінеді.
Өңірлік деңгейде сақтандыру нарығын дамыту мен жетілдірудің ... ... ... ... және ... ... ... пәнін құрайды.
Зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасының сақтандыру нарығы
болып табылады.
Жұмыстың теориялық және әдістемелік негізі ... ... ... жетекші мамандар мен отандық және шетелдік ғалым экономистердің
сақтандыру нарығын дамытуға арналған еңбектері қарастырылған. ... ... ... мен ... ... ... ... актілері мен өзге де нормативті-құқықтық құжаттары, Ұлттық
Банктің және Сақтандыру компаниялардың статистикалық ... ... ... ... ұйымдардың деректері мен ... ... ... ... ... ... Республикасының
сақтандыру нарығын дамытудың өңірлік ... ... ... ... реттеудің басым бағыттарын ... және ... ... ... ... тигізеді. Ал, бұл өз кезегінде
нарықтық ... ... ... ғылыми-зерттеу және тәжірибелік жұмыстарды
қаржыландырудың дұрыстығын дәйектеуге және оларды ... ... оң ... ... ... ... береді.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, 8
кестеден және 27 пайдаланылған әдебиеттерден ... ... ... ... ... ... экономикалық мәні, мазмұны, тарихи даму аспектісі
Ежелгi тұрмыс ... ... ... мүлiкке ие бола бастаған
уақыттан, ол оны ұрлау, өрттену қаупi, жол ... су ... және ... ... апаттар мен жағдайлардан сақтану жайлы ойлай бастады.
Өндiргiш күштер дамыған сайын және материалдық ... ... ... ... әр ... иесiнде өз мүлкi үшiн сабырсыздық және
тәуекелдiлік факторлары ... ала ... ... көрсеткенде, алапат құбылыс кезiнде үлкен аймақтық
өзiнде шаруашылықтың барлығы шығынға ... және ... ... ... ... құбылыс. Бұл жағдай жеке материалдық немесе ақшалай резерв
құру емес, жинақтау жасау, бiрақ қоғамдық ... ... көп ... әр қайсысына аз бөлiгi берiледi.
Осылай, адамдар қоғамында бiрiккен тiзбектелген ... ... ... қатынастың жаңа категориясы сақтандыру деп аталатын,
алғашқы мағынасы қорқыныш сөзiнен алынған.
Сақтандырудың алғашқы түрi ... ... ... ... ... ... өнiмдер және әр жақтан ... ... ... ... ... ... тауарлы-ақшалай қатынастар дамыған сайын сақтандырудың бұл түрi
шығынды жабу мүмкiндiктерiн қанағаттандыра ... ... ... ... натуралды түрi бiртектi қорлар көлемiнде ғана қолданыла бастады ... ... ... ... ... түрi прогрессивтi, ыңғайлы және жұмсақ болып,
алғашқыда өзара сақтандыруда, одан ... ... ... шығындарын
ақшамен жаба бастады.
XVII ғасырдың басында нарықтық қатынастар дамыған сайын алдыңғы қатарлы
елдерде, қаржылық және несиелік-банктiк жүйе ... және ... ... ... жеке сақтандыруға өттi, бизнестiң жеке дамыған түрi ретiнде,
арнаулы сақтандыру кәсiпорындары ретiнде қалыптаса бастады.
Сол уақыттан бастап ... ... ... пайда болып, дами бастады.
Отандық сақтандыру ғылымы жиырмасыншы жылдан ... өсiп ... ... дамытумен, оның қоғамдық өндiрiс үдерісінің
дамуына қатынасы, ұлттық ... ... ... ... ... бастады.
Қазақстандық сақтандыру нарығы мемлекетiк сақтандыру жүйесi, 90 жылы
түпкiлiктi өзгерiске ұшыраған монополия базасы ... ... ... ... ... монополиялардан арыла бастады. Тәжiрибеде жаңа
сақтандыру түрлерiнің еңгiзiлуi ... ... ... ... ... ... ... секторларының бiрi
болып табылады. Мүлкi немесе кiрiсi жоғалғанда, шығынды жабуға кепiлдiк
бере отырып, ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты қамтамасыз етедi. Сақтандыру компанияларының
резервтерi ... және ... емес ... ... тиiмдi көзi болып есептеледi.
Ірi көлемдi табиғи немесе техногендi ... ... ... ... субъектiлерiнiң бұзылуы әсерiнен адамдар өмiрiне қауіп төнеді.
Сақтандыру ... ... оның ... жағдайға деген әсерiн
бiлуге болады.
Сақтандыру нарығы - сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... қорғанысы есептелетiн, экономикалық қатынастың
арнайы саласы, ерекше әлеуметтiк-экономикалық сала. ... ... ... ... - ... ойламаған жағдайлардан зардап
шеккендерге ақшалай ... ... ... ... ... ... ету [2]. ... нарығы сақтандыру қоры қалыптасып ... ... ... арқылы қорғаудың ақшалай қатынастарын
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қоғамдық
тұтыну және оны қанағаттандыратын сақтандырушылардың болуы. Отандық
экономиканың ... ... ... ... ... ... және ... өзгертедi. Сақтандыру компаниялары
шаруашылық өмiрдiң тең құқылы субъектiлерiне айналады.
Реттеушi сақтандыру нарығы ... ... ... ... ... жүйе ... ... Сақтандыру нарығының алғашқы
звеносы - сақтандыру қоғамы немесе сақтандыру ... Осы ... ... ... және ... ... ... жеке, топталған, коллективтi ойлардың байланысы жүргiзiлдi.
Сақтандыру компаниясы - сақтандыру келiсiм-шарты және оған ... ... ... ... тарихи анықталған сақтандыру қорының
қоғамдық түрi. Сақтандыру компаниясына техникалық ұйымдастырылуының жеке
даралығы тән. ... ... ... ... ... ... даралығымен сипатталады. Сақтандыру компаниялар басқа
сақтандырушылармен қайта ... ... ... ... ... өз азаматтарын ерiктi түрде таңдауға негiзделген. Әр
азамат өз қалауымен шешедi. Адам өз ... өз ... ... ... ... тұтынуға, қаншасын жинақтауға бағыттауға құқылы. Адамдарға өз
еркiмен кiммен келiсем десе де ... ... ... ... ... кең ... сақтандыру қызметiн ұсына отырып ескередi.
Нарықтық экономикадағы ... пен ... ... ... әлеуетті
сақтандырушыға қажеттi сақтандыру қызметiнiң шығуына ... ... ... қызметiне қойылатын баға еркiн бағаның
қалыптасуына бәсекелестiк туғызады. Экономикалық бәсекелестiкте сақтандыру
нарығы реттеушi ... ... ... бәсекелестiк сақтандыру нарығында
табысқа әкелмейдi.
Андеррайтер сақтандыру полисiн ... ... ... ... ... ... ... негiзделген. Нарықтық экономикада
сақтандырушы өз ... ... ... ... ... Сақтандырушы кәсiпкер рөлiнде шыға отырып, жауапты тұлға болып
есептеледi, себебi кәсiпорынның iсiне жауап беретiн ... ... ... ... көлемде сақтандыру нарығы сақтандыру ... ... ... ... ... жиынтығы. Нарық сақтандырушы мен
сақтанушы ... ... ... ... ... Бұл ... қызметiн қоғамдық тану жүргiзiледi. Сақтандыру нарығы тауар
шаруашылығында ... және оның ... ... элементi болып
есептеледi. Оның шығу ... ... ... бөлу және әртүрлi меншiк
иелерiнiң болуы. Берiлген шарттар - нарықтық қатынастар ... ... ... нарығы нарықтық қатынастардың субъектiлерiнiң өз
бетiнше болуын ... олар ... ... ... ... тең, ... және тiкелей байланыстардың жүйелерiнiң дамуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... келiсiлген
жағдайларды және бәсекелестiктi ... ... ... ... бөлу ... тоқтату.
Сақтандыру нарығының құрылымы институционалды және ... ... ... ... ... ... және
мемлекеттiк сақтандыру компаниялары түрiнде көрсетiледi. ... ... ... нарығы ұлттық және әлемдiк сақтандыру
нарығы болып ... ... ... ... ... ... үдеріс жолында болдырмау, ... ... ... ... ... ... деңгейге көтеруге әкеледi.
Осындай интеграция мысалы ретiнде жалпы -европалық сақтандыру нарығының
құрылуын ... ... пен ... ... қарай сақтандыру қызметiн iшкi, сыртқы және
халықаралық сақтандыру нарығы деп бөлуге болады [3].
Ішкi сақтандыру ...... ... ... ... қызметiне сұраныс бар жергiлiктi нарық.
Сыртқы сақтандыру нарығы – iшкi ... ... ... ... ... қызмет көрсететiн нарық.
Әлемдiк сақтандыру нарығы – әлемдiк ... ... ... пен ... белгiсiне қарай нарық: жеке сақтандыру, мүлiктiк ... ... ... тәуекелдiлiктi сақтандыру болып
бөлiнедi.
Сақтандыру нарығының қатысушылары болып сатушылар, сатып алушылар ... ... ... Сатушылар категориясын сақтандыру
компаниялары ... ... ... ... ... - жеке және заңды
тұлғалар шыға алады. Сатушы мен ... ... ... ... ... ... және сақтандыру брокерлерi шыға алады.
Сақтандыру нарығының арнайы тауары – ... ... Ол ... ... заңды немесе жеке тұлғаға ұсынылуы мүмкiн. Егер қоғамдық
позициядан сақтандыру арқылы қорғау қажет болса, сақтандыру ... ... ... ... ... электронды және автоматтандыру
сақтандыру саласында кең қолдануына байланысты өзгерiстер болуда.
Әлемдiк тәжiрибеде ... екi ... ... және ... ... ... жүйеге сақтандыру компаниялардың нарықтық жүйе өзегін ... ... ... Осы ... ... ... негiзгiлерi: сақтандыру өнiмдерi, сақтандыру
полюстерiн сатуды ұйымдастыру жүйесi, сұраныстың қалыптасуы, ... ... ... жеке ... ... iшкi ... ... жаулап алу мақсатына жетуге
бағытталған сақтандырушымен ... ... ... жүйе ... де нарықта белгiлi сақтандырушының ... ... ... және ... ... адам ресурстары жатады.
Сақтандыру қоғамдарында қаржылық жағдай маңызды орын алады. Көп жағдайда
сақтандыру қоғам ... ... мен ... де ... факторлардың жиынтығы нарықта сақтандыру компаниясының саясатын
анықтайды.
Жоғарыда айтылған басқару компоненттерi бiр-бiрiмен ... ... ... нұсқаны таңдай бiлуi тиiс.
Сақтандыру өнiмi, сақтандырушы ... алып ... ... бiрi. Бұл жеке және ... ... ... шарты.
Нарыққа байланысты сақтандыру компаниясының ... жаңа ... ... ... ... сақтандырушы басқаратын iшкi нарық жүйесiнiң
негiзiн құрайды. Сақтандыру компаниясының ... ... ... ... ... ... сыртқы қоршаған ортасы өзара байланысқан күштер жүйесi, ол
нарықтың iшкi жүйесiн қоршап және оған әсер етiп ... ... ... ... сыртқы орта жағдайында жоспарлап жүргiзiп отырады.
Нарық - жабық жүйе емес, себебi оны қоршаған ... ... ... атап ... ... элементтерге нарықтық сұраныс,
бәсекелестiк, сақтандыру қызметiндегi ... ... ... ... ... ... ... және психологиялық
алғы-шарттарға байланысты:
- адам өз ... ... ... ... ... ... әр ... тиiмдi жұмыс жасайды.
Кез-келген сақтандыру компаниясының қызметi сақтандыру қорының тарихи
анықталған ұйымдастыру формасы. Ол экономикалық ортамен тығыз ... ... ... ... ... қарай жинақталуы
сақтандыру жүйесiн құрайды. Нарықтық ... ... ... ... ... және қызмет көрсету қызметін көрсету, ... - ... және ... сақтандыру қызметiн көрсету.
Дамыған елдерде сақтандыру компаниялары жиi кездесетiн мәселелерді атап
өтуге болады:
- ... ... ... iрi ... ... ... ... қағаздарға инвестиция салу;
- клиентура жағынан сұраныстың өсуi;
- қаржылық алаяқтық;
- көп елдердегi саяси жағдайлардың өзгеруi;
- ... тең емес ... ... жаңа ... ... ... ... сақтандыру жұмысшыларының жеке қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету.
Шет елдерде бөлiмдерi бар немесе еншiлес ... бар ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк сала үлкен әсер етедi, персоналдарға клиенттер
сұранысы тығыз ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуден жоғары стандарттар ... ... ... технологиялар Батыстың ... ... ... ... жолмен сақтандырушының қызметiнде жаппай
стереотип ұғымын өзгерттi. Сақтандыру ақпараттарын компьютерлеу ... ... ... ... ... ... бердi.
Жұмыстың көп бөлiгiн аз жұмысшылар жасайды. Бiрақ ... жүйе ... ... ... ... ақпараттар технологиясы ақпаратқа жол ашып, сақтандыру қызметiнде
несие карточкаларын енгiзуге ... ... ... компаниялары мен
коммерциялық банктер арасында бәсекелестiк күшейе түстi.
Соңғы 10 жылдықта банк ... ... ... ... кең ... ... ... «банктiк сақтандыру» деген мағынаны білдіреді.
Коммерциялық банктердiң сақтандыру iсiне ... бiр ... ... ... Бұл ... келiсiлетiн сенiмдi
коммерциялық банктердiң операциялары.
Егер клиент коммерциялық банкке сақтандыру сый ақыларын алу үшiн ... онда ол – ... ... ... Батыс елдерiндегi қазiргi таңдағы сақтандыру нарығының даму
деңгейi сақтандыру iсiн монополизациялауды күшейтедi. Осыған байланысты оны
төрт ... ... ... ... ... ... ... - аз iрi сақтандыру компаниялардың қолына
сақтандыру қызметiн бiрiктiру.
2. ... ... - ... ... басқа салаға өтуi.
3. Ұлтаралық сақтандыру компаниясы - ... ... кең ... ... ... - ... әртүрлi кәсiпорын салаларында
қызметтерiнiң кеңеюi.
Батыстың ... ... ... ... ... ... негiзгi типтерi бар:
- сақтандыру компаниясы концерннiң бiр бөлiгi болады;
- сақтандыру ... ... ... ... сақтандыру компаниялары қаржы-несие саласында еншiлес компаниялар
құрайды.
Сақтандыру компаниялары сақтандыру нарығының индустриалды құрылымының
негiзiн ... ... ... ... ... ... 50 ... жуық ұзақ мерзiмдi несиелерден келедi.
Сақтандыру компаниялары бөлiнедi:
- иелiгiне қарай: жеке және құқықтық, акционерлiк, өзара, ... ... ... операция сипатына қарай: мамандандырылған, әмбебап ... ... ... ... аймағына қарай: жергiлiктi, аймақтық, ... ... ... ... ... және сақтандыру көлемiнiң түсу көлемiне
қарай: iрi, орта және ұсақ.
Акционерлiк сақтандыру ... - ... сату ... ақша ... ... сақтандыру қорын ұйымдастыру түрi.
Ашық және жабық акционерлiк қоғамдар түрi бар.
Акционерлiк сақтандыру қоғамы - өз қаржысы бар, ... ... ... ... ... ... жоғарғы органы акционерлердiң
жалпы жиналысы. ... ... бiр рет ... ал ... ... ... ... Акционерлiк қоғамның оперативтiк-қаржылық
қызметiн тексерумен сайланған тексеру ... ... ... ... нәтижесi акционерлер жиналысында оқылады.
Сақтандыру компаниясының орындаушы органы диррекция болып есептеледi,
ол басқару қызметiмен айналысады. Диррекция ... ... ... ... бекiтiледi.
Акционерлiк сақтандыру қорының жарғылық капиталы акция көмегiмен
құрылады. ... ... ... ақпарат жинаумен,
жарнамамен, клиенттер ... ... ... ... ... ... ... өкiлеттiлiктiң барлық қызметiмен
айналысуға рұқсат берiлген. Сақтандыру компаниялары филиалы заңды тұлға
құқықсыз ... ... ... ... ... - бақылау акцияларынан пакет акциясы
аз акционерлiк сақтандыру компаниясы.
Өзара сақтандыру қоғамы - ... ... ... құралдар негiзiнде ұйымдасқан сақтандыру қоры. Қоғам
қатысушылары сақтанушы және сақтандырушы ретiнде шыға алады. ... ... ... жылдық қызмет нәтижесiн кiрiс немесе шығынды ... ... ... қоғамының жоғары органы мүшелерiнiң ... ... ... ... ... ... ... қоғамының
қызметi жеке сақтандыру төңiрегiнде шоғырландырылады. Pridental ... of America - АҚШ ... iрi ... сақтандыру қоғамы. Өзара
сақтандыру қоғамының шығындарынан кiрiсi көбейсе резервтiк ... ... ... ... төлеуге бөлiнедi [4]. Сақтандыру нарығындағы
өзара сақтандыру қоғамының маңызы өсуде. Жапонияда ... ... ... ... алдыңғы үлгiсi. Өзара сақтандыру қоғамының қызметi
акционерлiк сақтандырушы ... ... ... ... Кей ... ... қоғамының қызметi жайлы заң қабылданған.
Үкiметтiк сақтандыру ұйымы - ... ... ... емес компания.
Мемлекеттiк сақтандыру компаниясы - мемлекетке негiзделген құқықтық
ұйымдасқан сақтандыру қоры.
Жеке сақтандыру ... бiр ... ... бiр адамға бағынады. Жан-
жақты формадағы жеке ... ... ... ... ... төрт ... сақтандыру қызметi қамтылған: теңiз, теңiздiк емес,
авиациялық және автокөліктік тәуекелдер.
Кэптив - ... ... ... сақтандыру көзқарасына
қызмет ететiн акционерлiк сақтандыру компаниясы. Кэптив еншiлес сақтандыру
компаниясы ... ... ... ... мысалы ретiнде «Лукоил» ... ... ... ол ... ... ... ... қызмет
етедi.
Мемлекеттiк емес зейнетақы қоры – ... ... ... ... ... ... жеке сақтандыру.
Сақтандыру - сақтандыру ұйымдары (сақтандырушылар) мен жеке заңды
тұлғалар арасындағы, сондай-ақ сақтандыру ұйымдарының өздерінің ... және ... ... ... мүдделерін қорғау жөніндегі құқықтық
қатынастар. Сақтандыру ерікті және ... ... ... ... сақтандыру сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы шартқа негізделеді.
Ерікті сақтандырудың ортақ шарттарын және оның ... ... ... ... ... ... Міндетті сақтандыру
заңға сәйкес жүзеге асырылады.
Сақтандыру объектілеріне Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... жатады, олар: сақтанушының немесе
сақтандырылған ... ... ... ... ... ... қамсыздандырылуымен байланысты мүдделер
(жеке басты сақтандыру), мүлікті иеленумен, ... ... ... ... сақтандыру), сақтанушының жеке адамға немесе
жеке тұлғаның мүлкіне келтірген ... ... ... ... ... ... ... орналасқан заңды тұлғалардың
мүліктік мүдделерін (қайта сақтандыру мен өзара сақтандырудан басқа) және
ҚР резиденттері ... ... жеке ... ... тек ... ... ... лицензиясы бар заңды тұлғалар ғана сақтандыра
алады.
Сақтандырушы сақтандыру қызметін өз агенттері мен ... ... ... ... ... оқиға сақтандыру тәуекелдігі
(қатері) ... ... ... ... ... ... басталуында ықтималдық пен кездейсоқтық белгілер болуға ... ... ... жағдайда сақтандырылған тұлғаға, пайда алушыдан ... ... ... ... ... ... сақтандыруды
қамсыздандыру түрінде сақтандыру төлемі төленеді.
Сақтандыру шартында айқындалған немесе заңда белгіленген ақшалай ... ... деп ... осы соманың негізінде сақтандыру жарнасының
немесе сақтандыру төлемінің мөлшері белгіленеді. Мүлікті ... ... оның шарт ... ... шын құнынан (сақтандыру
құнынан) аспауға, ал сақтандыру жағдайы басталғанда сақтандыру ... ... ... бір ... сақтандырылған мүлкіне келтірілген
тікелей зиянның мөлшерінен аспауға тиіс. Жеке ... ... ... ... сақтандырушымен келісе отырып белгілейді.
Сақтанушы сақтандыру шартына немесе заңға сәйкес сақтандырушыға төлеуге
міндетті сақтандыру төлемі ... ... деп ... Сақтандыру
жарнасының мөлшерлемесі сақтандыру тарифі болып табылады. ... ... ... сақтандыру тарифтері міндетті сақтандыру туралы
заңдарда белгіленеді. Жеке адамды, ... және ... ... ... ... ... тарифтерін сақтандырушылар
дербес есептейді. Сақтандыру тарифінің нақты мөлшері тараптардың келісуімен
арнаулы шартта айқындалады.
Сақтандыру объектісін бір шарт ... ... ... ... мүмкін (ортақ сақтандыру). Бұл орайда шартта ... ... мен ... айқындайтын уағдалы шарттар
баяндалуға тиіс. Сақтандырушы тәуекелдікті сақтандыруға ... ... ... ... ... және сақтандыру операцияларының
тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ол бойынша ... бір ... ... басқа бір сақтандырушыға беруі мүмкін. Мұны қайта
сақтандыру ... ... ... ... ... «қайта сақтанушы»
(сақтандырылған тәуекелдікті ... ... ... ... және ... ... ... сақтандыруға
қабылдаушы) деп аталады.
Сақтандырушыларда төленген жарғылық капиталдың және сақтандыру сақтық
қорларының ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сақтандыру сақтық қорлары жеке
адамды, мүлікті және жауапкершілікті сақтандыру бойынша алынған сақтандыру
жарналарынан құралады.
Сонымен ... ... ... ... ... және ... ... мүдделерін қорғауға бағытталған, ... ... ... мен даму тұрақтылығын қамтамасыз ететін
тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... ... ете отырып, экономиканың тиімділігін ... ... ... ... ұлттық сақтандыру жүйесінің даму саясаты
нарық инфрақұрылымын құруда басты стратегиялық мәселелердің бірі болып
табылады.
Сақтандыру ... ... ... сақтандыру қызметiне қоғамдық
тұтыну және оны қанағаттандыратын ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
жүйесiндегi орнын және маңызын өзгертедi. ... ... ... тең ... ... айналады.
Сақтандыру нарығының арнайы тауары – сақтандыру қызметi. Ол ... ... ... ... жеке ... ... мүмкiн. Егер қоғамдық
позициядан сақтандыру арқылы қорғау ... ... ... ... ... таңда сақтандыру қызметiнде электронды және автоматтандыру
сақтандыру ... кең ... ... ... болуда.
1.2 Қазақстан Республикасының сақтандыру нарығының нысандары ... ... ... ... ... даму ... мен
танымалдылығы жайлы мәлiмет жоқ. Қазақтар тұрғылықты халықтың көп бөлiгiн
құрайды, ал ол ... ... даму ... ... және ... күштер
дамымағандықтан сақтандыру кең көлемде орын ... деп ... Егер ... ... жасалған кезде, Россиямен
шекаралас қалаларда ғана кездесетiн.
Қазақстан экономикасында сақтандыру революциядан кейiнгi кезеңде ... ... ... ... енгiзiледi.
Октябрь революциясынан кейiн Россияда сақтандыру қызметі ұлттық сипат
ала бастады. Ұлттық сипат беру РСФСР ... ... ... 28 ... 1918 жылы ... ... сақтандыру қызметін
ұйымдастыру декретiне сәйкес аяқталды.
Сақтандырудың қайта өрлеуіне объективтi факторлар әсер еттi. 1921 ... 10 ... жаңа ... ... ... Экономика мен
шаруашылық өмiрiне нарықтық экономиканың жаңа элементтерi ... ... заңы - ... ... ... ... сәйкесiнше сақтандыру болу керек екендiгi айтылады.
Сақтандыруды ұйымдастыру түрi алдын ала анықталады: ... ... ... ... қатар қаржы-несие жүйесi мемлекет қолында
қалды, сондықтан сақтандыруда мемлекеттiк едi.
Сақтандыруды ұйымдастырудың жаңа түрi Совнаркомның 6 ... 1921 ... ... сақтандыру» жайлы декретiмен өмiрге енгiзiле бастады.
Сақтандыру жағдайлары тiзiмiнiң шектеулiгiне ... ... ... ... ... жауын, жел, жер сiлкiнісі, ауыл шаруашылығы зиянкестерi,
басқа да қауiптi ... ... ... жауапкершiлiгiнiң
көлемiнiң шектеулiгi сақтандыру тарифтерiн төмендетуге бағытталған қызмет.
Алғашқыда мүлiктi ерiктi сақтандыру ... ... ... ... қолдау мақсатында мiндеттi мемлекеттiк сақтандыру
енгiзiлу қолға алынды.
Мемлекеттiк ... ... ... жеке ... ... - ауыл ... өндiрiс, коллективтi шаруашылықтарда
орын алады.
Мiндеттi сақтандыруға тек мемлекеттiк мүлiк қана ... ... ... те ... едi. ... отандық сақтандыру нарығын қорғау мақсатында
белгiлi протекционистiк iс-әрекеттер де жүргiздi. Ол шетелдiк ... ... ... қою едi. Егер ... ... ... немесе қайта сақтандырғысы келсе, Совнаркомнан рұқсат алу тиiс
едi. ... ... ... ... ... ... ... тәртiбi, ережесi және инструкцияларын дайындау
мiндетi жүктеледi.
Орталық пен екi ай уақыт iшiнде ... ... ... және ... 1921 жылы ... ... ... бекiттi.
Қаржы бөлiмдерiнде губерниялық басқарудың мемлекеттiк сақтандырулары
құрылды. Губерниялық басқарудың негiзгi ... ВСНХ ... ... ... ... ... ... сақтандырушы басшыларына сақтандыру операцияларын жүргiзу
бойынша жеке мiндеттер жүктелдi. Ол басқарудың iшкi ... ...... ... бекiтуге, жұмысшыларды жұмысқа қабылдау және
жұмыстан ... ... ... ... ... ... ... және бақылау құқықтары
берiлдi. Қаржы ... ... ... ... ... ... және ... есеп берулердi бекiттi.
Сақтандыру сомма мөлшерi жеке ... ... үшiн, ... ... ... ... бағасының құны мөлшерiнен аспауы тиiс.
Сақтандыру тарифтерi ... ... ... ... ... ... есеп бастамалары және сақтандыру операцияларының
шығынсыздығы ескерiлдi. Сондықтан шығындық ... ... ... ... төлеу қабiлетiне, сақтандырудың даму мүмкiндiгiне сәйкес
келуi тиiс едi.
Қазақ ССР аймағында сақтандыру iсiн ... ... ... ... ... 1921 жылы 14 ... Совнаркоммен
бекiтiлдi. Мүлiктi сақтандыру және ұйымдастыру тәртiбi негiзiнен 6 қазан
1921 жылы Декретінен қайталанды.
Қазақ Республикасындағы ... ... ... ... ... елдегi экономикалық жағдайдың ... ... ... сақтандыру қызметіндегі қайта ұйымдастыру жұмыстары
iске көмектеспедi. 1922 жылдың ортасында ... ... ... Бас ... тiкелей басшы болып есептелiндi.
1926 жылы Қазақ АССР құрылғанан кейiн Росстрах Басқармасы ... ... - ... АССР-дағы Росстрахтың Бiрiккен Контор Басқармасы
құрылды, ал Губерниялық конторлар жойылды.
1928 жылы наурыз айында Басқарма және ... ... ... ... ... страхование) аймақтық конторы болды.
Бұл уақытта сақтандыру түрлерi қалыптасты. Бұл - ауылдық ... және ... ... ... ерiктi сақтандыру, кепiлдiк
сақтандыруы.
Сақтандырудың даму нәтижесiнiң қанағаттандырусыз деңгейi Мемлекеттік
сақтандыру органдарын таратуға ... 1931 жылы 3 ... ... ... жайлы Қаулысымен мүлiктi сақтандыру ... ... және ... ... жеке сақтандыру бойынша -
мемлекеттiк еңбек сақтандыру кассасы.
Бiрақ мұндай бiр шеттен екiншi ... ... ... ... ... әкелдi. Сондықтан 1933 жылы 8 ... ... ... ... ... ... жайлы Қаулымен Мемлекеттік
сақтандыру органдары ... ... ... ... ... Сақтандыру Басқармасы құрылып, облыстарда –
басқарма, аудандарда – ... ... ... құрылды.
Атап өту керек, әсiресе 30-жылдары, Мемлекеттік сақтандыру органдары
қызметiнде, класстық сызық анық ... ... ... ... 2-4 есе ... болып бекiтiлдi. Сақтандыру аппаратында
классификациясы жоғары мамандар сауатсыз ... ... ... ... ... ... ... регрессияға ұшырағанда,
Мемлекеттік сақтандыру ... ... жапа ... ... ... ... 1948 жылы, 1958 жылы, 1968 жылы
жүргiзiлдi. Соңында Мемлекеттік ... ... есеп ... ... оны СССР ... ... ... басқарды. Бұл жүйе СССР тарқап және Қазақстан Республикасының
Мемлекеттік сақтандыру жойылғанға дейiн ... ... ... түрлерi тiзiмi Қазақстанда да жүргiзiлдi:
1968 жылы сәуiр айында сақтандырудың барлық ... ... ... ... Қазақстанда 1969 жылы өмiрдi сақтандыру төлемдерi екi
есеге өстi. 1991 жылы инфляция алдындағы жылы, ... ... ... 1447 млн. ... ... оның iшiнде 658,2 млн. ерiктi
сақтандыру бойынша жүргiзiлдi.
1991 жылы мамыр ... ... ... ... ... Госстрах органдары тарихында алғаш рет Қаржы Министрлiгiнен
шығарылды. Мемлекеттiк ... ... ... ұйымдастыру 17 сәуiр 1995
жылы аяқталды, бұл ... ... ... ... кабинетi
Қаулысымен коммерциялық сақтандыру компаниялары «Сенiм» ... ашық ... ... ... қайта құрылды.
Мемлекет мемлекеттік сақтандыру ұйымдары арқылы ... ... ... ... ... ... және ... құқықтық
нұсқаулар арқылы сақтандыру нарықтың іске асуына әсер ете алады.
Батыстың дамыған елдерінде сақтандыру ... ... ... ... табылады. Дәл осындай мемлекеттік реттеу Қазақстан
сақтандыру нарығының іске асу ... кең ... ... ... ... заң 1992 ж. 3 ... ... заң қабылданған соң, 1,5 жыл аралығында республикамызда 700-ге ... ... ... осы ... ... ... және ... қызметін қадағалау
мақсатында 1994 ж. 16 ... ... ... құру және ... ... ... ... туралы №1658 ҚР Президентінің
жарғысы шыққан. Бұл жарғының 10 бабында оның «Сақтандыру» туралы заң ... ... ... ... ... кәсібін міндетті лицензиялауын енгізді,
сақтандырушыларға сақтандырудан басқа кәсіп ... ... ... ... жасалған сақтандыру келісім-шарттар жойылды.
Мұндай әрекет республикада тіркелген сақтандыру компаниялардың 90%-ы
дайын және қоғам қорғауының ... ... ... ... алып ... ... ... 1995 ж. 3 қазанында ... ... ... жаңа заңы ... Бұл ... ... ҚР сақтандыру
жүйесінің дамыуында жаңа сатылар басталды. Бұл заңның негізгі мәселесі
республикада өркениетті сақтандыру ... құру ... ... ... Бұл заңға байланысты сақтандыру нарығында бәсекелесті шектеу
немесе жұмсауына бағытталған монополиялық және ... да ... ... ... бұл ... ... сақтандырушы ретінде шетел сақтандыру
компанияларының кәсібіне тыйым салды, бірақ қайта сақтаныдрушы ... ... ... ... бұл ... республиканың өркениетті сақтандыру нарығын құру үшін
арналған құрал ретіндегі потенциалын төмендететін бір ... ... ... 2000 ж. 18 ... ... ... туралы ҚР-
ның жаңа заңы енгізілген [5].
Бұл заң кәсіпкерлік қызмет түрі ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру брокерлерін құру,
лицензиялау, реттеу, олардың қызметін тоқтату ерекшеліктерін ... ... ... ... нарығын мемлекеттік реттеу
міндеттерін және сақтандыру ... ... ... ... ... ... сәйкес сақтандыру нарығын реттеу және сақтандыру қызметін
қадағалау жөніндегі функцияларды өкілетті мемелкеттік орган атқарады ... ... ... жоқ ... ... ... тұлғалар
сақтандыру арқылы қорғалу құқығын ҚР-ның азаматтарымен бірдей ... ... ... ... ... және ҚР-ның резиденті
болып табылатын жеке тұлғалардың мүліктік мүдделерін сақтаныдруды тек ҚР-ң
резиденті, яғни ... ... ... тиісті лицензиясы бар
сақтандыру ұйымы жүзеге асырылады.
Сақтандыру – бұл заңды және жеке ... ... ... ... ... қатар кәсіпкерлік қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің қайта бөлістірілуіне ... ете ... ... ... ... ... Осыдан шығатыны,
ұлттық сақтандыру жүйесінің даму саясаты нарық инфрақұрылымын құруда басты
стратегиялық мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... жүйесінің тұрақсыздығы сақтандыру
нарығының ішкі факторларына ғана байланысты емес. Бұл жүйенің ... ... ... және ... ... ... ... қатар халықаралық интеграциялық тенденциялардың
даму шарты ... ... ... ... ... ... алдында отандық
сақтандыру нарығын дамыту мәселесі, ... ... ... көшу
кезеңінде мiндетi тұр.
Өкiнiшке орай, кейбiр сақтандыру компанияларына ... ... ... ... ... ... ... бiлiктiлiгiнiң
төмендiгi, сақтандырудың теориялық және тәжірибелік сұрақтарда жақсы бағыт
ала алмайтындығы байқалады.
Республикамыздың ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкісінің ... ... ... органының өкілеттілігі мен қазметтерін беру
табылады.
2000 ... ... ... ... сақтандыру қызметін реттеу және
бақылау бойынша ... ... ... ... ... ... ... қадағалау органдарының Халықаралық Ассоциациясының
(IAIS) толық құқылы мүшесі болып табылады.
Қазақстан ... ... ТМД ... ... сақтандыру нарығын
мемлекеттік реттеудің және нормативтік ... ... даму ... ... ТМД ... ... көршілерге қарағанда
сақтандыру сыйақыларды және төлемдерді жинау көрсеткіштері әлі де төмен.
Бірақ бұл ... ... аз ... ... ... дегенді
білдіреді. Осылайша сақтанушыға сақтандыратын жағдай болған кезде ... ... ... ... ... ... шешу ... мемлекеттің қатысуы
сақтандырудың және сақтандыру қызметінің ... ... ... ... ... ... жоғарылатады. Соңғы жылдары
қаржы тәртібі мен ... ... ... ... ... тізімі мен деңгейінің жақсарғанын байқаймыз.
Ұлттық Банкпен анықталатын Қазақстанның ... ... ... мен ... ТМД ... сақтандыру ұйымдарымен конструктивтік
қатынастарды сақтай отырып сақтандыру ... ... ... мен ... біртіндеп әкелуде. Нарықтық қатынастарға
жетудің маңызды кезі ... ... ... ... ... ... ... қысқа уақыт мерзімінде сақтандыру индустриясын
дамыту үшін шарттар құру бойынша маңызды жұмыстар жүргізілді:
1. Сақтандыру нарығының дамуын ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкісі сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдары үшін
нормативтер мен талаптар өңдеді және енгізді.
3. Сақтандыру ұйымдарының қаржы тұрақтылығы мен ... ... ... ... ... айқындылығы мен заңдылығы, сақтандыру
ұйымдары көрсететін қызметтерінің қолайлығы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... болып келесілер табылады:
- өмірді сақтандыру операцияларын бір сақтандыру ұйымында ... ... ... ... ... тосқауыл енгізу.
Сақтандыру ұйымдарының төлем қабіліттілігі позициясынан бұл маңызды ... ... ... ... ұзақ ... ал ... ... инвестицияларын қарастырады;
- Қазақстан Республикасындағы сақтандыру ұйымдарының жарғылық капиталына
қатаң талаптар орнату;
- ... ... ... ... мен оның бас ... бір мамандандырылған талаптарға сәйкестігін ұстау;
- сақтандыру ұйымдарының ... ... ... тұрақтылығы мен
әділдігіне қатаң талаптар.
Қазақстанның сақтандыру нарығын барлық ТМД елдері бойынша икемді дамып
келе жатқан нарықтардың бірі деп ... ... ... ... ... даму Бағдарламасы ықпал етті.
Міндетті болып заң күшінде орындалатын ... ... ... ... түрі ... жеке дара ... болып табылады.
Міндетті сақтандыру формасында әрбір кластың ... және оны ... ... ... ... осы ... ... реттейтін заңды
актісімен орнатылады.
Міндетті сақтандыруды жүргізу түрлері, шарттары мен тәртібі Қазақстан
Республикасының заңдарымен ... ... ... инициаторы – мемлекет, ол заң
формасында заңды және жеке ... ... ... ... Республикасы Премьер-Министрдің 21.03.2003 жылы № 38-р
Жарлығымен міндетті ... ... ... ... бекітілді [7]:
- еңбек (қызметтік) міндеттемелерін орындау барысында жұмысшының өмірі
мен денсаулығына зиян келтірілгені үшін жұмыс берушінің азаматтық-құқықтық
жауапкершілігін ... ... ... өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру туралы;
- экологиялық міндетті сақтандыру туралы;
- әлеуметтік міндетті сақтандыру туралы;
- көлік құралдары ... ... ... міндетті
сақтандыру туралы;
- пассажирлер алдында тасымалдаушылардың азаматтық-құқықтық
жауапкершілігін міндетті сақтандыру ... ... мен ... ... азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті сақтандыру туралы;
- жеке нотариустардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін ... ... ... мен ... ... ... ... үшінші бір адамға зиян ... ... ... ... ... иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру туралы.
Әлеуметтік міндетті сақтандыруға жұмыс істейтін зейнеткерлерден басқа
өзіндік жұмыспен ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы территориясында тұрғылықты тұратын және ҚР ... ... ... ... шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ
адамдар жатады.
Әлеуметтік ... ... ... түрлерге бөлінеді:
1. Еңбек қабілеттілігін жоғалтқан жағдайда;
2. Асыраушысынан айырылған жағдайда;
3. Жұмысынан босаған жағдайда.
Мемлекет азаматтарға Заңмен ... ... ... ... сақтандыру түрлері бойынша тәуекел жағдайы пайда болған ... ... ... ... беруді кепілдік етеді.
ҚР Үкіметінің 21.06.04 жылғы № 683 (31.12.2004 ж. № 1149; 31.05.2005 ж.
№ 533; 30.06.2005 ж. № 662 ... мен ... ... ... ... ережелері бекітілді [8]
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына міндетті сақтандыру жүйесінің
қатысушылары үшін төлеуге тиісті ... ... ... мөлшерде
белгіленді:
- 2006 жылдың 1 қантарында әлеуметтік аударымдарды есептеу объектісінен
– 2%;
- 2007 ... 1 ... ... ... ... объектісінен
– 3%.
Жұмыс беруші үшін әлеуметтік аударымдар объектісі болып оның ... ... үшін ... ... ... үшін ... ... төленетін
шығындары.
Салық заңына сәйкес арнайы салық режимі өзіндік ... ... ... ... олар өз пайдасына төлейтін әлеуметтік аударымдар мөлшерін
құрайды:
- 2006 жылдың 1 қантарында минималды еңбек ...... 2007 ... 1 ... минималды еңбек ақысынан – 3%.
Арнайы салық режімін қолданбайтын жеке кәсіпкелер үшін, ... мен ... үшін ... аударымдар объектісі болып
олардың табыстары табылады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің ... ... ... ... ... ... ... жеделдету және
әлеуметтік сақтандыруды қамтамасыз ету мақсатында қолданады.
Бұл тәжірибені Қазақстан да қолдана ... бұл өз ... ... ... ... ... мен ... табиғи,
техногендік, қаржылық және басқа да тәуекелдерден қорғау мәселелерін шешу
үшін міндетті сақтандыруды ... ... ... ... көрсетілген
және басқа да міндетті сақтандыру мәселелерін шешу мақсатында ... ... ... да ... ... ... ... иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру.
Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру ... - ҚР ... ... ... ... ... ... пайдалану - жоғары қауіпті
қайнар көзі ретінде оны пайдалану нәтижесінде үшінші бір ... ... ... ... ... ... ... төлемдерін төлеу
арқылы қайтару) сақтандырылған тұлғаның ... ... ... пассажирлер алдында азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті сақтандыру.
Тасымалдаушының пассажирлер алдында азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті сақтандыру объектісі - ҚР ... ... ... ... ... ... денсаулығына немесе
мүлкіне келтірілген зиянды сақтандыру төлемдерін төлеу ... ... ... ... [10].
Аудиторлар мен аудит ұйымдарының азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті сақтандыру.
Аудиторлар мен аудит ұйымдарының азаматтық-құқықтық ... ... ... - ҚР ... ... белгіленген
міндеттемелерімен байланысты (аудит жүргізген кезде тексеріліп ... ... ... қайтару) аудиторлар мен аудит ұйымдарының
мүліктік мүддесі [11].
Жеке нотариустардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру.
Жеке ... ... ... міндетті
сақтандыру объектісі – жеке нотариустардың міндеттемелерімен байланысты
(үшінші бір адамға нотариалдық ... ... ... ... ... ... ... мүліктік мүддесі. Жеке нотариус
нотариалдық қызмет ... үшін жеке ... ... ... ... тұру ... ... мен турагенттердің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті сақтандыру.
Туроператорлар мен турагенттердің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті ... ... - ҚР ... ... белгіленген
міндеттемелерімен байланысты (туристік қызмет көрсету кезінде туристтердің
мүліктік немесе басқа да мүдделеріне ... ... ... ... ... қайтару) туроператор мен турагенттің мүліктік мүддесі [13].
Үшінші бір адамдарға зиян ... ... ... ... объектілер иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру.
Бұл сақтандыру түрінің объектісі – осы объект иесінің ... (сол ... апат болу ... ... бір ... ... ... мүлкіне келтірілген ... ... ... ... ... объект иесінің мүліктік мүддесі [14].
Қазіргі ғаламдану және ... ... ... ... ... ... ... белсенділігінің қалыптасуына
тікелей әсер етеді. Себебі, жоғары сапалы және ... ... ... ... ... ... арзан несиелік ресурстарды тартуға
және шетел ... ... ... ... ... ... дамыған елдердегі инвестицияланатын жалпы ... ... ... ... ... – 72%, АҚШ – 48%, ...
40%.
Сақтандыру компаниялары өзінің уақытша бос қаржы ресурстарын бағалы
қағаздарға инвестициялай отырып, инвестициялық және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде, республикамыздағы ... ішкі ... ... ... қарастыратын болсақ, жалпы ішкі өнімдегі сақтандыру
сыйлығының жалпы үлесі 2013 жылы 0,8%-ды құрады. Ал бұл ... ... ... өте төмен үлесі қаржы ресурстардың қайта үлесуіне
қажетті деңгейде әсер ете алмайтындығын айқындайды.
Сондықтанда, сақтандыру нарығының ... ... етуі мен ... дамуы
сақтандыру компанияларына деген сенімділік деңгейін жоғарылатуды, олардың
жарғылық ... ... ... заңды түрде көбейтуді,
сақтандырудың кейбір түрлеріне жеңілдік беретін ... ... ... ... ... ... нарығының дамуына қатты әсер ... ... ... ... ал бұл ... ... ... экономикасына қолайлы
жағдайлар туғызады. Сонымеен қатар, сақтандыру нарығының қарқынды дамуына
оған басқа қазақстандық банктік ... де өз ... ... ... ... ... ресурстардың маңызды көзі
болып табылады. Ал бұл жерде өмірді сақтандыру ... ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік әлеуметтік кепілдеме
тапшылығының орнын толтыратындығын атап кету қажет.
Ұзақ мерзімді жеке ... ... қоса ... ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік төлемдердің мөлшеріне
байланысты емес қосымша табыс алуын қамтамасыз етеді.
Жетілген жеке ... ... бар ... ... ... ... ... шығындарды азайта отырып,
бюджеттің шығыс бөлігінің ... ... ... ... нашар
қамтылған халық топтарын қорғауды ... ... ... ... ... жеке ... саласын дамыту мақсатында қаражаттарды
тартудың жаңа ... табу ... ... ... бірі болуы
қажет. Өйткені, жеке сақтандыру, жекелеп айтқанда, өмірді сақтандыру ұзақ
мерзімді ... ... көзі ... табылатын, қосымша
қаражаттарды тарту мүмкіндігін ... ... ... ... ... жеке ... жүргізіліп жатқан реформалар мен экономикадағы ... жеке ... ... ... ... ... ... тигізуде.
Қазақстандық сақтандыру нарығының даму мәселелерінің негізгілерінің
бірі бұл жеке ... және оның ... ... ... ... ... қызметiн мемлекеттiк реттеу.
В.Лионтьеваның анықтамасы бойынша нарықтық экономика дегенiмiз жеке
кәсiпкерлiк пен ... ... ... осы екi ... қазiргi
экономика қозғалады. Бұл айтылған анықтама сақтандыруға да қатысты әдiл
айтылған.
Мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету.
Мемлекеттiк реттеу отандық сақтандыру бизнесiнде ... ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады. Сақтандыру
нарығында мемлекеттiк реттеудiң соңғы мақсаты сақтандыру қызметiн ... ... ... ... ... ... ... реттеу
органы болып Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсi табылады. Қаулыға
сәйкес, Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... Республикасының сақтандыру нарығын функционалды қызметпен
қамтамасыз ету;
- өз құзырына сәйкес нормативтiк актiлер қабылдау;
- сақтандыру ұйымдарында жарғылық капиталдың төменгi ... ... ... ... ... ... ... ашуға рұқсат беру;
- сақтандыру ұйымдарының басшыларын, бас ... ... ... ... ... ... сақтандыру қызметiмен айналысатын мекемелердi тексеру;
- сақтандыру нарығы субъектiлерiнен бақылау жасауға қажеттi ақпарат
алу;
- бухгалтерлiк, ... есеп беру ... ... ... қызмет лицензиясын тоқтату, сотпен, заң ... ... ... тоқтатуға шешiм қабылдау.
Сақтандыру нарығын реттеудiң басты әдiсi ... ... ... ... ... ... қызметiне
дайындығын тексеру. Сақтандыру ұйымы ... ... ... ... ... ие ... лицензия алған уақыттан бастап сақтандыру
қызметiмен айналысуға құқылы болады. Сақтандыру және ... ... ... және ... ... ... шартымен
лицензиялау қызметiнiң тәртiбi Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Ұлттық Банк тоқтатады. Қаржылық тұрақтылықтың төменгi шарты:
өз капиталының ... ... ... жеке ... ... ... ... келе, сақтандыру тәуекелдердің қайта бөлістірілуіне ықпал
ете отырып, экономиканың ... ... ... ... ... ұлттық сақтандыру жүйесінің даму саясаты нарық ... ... ... ... бірі болып табылады.
Сақтандыру нарығын мемлекеттік реттеу жүйесінің тұрақсыздығы сақтандыру
нарығының ішкі ... ғана ... ... Бұл ... ... ... мәселелерінің және макроэкономикалық үдерістерінің
тікелей салдары, ... ... ... ... ... шарты болып табылады.
Қазiргi таңдағы қазақстандық сақтандыру ғылымы алдында отандық
сақтандыру ... ... ... ... нарықтық экономикаға көшу
кезеңінде мiндетi тұр.
Өкiнiшке орай, ... ... ... ... ... кедергi жасайды. Сақтандыру қызметі мамандарының бiлiктiлiгiнiң
төмендiгi, сақтандырудың теориялық және ... ... ... бағыт
ала алмайтындығы байқалады.
1.3 Сақтандыру нарығын дамытудың шетелдік тәжірибесі
Қазiргi әлемде капиталды орталықтандыру және ... ... ... де жүрiп жатыр. Экономиканың басқа саласында ... iрi ... ... бар ... ... ... Олар ... сақтандыру нарығына бақылау жасап,
ондағы сақтандыру сыйлықтарын басқарады. Әсiресе дамыған елдерде ... ... ... саны көп. ... ... ... ... әртүрлi: әсiресе Ұлыбритания, Германия,
Франция да көп, ал АҚШ-та аз, ... онда iрi ... ... өзара сақтандыру қоғамы болып қайта құрылған. Интернационализм
үдерісі Европалық сақтандыру нарығында орын алған. Сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандыруда iрi
қауiптi жабуға жұмсалады. Шет елдiк клиенттермен сақтандыру келiсiм-шартына
отыру жағдайлары жақсаруда.
Бiрақ сақтандыру ... ... жеке ... де ... ... ... ... дейiн ақпаратпен алмасу және
Европалық ... ... ... ... елдердi
таныстыру және дамытуда Европалық Сақтандыру Комитетi құрылды. Алғашқыда
Европалық Сақтандыру Комитетiне 18 ... ... ... ұлттық
ассоциациясы, сонымен бiрге бақылаушы ретiнде Югославия сақтандыру қоғамдық
ассоциациясы кiрдi. Осы уақыттан бастап үлкен өзгерiстер ... ... ... ... ... қызметi шығарылды. Европалық
Сақтандыру Комитетiне 11 жаңа елдер ендi, 1993 жылы – ... Кипр ... ... Польша, Венгрия, Чехия және Словакия ... ... ендi, ал 1996 ... - Словения, Эстония, Литва және Латвия ендi.
Қазiргi таңда Европалық Сақтандыру Комитетiнiң 29 ... ... ... ... 18 ... комитеттерi бар. Олар
әртүрлi сақтандыру түрлерiн ... ... ... және жыл ... ... жиналыс өткiзедi. Европалық Сақтандыру Комитетi сақтандыру бойынша
кеңестiк қызмет көрсетедi. Жыл сайын ... ... ... ... ... жиналыстар ұлттық ассоциация iшiнде өткiзiлетiн
берiлген тақырыптарға айтыстың катализаторы ... ... ... ... және құқықтық жақтары да қараусыз қалмайды.
Европалық Сақтандыру Комитетi жыл ... өз ... ... есеп ... сақтандыру жетiстiктерiн сипаттайды. Атап өтетiн жағдай,
Европалық Сақтандыру Комитетiнiң қызметi ... ... ... тыс
жерлердi де қамтиды. Европалық Қоғамдастық ұйымы негiзгi партнер бола ... да ... емес ...... ... кеңесi, ГАТС, халықаралық
сауда палатасымен қарым-қатынас жасайды.
Жалпы Европалық сақтандыру келесілерді ұйғарады:
- 15 елдi қамтитын Европалық Қоғамдастықтың кең ... ... ... ... және ... еркiн құру;
- стандартты заңнамалық құқықтар кешенін енгiзу.
Жалпы нарық қаржылық салада үш фундаменталды еркiндiкке негiзделген:
- құру еркiндiгi: бұл ... ... ... ... ... ... бола тұра, кез-келген аймақта филиал ашуға құқық
бередi;
- қызмет көрсету еркiндiгi: бұл ... ... ... ... ... ... бередi.
- капитал қозғалысының еркiндiгi: Қоғамдастық азаматтарына Европалық
Сақтандыру аймағында ... ... ... ... ... уақытта Европалық қызмет нарығы ... ... ... деп есептеген уақытта негiзделедi. Бұл тек кәсiпорындар ғана емес,
ұлттық заңдылықтарда өзара бәсекелес екенiн ... ... ... ... және ... ... бақылауын елдiң
басшыларына беру керек екенiн мойындайды, ол жаңа ... ... ... ... ... сәйкесiнше тұтынушының қорғалуына кепiлдiк
бередi.
Бiрыңғай сақтандыру нарығын құру үш кезеңде жүргiзiлiп, жиырма ... ... ... ... ... ... ұқсас жағдайларда
басқа мемлекет аумағында сақтандыру компаниясының филиалын ашу ... ... Одақ ... ... компаниясын құру келiсiмi
бiрнеше ... ... ... нарығы бес принципке негiзделедi:
- бiр лицензиялы принцип кез-келген компанияға алғашқы рұқсат ... ... ... ... рұқсат бередi;
- өз елiнде берiлген рұқсат, ... ... ... ... қызмет көрсетуге рұқсат бередi;
- әртүрлi бақылау органдары қолданатын мақылдану және бақылау жүйесiн
өзара мойындау;
- бұрынғы келiсiм және ... ... ... ... және ... төлем төлеу қабiлетiне ауыстыру;
- капиталдың еркiн ... ... iске ... үшiн ережелердi
либерализациялау.
Осы уақытқа дейiн Европалық Сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... ашылғанына және сақтандыру қызметiнiң либерализациясына
қарамастан, тұтынушылар Европалық нарықтың қызметiне ... ... ... ... ... ... дұрыс еместiгi.
Европалық Сақтандыру Комитетi сақтандыру компаниялары қоршаған ортаға
көңiл бөлу керек деп ойлайды.
Европалық Комиссия қазiргi уақытта экономикалық жағдайдағы ... ... ... ... ... салалары мен өз ерекшелiктерi бола тұра, қазiргi
жағдайда жалпы мәселе мемлекеттiк және жеке сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... және азаматтық
құқықты сақтандыру бойынша шығынды жабу, мемлекеттiк бағдарламаның өзгеруi
- осының барлығы сақтандыру, ... мен ... ... алшақтыққа,
сәйкесiнше, тәуекел бағасының өсуiне әкеледi. Осылайша, европалық
сақтандыру ... ... ... ... ол бизнеске көлеңке
түсiруде.
Кооперация Бағдарламасын жасау аяқталуда, ... ... ... ол жаңа ... түрi ... кеңейтiледi. Кейбiр түрлерi өмiрде
қолданыла бастады:
- Балтия ... ... ... TACIS ... ... құру ... ... уақытта сақтандырудың дамуына келесi факторлар әсер ... ... ... сақтандыру және несие нарығының
өсуi, сақтандыру қызметтерiнiң жаңа түрлерiнiң пайда ... ... ... ... экономика өсу стадиясында болды.
Сақтандыру бизнесiнде маңызды орынды Францияның нарығы ... Ол ... өз ... 14 тен 20%-ға ... мөлшерiн жүргiзедi. Франция
теңiз сақтандыруында үшiншi орын ... және ... ... ... ... ... ... әлсiз орындардың бiрi едi, соңғы уақытта
операциялар көлемi өсуде.
Жалпы әлемдiк ... ... ... ... Франция әлемде
бесiншi орын алады. Тiкелей операциялар бойынша iшкi нарықтың сыйақысын
жинаудың 77 %-ын ... ... ... ... ... де ... Швеция, Швейцария, Австрия, Финляндия ... ... ... ... келмейдi.
Швецияның сақтандыру нарығы қызығушылық туғызуда. Швецияда адамға
келтiрiлген ... ... ... ... ... ... ... өтеу қызметi айналысады. Шығынды толтыру заңы
барлығына қатысты. Шығынды толтырумен қатар ... ... ... ... ... ... ... кiнәсiнiң деңгейiн ескере
отырып анықталады.
Мiндеттемелер заңына ... егер ... ... әуе көлігінде
келтiрiлсе, жауапкершiлiк әуе көлiгi иесiне жүктеледi.
Швед мемлекетiнiң көлік заңына сәйкес ... ... ... ... ... мiндеттi түрде сақтандырылады, егер сақтандырылмаса
1 мың крон айып пұл ... ... ... ... ... ... құқығымен де;
- жеткiзуге пайдаланылған;
- жазбаша келiсiм-шарт негiзiнде әскери мақсатта жүрген ... швед ... ... де, егер ол 1959 жылы 20 ... Конвенцияға тiркелсе, швед сақтандыруынсыз тасымалдауына рұқсат
берiлген.
Қазақстан сақтандыру компаниялары Жапонияның ... ... ... ... ... ... ортасында сақтандыру нарығы Жапония аралдарына да келiп жеттi.
Жапонияның сақтандыру бизнесiнiң негiзiн осындағы шетелдiк кемелер ... рет ... ... ... бастады. Иокогома портында 240
сақтандыру компаниясы бар едi. Отандық ... 1879 ... ... болды. Алғаш рет ... ... ... ... ... таңда елдегi ең iрi компания болып есептелiнедi. Сегiз жылдан кейiн
«Ясуда» сақтандыру компаниясы пайда ... Ол ... емес ... ... ... көтерiлдi.
1900 Жапонияда сақтандыру жайлы заң қабылданды. Жүз жыл өтсе де ... ... екi ақ рет ... жылы ... ... 48 едi, ол бес ... ... олар 16
болды, оған дүние жүзiлiк соғыс ... ... ... ... ... ... бiрiншi және екiншi ... ... ... да ... 1955 жылы ... мiндеттi сақтандыру
жайлы заң қабылданды. 1973 жылы теңiздiк сақтандыруды белсендету енгiзiлдi.
Қазiргi уақытта Жапонияда өмiрлiк емес сақтандыру бойынша 56 ... бар. 1955 ... ... ... ... 124 есе
өстi, жыл сайынғы өсу 13 %-ды құрайды.
Сақтандыру компаниясының қызметiн Жапон қаржы министрлiгi бақылайды.
Оның қарамағынан ... ... ... ... ... қайғылы жағдайлардан өмiрлiк емес сақтандыру;
- автокөлікті сақтандыру.
Жапония компаниясы экономикалық тұрақты ... ... ... ... ... ... бөлiп отыр. Жапонияда жүктi
сақтандыру орын алған.
1997 жылы ... ... ... ... сақтандырылуы»
рұқсат етiлдi, ол сақтандыру төлемдерiн анықтау жұмсақ ... ... ... ... сыйақыларының ставкасын либерализациялау 1996
жылдан басталып сақтандыру брокерлерiнің белсенділігін қамтамасыз етуге
мүмкiндiк бердi.
Жоғарыда айтылғандардан ... ... ... ... ... ұлттық экономикада маңызды сектор, iшкi жалпы өнiмнiң 8-12%-ын
қайта ... ... ... Ақша құралдарын сақтандыру ... iрi ... көзi ... ... ... қаржы ағымы көбiнесе мемлекеттiк iшкi қарызға қызмет етуге
бағытталған. Шетелде сақтандыру қызметiн ... ... ... ... ... қаржылық жақтарын бақылауға бағытталған.
Америка сақтандыру бизнесі өзінің ... ... ... өзіне тең жоқ. Америка сақтандыру монополиялары әлемдегі ... ... ... ... 50% ... АҚШ-да 8 мыңнан астам
мүліктік сақтандыру компаниялары және 2 ... ... ... ... істейді.
Әр штаттың өзінің сақтандыру заңдары мен реттеуші органы болады, ... ... ... «Сақтандыру» тұралы заңы немесе бірыңғай
федералдық қадағалау органы жоқ. Әр штат ... ... ... ... өзінің талаптарын қояды, брокерлерге, агенттерге
және сақтандыру компаниясына лицезия беру ... ... ... ... ... сақтандыру компанияларының 2 түрі бар: акционерлік ... ... ... ... ... Ол мемлекеттік сақтандыру фирмалар
АҚШ-та мүлдем жоқ. Акционерлік қоғамның ... жеке ... да, ... да ... ... ... ... сақтандыру қоғамдарының көлемі акционерлік қоғамдарына қарағанда
кішірек болады. Жалпы бұл қоғамдар сақтандырудың 3 түрін іске ... ... ... ... ... зейнетақыны, сақтандыру
және т.б);
2. комерциялық;
3. жеке (ғимараттарды, көлікті, азаматтардың мүліктерін т.б сақтандыру);
Барлық ... ... ... 1,6 млн. ... ... ... орташа активтері 950 млн. долларды құрайды, ал ең ірі ... ... 45 ... ... ... ... АҚШ-тың индустриясы ғана монополияға қарсы заңдарға
бағынбайды. Сақтандыру компаниялар кәсібін тек консалтингтік ... (Best, Moody S, Standard and Poors). Бұл ... әр ... осы сақтандыру компаниялардың сенімділігін және төлем қабілеті туралы
ақпараттарды жариялайды. Кейбір брокерлік компаниялардың кәсібін ... ... ... бар. Бұл ... компанияның қаржы жағдайы бойынша
төлемдер мен сервис ... ... пен ... ... ... ... ірі компанияның ерекшелігі – бұл сақтандыру
компанияның ... ... ... ... бұл ... басқаруына
зейнетақы қорларының көп миллиардтық қаражаттары беріледі. Мұндай жағдайын
сақтандыру ... ... - ... ... ... ... сенімге берілген қаражаттардың түгелдігін және ұлғайуын қамтамасыз
ету. Осы қаражаттарды басқарғаны үшін бұл ... ... ... ақы ... Тағы бір ... – бұл ірі инвестициялық
ресурстар сақтандыру компанияларын өнеркәсіп корпорацияларын қадағалайтын
беделді сыртқы қаржылық ... ... ... ... ... АҚШ ... және сақтандыру
брокерлер институтында қызмет атқарады. ... ең ірі ... ... бірі ... ... 22 мың ... ... Сонымен қатар «Марш-Макленан», «Александр & Александр», ... ... ... ... ... ... фирмалары бар. Бірақ АҚШ
сақтандыру нарығында ... ... де ... 1980 ... ... ... ставкасын белгілейтін картельдік жүйесі жойылды.
1983-1984 жылдары кейбір штаттарда ... ... ... ... ... ... бәсекенің арқасында ставкалар 15, 30, 40 %-ға
түсіп кетті. Бұл ... ... ... ... ірі шығындарға тап
болуына алып келеді. Ал ірі сақтандыру компаниялары қаржылық конглемерант
қызметтерін де ... ... ... ... ... ... ... басқа несие беру, клиенттерде чек арқылы қызмет
көрсету, есептік несие карточкаларын ... ... ... қағаздармен операцияларды жүргізу, т.б осы ... ... ... сақтандыру нарығының ірі компаниялары.
1. Ең ірі мүліктік сақтандыру бойынша трансұлттық компания «Стейт форм
мьючуэл отомобил иншуранс ... 1922 жылы ... штат ... ... ... компаниясы (Пайеват капитал) - транспорттық ... ... ... ... және ... ... бойынша
жұмыс істейді.
2. «Сигна» – 1982 жылы екі ескі ... ... ... ... және «ИНА» корпорейшн қосылу нәтижесінде құрылған
сақтандыру корпорациясы. Бұл ... ... және ... ... ... ... – 1919 жылы, Шанхайда құрылған, сауда
және ... ... ... ... бұл әлемдегі 130 елдерде
44 еншілес компаниялары бар – холдинг компаниясы.
Европалық Экономикалық ... ... Азия ... ... ... бар. Оған ... ... Республикасы, Пакистан
және Турция Республикасы кiредi. 1992 жылы бұл қоғамдастыққа Орта Азия
және Қазақстан елдерi де ... Осы ... ... ... ... ... ұйымдары қайта сақтандыру компанияларын құрып бiрiктi.
Осыған ... бұл ... ... ... ... ... қайта бiрiгуi тиiс. ... ... ... Азербайжан,
Ауғаныстан, Қазақстан, Өзбекстан және Түркмения ... ... ... ... ... ... дамуымен қатар жүрдi.
Қайта сақтандыру компаниялары ... ... ... мынадай
артықшылықтары бар:
- белгiлi капиталмен қолдау көрсетiлетiн және ... ... ... қайта сақтандыру резервтерiн ұзақ мерзiмге аккумуляция
жасау қайта сақтандыру көлемiн ұлғайтады;
- аймақ төңiрегiнде және тыс жерлерде ... ... ... үлкен мүмкiндiктерi бар;
- қайта сақтандыру компаниясы барлық сақтандыру ... ... ... ... Сонымен қатар авиацияны сақтандыру, адам өмiрiн
сақтандыру саласында да жұмыс жасайды;
- Экономикалық Қоғамдастық ... ... ... аймақтың экономикалық
дамуының инвестициялық қорын құра алады. Мұндай инвестициядан ... ... өсiп, ... қаржыландыруға мүмкiндiк бередi.
- қайта сақтандыру компаниясы өте дамыған болуы мүмкiн.
Қойылған мiндеттердi ескере отырып, Экономикалық ... ... ... ... негiзгi қызметiн атап өтсек:
- Экономикалық Қоғамдастық ұйымының аумағы және тыс төңiректе ... түрi ... ... сақтандыру операцияларын жүргiзу;
- қайта сақтандыру компанияларын өз нарығын көбейту ... ... ... ... ... ... компанияларға өз қызметiн
жүргiзуде жағдай жасау;
- Экономикалық Қоғамдастық ұйымының төңiрегiнен ... ... ... түсiру;
- ұлттық және қайта сақтандыру ұйымдарының iскерлiк қарым-қатынасына
әсер ету;
- қордан Экономикалық Қоғамдастық ұйым ... ... ... ... ... ... келе жатқан қазіргі ... ... ... ... ... және сақтандыру қызмет көрсетуін толық қамтамасыз етпейді. ... ... ... түрде дамымағанының себептері салық
заңдарының тиімсізділігі және сақтандыру қызмет көрсетуіне төлем қабілетті
сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты болуы. ... ... ... ... ... ... емес
капитализациялары, сақтандыру нарықтың экономикалық сақтандыру
шаруашылықтан ... жан ... ... ... ... орташа мөлшері 31
долларды құрайды. Әрине, бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... экономикасында тәуекелдердің көбісі ... ... ... ... сақтандыру саласында өнеркәсіп
обьектілердің жалпы көлемінен тек 10% ғана сақтандырылған.
2000 жылдың 1 қаңтарына РФ-да 1532 ... ... ... өмірді сақтандырумен қатар сақтандырудың ... ... ... ... бар. ... ... жарғылық капиталдың
минималды мөлшері 2,92 млн. рубльге кем болмауы керек, яғни бұл 140,6 ... тең. ... да ... ... ... ... капитал
мөлшері қазіргі ресей сақтандыру заңдарының талабына сай емес.
Ресей сақтандыру ... 60 ... ... ... ұйымдары
тіркелген. Ресей сақтандыру нарығында АІС, Альянс группа, Цюрих сияқты ірі
халықаралық сақтандыру ... ... ... және 1999 жылы шетел
сақтандырушылардың ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру ұйымдар саны 28 сақтандыру
сыйлықтық жалпы ... ... ... ... ... 4%-ды құрайды.
Ал сақтандырушылар сақтандыру сыйлығының ... 1999ж. – 96,6 ... ... сақтандыру сақтандыру қызмет көрсетудің негізгі түрі ... ... бұл түрі ... сақтандыру жарнаның үлесі 40%-ды
құрайды.
Ресей сақтандыру нарығында топтық қызметкерлердің ... ... ... өте көп. Бұл ... алда келе жатқан сақтандыру компаниялары
клиенттердің сақтандыру және жинақ мүдделерін бірлестіретін сақтандыру
өнімін ... ... ... ұзақ мерзім негізінде аннуиттеттерді
сақтандыру, ... және ... ... ... ... ... ... сақтандыру түрлерін жүзеге асырады.
Өмірді сақтандыру бойынша ең ірі компанияларға Өнеркәсіптік ... ... топ, ... ... ... ... ... сақтандыру кәсібін лицензиялау және операцияларын қадағалау
қызметін РФ-ның қаржы министрлігі атқарады.
Сақтандыру ұйымдарының кәсібін ... ... ... ... ... болады алдын ала, кезектегі және ... ... ... ... ұйымдарына лицензия беру туралы шешім ... ... ... жүргізіледі. Сақтандырушылардың кәсібін кезекті
қадағалау қызметін мемлекеттік ... ... ... ... ... Бұл жерде бақылау пәні болып сақтандыру
резервтердің ... ... ... ... ... ... табылады. Бұның қатарына берілген
лицензияға кәсіптің сәйкестігі де жатады.
Кейінгі қадағалау сақтандырушылардың қаржылық ... ... ... ... ... ... ... кәсібі туралы жылдық
есепті, бухгалтерлік балансты және тәуелсіз аудиторлармен ... ... ... ... ... РФ-да тәуелсіз
сақтандыру аудиторлар институты құрылған.
Қорытындылай келе, қазiргi ... ... ... ... ... ... ... де жүрiп жатыр. Экономиканың басқа
саласында iс жүргiзетiн, iрi корпорациялармен ... бар ... ... ... Олар ... ... ... жасап, ондағы сақтандыру сыйлықтарын ... ... ... ... акционерлiк сақтандыру қоғамдарының саны көп. Акционерлiк
сақтандырудың үлесi сақтандыру ... ... ... ... Франция да көп, ал АҚШ-та аз, себебi онда ... ... ... ... ... ... ... қайта
құрылған.
Бiрақ сақтандыру нарығын дамытуға жеке кедергiлер де ... ... ... ... дейiн ақпаратпен алмасу және
Европалық Экономикалық ... ... ... ... және ... Европалық Сақтандыру Комитетi құрылды. Алғашқыда
Европалық Сақтандыру Комитетiне 18 елдiң ... ... ... ... бiрге бақылаушы ретiнде Югославия сақтандыру қоғамдық
ассоциациясы кiрдi. Осы уақыттан ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының ... ... ... ... ... 2013 ... 1 қантар жағдайы байынша
сақтандыру нарығында лицензиялық қызметті 41 сақтандыру ... ... ... ... ішінде 7-і өмірді сақтандыру бойынша), 14
сақтандыру брокерлері мен 44 актуария. 2012 жылы ... ... ... ... қызметін жүргізу құқығын беретін лицензия 2 сақтандыру
ұйымдарына берілді. Сақтандыру ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығы 2013 жылы өсімін жалғастырып, келешекте
жақсы көрсеткіштерді көрсетуі мүмкін. Ұлттық банктің есептері бойынша ... 1 ... ... ... ... ... көлемі 223
556,1 млн. теңгені құрады, ол алдыңғы жылмен салыстырғанда 65,0%-ға немесе
88 064,4 млн. ... ... ... ... 1 – ... Республикасының сақтандыру ұйымдарының активтер
құрылымы, млн. теңге
|Активтер ... ... ... |
| ... ... ... ... | |
|Ақшалар |9131,1 |6,8 |7359,0 |3,3 |-20,0% ... |25554,5 |18,9 |63747,1 |28,5 |2,5 есе ... | | | | | ... қағаздар |66259,2 |48,9 |78162,3 |35,0 |18,0% ... ... |13360,0 |9,9 |20664,7 |9,2 |1,5 есе ... | | | | | ... мен |10638,0 |7,8 |11472,6 |5,1 |7,8 ... ... | | | | | ... ... | | | | ... құралдар |2920,2 |2,2 |4195,4 |1,9 |43,7% ... ... |- |- |21138,5 |13,0 |- ... | | | | | ... да ... |3455,5 |2,5 |6027,2 |2,7 |74,7% ... | | | | | ... да активтер |4109,2 |3,0 |2789,4 |1,3 |-32,1% ... ... ... |100,0 |223556,1 |100,0 |65,0% ... ... ... ... негізінде
Сақтандыру ұйымдарының жиынтық активтерінің маңызды түрде ұлғаюы 2013
жылдың ... ... ... ... құрылымының өзгеруімен байланысты
болды. Сақтандыру ұйымдарының жиынтық активтері қайта сақтандырушының
үлесіне ... ол 2014 ... 1 ... 29 138,5 млн. ... ... ... ... салымдардың 25 554,5 млн. теңгеден 63 747,1
млн, теңгеге дейін, «теріс РЕПО» операциясына салымдардың 20 664,7 ... ... және ... да ... ... 3 455,5 млн. теңгеден 6
02.7,2 млн. теңгеге дейін ұлғайғаны байқайлады. 2014 жылдың 1 ... ... ... ... ... соммасы 97 279,3
млн. теңгені құрады, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 75,9%-ға көп. Жиынтық
міндеттемелерінің ұлғаюы ... ... ... өсуі ... Есеп беру ... ... ... сақтандыру) ұйымдарымен
қалыптасқан іс-жүзіндегі сақтандыру мен қайта сақтандыру ... ... ... ... ... ету ... ... көлемі 86 359,8 млн. теңгені құрады, ол ... 1 ... ... ... ... ... жоғары.
2013 жылы сақтандыру ұйымдарының меншік капиталының жиынтық мөлшері 46
076,1 млн. теңгеге немесе 57,5%-ға көбейді, және 2014 ... 1 ... 276,8 млн. ... ... (Кесте 2).
Кесте 2 - Қаржы көрсеткіштері, млн. теңге
| ... ... ... ... ... ... ... |65,0 |
|Міндеттемелер |55289,0 |97279,3 |76,9 ... ... |45749,5 |86359,8 |88,8 ... да ... |9539,5 |10919,5 |14,5 ... ... ... |80200,7 |126276,8 |57,5 ... | | | ... ... ... ... негізінде
Мұндай ұлғаю негізінен сақтандыру қызметін көрсету нарығында жаңа
сақтандыру ... ... ... ... есебінен пайда болды.
Сақтандырушы қаржысын ұйымдастырудың жалпы қағидалары.
Сақтандырушы ... ... ... ... қамтамасыз етедi.
Сақтандырушы сақтандыру резервтерiнің ... ... ... ... ... ... ережеге сәйкес, инвестициялық
қызметпен айналысады. Сондықтан, ақшалай сақтандыру ... ... ... күрделi.
Сақтандыру ұйымдарының ақшалай айналымы мынадай ақша ағымдарынан
тұрады: сақтандыру қорғауын ... ... ... ... ... ... байланысты айналым құралы. Бұл жағдайда сақтандыру
қорғауын қамтамасыз ететiн айналым ... екi ... ... ... ... ... құралады және бөлiнедi, екiншi кезеңде -
сақтандыру резервтерiнiң бiр бөлiгi кiрiс алу үшiн ... ... ... ... ... ... ... бар,
сондықтан ақша құралдарының әр кезеңінде экономикалық және ... әсер ... ... қорғауға байланысты ақша айналымы
сақтандыру категорияларымен ... Бұл ... ... ... ... тәуекелдiк қозғалысы. Сақтандыру резервiнiң
қалыптасуы ... ... ... ... ол ... ... есептелiнедi. Сақтандыру резервiн бөлу негiзiнде iс-жүзiндегi
шығын жатыр. Ықтималдылықтың қалыптасқан ... ... ... ... ... ... келуi сақтандыру қаржыларын
ұйымдастыруда өз ... бар. ... ... ... ... сақтандыру төлемдерiн аккумуляциялау жолымен қалыптасады [16].
Күткен және iс-жүзiндегi ... ... ... ... ... ... қояды.
Өзiнiң қаржылық мiндеттемелерiн орындай отырып, сақтандырушы алған
төлемдерiн төлейдi, яғни әртүрлi бағыттарға бөледi.
Шығынды ... бөлу ... ... ... ... ... пайда болуына әкеледi: сақтандырудың тәуекелдiк резервi ... ... ... көп ... ... түрiнде, қайта сақтандыру
түрiндегi резервi қалыптасады. Мұндай резервтер, өз кезегiнде, барлық ... ... ... ... ... байланысты – бұл есеп
сақтандырушыға ыңғайлы болу керек. ... ... ... ... ... ал ... ... сақтандырушының өзара қатынасына
эквиваленттi талаптарына жауап бередi.
Құралған резерв өз мiндеттерiн орындай алу ықтималдылығы жоғары ... ... ... тұрақтылығы да жоғары. Сәйкесiнше, сақтандыру
резервiн құру және ... ... ақша ... ... ... ... шартында сақтандыру операцияның
қаржылық тұрақтылықтың жоғарылауына сұранысы ... ... ... ... ... әдiсi ... сақтандыру ұйымдарының қызметi тек шығындардың орнын жабу
емес, пайда табуды да мақсат ... ... ... ... ... алмасуы тиiс. Себебi, сақтандырушы мен сақтану арасында
эквивалентi бұзылады. Сақтандыруда ... ... ... ... қолданады,
себебi сақтандыру ұйымдары ұлттық кiрiс құрамайды, тек оны бөлуге қатысады.
Сақтандыру операциялардан алынған кiрiс ... ... ... ... кiрiстердiң шығындарын жабу.
Сақтандыру ұйымдарының кiрiс алатын негiзгi көзi инвестициялық қызмет.
Сақтандыру қызметiнiң мақсаты - әлеуметтiк ... бар ... ... ... ... ... ... табу, ол бiр-бiрiмен байланысты бiр
жағынан инвестициялық қызметтің қаржылық көзi - ... ... ... жағынан инвестициялық қызметтен алынған пайда ... ... кадр ... жаңа ... ... өңдеу
және тағы басқалары жатады.
Сақтандыру ұйымдарының шаруашылық ... олар ... ... жинақтаулар құрайды. Жинақтау жарғылық капиталды және
тозуды ... ... ... ... ... ... ... байланысты акционерлiк қоғамдар, жарғылық капиталдың 15%-нан ... ... ... ... ... тиiс
Сақтандырушылар өз қызметiнде келесi құралдарды пайдаланады:
- жарғылық капитал;
- ... ... ... ... ... ... тәуекел түрi бойынша резервтер жүйесi;
- алдын-ала iс-шараларды қаржыландыратын төлемдер;
- істi жүргiзуге төлемдер.
Сақтандыру резервiнiң қалыптасуы және ... ... ... ... ... ... бiр белгiсiмен
шартталған уақытша шығындарды ... ... ... ... жағдайда сақтандырушының құрал ... ... ... ... жиынтығы деген мағынаны бiлдiредi. Сақтандыру
резервiн құру мақсаты сақтандыру операцияларының қаржылық ... ету, ал шығу тегi - ... ... ... ... төленбей
қалған бөлiгi.
Елiмiздегi сақтандыру резервiнiң құрылу мен таралу тәртiбi Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкiмен бекiтiлген. ... ... ... ... ... ... сақтандыру түрлерi бойынша өмiрдi сақтандырудан бөлек –
сақтандыру төлемдерiнiң келiп түскен ... ... аз ... ... ... ... ... бойынша тарифтерi заңымен белгіленген,
өмiрдi сақтандырудан ...... ... осы ... сақтандыру
түрi бойынша сақтандыру төлемдерiнiң 75%-дан аз болмауы тиiс;
- мiндеттi сақтандыру түрлерi ... ... ... ... бөлек – келiп түскен төлемдердiң 75%-дан кем болмауы тиiс;
- өмiрдi сақтандыру – ... ... ... ... ... ... ... резервтерi сақтандыру ұйымы жүргiзiлетiн сақтандырудың әр
түрi ... ... ... ... резервiнің мөлшерi сақтандыру
ұйымымен айына бiр реттен көп емес есептелiп отырады.
Қайта сақтандыруда сақтандыру ұйымы мiндеттемелерiнiң бiр ... ... ... ... құруға жiбередi [17].
Сақтандыру ұйымдары сақтандыру резервтерiн ... ... ... Резервтi активтер санына мына активтер жатады:
- Қазақстан Республикасының мелекеттiк ... ... тез ... және ... ... ... ... еншiлес банктер;
- Қазақстандық эмитенттер акциясы;
- жабық акционерлiк қоғамдар айналымына жiберiлген облигациялар;
- кассадағы ақшалар.
Резервтi активтердiң құрамынан ... ... ... ... ... ... ... активтер;
- «Қазақстан қор биржасы» жабық акционерлiк қоғамы «А» ... ... ... ... бағалы қағаздар тiзiмiне кiрмейтiн бағалы қағаздар.
Сақтандыру ұйымдарының резервтiк активтер құнын бағалау активтер түрiне
байланысты келесi ... ... ... акционерлiк қоғам «А» категориялы ... қор ... ... ... ... енетін мемлекеттiк құнды қағаз ... ... ... ... ... ... арналған.
2. Жабық акционерлiк қоғам «А» категориялы «Қазақстан қор биржасы»
құнды қағаз арнайы тiзiмiне ... ... ... қағаз және
қазақстандық эмитенттер облигациясы сатып алу бағасымен ұстап тұру.
3. Жабық акционерлiк қоғам «А» ... ... қор ... ... ... тiзiмiне енетін ... ... ... ... ... ... үшiн ағымдағы немесе сатып алу ... Тез ... және ... ... үшiн – ... ... қағаздың ағымдағы құны дегенiмiз, соңғы келiсiм нәтижесiмен
анықталған котировка.
Сақтандыру ... ... ... ... ... және ... ... орындауға мiндеттейдi.
Жойылымдылық - сақтандыру ұйымдарының өз мiндеттерi уақтылы орындап, өз
құнын жоғалтпай активтердi сату қабiлетi.
Табыстылық - ... ... алу ... ... ... ... - инвестицияның әртүрлi объектiлерi ... ... ... ... шартты қамтамасыз ету
мақсатында резервтiк активтер келесi тәртiппен ... ... ... ... қағаздарына – 40%-дан аз емес
мөлшерде және сақтандыру резервi соммасының 80%-дан көп ... ... ... ... ... ... ... қағаздарға –
сақтандыру резервiнiң 10%-дан көп емес мөлшерде;
- жабық акционерлiк ... ... ... ... 15%
мөлшерiнде;
- «Қазақстан қор биржасы» жабық акционерлiк қоғамы «А» категориялы
тiзiмiнен алынған ... ... ... ... ... ... резервiнiң 20%-дан көп емес мөлшерде;
- айналымға жiберiлген құнды қағаздарға – сақтандыру резервiнiң 10%
мөлшерiнен аспауы тиiс;
- ... тез ...... ... ... ... ... кассадағы ақшалар – сақтандыру резервiнiң 3%-дан аспауы тиiс;
- резервтi активтердi тарату кезiнде бiр ... ... ... ... көп ... ... ... сақтандыруды ұйымдастырудың негiзгi қағидалары мен
ерекшелiктерi.
Сақтандыру iсiн ұйымдастыру қағидасы нарықтық экономика ... ... ... ... ҚР ... ... экономика еркiн кәсiпкерлiкпен, түрлерiнiң әр ... ... ... ... сипатталады. Мемлекет тауар
өндiрiсiне араласпайды, бiрақ нарықтық ... ... ... ... ... ... ... - жұмсақ реттеу жүйесi. Осы
реттеудiң негiзгi ... ... ... айтуға болады. Өз
кезегiнде, сақтандырудың реттеу объектiсi болып есептеледi.
Қазақстандағы сақтандыру нарығының қалыптасу үдерісінің ... жағы ... ... ... ... ... артықшылығы.
Мемлекет жоспарлы мiндеттер бекiткенде оларды тәуекелдi ... ... ол ... ... жататын. Сақтандыру тәуекелi деп
тек табиғи құбылыстар ғана есептелетiн. ... ... ... ... дейiн» дамитын. Мемлекеттік сақтандыру өз бетiнше
сақтандыру ережелерiн қарастыратын, ал ... ... ... Атап өту ... ... ... қорғау мемлекеттiк
сақтандыру тарапынан жеткiлiктi жүргiзiлдi.
Осы уақытқа дейiн мемлекеттiк мүлiк және жеке ... ... ... ... ... Басында осы экономикалық саласы
Қаржы министрлiгiне бағынатын, сондықтан ол өркениеттік ... ... ... аппаратының бiр бөлiмi сияқты ... ... ... ... ... ақша-несие ресурстарын нығайтуға
бағытталған едi. Халыққа ақшаларын қайтару, сақтандыру ... ... ... ... Сол ... әр ... ... жинау
механизмi, төлеу мерзiмiн кейiнге қалдыра бердi.
Мұндай қарама-қайшылықтар ... ... ... ... деп
түсiндiрiлдi. Сақтандыруда коммерциялық бағыттың болмауы, ... аз зиян ... ... ... ... оң жақтарын да
атап өту керек. Оларға тұрақтылық, ... ... ... ... ... ... болады. Еске түсiрсек, бұрынғы Совет Одағы және
Қазақстанда ... ... ... ... ауылшаруашылығын
сақтандыруда Мемлекеттiк сақтандыру бiрнеше рет колхоз және совхоздарға
шығындарының орнын толтырды. 1991 жылы ... ... ... 1,7
млрд. сом Армения, Грузия, Тәжiкстан, ... ... ... ... ... толтыруға төлендi.
Нарықтық экономика заңдары, сақтандыру саласында да ... ... ... ... iсiн ... ... оны демонополизация жасау. Мемлекеттiк сақтандырумен қатар,
жеке акционерлiк қоғамдар жүргiзетiн сақтандырулар да даму ... ... ... - ... ... ... шығатын сақтандырудың түрi. Бiрақ мемлекеттiк сақтандырушы барлық
сақтандыру түрлерiне монополизация ... ... Оның ... ... көзқарасты қолдау бағыты болуы мүмкiн. Республикалық
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ол ауыл ... өндiрiсiн мiндеттi түрде
сақтандырады, ал «Казахинстрах» сақтандыру ... ... ... қызметiнiң алдыңғы қатарлы ұйымдастыру түрi акционерлiк
сақтандыру, ... ... ... ... ... ҚР
Президентiнiң сақтандыру жайлы Қаулысына сәйкес, бұл мемлекеттiк емес
сақтандырудың бiрақ қана ... ... ... құру ... мен ... «Акционерлiк
қоғам» жайлы заңмен реттелiп отырады.
Сақтандыру арқылы қорғаудың бiр түрi ... ... ол ... ... ... ... яғни ... сақтандырушы өзара
сақтандыру қорының мүшесi болып есептеледi. Өзара сақтандырудың бiр ... ... ... ... дамытуда негiзгi сұрақ шетелдiк сақтандыру
ұйымдары қызметiне қатысты.
ҚР Президентiнiң «Сақтандыру жайлы» Қаулысына ... ... ... ... ... Шетелдiк қатысушысы бар
ұйымдардың тiркеуден өткен жарғылық капиталы барлық сақтандыру ұйымдарының
жиынтық жарғылық капиталының жиырма бес ... ... тиiс. ... ... ... ... ... үштен бiр бөлiгiн алу
арқылы деген мағынаны бередi.
Шетелдiк сақтандыру ұйымдарының ... ... ... ... ... сақтандырушы ретiнде шығуына тыйым салады.
Қаулымен шетелдiк ... ... өз ... Қазақстан
Республикасының аймағында жүргiзетiн шетелдiк заңды ... ... ... тиiс.
Нарықтық экономиканың дамуы үшiн барлық қызмет саласында бәсекелестiк
болуы қалыпты жағдай. Осы ... ... ... да ... Әртүрлi
сақтандырушылар клиенттердi тарту мақсатында оларға тиiмдi жағдайлар
жасауға ұсыныс ... ... ... ... Денi сау бәсекелестiк
сақтандыру қызметi ассортиментiн кеңейтуге жағдай жасайды.
Бәсекелестiк тарифтiк ставкаларды төмендету, сақтандыру ... ... ... ... ... анықтау, сақтандыруды толтыру
оперативтi жүргiзумен ...... және жеке ... ... қызығушылығы бар,
сақтандыру келiсiм-шарты жасалған сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... күресте сақтандыру тарифтерiн
қаржы тұрақсыздығына қауiп төнiп тұрғанда ... жол ... ... барлығы міндетті сақтандыру бойынша жақсы еңбек етіп келеді.
Себебі, олар өзінің мүмкіндіктерін ... ... ... бойынша
тәуекелдерін сақтап отыр. Қаржылық қосалқы резервтер құрылып ... ... ... сала ... ... ... ... еңбек етіп
келеді. Жеке сақтандыру құралдарын дамытып жатқандар да бар. ... ... ... ... ... ... ... айда медициналық сақтандыру бойынша 16 млрд. ... ... ... Бұл ... ... 23,8 ... артық болып отыр. Салыстырмалы
кезең аралығында АвтоКАСКО 56,8 пайызға артып, 6,4 млрд. ... ... ... сақтандыру саласы тұр. Өсім 66 пайыз, жиналған қаржы ... ... ... ... ... сапалы дамуын сөз ... ... жаңа ... ... ашу ... ... Себебі, әлемдегі
компаниялар осы ... ... ... ... Еуропротоколдың
енгізілуі сақтандыру комиссарлары институтының дамуына әсер етеді.
Бізде қазір сақтандыру жағдайы орын алғанда, ... ... ... ... ... ... Осы ... бұл
сақтандыру түріне халық тарапынан қызығушылықтың жоқтығын байқай ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл саладағы
тұтынушылардың шығындарын реттеп, төмендетіп отыруға әсер ... ... ... ... да ... ... өзгеріп, сақтандыру компанияларына
қойылып отырған талаптарда күшейтіледі.
Нарық қатысушылары талқылап жатқан тағы бір нарықтың жаңалығы – салада
міндетті мүлікті сақтандыру ... ... ... ... Тиісті заң жобасы
қазір Үкіметте қаралып жатыр. Құжатқа сәйкес, мүлік жерсілкінісі, ... жел, қар, ... мен су ... ... отырады. Басқа да
жазатайым жағдайлар ... ... ... ... мемлекеттік,
коммерциялық емес мүлікті сақтыратын компанияны құру жоспарланды.
Бүгінде мемлекет пен сақтандыру саласының ... ... құру ... ... ... Алайда, құрылатын компаниялар
сақтандыру саласының мүдделерін қорғап отыруы ... ... ... ... ... ... кетуі ықтимал. Алайда, барлығын бірдей
мемлекеттік компанияның реттеп отырғандығы дұрыс емес. Бұл ... ... ... дамуына жағдай жасайды. Бизнестің мүмкіндіктері артады.
Қорытындылай келе, ... ... ... ... ... қызметiн реттейтiн заңдылықтар жүйесi қажет.
Сақтандыру қызметiнiң нарығы қалыптасуы үшiн ... ... ... ... ... ұйымдастыру iс-шарасының құрамдас бөлiгi
қажет. Тек осындай жағдайда ғана ... ... ... тiк
тұратын сақтандыру ұйымын таңдап және оған өз тағдырын ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты
жоққа шығармайды. Сақтандыру iрi қауiптi жағдайларсыз ... ... ... ... ... ... және сақтандыру сыйақылары мен төлемдерін бағалау
Қазақстан Республикасының сақтандыру ... ... ... ... орналастырылған салымдар алады, олар 2012 жылмен
салыстырғанда 2,5 есе көбейді. Мұндай тенденция ең алдымен ... ... 135 489,7 млн. ... 223 556,1 млн. теңгеге немесе
65%-ға өсімімен, сонымен қатар қаржы ... ... ... ... ... айқындалады. Орналастырылған ... ... ... ұлғаю себебінің бірі банк секторындағы
жойылымдылығымен (банк салымдары бойынша марапаттау ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
активтерін аналық (материнские) компанияларға – ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
емес құнды қағаздарға инвестициялардың ұлғаюы байқалады. ... ... ... мемлекеттік емес құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... 59 219 млн. ... 2013 жылы мемлекеттік құнды қағаздар үлесінің төмендеуі байқалады.
Бұл Агенттіктің мемлекеттік құнды ... ... бір ... ... ... ... ... жойылуымен байланысты.
Сонымен ҚР-ның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сыйақылары мен төлемдері
Қазақстан Республикасының сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарымен
қабылдаған тікелей сақтандыру ... ... ... жиынтық көлемі 2013 жылы 147 343,3 млн. ... ... ... жылы ... көлемнен 22,5%-ға жоғары. ЖҰӨ-ге сақтандыру
сыйақыларының қатынасы 1,16%-ды құрады. (Кесте 4)
Кесте 3 – ... ... ... ... ... құрылымы, млн. тенге
|Инвестициялық портфель |01.01.2013 ... ... |
| ... ... ... ... | |
|ҚР мемлекеттік құнды |17008 |17,46 |16491 |10,23 |-3,0% ... | | | | | ... ... |25555 |21,96 |63747 |39,56 |2,5 есе ... ... |11 |0,01 |21 |0,01 |- ... пайлары | | | | | ... ... |41956 |43,11 |59219 |36,75 |41,1% ... емес ... | | | | | ... | | | | | ... ... |6140 |1,31 |599 |0,37 |-90,2% ... ... | | | | | ... резиденттері емес |83 |5,14 |426 |0,26 |5,1 есе ... ... | | | | ... құнды қағаздары | | | | | ... ... ... |13782 |11,01 |20665 |12,82 |51,1% ... |104535 |100,0 |160350 |100,0 |54,1 ... ... ... ... ... 4 – ... Республикасының сақтандыру түрлері ... ... ... млн. ... ... ... |2013/2012 |
|сыйақыларының | | | ... | | | |
| ... ... ... ... ... ішінде:|120265,9 |100,0 |147343,3 |100,0 |22,5 ... ... |17884,6 |14,9 |19667,8 |13,3 |10,0 ... | | | | | ... жеке ... |10,7 |16193,4 |11,0 |25,6 ... | | | | | ... ... |89493,2 |74,4 ... |75,7 |24,6 ... ... | | | | | ... ... статистикалық мәліметтер негізінде
Қазақстан Республикасының сақтандыру түрлері бойынша сыйақыларының
бөлістірілуі келесідей көрінеді. Сыйақыларының қомақты үлес ... ... ... ... ... – 111482,1 млн. ... ол ... бойынша
сақтандыру сыйақыларының жалпы көлемі 75,7%-ды құрады [19]. (Кесте 5)
Кесте 5 – ... ... ... ... бойынша
сақтандыру сыйақыларының құрылымы, млн. теңге
| ... ... % ... ... ... ол ... |19667,8 |100 ... құралдары иесінінің азаматтық-құқықтық |8063,1 |41,0 ... ... | | ... міндеттемелерін орындау барысында жұмысшының |7962,1 |40,5 |
|өмірі мен ... зиян ... үшін ... | | ... ... жауапкершілігін | | ... | | ... бір ... зиян ... ... ... |1166,5 |5,9 ... айналысатын меншік иесінің | | ... ... ... | | ... |2476,1 |12,6 ... жеке сақтандыру бойынша, оның ішінде: |16193,4 |100 ... қалу ... ... |4578,7 |28,3 ... ... ... |6949,3 |42,9 ... ... |1990,8 |12,3 ... сақтандыру |2672,4 |16,5 ... ... ... бойынша, оның ішінде: |111482,1 |100 ... ... ... |20580,9 |18,5 ... әуә және су ... ... | | ... жауапкершілігін қоспағанда) | | ... да ... ... сақтандыру |42241,8 |37,9 ... ... ... әуә, ... жол, су |32925,0 |29,5 ... және жүк тасымалын сақтандыруды қоспағанда) | | ... |15734,4 |14,1 ... ... ... ... ... сақтандыру бойынша жоғары көрсеткіш басқа да қаржы шығындарын
сақтандыру есебінен басымдылық түрде қамтамасыз етіледі (мысалы, «экспресс
несиелерді» ... ... ... орындай алмау және басқалар) –
37,9% ерікті мүліктік сақтандыру бойынша ... ... ... ... – 29,5% және ... сақтандыру – 18,5%.
Қалған сақтандыру түрлері бойынша сыйақы 2013 жылдың нарықтағы жалпы
көлемі жоғары емес. Сонымен ... ... ... ... 19667,8 ... жиналды немесе сақтандыру сыйақыларының ... ... ... жеке ... бойынша – 16193,4 млн. теңге немесе 11,0%-ды құрады.
2013 жылы сақтандыру сыйақыларының ... ... ... ... ж. 147343,3 млн. ... ... Сонымен қатар, міндетті
сақтандыру бойынша сақтандыру сыйақыларының ... ... ... ... ... ... ... жеке сақтандыру бойынша жоғарылау 25,6%-ды
құрады, ерікті мүліктік ... ... – 24,6%. ... ... жылы ... сақтандыру» саласы бойынша жиналған сақтандыру
сыйақыларының көлемі 4663,3 млн. ... ... ол ... жылмен
салыстырғанда 25,9%-ға жоғары.
Кесте 6 – Қазақстан Республикасының сақтандыру ... ... ... ... млн. ... ... ... ... ... | | | ... | | | |
| ... ... ... ... | ... ... |100,0 ... |100,0 |22,5 ... ... | | | | | ... | | | | | ... сақтандыру |3702,7 |3,1 |4663,3 |3,2 |25,9 ... ... ... |96,9 ... |96,8 |22,4 ... ҚР-ның статистикалық мәліметтер негізінде
«Өмірді сақтандыру» саласы бойынша сақтандыру сыйақыларының ... ... 2013 жылы ... ... ал 2012 жылы 3,1% болды.
2013 жылы жиналған «жалпы сақтандыру» саласы бойынша ... ... 142680,0 млн. ... құрады, ол 2012 жылмен
салыстырғанда 22,4%-ға көп.
Сақтандыру сыйақыларының құрылымындағы ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру сыйақыларының үлес салмағы төмен
болғанына қарамастан өмірді сақтандыру жалпы оң өсу динамикасын ... ... ... ... ... ... көлемі 49179,6
млн. теңгені құрады, ол алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,5 есеге көбейді.
(Кесте 7, Кесте ... ... ... ... қайта сақтандыру ұйымдарынан
қайта сақтандыру бойынша қайтару есебінен сақтандыру төлемдерінің ... (9 667,1 млн. ... ... 7 – Қазақстан Республикасының сақтандыру түрлері бойынша
сақтандыру төлемдерінің құрылымы, млн. ... ... ... ... |2013/2012 |
| ... ... ... ... | ... оның ... |100,0 |49179,6 |100,0 |3,5 есе |
|міндетті сақтандыру |4973,7 |35,5 |5484,4 |11,1 |10,3% ... | | | | | ... жеке |2012,8 |14,3 |4158,9 |8,5 |2,1 есе ... ... | | | | | ... мүліктік |7105,7 |50,4 |39536,4 |80,4 |5,6 есе ... ... | | | | | ... ... ... ... негізінде
Кесте 8 – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... млн. теңге
| ... ... % ... сақтандыру бойынша, бұл жерде: |5484,4 |100 ... ... ... ... |3261,2 |59,5 ... ... бойынша | | ... ... ... ... ... |1672,0 |30,5 ... мен денсаулығына зиян келтірілгені үшін жұмыс | | ... ... ... | | ... ... | | ... бір ... зиян ... ... ... |497,6 |9,1 ... ... ... ... | | ... ... сақтандыру бойынша| | ... |53,6 |0,9 ... жеке ... ... оның ... |4158,9 |100 ... қалу ... сақтандыру |2977,5 |71,6 ... ... ... |558,6 |13,4 ... ... |360,3 |8,7 ... ... |261,5 |6,3 ... |1,0 |- ... ... ... ... оның ... |39536,4 |100 |
|азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандыру |34947,1 |88,4 ... әуә және су ... ... | | ... ... ... | | ... да ... ... ... |1818,0 |4,6 ... ... ... әуә, ... жол, су |1143,5 |2,9 ... және жүк тасымалын сақтандыруды қоспағанда) | | ... |1627,8 |4,1 ... ... ... ... ... жылы өндірілген сақтандыру төлемдерінің жалпы соммасы ... ... ... ... ... бойынша сақтандыру төлемдері алады
- 80,4%, ерікті мүліктік сақтандыруда сақтандыру төлемдерінің жоғары ... да ... ... ... ... - 88,4%, ерікті жеке
сақтандыру бойынша - 8,5%, міндетті сақтандыру бойынша -11,1%.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... Соңғы бесжылдықта активтер мен меншік ... 5 есе ... ... ... ... ... себепкер болды: төмен шығын
көрсеткіші, капитализация бойынша талаптардың кезеңді ... ... және ... ... жаңа ... пайда болуы,
сақтандыру қызметінің дамуы үшін пайданы аккумуляциялау.
Сақтандыру сыйақылары түсімінің құрылымын қарастыратын болсақ, мүліктік
сақтандырудың кейбір түрлері бойынша ... ... ... ... ... бұл банктік несиелеу көлемінің төмендеуіне байланысты. Еш
кімге ... ... ... осы ... несие алғысы келеген тұлғалар үшін
сақтандыру келісім-шарттың бар болуы бойынша талаптарды орнатады.
Міндетті және жеке ... ... ... ... ... мен тарифтердің жоғарылауы алдын ала келісілген өсімі
байқалады. ... ... мен ... ... ... ... 2013
жылы сол сақтандыру сегментінде мардымсыз әсер етті.
Қорытындылай ... ... ... ... ... ... және ... Соңғы бесжылдықта активтер мен меншік
капитал 5 есе көбейді. Активтердің жылдам ... ... ... ... ... ... ... капитализация бойынша талаптардың кезеңді
жоғарылауы, жаңа ойыншылардың және ... ... ... ... ... сақтандыру қызметінің дамуы үшін пайданы
аккумуляциялау.
Сақтандыру сыйақылары ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша түсімдер көлемінің қысқаруын көруге
болады. Көбінесе бұл ... ... ... ... байланысты. Еш
кімге құпия емес, банктер осы банктен несие алғысы келеген тұлғалар үшін
сақтандыру келісім-шарттың бар ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасындағы сақтандыруды қадағалау тиімділігін
дамыту және жоғарылату
Соңғы жылдар ... ... ... ... ... iшкi ... ... халықтың жан басына кiрiс, валюталық ... ... ... ... ... ... ... нарығының дамуына ықпал еттi. Тұрақты сақтандыру ... және ... ... құру мақсатында сақтандыру нарығын реттеу
және қызметiн бақылау бойынша ... ... ... ... ... ... қызметiн бақылау бөлiмiмен заңнамалық
негiзiн жетiлдiру, сақтандыру ұйымдарының ... аз ... ... ... ... компаниялар каржысының
көбеюi, олардың активтер сапасын ... ... ... ... бар ... заңы ... секторын тиімді реттеу құралы болып
табылады, сонымен қатар ол өкілетті мемлекеттік органды тәуелсіздікпен және
қажетті өкілеттілікпен қамтамасыз ... ... ісін ... ... қатынастарының қатысушылары арасындағы қарым-қатынастарының
көптеген мәселелері реттелді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ие бола бастаған жаңа сақтандыру ... ... ... дамып келе жатыр, кәсіпкерліктің түрі ретінде
сақтандырудың даму ... ... ... байланысты экономиканың
осы секторын реттеу әдістері халықаралық ... мен ... ... ... ... ... ... реттеудің негізгі мәселелері болып келесілер
табылады: сақтанушының ... ... ... ... қадағалау
органының тиімділігін жоғарылату, сонымен ... ... ... ... ... және оның ... сақтандыру ісін
халықаралық ұйымдастыру тәжірибесіне сәйкес дамыту.
Өз ... ... ... ... тең шарттарын құру сапаны
жақсартуға, тізімді кеңейтуге және сақтанушы үшін көрсететін сақтандыру
қызметтерінің құнын төмендетуге ықпал ... ... ... ... ... директивалармен бірге
сақтандыру қызметін реттейтін Қазақстан Республикасының сақтандыру қызметі
мен сақтандыру туралы ... және ... ... ... сақтандыруды қадағалау стандарттары мен негізгі қағидаларын
этапты түрде үндестіруі ықпал етеді.
Бұл мақсатта тиімді, әділ және ... ... ... ... ... ... ... түрлі елдердің ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық талаптардың максималды сәйкестігі талап етіледі.
Қазіргі уақытта сақтандыру қызметін ... және ... ... ... ... ... тексеру негізінде
жүзеге асырылады. Бұл амал қазіргі проблемаларды және ... шешу ... ... ... ... ... Бұл ... қажеттілігі кезінде көптеген елдердің тәжірибесін ескере отырып оның
негізгі кемшіліктерінің бірі ... ... ... сақтандыру)
ұйымдарында кез-келген проблемалар туындаған жағдайда оны тиімді шешу үшін
әрекеттер жасау тым кеш болу ықтималдылығы есепке алынады.
Сақтандыру ... ... ... ... реттеу және
қадағалау жүйесін жетілдіру мақсатында ... ... ... мүмкіндік беретін жаңа реттеу әдістері мен механизмдерін өңдеу
қажет болатын.
Қадағалау тиімділігінің проблемасын ... бірі ... ... ... ... қызмет саласында тәуекелін қысқартуға
бейімделген, (Risk-Based ... ... ... ... ... ... ... [20].
Тәуекелдерді бағалау негізіндегі қадағалау құрылымдық үдеріс немесе
әрбір сақтандыру ... ... ... ... қызметік үдерісінде
кезігетін басты тәуекелдерді айқындауға және ... ... ... бағалау үшін құралдарды таңдау және ескерту бойынша
бағдарламалар ... ... сол ... ... мен ... алу
сияқты реттеудің ісін жалғастырушы процедурлар кешені ретінде мінездеуге
болады.
Қазақстан Республикасыда ... ... ... ... ... ұлттық сақтандыру индустриясының тұрақтылығы мен ... ... ... мен ... ... қолдаудың приоритеттік
саласының қажеттілігі есебімен, міндетті сақтандыру ... ұзақ ... ... дамуына ықпал етеді, ол өз кезегінде міндетті
сақтандырудың тиімді ... ... ... ... ... ... толық инфрақұрылымын құруға, сақтандыру өрісінде
кадр әлеуетін жақсартуға;
- жаңа сақтандыру ... мен ... ... ... ... ... жақсартуға және оның тізімін кеңейтуге;
- сақтандыру нарығының субъектілерін реттеу және ... ... ... ... мен ... ... ... схемасына
ұлттық сақтандыру нарығының интеграция үдерісін тереңдетуге.
Ұлттық сақтандыру индустрияның дамуы жалпы мемлекеттің ... ... ... ... ету үшін қажетті алғы шарттарын
құруға ықпал етеді.
Сақтандырушы ... ... ... ... ... ... бар, себебi шығынды жабуға және өндiрiстi
үздiксiз қамтамасыз етуге бағытталған.
Жауапкершiлiктiң жоғары болуы мемлекет ... ... ... ... Бұл ... ... қаржылық жағдайы мен оның мiндеттемелер
бойынша төлем төлеу ... ... ... етедi. Сақтандырушының
мiндеттемесi бойынша есеп айрыса алмауы тек белгiлi сақтандырушыға ғана
емес, ... ... ... ... ... ... ... негiзгi мәселесі - сақтанушыға ... ... ... нарығы қаржы-несие саласының бiр бөлiгi ретiнде мемлекеттiк
реттеудiң объектiсi болып табылады. Сақтандыру бақылауы бойынша мемлекеттiк
реттеу негiзiнен үш ... ... ... ... ... ... ... туады.
Сақтандыру қызметiне салық салу.
Сақтандыру компанияларының мемлекеттiк ... ... ... түрi заң ... ... Заңға сайкес сақтандыру компаниялары
мемлекеттік, республикалық және жергiлiктi салық төлеуi тиiс.
Мемлекеттік салыққа ҚҚС, ... ... ... ... ... ... тағы ... жатады. Республикалық салыққа
мүлiкке салынатын салық, кәсiпорынды тiркеу жиыны тағы ... ... ... жер ... ... ... ... сату салығы
тағы басқалар жатады [21]. Сақтандыру және ... ... ... ... ... ҚҚС ... ... сақтандыру компанияларына табыс салығы бекiтiлген. Салық салу
объектiсi сақтандырушының жалпы кiрiсi.
Жеке ... ... ... ... Салық салу объектiсi
сақтандыру компания жұмысшысының ағымдық ... ... ... табысы.
Оның мөлшерi жылдық жиынтық кiрiс мөлшерiне байланысты.
Егер сақтандыру компаниясы құнды қағаз шығарумен ... ... ... ... ... ... төлеуi тиiс. Салық
салу объектiсi шығарылған құнды қағаздың номиналдық құны ... ... ... ... ... ... ... көлік құралы бар
сақтандыру компаниялары төлейдi.
Автокөлік жолдарын пайдаланғаны үшiн салықты ... ... ... ... салу ... ... қызметiн сатудан
алынған түсiм.
Автокөлiк құралдарын алуға салынатын ... жеке ... ... ... үшiн ... компаниялары төлейдi.
Кәсiпорын мүлкiне салынатын салықты барлық сақтандыру компаниялары
төлейдi. Оның ... ... ... ... ... емес
активтер. Көлік салығын автокөлiгi бар ... ... ... ... ... жарнама берушi ретiнде шығатын барлық
сақтандыру компаниялары ... ... ... ... мен ... ... басқа шаруашылық субъектілер қызметінен
түпкілікті өзгешеленді. Себебі ... ... ... ... және ... ... ... өтеуін және өндіріс
үдерісін тоқтатпауын қамтамасыз етуіне бағытталған.
Сақтандырушы қызметінің әлеуметтік зардаптары ... ... ... ... ... ... ... қадағалаудың
ұйымдастыруын талап етеді [22].
Жалпы айтқанда, бұл қадағалау сақтандырушының қаржылық ... ... ... алдында міндеттемелері бойынша төлеу қабілетін зерттеуін
көрсетеді.
Ал ... ... ... үшін ... ... ... деген, сонымен қатар бүкіл сақтандыру жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... тиіс және
оның басты мәселесі, сақтандырушылар төлем қабілетін қамтамасыз ететін
резервтер көлемі ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік
реттеудің және бақылаудың объектісі болып табылады. Сақтандыру нарығын
мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, мемлекеттік қоғамдық мүдделерді ескере отырып сақтандырудың міндетті
түрлерін енгізеді.
Сақтандыруды қадағалау бойынша мемлекеттік органның ... ... ... қамтамасыз ететін негізгі үш ... ... ... ... функция – ... ... ... ... ... тіркелуі қажет. Тіркеу барыснда
сақтандырушының профессионалдық жарамдылығы және оның ... ... ... ... ... ... саласында
белгілі бір атақты тұлғаның кепілдемелік хатын талап ... ... ... ... ... ... лицензия береді.
2) Жариялықты қамтамасыз ету. Әр мамандырылған сақтандырушы өзінің
қаржылық жағдайы туралы толық ... және ... ... ... міндетті. Сақтандырушылар арасында бәсекенің
шектелмеу мақсатында, мемлекеттік сақтандыруды ... ... ... ... ... ... ... Сақтандыру саласында құқықтық тәртіпті қолдау. Мемлекетік сақтандыру
органы заңның бұзылуын тексеруді, сақтанушылардың мүдделеріне ... ... ... ... ... қолдана алады.
Бұл орган сақтандырушы оперативті – қаржы қызметін ... ... ... қамтамасыз етілген.
ҚР-дағы өкілетті мемлекеттік сақтандыруды қадағалау ... ... ... ... ... ... ... лицензия беру;
- сақтандырушылардың меншікті қаражаттары мен олардың қабылдаған
міндеттемелері ара қатысын ... ... ... жабу бойынша жоюшы комиссиялар қызметін бақылау;
- сақтандыру компаниялар ... ... ... ... ... талаптарға сай болуын
қадағалау;
- сақтандыру заң шығарушылығын ары ... ... және ... ... ... ... ... лицензиялаудың шарттары мен тәртібі.
Сақтандырушылардың сақтандыру операцияларын лицензиялау міндетті болып
табылады.
Лицензия алудың ... ... ... ұйымының қызметінің басталу
алдына толық төленген жарғылық капиталдың бар болуы.
Лицензия алу ... ... ... органына үндеу алдында
сақтандыру ұйымының жарғылық капитал төленгені және болашақ сақтандырушының
қаражаттары сақтандыру ... және ... іске ... ... ... растайтын құжаттың болуы қажет. Сонымен ... алу үшін ... ... ... ... ... ... операцияларының түрлері бойынша ережелері мен шарттары:
жарғылық қордың, запас және басқа да ... ... ... мен ... ... бар болуын растайтын құжаттар;
- белгіленген операциялар ... мен ... үш ... ... ... даму ... ... тәуекел бойынша
максималды жауапкершілікті, қайта сақтандыруды ұйымдастырудың шарттарын
қамтитын құжаттар;
- қолданатын тарифтер, ставкалар және ... ... ... құжаттар [24].
Мемлекеттік сақтандыруды қадағалау органы барлық ... ... ... ... 60 күн ... ... беруге міндетті немесе
лицензияны беруге бас тартқан жағдайда, осы ... ... ... ... ... ... ... мәлімдеуге міндетті.
Егер сақтандыру операциялардың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етпеген
жағдайда, онда сақтандыруды қадағалау органы сақтандыру ұйымдардан жарғылық
қор көлемін ... ... ете ... ... бас ... ... тоқтату немесе лицензияны жою
жағдайында, қадағалау орган арнайы ... ... ... алу үшін ... арнайы төлем төлейді. Осы аталаған
мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардан, банктерден және басқа да мекемелерден алынып
жатқан мәліметтердің ... ... ... анықтамаларды және басқа
да ақпараттарды алу құқығы;
- сақтандыру туралы әрекеттегі заңға және ... ... ... ... ... ... қызметінің белгілі бір бөлек
жақтарын тексеру құқығы;
- сақтандыру ұйымдарында құралып жатқан қажетті ... ... ... ... ... ... сенімділік деңгейін және
активтерінің өтімділігін анықтау мақсатында уақытша бос қаражаттарды
үлестіруін ... ... ... ... бұзушылық анықталған болса, онда
сақтандыруды ... ... ... ұйымға резервтік қор көлемін
өсіру, тарифтер, ставкалар, сақтандыру сыйлықтың сақтандыру ережелері ... ... бос ... ... мінезін өзгерту туралы бұйрық
беруге құқығы бар.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... алады.
Егер сақтандыру компаниясы берілген бұйрықты ... ... ... жоймаған жағдайда, онда қадағалау органның берілген
лицензиялар әрекетін уақытша тоқтату, шектеу, лицензияларды жою ... ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдауға
толық құқығы бар.
Қорытындылай келе, күші бар сақтандыру заңы сақтандыру секторын тиімді
реттеу құралы болып табылады, ... ... ол ... ... ... және қажетті өкілеттілікпен қамтамасыз етеді. Сақтандыру
ісін ұйымдастырудың және сақтандыру қатынастарының қатысушылары арасындағы
қарым-қатынастарының көптеген ... ... ... ... ... ... интеграцияланған және
халықаралық мінезге ие бола ... жаңа ... ... ... ... дамып келе жатыр, кәсіпкерліктің түрі ... даму ... ... ... ... ... секторын реттеу әдістері халықаралық стандарттар мен ... ... ... ... ... ... ... қызметінің реттеуін жетілдіру
жолдары
Сақтандыру ұйымдарының қаржылық сенiмдiлiгiнiң бұдан кейiнгi тұрақтануы
мақсатында, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банк Басқармасымен 20.04.01 жылы
№117 «Сақтандыру және ... ... ... ... ... ... ... бекiтiлуi туралы» өкiм қабылданып, бұған ... ... ... ... ... ... ... қойылуда.
2002 жылдың 1 қарашасында қабылданған «Сақтандыру қызметi жайлы» заңның
талаптарын ... үшiн ... ... есеп берушiлiгiн және
меншiктiк капиталдың есептеуi бойынша ереже қабылданды, бұған сай ... ... мен ... ... жiктелуi есебiмен есептеледi.
Нәтижесiнде, сақтандыру ұйымдарының активтер сапасы мен ... және ... ... ... ... ... жабу
қабiлеттiлiгi көтерiледi, бұл қаржылық тұрақтылықтың нығайуына ықпал етедi.
Сонымен бiрге, ... ... ... ... активтер құнына
диверсификация дәрежесiнiң бөлiмiнде ... ... ... ... ... әсер етпейдi.
Сақтандыру қызметін қадағалау мен реттеуді жетілдіру бойынша негізгі
мәселелерді іске ... ... ... ... жүзеге асыратын
қызметіне тікелей ықпал ететін іс ... ... ... және ... ... ... экспертизасын жасау қажет. Бұл шеңберде
Қазақстан Республикасының күшіне енген заңды актісіне және ... ... ... ... ... мен қосымшалар
енгізіледі.
Бұл бағытта келесі мәселелер қарастыру жоспарлануда:
- республиканың Бүкіл әлемдік ... ... ... ... ... ... ұлттық реттеу режимінің халықаралық
принциптер мен стандарттарымен жақындасуын қамтамасыз ету, соның ішінде:
- ... ... ... ... қысқарту жолымен;
- сақтандыру ұйымдары мен сақтандыру брокерлердің қайта сақтандыру
қызметінің қадағалауын ... ... ... ... брокерлердің –
Қазақстан Республикасы резиденттері еместердің несие рейтингтерінің (Credit
Rating) міндетті түрде болуына талаптардың қойылуы жолымен;
- сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) қызметіннің ... ... ... ... мен ... ... анықтау және шектеу;
- сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының қаржы тұрақтылығы мен ... ... ары ... ... ... ішкі және ... ... қызметтерін пайдалану
бойынша басшылық, сонымен қатар делдал мен ... ... ... қатынастарын белілейтін сақтандыру ұйымдарының ішкі ... ... ... ... және ... басқару жүйесінің талаптарын,
сонымен қатар жүзеге асырылатын операциялардың ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру және
қаржы есебінің айқындығын жоғарылату;
- сақтандыру тарифін есептеу тәртібіне талаптар ... ... ... ... қатысушыларының басқа да қаржы
ұйымдарына қойылатын талаптарымен құру, лицезиялау, келісім ... ... ... стандартизациялау;
- тәуекелдерді бағалау жүйесіне негізділген тәуекелдерді алдын-ала
алдын алу тесттерін жүргізу;
- ақпараттарды ... мен ... ... ... нарығы субъектілерінің қызметтерін реттеу және қадағалау
бойынша өкілетті органның ... ... ... ... ары қарай
ынталандыру мақсатында Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қатар сақтандыру ұйымдары үшін
«өмірді сақтандыру» бойынша нормалар мен лимиттерді ұстануға пруденциалды
және ... да ... ... ұстану бойынша, және жалпы сақтандыру
бизнесінің әр түрлі ... ... ... және «жалпы
сақтандыру») қызметін жүзеге асыратын сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... саласында қызметін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ұзақ ... ... қағаздардың
толық қанды отандық нарығының болуы табылатындығын айту қажет.
Ұзақ мерзімді қаржы құралдарының ... ... ... ішінен, «өмірді сақтандыру» саласында ... ... ... ... үшін өте маңызды болатын және жалпы шаралар
кешенімен, сонымен қатар ел ... ... ... ... бірі ... ... ... тұжырымдама жасау керек, жалпы Қазақстан
Республикасында сақтандыру ... ... ... ... ... ... болып есептелетін жүйесі қалыптасқанымен, бұл үдерісті
толық аяқталған деп санау әлі де ... ... ... мен жетілдірілуі
- әлі де жалғасуда, ал мемлекет пен сақтандыру қауымдастығының өзара қарым-
қатынастар формаларының ... және ... ... - әр ... ... ... ... бұл қатынастардың даму векторына мемлекеттің волясы
ретінде жеңіл қарауға болмайды, себебі ... ... ... нәрсе байланысты. Сақтандыру нарығынан мемлекет пен экономика қандай
кері байланыс алса, соншалықты ... ... ... ... ... Егер батыс нарықтарда бұл қатынастардың қалыптасуына
көптеген жылдар кеткен болса, Қазақстан үшін нарықтың ... әлі ... ... ... ... қарамастан, көптеген мамандардың ... ... ... ... ... ... бар болып есептеледі, ал қандай
дәрежеде нарық ... ...... ... және реттеуші
іс-әрекеттердің тәртіптілікке және сауаттылыққа байланысты.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiсiнiң ... ... ... ... бiр ... ... ... компанияларының
жабылуына әкелдi. 2007 жылы облыста өзiнiң жұмысын СК ЖАҚ «СК Шарапат» және
ЖАҚ СК «Салауат» филиалдары тоқтатты.
Аймақтық сақтандыру нарығында ... ... үшiн тек ... ... ғана ... ... белгiлi бiр түрi бойынша ... ... ... ... ... қызметтерiн өндiру
мақсатымен сақтандырушылар жағынан арнайы маркетингтiк қызметiн жүргiзуi
қажет. Одан ... ... ... ... ... қызмет
қолданылуы мен тарауына барлық қажет шаралар қолдануы керек. Әлде ... ... ... ... ұзақ ... ... сақтандыру
танымалдылығы қалып жатыр.
Аймақтық сақтандыру нарығының отандық инвесторлардың ... ... ... ... жалғастырудың маңызды шарасы болып шыншыл емес
бәсекелестердi ... ... ... шара ... сонымен бiрге
сақтандырушылар төлем қабiлетсiздiгiн тоқтату [26].
2014 жылы аралығында қаржы ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Агенттігі тәуекелдер ... ... ... реттеу шеңберінде шаралар кешенін
қабылдады, сонымен қатар бір қатар заңнамалық актілер ... ... ... ... Республикасы Заңы «Қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... мен қосымшалар енгізу туралы», бұл заңға сәйкес ... ... ... қаржы жағдайының нашарлауына әсер ... ... ... ... ... мен ... ... әдістемесі
орнатылды, сақатндыру (қайта сақтандыру) ... ... ... шарттарын ұсынуға тыйым салу талаптары енгізілді, жою
кезінде сақтандыру портфелін тапсыру тәртібі анықталды.
Пруденциалды мінез-құлық үшін активтер диверсификациясының нормативтері
мен ... ... ... есебіне сақтандыру резервтері мен
капиталының тепе-тең деңгейін қолдау ... ... ... жылы ... ... жылдарына арналған Қазақстан
Республикасының қаржы секторын дамыту ... ... ... мақсатында сақтандыру нарығын реттеу және қадағалау бойынша заңды
талаптарын жетілдіруді ... ... ... ... пруденциалды реттеуді жетілдіру және ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру түрлері бойынша сақтанушыға түсетін
ауыртпашылықты қысқарту;
- сақтандырудың ... ... ... ... ... ... ... төлемдерін кепілдендіру жүйесінің дамуы;
- қайта сақтандыру қызметін болашақта ... ... ... ... ... сақтандыру төлемдерін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... экономикадағы сұраныс пен ұсыныстың еркiн ойыны потенциалды
сақтандырушыға қажеттi ... ... ... әкеледi.
Сақтандырушылар арасында сақтандыру қызметiне қойылатын баға еркiн бағаның
қалыптасуына бәсекелестiк туғызады. ... ... ... ... ... атқарады. Бiрақ бәсекелестiк сақтандыру нарығында
табысқа әкелмейдi.
Андеррайтер сақтандыру полисiн толтыра отырып ... ... ... ... ... ... ... экономикада
сақтандырушы өз сақтандыру қорындағы ресурстарды пайдалануға тiкелей
байланысты. Сақтандырушы кәсiпкер рөлiнде шыға ... ... ... болып
есептеледi, себебi кәсiпорынның iсiне ... ... ... заңға
сәйкес жауапкершiлiк жүктеледi.
Қорытындылай келе, кең көлемде сақтандыру нарығы сақтандыру өнiмiн
сату-сатып алумен ... ... ... жиынтығы. Нарық
сақтандырушы мен сақтаушы арасында органикалық байланысты қамтамасыз ... ... ... ... ... тану ... Сақтандыру нарығы
тауар шаруашылығында қалыптасады және оның ... ... ... ... Оның шығу ... қоғамдық еңбектi бөлу және әртүрлi меншiк
иелерiнiң болуы. Берiлген шарттар ... ... ... дәрежесiн
анықтайды. Сақтандыру нарығы нарықтық қатынастар субъектiлерiнiң өз бетiнше
болуын қалайды, олар ... ... ... алу ... тең,
көлденең және тiкелей байланыстардың жүйелерiнiң дамуын қамтамасыз етедi.
Ірі әлемдік қаржы ... ... ... және ... кезінде тәуекелдердің өсуімен болған және де ... ... ... ... және ақша ... ... ... туындатқан әлемдік қаржы дағдарысы Қазақстанның
қаржы ... ... ... ... өсу ... көрсете білген
даму көрсеткіштеріне негативті әсерін тигізді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткендей сақтандыру – бұл экономикаға қарқынды
әсер ... ... ... және жеке ... қаржыларын
шаруашылық қызметке тартудың және концентрацияның тиiмдi құралы.
Әсiресе бұл сақтандыру ... ... ету ... халықтың
тұрмыс жағдайының деңгейiн көтеруiне әсер ететiн сақтандыру құбылыстарының
әлеуметтiк жағына тиiстi. Бірақ отандық ... ... ... ... ... ... ... iс жүзiндегi сақтандыру
компаниялары тұрғындардың әлеуметтiк жағдайына да, инвестициялық қызметке
де әлi ... әсер ете ... Бұл ... шешiмi 2014-2016
жылдарға арналған сақтандыру нарығын дамыту ... ... ... ... ... келе ... қаржы нарықтарының басқа да
сегменттерінің қарқынды өсу жағдайында Қазақстанның сақтандыру секторы,
әсіресе банк секторы ... ... ... ... ... 2013 жылы ... даму ... төмендеуі байқалады. Сонымен
қатар, сақтандыру нарығы әлемдік қаржы дағдарысының ықпалына аз ... ... ... ... ... төмендеуі сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымдарының рентабельділік көрсеткіштеріне әсер ... ... ... ... ... ... қызметтен – сақтандырудан
түсетін ... ... ... ... ... ... ... сезімтал болды, олар қазіргі уақытта
жалпылама кеңінен өріс алған жоқ.
Сақтандыру секторы үшін ... ... ... ... ... ... мен сату көлемінің төмендеу тәуекелдері болады ... ... ... ... байланысты теріс әсері
өндіріс көлемінің қысқаруына және жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... нарығының өсуін қолдау үшін
сақтандыру ұйымдарға жаңа клиенттерді жұмылдыру және экономиканың басқа ... ... ... қажет. Шағын және орта кәсіпкерлік
субъектілерін ... ... ... және үй ... ... ... болып саналады. Қазіргі уақытта ерікті сақтандырумен
халықтың тек болар-болмас бөлігі қамтылды.
Бірдей қаржы ... мен ... ... жағдайында клиенттік
базаны сақтау және кеңейту үшін сақтандыру ұйымдары ... ... ... мен ... ... бір ... шаралар қолдана
алады. Тарифтерді орнату бойынша өзінің саясатын ... ... ... ... тарифін белгілеу кезінде тәуекел мен табыстылық арасында
тиімді ... ... ... ... ... ... ... алу қажет.
Қазіргі уақытта сақтандыруды азаматтар ... және ойда ... ... ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі. Бұл
фактор сақтандыру нарығының дамуын, әсіресе бөлшектеп ... ... ... ... ... ... ... (ауырып қалу жағдайында
сақтандыру, үй иелерінің мүлкін сақтандыру және сәтсіз ... әділ ... ... ... ... нарықты жаулап алуын
кеңейту қажет.
Сақтандыру төлемдерін жүзеге асыру ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару жүйесі ұзақ
мерзімді болашақта сақтандыру ... ... ... немесе өсім
факторы болып табылуы қажет.
Болашақта ... ... ... ... ең алдымен
сақтанушының құқықтары мен мүдделерін қорғауға, тең бәсекелестікті құруға
және ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталатын
болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Балабанов А.И. Основы страхования. СПб.: Питер, 2001.
2. Скамай Л. Г. ... ... М.: ... 2006. С. ... ... М.И. ... М.: ... 2005.
4. Гражданское и торговое право капиталистических стран: Учебник / Отв.
ред. Е.А. Васильев. М.: Юрист, 2001.
5. «ҚР ... ... ... ... заңы. 18 желтоқсан 2001ж.
Егеменді ... ... Роик В. Д. ... ... страхования. М.: Анкил, 2005.
7. ҚР-ның міндетті сақтандыру түрлері туралы Жарлығы №38 21.03.2003
8. ҚР-ның Заңы 25.04.2003ж., № 405-II ... ж. ... ... ... сақтандыру туралы».
9. ҚР-ның Заңы 01.07.2003ж., № 446-II ... ... ... ... ... сақтандыру туралы».
10. ҚР-ның Заңы ... № 444-II ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Заңы 13.06.2003ж., № 440-II «Аудиторлар мен аудит ... ... ... ... ... ... Заңы ... № 435-II «Жеке нотариустардың азаматтық-
құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы».
13. ҚР-ның Заңы 31.12.2003ж., № 513-II ... мен ... ... ... сақтандыру туралы».
14. ҚР-ның Заңы 07.02.2005ж., № 30-III ... жылы ... ... ... ... ... кезінде жұмысшының өміріне
және денсаулығына жұмыс беруші зиян келтіргені үшін ... ... ... туралы».
15. ҚР Ұлттық Банктің статистикалық мәліметтері мен есептері. 2011-2014жж.
16. ... В. И. ... М.: ... ... ... Ю. М. ... и перестрахование: Теория и практика. М.:
Анкил, 2003.
18. Еременко В.И. Страховое право. Новосибирск: СибАГС, ... ... Н.Б. ... ... ... М.: Финансы и статистика,
2006.
20. Белых В.С., Кривошеев И.В. Страховое право. М.: Норма, 2001.
21. Ермасов С.В., ... Н.Б. ... М.: ... ... ... М. А. ... М.: Изд-во МГУП. 2000.
23. Орланюк-Малицкая Л.А. Страховое дело. М.: ... ... ... Е. В. ... ... М.: ... 2000.
25. Бубнов В.А. Правовое регулирование страхования. Иркутск: ИГЭА, 2001.
26. Сахирова Н.П. Страхование. М.: Проспект, 2006. С. 31-32

Пән: Сақтандыру
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қазіргі жағдайы32 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қалыптасуы мен дамуы77 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру қызметі нарығы71 бет
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы қызметін талдау30 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Delphi программалау ортасы15 бет
Word редакторында құжаттарды теру және оларды сақтау8 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь