Өлім жазасын қолдану туралы

КІРІСПЕ 6

1 ӨЛІМ ЖАЗАСЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН МАЗМҰНЫ 10
1.1 Өлім жазасының Қазақстанда қалыптасуы мен даму тарихы 10
1.2 Өлім жазасының түсінігі және белгілері 20
1.3 Өлім жазасының шетелдерде қолдану ерекшеліктері 27

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЗАҢНАМАСЫ БОЙЫНША ӨЛІМ ЖАЗАСЫН ҚОЛДАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ 45
2.1 Өлім жазасын орындаудың құқықтық тәртібі 45
2.2 Өлім жазасының мәселелері (қолдау және қарсылық) 64

СІЛТЕМЕЛЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР 3

БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР

ҚОРЫТЫНДЫ 78
5
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 81

ҚОСЫМША 86
Тақырыптың өзектілігі. Біздің еліміздің әлемдік қоғамдастықтағы интеграциясы, қоғамды демократияландыру мен Қазақстанның құқықтық жүйесін жетілдіру қылмыстық құқық саясатын ізгілендіру қажеттігіне негізделді.
Қазақстан Республикасындағы болып жатқан демократиялық жаңарулар үдерістері және гуманизмнің қағидаттарын жүйелі түрде іске асыру мемлекеттен түбегейлі өзгерістерді талап етті.
Жалпы әлемдік тенденция қылмыскерге ықпал етудің сазай тарттыру жүйелерін төмендетуге, қылмыстық қудалау шараларын үнемдеуге бағыт алады.
Жаза қазіргі уақытта өзіндік мән-маңызын мүлдем өзгертті, ол барынша адамшылыққа бейім нысандарға ие болуда. Бұған мәселен, 2002 жылғы 20 қыркүйектегі №949 Президент Жарлығымен мақұлданған «Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат Тұжырымдамасы» куә бола алады. Ол заңнаманың бағыттарының бірі ретінде өлім жазасын қолдану аясын біртіндеп тарылту бағытын жалғастыруды, сондай-ақ өлім жазасына мораторий жариялау мүмкіндігін қарастыруды белгіледі [1, 19 б.]. Көрініп тұрғандай, бұл ұсыныс әлемдік үрдіске сай келіп отыр.
1 Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат Тұжырымдамасы. – Алматы: Жеті жарғы, 2002. – 19 б.
2 «Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған негізгі бағыттары»: Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы (Астана, 4 сәуір 2003 жыл) // Егемен Қазақстан. – 2003. – 5 сәуір. – № 79.
3 Қазақстан Республикасында өлім жазасына мораторий енгізу туралы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы: Астана, 2003 ж. 17 желтоқсан №1251 // Қазақ Елі. – 2003. – желтоқсан (№44). – 1 б.
4 Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған құқықтық саясат тұжырымдамасы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 28 тамыздағы №858 Жарлығы // Егемен Қазақстан. – 2009. – 28 тамыз. – № 281-283.
5 Сводная таблица по применению смертной казни. / Центр правовой статистики и информации Генеральной прокуратуры Республики Казахстан. – Июнь, 2003.
6 Таганцев Н.С. Смертная казнь: Сб. Ст. СПб., 1913. – 93 с.
7 Абдраимов Б. Смертная казнь: историко-правовые и морально-этические моменты: Об истории смертной казни // Юридическая газета. – 2004. – 1 июля. – С.4.
8 Жовтис Е. Проблемы применения смертной казни в Казахстане и других странах СНГ. Алматы: Казахстанское Международное Бюро по правам человека и соблюдению законности. – 1999. – 225 с.
9 Гернет М.Н. Смертная казнь. – М., 1913. – 117с.
10 Витте С.Ю. – Т.3. – М., 1960. – 85 с.
11 Толстой Л.Н. Собр. соч. – Т.16. – М., 1964. – 670 с.
12 Шишов О.Ф. Смертная казнь в истории Советского государства. Смертная казнь: за и против. М., 1989. – 157 с.
13 Уголовный кодекс Казахской ССР от 22 июля 1959 г. (с изменениями и дополнениями).
14 Михлин А.С. Смерная казнь: вчера, сегодня, завтра. М., 1997. – 168 с.
15 Греха боюсь. http:www.ru/ug_gv/99/22/t8.htm-28К.
16 Квашис В. Католическая церковь за отмену смертной казни // Российская юстиция, 2000. – №5. – С.10.
        
        МАЗМҰНЫ
| |6 ... | |
| | ... ... ... МЕН ... |10 ... Өлім жазасының Қазақстанда қалыптасуы мен даму тарихы |10 ... ... ... және ... |20 ... ... шетелдерде қолдану ерекшеліктері |27 |
| | ... ... ... ... ... ӨЛІМ ... ... |45 |
|МӘСЕЛЕЛЕРІ | ... ... ... ... тәртібі |45 ... ... ... ... және ... |64 |
| | ... МЕН АНЫҚТАМАЛАР | |
| | |
| ... МЕН ... |5 |
| | ... | ... | ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ |81 |
| | ... |86 ... ... Біздің еліміздің әлемдік ... ... ... мен ... ... ... ... құқық саясатын ізгілендіру қажеттігіне негізделді.
Қазақстан Республикасындағы болып ... ... ... және ... ... ... түрде іске асыру
мемлекеттен түбегейлі өзгерістерді талап етті.
Жалпы әлемдік тенденция ... ... ... ... ... ... қылмыстық қудалау шараларын үнемдеуге бағыт алады.
Жаза қазіргі уақытта өзіндік мән-маңызын мүлдем өзгертті, ол ... ... ... ие ... Бұған мәселен, 2002 жылғы 20
қыркүйектегі №949 ... ... ... ... ... ... ... куә бола алады. ... ... бірі ... өлім ... ... ... ... бағытын жалғастыруды, сондай-ақ өлім жазасына ... ... ... ... [1, 19 б.]. ... ... бұл ұсыныс
әлемдік үрдіске сай келіп отыр.
Осы орайда кейінгі жылдары қызу пікірталас ... ... ... ... өлім жазасы мәселесі. Өлім жазасы мәселесі оны зерттеп
жатқан ғалымдар мен практиктердің ғана емес, бүкіл ... ... ... ... Оның ... де күрделі болып отырғаны осыдан.
БҰҰ-ға кіретін елдерде өлім жазасын қолдануды ... ... ... ... Деректерге жүгінсек, ауыр ... саны ... ... ... азаю ... ... қатар осыны
Еуропа Кеңесі өз мүшелерінен үзілді-кесілді ... ... ... ... жақын мемлекеттердің барлығы ... ... ... ... аса ауыр түрі болып табылатын өлім жазасын орындауға
мораторий немесе жою туралы ... тез ... ... өлім ... ... институты – қарама-қайшы құбылыс.
Қазақстан Республикасының Конституциясында өлім жазасы уақытша сипаттағы ... жаза ... ... Бір жағынан, бұл адам құқықтарының жалпы
тұжырымдамасынан бөлінбейді, және де оның ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары» Тарауымен анықталады, екінші
жағынан, ... ... өмір сүру ... сол ... ... ... мен ... құқықтары мен бостандықтары жүйесінде конституциялық
деңгейде ұлттық заңнамада бекітілген адамның өмір сүруге құқығының ... ... бар, және бұл ... ... ... ... ... басқа да құқықтар мен бостандықтар тәрізді бұл құқыққа
кепіл болып, оның қарауындағы ... ... ... да ... ... ... ... байланысты, өмір сүру құқығын жүзеге
асырудың құқықтық механизмінің мәселелері, оны ... ... мен өмір сүру ... ... жол ... тиісті кепілдіктерін
әзірлеу мәселесі өзекті болып табылады.
Конституциялық-құқықтық доктрина ... ... ... ... дамытудың үлкен маңызы бар, өйткені алдымен, адамның негізгі құқықтары
мен бостандықтары ... ... ... ... ... болып табылады, мемлекеттің бағытын ғана ... ... ішкі және ... ... ... ... құқықтары және оларды нақты іске ... ... ... болу керек. Өйткені өркениетті қоғам мен ... ... ... ... мен ... нақты қамтамасыз етілуге
және мемлекет тарапынан кепілдік алуға тиіс, олай ... ... ... мәні ... Оны ... ... үшін әлемдік стандарттарды
ескере отырып, адам құқығын шын мәнінде құрметтеуге ... ... және ... ... ... Өлім ... ұлттық заңнамамызда
конституциялық деңгейде, дәлірек айтқанда, әркімнің өмір сүруге ... ... ... ... белгіленуіне байланысты,
аталған мәселені конституциялық құқық шеңберінде зерттеу ... ... ... ... ... тұрғысынан осы бағыттағы заңнаманың дамуы Қазақстан Республикасы
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ішкі және ... ... 2004 ... ... ... ... Қазақстан еліне арнаған 2003 жылдағы Жолдауында
көрсетілген. Жолдауда Елбасы қылмыстық ... ... одан әрі ... ... ... ... алға ... маңызды міндеттерінің
біріне өлім жазасын қолдануға мораторий ... үшін ... және ... ... ... ... ... [2].
Және де, соңынан Елбасының 2003 жылдың 17-желтоқсанында №1251 Жарлығымен
Қазақстан Республикасында өлім жазасын толық жою ... ... ... оны орындауға мораторий жариялау бекітілген [3].
Сонымен ... ... ... он ... Қазақстанда
конституциялық құрылыстың жаңа кезеңімен атап өтілді. 2007 жылғы 21 мамырда
«Қазақстан Республикасының ... ... мен ... ... Заң ... онда ел үшін ... ... жаңалықтар
жарияланды.
Сот төрелігін іске асыру кезінде соттардың тәуелсіздігін нығайтуға
бағытталған сот-құқықтық реформаның жаңа кезеңіне ... ... ... Өлім ... қолдану аясы қысқартылып, адамдардың өлімімен
ұштасатын ... ... және ... ... ... аса ... ғана ... бұл өлім жазасының іс ... ... [4, 5 ... ... ... ... заңнама тарихында өлім жазасы
институтының пайда болуы мен даму үрдісін ... ... ... жүйесінде осы жазаның алатын орны мен ... ... ... мен жоюдың жағдайлары мен шарттарын белгілеу өзекті мәселеге
айналады.
Сонымен, Республикамыздың ... ... ... ... ... ... жою болашағы, сондай-ақ Қазақстанның адам құқықтарын
қамтамасыз ету саласында әлемдік стандарттарға барынша жақындауға ұмтылысы,
аталған мәселелерді конституциялық ... ... ... қажет етеді,
өйткені заңнамада ең ауыр жазаның болуы Республикамыздың Конституциясында
жарияланған адамның өмір ... ... ... өлім ... ... ... ... қатысты енгізілген
мораторий өлім жазасының жойылуын білдірмейді. Еліміздің заңнамасында ... ... ... оны ... жою үшін ... ғана ... емес, басқа
да көптеген қаржылық мәселелерді шешу қажет.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, мысалы, 1997 жылы өлім ... саны 64 ... ... оның ... 64 адамға қатысты үкім
орындалды, 2000 жылы өлімге кесілгендер саны 40 адам болды, ал үкім ... ... ... 2003 жылдың бірінші жартысында өлім ... саны 6 ... ... ал үкім 3-не ғана қатысты орындалды.
Яғни, өлім жазасына сотталғандардың саны 1997ж. – 2003 ... ... 58 ... ал ... ... ... саны 61 адамға азайды
[5].
Өлім жазасын жою ... ...... ... ... ... ... құрайтын негізгі проблемалардың бірі. Ол
демократиялық қоғамның дамуының қазіргі жағдайларында ... ... ... керек деген тақырыпты жалғастырады, демократиялық ізгілікке
бейімдеу жазаның қандайда бір түрінен бас тартуды ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... қолдану
негіздерін және сол сияқтыларды қайта қарауды ... ... ... ... мәні мен ... ... ... өлім жазасын тағайындау мен
орындау ерекшеліктері нені көрсетеді, өлім жазасын орындау тәсілдері қандай
болмақ және тағы ... да ... ... ... ... өзектілігі
аталған жағдайларға байланысты.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... сай ... шара ... өлім жазасын орындауға қатысты,
халықаралық нормаларды қолдану тәжірибесін және қылмыстық ... ... ... ... мен ... негіздерді тұжырымдау.
Осы басты мақсатқа сәйкес зерттеу барысында мынадай міндеттер қойылды:
– өлім жазасы институтының тарихи-құқықтық қырларын ... өлім ... ... ... анықтау;
– шет мемлекеттердегі өлім жазасын қолдану тәжірибесін талдау;
– өлім жазасына сотталған адамның құқықтық ... ... осы ... ... ... ... мен ... жасау;
– өлім жазасы туралы үкімді орындау тәртібі және оны орындау тәжірибесін
талдап, осы ... ... ... ... қылмыстық және
қылмыстық-атқару мен басқа да заңнамаларын жетілдіруге қатысты тұжырымдар
жасау.
Қорғауға ұсынылған диссертацияның негізгі ... Өлім ...... акция ретінде нақты, адамның биологиялық
тіршілік етуін күш қолдана отырып тоқтату ... ... ... бар
адамдармен жүзеге асыру арқылы үкімді орындау.
2. «Өлім жазасы жария етпей ату, дарға асу және ... ... ... деп ... кодексінің 167-бабын толықтыру туралы
ұсыныс.
3. ҚР Қылмыстық-атқару кодексінің «Өлім ... ... ... ... атты ... 2-бөлігіне «тоғызыншы» тармақша
енгізіліп, «үкімді орындаудың тәсілін таңдауға ... ... ... ... ҚАК 167-бабының 4-бөлігі мынадай жаңа мәтінде ... ... ... органның әкімшілігі үкім шығарған сотқа, ... ... ... ... өлім ... атқарылғаны туралы
хабарлауға міндетті. Өліктің мәйіті туған-туыстарының ... ала ... ... ... ... ЖАЗАСЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН МАЗМҰНЫ
1. Өлім жазасының Қазақстанда ... мен даму ... ...... ... ең ... ... бірі. Дәлірек
айтқанда, өлім жазасы қазіргі кездегі Қылмыстық құқық деген түсінік пайда
болғанға дейін қолданылған. Ресей ... ... бірі ... ... айыру әлдеқайда ертеректе қоғамдық жаза түрі ... – деп ... [6, 57 б.]. Көп ... бойы ... мен ... арасында өлім жазасы секілді жаза түрін қолдануға құқымыз бар
ма деген ... ... ... ... ... ... бұл пікір-
талас жуық арада бітпейтін секілді. Бұл ... ... ... тап ... ... ... қажет деп есептейміз.
Өлім жазасы туралы алғашқы пікірталас б.э.д. 427 жылы ... ... өлім ... тежегіштік әсері жоқ (яғни, басқа тұлғалардың ... ... ... деп Митилен қаласының бас көтерген барлық
еркектерін жазалау ... ... ... ... ... қол
жеткізеді. Ал, б.э.д. 1 ғасырда Лонкидің (Шри-Ланка) корольі ... ... ... және осы шешім одан кейінгі корольдердің басшылығы
кезінде де өз күшінде ... Тағы бір ... ... 818 жылы Жапонияның
императоры Сага ел заңдарынан өлім ... алып ... ... келесі үш
ғасыр бойы ол жаза елде қолданылмаған .
Қазақтың құқықтық мәдениеті ежелден-ақ ... ... деп ... айта
аламыз. Мұны Тәуке ханның «Жеті жарғы» ... ... ... ... өлім ... құн ... яғни айып ... алмастыру принципін өте
кең түрде қолданған. Көшпелі қазақтардың көшіп-қонып тіршілік етуіне
байланысты ... ... ... ... институт ашуға,
айыпталушы қылмыскерді ... ... ... орын ... ... Өлім жазасы қатарына ұрлық жасау, тонау, күшпен зорлау, зинақорлық
жасау т.б. жатады. Бұлар ауыр ... ... ... ... ... үкім ... ... отырған. Осы шешім бойынша, өлген
адамның туыстарының адам өлтірген ... ... ... ... Адам өлтірген айыпталушы құн төлеу арқылы, яғни әрбір ер кісі ... ... әйел үшін 500 қой ... ... өз ... сақтап қалған.
Кімде кім сұлтан немесе қожаны өлтірсе, сол қылмыскер өлген адамның
туыстарына жеті адамның құнын төлеген. ... ... ... өз ... әйелге кешірім бермесе, онда ол өлім ... ... ... ... құн төлемінің өзі де құтқара алмаған. Өз ... ... ауыр ... өлім ... ... ... оларды мәңгі-бақи
жек көріп, опасыздық жасаған, ... адам деп ... Ал ... ер кісі өлім ... құн төлеп құтылған. Өз балаларын өлтіргені
үшін ата-аналар жазаланбаған. Бірақ арланып некесіз ... ... үшін ... өлім жазасына кесілген [7, 4 б.].
Бұрын ΧVIII ғасырда, тіпті ΧIΧ ғасырдың өзінде де жаза айып ... ... ... әдет-ғұрпы бүгінгі күнге қарағанда ... ΧΧ ... ... ... ... ... қалу мен ... жазалаудың басқа түріне алмастырудың жолдарын іздестірді. ... ... үкім ... ... қолдану мәселесі тұрды.
Мысалы, қарапайым қауымға жаза ретінде ... айып ... ... топқа
қарағанда кем делінген. Өлген адамның құны 6 мың ... ... [8, ... ... құқықта өлім жазасы сонау революцияға дейінгі (1917ж.
қазан айы) ... ... ... ... рет бұл жаза ресми түрде 1398 ж.
Двинск ... ... ... рет ... ... үшін ... ... қолдану 1467 ж. Псковтың сот грамотасында кеңейтіле түсіп, енді
шіркеуде ұрлық жасағаны, қазынаны ысырап ... ... ... ... елді ... ... рет ұрлық істегені үшін қолға түскендер өлімге
бұйырылатын болған. Қылмыстық іс-әрекеттері ... үшін ... ... ... 1494ж. және 1550ж. ... өлім ... ... қазіргі заманғы қозғалыс Чезаре Беккарианың «қылмыстар мен
жазалар туралы» ... ... ... ... ... деп ... өлім ... бірінші рет дәйекті, әрі жүйелі түрде сынға алынады.
Адам өлтіргені үшін өлім ... ... ... ... рет 1846 ... (АҚШ) аумағында күшін жойды. Ал, 1863 жылы ... ... ... жазасын жойған әлемдегі бірінші ел Венесуела болды. Өлім ... ... ... ... ... кейін күшейе түсті. Ресей
заңнамасы Батыс пен Шығыстың жазалау тәжірибесін өз бойына ... ... ... «эшафоттық үлгіні», Шығыстан темекі шеккені үшін мұрынды
кесіп тастау жазасын қабылдады. Ертедегі ... «Сен ... ... мен ... балаңды өлтіремін» деген қанға қан қағидасы қолданылған
болатын. Ярослав ... ... бұл ... алып тастап, оны ақша
төлеумен алмастырса, Князь Владимир ... ... жоқ. ... ... өсу ... байланысты құқықтық
нормалар да өзгеріп отырды. 1649 жылы соборлық ережелер өлім жазасымен
жазаланатын ... ... 60-қа дейн ... Оның ... ... қаланы
беру, жалған бұйрық хаттар даярлау, ақша ... ... пара ... ... сиқырлау, темекі сату және т.б. бар. Петрдің Әскери
артикулдары ... және сол ... ... да қылмыстық-құқықтық актілерге
сай – 123 жағдайда өлім жазасы көзделді. Оның үстіне өлім ... ... өте ... атап ... жөн: ... ... өлімге бұйырылғандардың бастары ... ... ... ... отқа өртелген, көмейлеріне балқыған ... ... ... ... ... дейін тірідей көмілген, үшкір
ағашқа отырғызылған және т.б. Ал, Елизавета ханым өлім жазасын алып ... ... ... 20 ... 8 жылы ... ... асу, ... қорғасын құю,
өртеу, жерге көму жазаларын қолдамаған. І Павел де 1799 жылы өлім ... ... ж. ІІ ... да ... патшалық құрғанына 25 жыл толуына орай
жарияланған манифесінде барлық өлім жазасына ... ... ... ... ... бұл екі ... ... өлім жазасы жайлы үкімдер шығарылып қана қоймай, бұл ... ... ... ... жоқ. Мысалы, Пугачев көтерілісінің
жетекшілері мен оған ... ... ... ... Бұл кезде 20
мыңнан астам адам ... Одан ... І ... ... 1949 ... ... және І ... Әскери аритикулдары негізінде бес
декабрист сотталып, өлім ... ... 1835 ... 1 ... ... ... 1832 ж. Заңдар жинағы күшіне енді. Оған сәйкес, Ресейде
өлім жазасы сақталынып қалды, бірақ тек ... үш ... ... ... ... қылмыстар үшін («егер ол маңыздылығына орай жоғарғы ... ... және ... ... ... карантин ережелерін бұзғандығы үшін (яғни, карантиндік деп аталған
қылмыстар үшін, егер олар жаппай нәубет ... ... ... ... ... ... жұмысына кедергі болып, зорлық жасаса);
3) әскери қылмыстар үшін.
Өлім ... 1845 ж. ... және ... жазалары туралы Заңдар жинағы
мен 1903 ж. қылмыстық заңдар Жинағында да көзделді. Айта кетерлігі, ... ... ... саны 1905 ж. ... орыс ... ... күрт ... кетті. Мәселен, 1906 ж. – 574; 1907 ж. – 11139, 1908 ж.
– 1340, 1909 ж. – 129, 1911 ж. – 73, 1912 ж. – 126 ... ... ... үкімі орындалды [9, 98-99 бб.].
Тағы бір ескерерлігі, бұл жылдары өлім ... ... ... ... ... органдар – әскери далалық соттар, губернаторлар
мен қолбасшылар және т.б. шешімдері бойынша жүзеге асырылды. Бұл ... ... ... (ал бұл жағдай әділетті түрде ішкі істер министрі
және 1906 ж. Министрлер ... ... ... ... ... сол ... аса ірі мемлекеттік қайраткер С.Ю. Виттенің
(қатынас жолдары және қаржы министрі, Министрлер комитетінің төрағасы, 1905-
196ж.ж. Министрлер Кеңесінің ... ... ... ... ... ... жоқ. Ол былай депті: «Тап Столыпиндей барып ... ... өлім ... ... оған ұқсап заңның бетіне түкіріп,
ойына не келсе соны істеген, сөйте ... бұл ... ... сөздері және
әрекеттерімен көлегейлеген ешкім болған емес. Столыпин ... ... де ... 6 сом ... үшін де, ... жай ғана ... ... жазасына бұйыра салады... Қажет болса, өлім жазасын қолдау да ... ... ... режим жазаның бұл түрін түкке алғысыз етіп, оны
жайдан жай, бостан босқа кісі өлтіруге ... ... Бір ... , өлім ... деп ... үкіметтік кісі өлтірудің ... [10, 61-62 бб.]. ... С.Ю. ... де ... ... ... ... монархияның әбден сенімді қолпаштаушысы ретінде ол да
революционерлер мен олардың қозғалысына ... ... ... ... ,
олардың талайын дарға тартқызған. Сөйтсе де, оның Столыпиннің өлім жазасын
жаппай қолдануына тиісуінің де жөні бар.
Өлім жазасының ... ... ... ... әр саласында әділетті
қарлысық білдіруге әкеп соқты. Ұлы орыс жазушысы Л.Н.Толстой өзінің әйгілі
«Үндемей қала ... ... ... ... ... ... ... алған. «Осынау адамгершілікке жат зорлықтар мен кісі ... ... – олар бұл ... ... ... мен
отбасыларына келтірер ауыртпашылық пен ... ... ... ... бүкіл орыс халқына, оның барлық ... ... ... Бұл ... ... халықтың, әсіресе еңбекшілер
арасында тез тарайтындығы осындай жазалауды жай ұры-қары, ... ... ... бірігіп жасаған қылмыстардан жүз есе асып түсетін
қылмыстармен қосақтап қолдану әрі оны тап бір өте ... ... ... ... түсінігінде періштедей болып көрінетін сенат, синод, дума,
шіркеу және патшаның қолдайтындығына байланысты. Бұл ... ... ... ... ... лаулай түседі» [11, 554-555 бб.].
Бірақ, тек қана Ақпан революциясынан кейін іле Уақытша ... ... 12 ... ... (рас, аз ... ғана) өлім жазасын
өзгертті. Әйтсе де, 1917 жылдың 12 шілдесінде-ақ бұл жаза майданда ... ... ... ... ... ... және басқа да
кейбір әскери қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... өлім жазасын өзгертуден басталды. деуге
болады. Бұл оқиға большевиктер ... ... ... ертеңіне, 1917 жылғы
26 қазандағы ... ... ІІ ... ... өлім
жазасының өзгертілуі арқылы жария етілді. Оның ... ... ... өлім ... ... тағы да екі рет ... жасалды (Ресей
Федерациясы Бүкілресейлік Орталық Атқару комитеті мен ... ... 1920 ... 17 ... «Ең жоғарғы жаза – атулы қолдануды
өзгерту туралы» қаулысы мен КСРО Жоғарғы ... ... 1947 ... ... «Өлім жазасын өзгерту туралы» Жарғысы).
Ал өлім жазасын қайтадан қалпына келтіру әдетте таптық күрестің күшеюі,
азамат соғысының майдандарындағы ... ... ... ... ... себептермен негізделіп келеді. Оның ... ... ... өлім ... тек аса қауіпті қылмыстармен ... ... ... үшін ғана ... көп жағдайларда саяси мақсаттарда
қолданылатын. РФ Халық Комиссаралары Кеңесінің 1918 ... 5 ... ... туралы» қаулысына орай ату арқылы өлім жазасына ... ... ... ... бүліктер мен жасырын әрекеттерге қатысы бар
адамдарға қолданылатын болды. ... ... ... ату ... ... ... ... матростарды, тамбовтық шаруаларды,
діни ағымдар өкілдерін аяусыз жазалау ... ... ... ату ... ... ... соттан сыртқары органдардың шешімдерімен
жүзеге асырылды. Мұндай істердің «қолдан жасалған» ... да ... ... ... ұлы ... ... ... істі жатқызуға
болады. Бұл іс бойынша 1921 жылғы 24 тамызда Петроград губерниялық ... 61 ... ... ... ... 16 әйел болған). Белгілі орыс
ақыны Н.Гумилев те ... ... ... (ол ... істі ... ... ... КСРО Бас прокуроры 1991 ж. қазан ... ... ... ... ... органдары оңай қисындастырған істер бойынша
кеңінен қолдану 30-жылдары (сталиндік террор жылдары деп ... ... ... Бұл жаза, тек қана революцияға қарсы жасалған қылмыстар үшін
қолданылумен шектелген жоқ. Мәселен, КСРО Жоғарғы билік ... ... 7 ... қаулысына сәйкес, ату жазасына мемлекеттік және қоғамдық
мүлікті ұрлаған адамдар да ... ... ... ... ... ... жоюда екінші рет әрекет жасау Дзержинскийдің ... ХКК және ... 1920 ... 17 ... ... ең ... ... қолдануды жою туралы» қаулысы бойынша іске асырылды.
Өлім жазасынан бас тартуға үшінші рет ... ... 1947 жылы ... «өлім жазасын жою туралы» КСРО Жоғарғы ... ... іске ... ... ... өмірде бұл шара қысқартылып, оның
орнына 25 жыл бас бостандығынан айыру жазасын қолдану ұсынылды. Көп ... жылы ... ... ... Бас ... ... ... өлім жазасының жойылуы туралы ұсынысын енгізді. Бірақ, ол
кезде бұл жасалған ... ... ... ... кодекстер (РФ-ның 1922, 1926 және 1960 ... ) өлім ... оның ... бір ... ғана ... ... ... бұл жазалар жүйесіне енгізбей келді. Бірақ,
бұл екіжүзді мәлімдеме болатын, неге десеңіз, осынау ... ... өлім ... аз бой ... жоқ. ... ... 1926 ... кодексінде өлім жазасы қылмыстың 42 түрі ... ... ... адам ... үшін өлім ... ... біраз жылдар
1954 жылы өлім жазасы енгізілгеннен кейін адам өлтіру көбеймесе, азайған
жоқ. Жазалаудың ... ... ... ... ... ... ... және адамдық қасиетін қорлауды ... ... ... көрсетілген. Біз бұны өлім жазасына байланысты айта аламыз
ба? Әрине, жоқ. Қазіргі кезде әлемде өлім ... ... ... ... орындығына отырғызу, инъекция салу, газбен улау, басын кесу, таспен
атқылау сынды тәсілдері бар. Бұлардың қайсысы ... да ... ... ... кепілдік бере алмайды. Тіпті, ең «ізгі» деген әдістер де
техникалық қателіктер (орындаушының мүлт келуі, ... ... ... да ... ... мүмкін. Медицина қызметкерлері өлім
жазасына кесілген адам психологиялық стресті басынан кешіреді деген дәлел
айтады. Кейде үкім ... мен оны ... ... ... жыл ... ... ... өлім жазасына кесілген адам ... ... ... ... Сол ... өлім ... кесілгендердің ішінде
психологиясы ауытқығандар мен ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан алғанда мемлекеттің адамды
өмірінен айыруы дұрыс емес.
1950 жылы 12 қаңтарда Отанына опасыздық ... ... ...... ... өлім ... ... туралы КСРО
Жоғарғы Советі Президиумының Жарлығы қабылданды, ал 1954 жылы 30 ... адам ... үшін өлім ... кесу ... ... 1961 жылы
аса ірі көлемдегі ұрлық үшін, еңбекпен түзету мекемесінің қызметіне ... ... ... ... жалған ақша жасағаны үшін және ... ... ... ... 1986 жылы 23 ... ... 23-бабына өлім жазасын 15 ... ... ... ... ... жазасымен алмастыру, бірақ 20 жылдан жоғары емес,
жөнінде толықтыру ... ... «Мен тек ... ауыр ... ... ... және ... пен тап жаулары ұйымының агенттері орындайтын
қылмысты әрекеті үшін өлім жазасын сақтап қалуды ұсындым және ... ... онан әрі ... берер едім. Өлім жазасына қарсы
көзқарастарға қарап, мен өлім жазасын ... жою ... ... үшін ... еді, ... ... ... санаспауға болмайды, өлім жазасын
жоюға әлі дайын емес деп ... [12, 124 ... жылы 22 ... ... КСР-нің Қылмыстық Кодексі өлім ... ... ... ... қалды. Жазалау шарасының айрықша түріне
өлім жазасын қолдануға оның толық жойылғанына дейін рұқсат етілген – атуға
– КСРО ... ... ... қылмысы үшін қылмыстық жауапкершілігі
жөнінде» қаулысына сәйкес мемлекеттік қылмысы ... КСРО және ... ... заңы ... көрсетілген қасақана айрықша жағдайда кісі өлтіргені
үшін, КСРО заңымен ... ... ... ... ... ... үшін ... жауапкершілік, сонымен қатар, басқа да айрықша
ауыр қылмыстар үшін.
Өлім ... ... ... ... ... он сегізге
толмағандарға, қылмыс жасаған кездегі ... үкім ... ... аяғы
ауыр әйелдерге, сондай-ақ, өлім жазасы үкімін орындау кезінде аяғы ауыр
әйелдерге қолданылмайды. Бұрынғы жасаған ... үшін өлім ... ... бойынша соттың рұқсатымен тағайындалады. Егер сот мұндай жағдайда өлім
жазасын қолдануды дұрыс деп ... ... және ол ... ... жазасымен алмастырылады.
Жазадан шартты – жеңіл түрде босату және жазаның ... ... ... ... тым ... ... мына қылмыскерлерге
қолданылмайды: рақымшылық жасау және амнистия ... өлім ... ... айыру жазасымен алмастырылған қылмыскер [13].
Қаз КСР Қылмыстық Кодексінің ресми мәтініндегі ... ... ... 1986 жылы 1 ... ... ... өлім жазасына
үкім шығару 34 қылмыс бойынша қарастырылған: жеті айрықша мемлекеттік
қылмыстарға, бес ... да ... ... бір жеке меншікке қарсы
қылмыс үшін, екі жеке тұлғаға қарсы қылмыстарға, бір лауазымдық ... бір ... ... ... ... ... бір ... мен жүк
тасымалдайтын көлік бойынша қылмыс үшін, он алты әскери қылмыстар үшін.
Қылмыстық Кодекс өлім ... үкім ... ... айтарлықтай кең түрде
қарастырғанда, кейде оның өзіне тән ... ... ... ал ... өлім жазасын тек айрықша жағдайда ғана қолдануға рұқсат етті.
Тәжірибе көрсеткендей, сенімді ... айта ... ... бұзылған жоқ: бірнеше жылдар бойы және оны қолданғанға дейін ... тек адам ... үшін және адам ... ... ауыр қастандық
жасауына байланысты кейбір ... ... үшін ... ... ... қастандық жасау, тонау, қарақшылық жасау).
Қазақстан Республикасы ... ... ... 1995 ... күші бар заң ... ... Кодексіне өзгертулер мен
толықтырулар қатары енгізілді, ең ауыр жаза ... ... ... салмағы біраз кеміді. 1991 жылы 15 маусымда Қазақ КСР ... ... ... ... ... және жүк ... қылмысы» –
223-1 бабы, жазалау шарасына «бейімделген» ауыр шараның 3-бөлімі алынып
тасталды. 1996 жылы 1 ... ... ... ... КСР ... ... мен толықтырулар өзінің «қырып-жою арсеналын» тағы
да қылмыстың 3 құрамын жеңілдетті.
Өлім жазасы ... ... ... ... ... 30 бабынан 1977
жылы 13 маусымда ҚР Заңымен жазалаудағы ... ... ... шара ... үш бап бойынша алынып тасталды: «тонау, қарақшылық» – 63-бап,
«айрықша жағдайда күшпен ...... ... және ... ... пара алу» –146-бап 3-бөлім.
Жазалаудың проблемасы мен өлім ... ... ... не болмайтынын
әбден толық түсіндіру үшін республикада өлім жазасын қолдануды ... ... ... қажет. Әлемдегі барлық елдерді шартты түрде
өлім жазасын ... ... ... ... бір ... бөлуге болады:
1) Қандай қылмыс жасаса да өлім жазасын қолдануға заң ... ... Бұл ... 60-қа жуық ... жатады, соның
ішінде кейбір Еуропа елдері бар (Испания, ГФР, Австрия, Германия,
Дания, Исландия, Нигерланды, Норвегия, Португалия, ... ... ... ... Латынамериканың бір қатар елдері.
1989 жылы бұл топқа 35 мемлекет кірді. Өткен жылдарда өлім жазасынан
бас ... ... ... ... Бірінші кезекте Еуропа
елдерінің қатары: Белгия, Греция, ... ... ... ... ... Словакия, Словения. Мұнда 1983 жылы ... ... ... адам ... қорғау және негізгі
бостандық туралы №6 хаттама қабылданған. ... ... ... ... ... да ... ... 1983 жылы
қабылданғанына қарамастан жоғарыда аталған елдердің көпшілігі оның
қатарына қосылып, өлім жазасын өз ... ... алып ... ... ... да кейбір мемлекеттер өлім жазасын алып
тастады. Жекеше ... ... ... ... ... ... республикасы және т.б.
2) Екінші топқа 14 ел жатады. Бұл елдерде өлім жазасы тек айрықша ауыр
қылмыс жасағаны немесе ... ... ... ... ... ... ... мына еуропа елдері жатады: Ұлыбритания,
Греция, Кипр, Мексика. 1989 жылы мұндай 18 ел болды. Солардың ... ... ... ... ... өлім жазасын толық
жойып, бірінші топтағыларға өтті.
3) Өлім жазасын өз ... ... 30-ға жуық ел және ... сақтап
қалды, бірақ оны соңғы 10 жыл және одан да көбірек жылдар іс жүзінде
қолданбайды ... ... ... Турция және т.б.). Мұндай елдер
саны аз өзгерді. 1989 жылы ол 27 ... мен ... ... елдер соңғы жылдары осы жолды таңдап, осы жолмен жүріп
келеді (Болгария, Латвия, Литва, Эстония).
4) Ақыры, өлім ... 90 ел ... ... ... ... көбінесе бұрынғы Кеңес Одағы республикасы, ... ... ... ... Азия ... біразы (Ауғанстан,
Бангладеш, Индия, Индонезия, Қытай, Оңтүстік Корея, ... ... және т.б.), ... ... бүтін бір тобы
(Замбия, Зимбабве, Кения, Нигерия және т.б.), араб ... ... ... ... ... Иран, Сирия, Біріккен Араб
Эмираты және т.б.) АҚШ-тың 38 штаты өлім жазасын қолдады [14, ... ... жою әлем ... ... ... ... 1965
жылдан бастап 50-ге жуық елде өлім жазасы тағайындалатын қылмыстар тізімі
кеңи түсті. 21 елде ... ... ... қылмыстар өлім жазасына
енгізілген (тыңшылық, сатқындық, контрреволюциялық немесе ... 13 ел өлім ... ... шартты орындату үшін алынған аманат
адамды өлтіргені үшін, терроризм ... ... ... алып кеткені үшін, егер
ол адам өліміне алып келіп соқтырса, енгізілген. 21 елде өлім жазасы заңсыз
есірткі айналымымен байланысты қылмысқа ... 13 елде өлім ... ... үшін ... ... мемлекет мүлкін ұрлап,
тонау, кеден қызметкеріне ... ... ... ... ... елдерінің
бірқатарында өлім жазасы зинақорлық үшін, күшпен зорлау, бір жынысты
адамдардың ... ... ... ... ... баруы, мұсылман емес
адаммен мұсылман әйелдің ... ... ... үшін ... Қылмыстық Кодексі 1979 жылы 15 қылмыстың түріне байланысты енгізген.
1982-1983 жылдары оған тағы 14 қылмыс қосылды [15].
Қаралған мәселелерге ... ... ... ... атап ... болады, 1999
жылдың басы өзгерісті кезең болды. Соның ішінде, 1999 жылы ... ... бас ... ... ... (107 ел, соның ішінде, 82-сі заңға және
25-де-факто, іс ... ... аса ... ... рет ... бұл жазаны әлі сақтап қалған елдерде (87). 1998 жылы ... ... ... ... орындауға мораторий жариялады, тіпті бұл
шараны ... ... ... ... ... ... болған
мемлекеттер (Қырғызстан, Түркіменстан). 1999 жылы ... ... ... іс ... ... көп ... бұл ... Латвия, Грузия, Армения,
ал 2000 жылдың қарсаңында Украина да қолданды [16, 10 ... ... 2002 жылы 20 ... құқық саясаты
Концепциясында қылмыстық саясаттағы өлім ... ... ... ... ... бекітілген, сонымен қатар, өлім жазасына мораторий
жариялау мүмкіндігі ... Бұл ... ... ... ... танытқанын атап көрсетуге болады. Сонымен 2003 жылы ... ... ... Республикасында өлім жазасына мораторий
енгізу туралы» Жарлығына қол қойды. Бұл жарлық қылмыстық заңының одан арғы
адамгершілік ... ... ... ... ... ережесін жүзеге
асыруға бағытталған және өлім жазасын қолдауды ... ... ... болып табылады.
Мемлекет басшысының осы Жарлығын ... ... өлім ... мораторий енгізуге байланысты Қазақстан Республикасының 2004 жылы
10 наурыздағы ... ... іс ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы» Заңының қабылдануы
бағытталған. Олардың көрсетілген заң ... ... ... ... ... өлім ... туралы үкімінің орындалуының
тоқтатылуын қарастырады. Сонымен ... ... ... мен ... ... ... ... белгілі қорытынды жасаудан бұрын
әлемдегі сыртқы саясат жағдайындағы халықаралық құжаттарға, осы мәселенің
тарихи аспектілеріне талдау жасау ... ... Бұл ... жеке ... ... факторына тәуелділігі ерекше байқалады, халықаралық құжаттар
көрнекілік пен айқындылық жағынан адам құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... бірде-бір мемлекет аз болсын, көп
болсын кез келген маңызды проблеманы сыртқы саясат ... ... ... ... шеше ... айтуға болады.
Сірә, өлім жазасы мәселесі бойынша ақтық шешім тек елдегі қылмыстық
жағдайдың ... ... ... ... ... сонымен қатар,
қоғамдық пікірдің де қатысы бар. Дегенмен, өткізілген мониторингте халықтың
көпшілігі өлім ... ... ... ... ... ... жылдың 1-қаңтарынан бастап күшіне енген Қазақстан Республикасы
Қылмыстық ... өлім ... ... ... қол сұғатын ерекше ауыр
қылмыстар үшін, сондай-ақ соғыс кезінде немесе ұрыс жағдайында ... ... және ... ... ... қылмыс және
ерекше әскери қылмыстар жасағаны үшін ғана ең ауыр жаза ретінде ... өлім ... ... мүмкін қылмыстар саны екі есеге қысқартылған
болатын. Бұдан басқа, ҚР ҚҚ бойынша әскери қылмыстар үшін өлім жазасы ... ... ... ұрыс ... белгіленуі мүмкін болды. ... ... ... он жеті ... бабында аса ауыр қылмыс
жасағандарды өлім жазасына кесу және оған балама ... 20 ... ... бойы бас ... ... ... тағайындау көзделді.
Өлім жазасы бейбітшілікке және ... ... қол ... үшін бес ... ... бойынша белгіленді. Қалған бес қылмыс
құрамына тоқталсақ, бұлар: адам өлтіру ... ... ... ... өміріне қол сұғушылық (167-бап 1-бөлім);
терроризм (233-бап 4-бөлім); диверсия ... ... ... ... ала ... ... адамның өміріне қол сұғушылық (340-бап).
2007-жылдың 21-мамырында Қазақстан Республикасының Конституциясына
енгізілген өзгерістерге сәйкес өлім ... ... ... жазалар
тізімі елеулі түрде қысқартылды, нәтижесінде, заңмен өлім ... қаза ... ... террористік қылмыстар жасағаны үшін,
сондай-ақ соғыс уақытында ерекше ауыр қылмыстар жасағаны үшін ең ауыр ... ... ... ... ... 10 ... ... «Қазақстан Республикасының кейбір
заңнамалық актілеріне өлім жазасы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңымен Қазақстан
Республикасы Қылмыстық Кодексінің 49-бабы бірқатар белгілі бір ... өлім ... ... мүмкін ерекше ауыр қылмыстар аясы шектелді,
яғни, өлім жазасы тағайындалатын 18 қылмыстың ішінен 10-ны алынып тасталды.
Демек, Қазақстан ... ... ... ... өлім жазасы
мынадай қылмыстар үшін белгіленді: 1) басқыншылық соғысты жоспарлау,
әзірлеу, тұтандыру ... ... (ҚР ҚК ... ... 2) ... ... ... құралдары мен әдістерін қолдану (ҚР ҚК ... ... 3) ... (ҚР ҚК 160-бабы); 4) жалдамалылық (ҚР ҚК 162-
бабының 4-бөлігі); 5) мемлекеттік опасыздық (ҚР ҚК ... 6) ... ... ... қастандық жасау (ҚР ҚК 167-бабы); 7)
диверсия (ҚР ҚК 171-бабы); 8) терроризм (ҚР ҚК 233-бабының 4-бөлігі) ... ... ... өлім ...... ... таныс көне жазалардың бірі
деуге негіз бар. Өлім жазасын қолдайтын және оған ... ... де көп ... Бұлар саяси, әлеуметтік-экономикалық және таза
криминалдық тұрғыдан дәлелдер ... өлім ... ... ... ... ... ... алуға тура келеді. Қазақстанда
өлім жазасын белгілеу үшін оны жүзеге асыру әдісі және қылмыс аясы, ... оны ... ... әр ... ... ... таңда Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасында өлім
жазасын ең жоғарғы жаза ретінде ... ... ... ... 2003 ... ... бастап Қазақстанда өлім жазасына енгізілген
мораторий – ізгіліктің көрінісі. Мемлекет басшысының қаулысымен енгізілген
мораторий өлім жазасы ... ... ... ... ... Бұл
шешімді еш күмәнсіз тарихи оқиға деп атауға болады. Бұл демократиялық қоғам
мен құқықтық мемлекеттің ... ... тағы бір ... ... тағы ... адам ... жоғары бағалап, ізгілік пен ... ... ... ... ... Өлім ... түсінігі және белгілері
Өлім жазасының мәселесі күрделі және ... ... ... Бұл ... ... әлеуметтік-экономикалық, діни-өнегелі,
мәдени-психологиялық және басқа да жақтарын қозғайды.
Өлім жазасы – ... ... ... жазалардың бірі болып табылады.
С.И. Ожеговтың түсіндірме сөздігінде өлім жазасына ... ... ... қию ... ... ... ... ретінде» [18, 261 б.].
Дұрысын айтқанда, бұл жаза қылмыстық құқық ұғымының қазіргі мағынасында
пайда ... ... ... ... өлім ... жою ... қалу туралы пікір-таластар ұзақ жылдар бойы ... Бұл ... ... пікірлерді ұстанатын көптеген авторлар өз ойларын
білдірген. Өлім жазасының ... ... ... оның ... ... ... ... Өлім жазасының мәнін анықтауда біртұтастығы
зерттеліп отырған ұғымды құрайтын оның маңызды ... ... ... ... табылады. Өлім жазасының не екені бір ... ... Бұл – ... өмір сүруінен айырылуы. Сондай-ақ адам түрлі
себептерге байланысты өмір ... ... ... ... ... ... ... (аурудан, кәріліктен) зорлық пен өлтірілген өлімдердің
себептері де аз ... ... ... ... ... да өліп ... жер ... жай түсуі, қар және жар, мұз ... және ... ... үсуден, тұрмыстағы және өндірістегі жазатайым ... ... ... ... адам өзіне-өзі қол жұмсаудан көз
жұмады. ... ... ... іске ... ... өліп жатады, адам
өліміне душар ететін қасақана өлтіруден абайсыз әрекеттерге дейін, атап
айтқанда, ... ... ... ... ... жүру ережесінің
бұзылуы, түрлі қауіпті нәрселер мен заттарды ... ... ... ... т.б.), ... ... ... бірін-бірі өлтіруі,
қанды кек негізіндегі ұлтаралық араздық. Бұл жағдайлардың барлығының
әлеуметтік және ... ... өмір ... ... оның ... ... қатысы жоқ. Өлім жазасы дегеніміз не? Өлім жазасы – бұл
жаза. Бұл ... оған осы ... ... ... ... ... өлім жазасының түсінігі мен белгілерін анықтауға ... ... ... Ол «ең ... ... ... 14 белгіні
атап, бейнеледі. Олар:
1) (ең маңызды) – өлімге кесу – жаза болып табылады,
2) ... азап ... ... кесілген адамның туыстары мен жақындарының қайғы шегуі;
4) ең қатаң жаза;
5) сотталған адамның еркінен тыс қолданылады;
6) ... ... ... ... ... қолданылады;
8) тек қана қылмыс жасағаны үшін тағайындалуы мүмкін;
9) тек кінәлі адамға ғана қолданылады;
10) заңнамадағы уақытша шара;
11) сирек ... ... ... ... кеңінен қолдану;
13) мақсат - жеке алдын алуға қол жеткізу;
14) ... ең ауыр жаза ... ... [19, 25 ... ... жазаның мәні – жазалауда. Профессор Н.А.Стручков жазалауды
«Сол немесе басқа жазаны қолдануда анық айқындалатын, ... ... ... кешені», – деп көрсетеді [20, 22-23 бб.].
Сонымен жазалау ... ... ... ... ... ... ... азайту немесе оларды жүзеге асырудың ерекше тәртібін
енгізу, жазаға байланысты ... ... және ... адамдарға әдетте
жүктелмейтін міндеттерді белгілеу болып табылады. Өлім жазасында ... ... ... ... ... ең ... өмір ... қылмыскер осы байлығынан айырылады. Оның
сонымен қатар басқа да ... мен ... ... рас. Бұл
бірақ та тек шығарылған үкім орындалғаннан соң туады [21, 80 ... ... ... ең ... ... түрі ... ... Өлім жазасының
ауырлығы, қатаңдығы бірінші кезекте сотталған адам ең қымбат баға ...... ... ... ... адамдар өмірінен
айырылатын болғандықтан өте қатты қиналады.
Басқа да ... ... ... ... ... ретінде өлім
жазасы сотталушының еркінен тыс орындалады. Егер сотталған адам жасаған
қылмысына шын өкініп, өзі ... ... өз ... өзі ... бұл ... ... ол өзін өзі өлтіру деп аталады. Бұл кез-келген жазаға тән
белгі, бірақ өлім жазасын ... ... ... ... орны ... да бір үкім болмасын ол «мемлекеттің атымен» деп басталады. Бұл
дегеніміз – мемлекет өз билігі ... ... ... ... ... үкімдеріне санкция беруі. Сонымен қатар, үкімнің заңдылығы,
негізділігі, ... ... ... органдармен тексеріледі. Өлім
жазасын өз өмірін өзі қию ... деп ... ... және ... ... немесе аса қажеттіліктен туса да. Қылмыскерді ... ... өлім ... оған өлім ... байланысты үкім шығарылмайды.
Өлім жазасы тек қана соттың үкімі бойынша ғана ... ... ... ... 3-бөлімінің 1-тармағында былай
делінген: адамның кінәлі ... ... ... ... сот ... ол жасалған қылмысқа кінәлі емес деп есептеледі [22, 30 ... бұл, өлім ... ... ... да ... Яғни ... жүзеге асыру үшін міндетті түрде соттың ... ... ... сот
үкімінсіз ешкімді өлім жазасына кесуге болмайды.
Барлық жазалардың мақсаты – ... да, ... ... да ... ... ... ала сақтандыру болып табылады, бұл мақсат ... да ... Ол ... жаңа ... ... жол ... ... да қылмыскер үкім орындалғанға дейін күшейтілген күзетпен
оқшауланады. Ал, үкім ... соң жаңа ... ... ... ... Өлім ... ерекшелігі сонда, оның алдына қылмыскерді түзеу
мақсаты қойылмайды, оны түзеу мақсаты деген ... ... ... ... тек қана ... қаза ... ... террористік
қылмыстар үшін, сондай-ақ соғыс уақытында жасалған аса ауыр қылмыстар үшін
ең ауыр жаза ретінде белгіленетіндігі ... ... ... ... ... ... егер жасалған қылмысы үшін көзделген жазаның онша қатаң емес
түрі жазаның мақсатына жетуді қамтамасыз ете алмайтын болса ғана ол ... ... ... ... жаза ... (ҚР ҚК-нің 52-
бабының 2-бөлігі). Өлім жазасы әйелдерге, сондай-ақ он сегіз ... ... ... ... және сот үкім шығарған сәтте алпыс бес жасқа
толған еркектерге тағайындалмайды (ҚР ҚК-інің ... ... ... сонымен қатар, заңмен қарастырылған тағы да басқа
жағдайларға байланысты тағайындалмайды:
– ҚР ... ... ... ... ... ... өлім ... балама ретінде өмір бойы ... ... ... шарасы қарастырылғанда;
– ҚР Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-бөлігінде қарастырылғандай
жазаны жеңілдететін мән-жайлар болса және ҚР ... ... ... ... ... болмаған жағдайда;
– белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан гөрі неғұрлым жеңіл ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... аяқталмаған қылмыс жағдайында;
– егер ескіру мерзімінің бітуіне байланысты сот адамда ... ... ... деп ... (ҚР ҚК ... 5-
бөлігі);
– егер сот өлім жазасы тағайындалған адамға ескіру ... ... деп ... (ҚР ҚК ... ... ... айрықша сипатын ескере отырып, заңшығарушы қылмыскерді
айыпты деп ... өлім ... ... дәлелді кепілдеме қатарын
қарастырған:
– өлім жазасын қарастыратын барлық ... ... ... ... ... ... белгілейді – ҚР ҚК 52-бабының 1-
бөлігіне сәйкес сот жаза тағайындаған ... ... ... ... ... ... бір ... бас бостандығынан айыру;
– өлім жазасы төменгі емес, жоғарғы ... ... ... ... ... ... бұл жазаның өзгермейтін өлшемімен бірге нақты және
артық көрінетін ... – өмір ... бас ... ... ... ... ... мынадай тұжырым жасауға
болады. Өлім жазасы – қылмыстық ... ... ... ең ... түрі бола ... ... аясы тар, аса ауыр ... жасағаны үшін
сирек қолданылатын жаза.
Өлім жазасы басқа да қылмыстық жазалар сияқты ... ... ... Азап шектірмейтін жазаның түрі жоқ. Бірақ та бұл жерде азап
шегу ... ... ... адам оны үкім ... ... ... қатар,
берген шағымның және кешірім жасау туралы арызданудың нәтижесін күткенде
сезінеді. Өлім ... ... ... ... ... қылмыстары
үшін қатты күйзелтіп өкінуіне алып ... ... ... ... ... жоқ. ... ... қылмыстық жазаға қарағанда өлім жазасы
өзінің алдына сотталған дамды түзеу мақсатын қоймайды.
Бұл жазалау мақсатына байланысты тағы бір маңызды ... бар: ... және өз ... ... жаңа ... жасалуынан
сақтап, кек болмау үшін, қосымша азап шегуді ... үшін ... ... келе ме?
Қылмыстық құқық тарихында бұл сұраққа түрлі жауап беріп келген ... де ... ... өлім ... ... тас ату, доңғалаққа салу,
қазыққа отырғызу, өртеп жіберу, ... көму т.б. ... ... Бұл жазалар кей елдерде әлі де қолданыста бар. Оның үстіне
қылмыскерде тән ... ... ... ... ... оған ... азап
шектіреді [23, 15 б.]. Бұдан да басқа қылмыскердің адамдық қадір-өасиетін
қорлайтындай жәбір көрсету ... ... ... ... түрлері
бар.
Өркениетті елдер өлім жазасын орындау барысында қылмыскердің аз азап
шегуіне байланысты тәсілдерді ойлап табуға тырысуда. ... ... ... ату, ток ... ... ... ... өлім иньекциясы.
Азап шегу туралы сөз етсек, тек өлім жазасына үкім ... ... ... сонымен қатар, оның туыстары мен ... да ... ... Өлім ... ... ...... соңғы азап
шегуі болса, аылған қылмыскердің жақындары оны жоғалтқанын сол кезде ғана
ерекше, қатты сезінеді.
С.В.Жильцов ... ... өлім ... 7 ... ... көрсетеді:
1) Бұл - жаза болып табылады. Онымен қоса, автор өлім ... ... ... ... ... Ол «өлім жазасын қолданған
жағдайда жазаны қолдану туралы емес, жазалау, адамды өмірінен айыру туралы
айту керек» деп ... [24, 25 ... Өлім ... ... ... табылады.
3) Соттың үкімімен қолданылады.
4) Қылмыс үшін ғана тағайындалуы мүмкін.
5) Өлім жазасы – ... ... ... Өлім жазасының ерекше ауырлығы.
7) Өлім жазасын қолданудың мағынасы – «қылмыскерді ... және ... ... ... [24, 26 ... ... ... өлім жазасы жазалау түрінде сақталғанымен,
мынадай басты мәселелерге баса назар аударылған, оның ... ... ... ... жазаның қасиеттері ескеріледі:
– адамзат игілігінің ең ...... сот ... ... бас бостандығынан өмірлік айырылуы, – оның ең қымбат
баға жетпес байлығынан ... ... ... ... бұл ... түзеу мақсаты болмайды, бірақ жүз пайыздық
жеке ескерту болады;
– бұл ... ... ... ... және уақытша жаза
ретінде қарастырады;
– бұл жаза соттылықты болдырмайды;
– бұл жалғыз ғана ... жаза ... оны ... ... ... ... ... жазалауға жататын әрекет емес, әрекет жасаушы болса, онда өлім
жазасында әрекет жасаушы ... ... ... өзі» ... ... ... адам» болмыста жоқ болады, шын мәнінде ол жоқ. Адам
өмірі жазалаудың обьектісі бола ... ... ... өлім ... ... ... мазмұны емес.
Өлім жазасы өзімен-өзі орын алмайды, ол мемлекеттің қылмыстық саясатының
құралы бола тұра, қылмыстық-құқықтық кеңістіктің ... ... тек ... ... ғана өлім ... тәрізді институтты тудыруы
немесе, керісінше, жоюы мүмкін. Осыдан келіп бірінші және ең негізгі белгі
туындайды – бұл өлім ... ... ... құқықтық табиғаты.
Бірінші белгіден келіп өлім жазасының қылмысқа қатысты екінші белгісі
туындайды. Тек қана ... ... ... кінәлі адам мемлекеттің
осындай жауап ... ... ... мүмкін. Нәтижесінде, өлім
жазасының екінші және ... ...... ... және осы
шараның мемлекеттік сипаты. ... ... үш ... жаза ... ... ... кесуді жаза деп тану үшін жеткіліксіз ... ... м-ы, ... ... ... бұл белгілерге ие
шаралар бар, - тәрбиелік әсердегі және ... ... ...... олар ... жаза деп танылмайды.
Келесі маңызды белгі өлім жазасының ... ... ... осы ... ... ... ... сипатталады. Бұл белгі
тұрақты емес, (яғни барлық мемлекеттердің қылмыстық құқығында бар ... ... ... тән ... ... мұндай белгілері жоқ
институттардың жойылу ... орын ... ... ... ... ... дамудың деңгейі бұл белгіні
өлім жазасы тәрізді институттың мемлекетте болуының ... ... ... ... ... ... ... шығару пайдасыз және ... күш ... ... ету ... ... ... ... Тағы да бір айтып өту керек, әлі де өлім жазасын қолданатын барлық
дамыған мемлекеттер оны қоғамдық пайдасы туралы ой-пікірлермен ... бұл ... ... ... белгі өлім жазасының болмай қоймайтындығында. Бір ... бұл шара ... ... ... ... ... кейін қайтарылуы мүмкін емес. Бұл ... ... ... да, ... ... бірде-бір әдісі ғылымға мәлім емес;
мемлекеттің ең көп ... ... – бұл ... ... ... іске асыру.
Бірақ, осы шараның жалғасы болатын тек ... және ... ... келтіре отырса да, ешбір ақтау өлім жазасының болмай
қоймайтын қасиетін түбірімен жоққа шығара ... ... өлім ... тек ғана ... ... ... ... болып табылады. Оның мәнісі сонда, өлім ... ... ... ... жеке уәкіл етілген органдары арқылы ... Бұл ... ... ... ... нақты жеке тұлғалар болатын
өлім жазасы туралы заң нормаларымен реттелетін қатынастарға тек мемлекеттік
органдар ғана ... ... ... ... өлім ... ... жою ... мемлекеттің заң органдарымен немесе білдірілген қоғам
қалауын орындау тәртібімен жүргізіледі.
Екіншіден, нақты адамдарға өлім ... сот ... ... да ... ... ... Үшіншіден, өлім жазасын қолдану
туралы шешімді орындау өздерінің ... ... ... ... адамдармен немесе мемлекеттің ... ... ... ... ғана ... ... белгі өлім жазасының қазіргі
заманғы ұғымында жазаның негізгі талаптарын қанағаттандыра алатындай
қабілетсіздігінен, яғни өлім ... ... ... ... әбден түсінікті. Ғалымдардың бір бөлігі, бәлкім жаза тұрғысынан
өлім жазасын жасанды тоқтатуды тыю ... ... алып ... және ... ... екінші бөлігі (өлім жазасын қолдаушылар) - тыянақты
жағдайды жоғалтудан қорықса, үшінші ... ... ... да бір ... істі ... ... ... қазақстандық жағдайда бұл белгі өзінің
екі заңды салдарының біреуін ғана жүзеге асыруы мүмкін - өлім ... ... ... ... ету ... ... саяси
режимінің ерекшеліктеріне, Конституция ережелері мен халықаралық ... ... ... ... ... ... барлардың жоқтығына
байланысты жүзеге асуы мүмкін емес).
Өлім жазасының сегізінші белгісі оның ... ... ... ... арсеналында өлім жазасын қарастыратын ерекше ... ... өлім ... ... бейімделу (яғни қолдануды
енгізу – жою – енгізу, шектеу, - кеңейту - ... және ... да ... ... ... осы негізгі белгілерді қарастыра келе, біз өлім жазасы
төтенше жағдайларда қылмыстық қолсұғушылықтан қоғамды қорғаудың ... ... ... ... ... келеміз. «Қорғау» мұнда шараның
нақты бір адамға емес (м-ы, «жаза термині ... ... ... ... ... Өлім жазасын мемлекеттік шара ретінде одан ары қарай
белгілеу үшін, ... ... ... және ... деп ... ... ... Дегенмен, оны мүлдем өлім жазасына қатысты қисынсыз
деуге болмайды. Жазалау туралы ойларды ... ... ... «сот-
түзеу сипатындағы әлеуметтік қорғау шарасына» ауыстыру шын мәнінде сазайын
тарттыру ретінде бұл шараның мәніне әсер ... ... жаза 10 ... ... ... қайта қалпына келтірді». «Әлеуметтік қорғау шарасы»
термині, жоғарыда көрсетілген белгілерді ескерсек, өлім жазасының ... ... ... ... оны өз ... шартты түрде әлеуметтік
қорғау шарасының бірі ретінде санауға болады. Жаза мен ... ... ... ... ... біріне жатқызудың өзі қылмыстық салада
олардың барлық жалпы қасиеттеріне ... ... және ... бір ... ... ... ... қорғау» сонымен қатар, өлім
жазасының мақсаттық бағытын білдіреді. Сонымен, өлім ...... ... ... ... ... ... қорғаудың
қылмыстық-құқықтық тұжырымдамасы өлім жазасының мәнін анықтауға еш қатысы
жоқ. Сондай-ақ өлім жазасын антропологиялық, классикалық және ... ... ... ... ... ... қандай да
болсын позицияның теориялық құрылымы (конструкциясы) ретінде түсінуге
болмайды, – ол оны ... ... ... болу үшін ғана ... шарасы ретінде көрінеді.
Қылмыстық заңнамада әлеуметтік қорғау шаралары саясатының қайта ... ... ... жол ... ... ... ... «жаза» деген маңдайшамен жүргізілгенін еске салуға болады.
Тоталитарлық режимдер өлім жазасын бөлектеуге ... жоқ, ... ... ... ... ... заңгер фон Веберді тыңдасақ: «Өлім
жазасы – бұл ... ... ... үшін ... шара ... бұл жаза ... ... айбындылығы өзінің түпкілікті көрінісін табады» [25, 123 ... ... ... көп ... ... белгісіз.
Жоғарыда айтылғандардан келіп өлім жазасын әлеуметтік қорғау шарасы ретінде
қарастыруға болады, бірақ, заңнамада ... ... ... ... оны ... ... қылмыстық мәжбүрлеудің арнайы нысаны (формасы)
ретінде қарастыру ... ... өлім ... ... ... ... ... көзқарастар тұрғысынан, ал «... жаза ... үкім ... ... ... ... ... түсіндірулер келтіріледі.
Профессор Г.З.Анашкин өлім ... ... ... ... ... ... жазасы қанаушылық (эксплуататорлық) қоғамда
күш көрсете отырып адамды өмірінен ... ... және тек ... ... әсіресе билеуші қанаушы тап үшін қауіпті болып саналатын қызметі үшін
мемлекеттің басқа да органдарымен жүзеге асырылатын ... ... ... [26, 5 б.]. Бұл ... автор өлімге кесуді жаза
немесе қылмыстық жауаптылық ... ... өлім ... ... ... береді: бұл соттың үкімімен
қасақана адам өлтіргені үшін ... ... ... ... ... [24, 30 б.].
Қорытындылай келе өлім жазасына мынадай ... ... ... ... ... ... шарасы ретінде аса қауіпті қылмыстар ... ... ... ... және жеке ... әрбір адамның ерекше
қорғалатын игіліктері мен ... ... ... ... ... ... арқылы антиәлеуметтік қылмыстық элементтердің қолсұғушылығынан
қорғау үшін мемлекеттік органдармен қолданылатын, ... ... ... ... ... ... ... өлім жазасы әр түрлі қылмыстық ... үшін ... ... өлім ... ... ... қылмыстық саясатында өлім жазасын қолдану ... ... іске ... ... ... мен оны ... ... қылмыстық-құқықтық нормалардың жиынтығы.
Өлім жазасы – мемлекеттік акция ретінде ... ... ... ... күш ... ... ... түрінде арнайы уәкілеттілігі бар
адамдармен жүзеге асырылатын үкімді орындау.
1.3 Өлім жазасының шетелдерде қолдану ерекшеліктері
Дүние жүзінде 90-ға жуық ел өлім ... ... оның ... ... ... ... ... елдері (Кувейт, Корея және тағы басқа),
көптеген Африка елдері және барлық Араб мемлекеттері.
18 елде өлім ... ... тек ... ... (соғыс уақытында)
жол беріледі.
26 елдің (Бельгия, Греция және тағы басқа) ... ... бұл ... бірақ соңғы 10 жылда қолданылмайды. Тек қана 35 ел ... ... ... ... ... ... елдері) ғана өлім жазасын
қандай да бір қылмыс болмасын қолданудан бас ... ... ... ... ... баса назар аударған жөн: ХХ ғасырдың соңында ... ... ... мақсатында 21 мемлекет өлім жазасымен
жазаланатын қылмыстардың (шпионаж, ... ... ... ал ... революциялық қызметке) тізімін кеңейтті. 13 ел ... ... өлім ... ... [27, 31 б.], 9 ... ... ... Сауд Арабиясы, Таиланд, Малайзия, Сингапур, Нигерия) ... ... ... ... үшін ... [28, 248 ... өлім ... қолдану ісі әлемдегі түрлі мемлекеттерде қандай
жағдайда екенін көрейік. Олардың өлім ... ... ... оларды бірнеше топқа бөлуге болады:
1. Қандай қылмыс түрі болсада өлім ... ... заң ... ... Бұл топта 1989 жылы 35 мемлекет, 1995 жылы 60 шақты
мемлекеттер болды. Соның ішінде, Еуропа ...... ... ... ... Швеция, сондай-ақ, Австралия мен латынамерикалық елдердің
қатарыда бар. Өткен жылдардағы елдер ... ... бұл ... ... ... ... ... түскендігі байқалады, бірінші кезекте, Еуропа
елдерінің қатары. 1999 ... ... бір ... ... ... ... ... Мұнда 1950 жылы 4 қарашада қабылданған адам құқын қорғау және
негізгі бостандық ... ... ... ... 1983 жылы 21
сәуірдегі №6 хаттамада қабылданған Еуропа Кеңесінің маңызы зор. ... жылы ... ... ... оны ... ... 3-5 ... өлім жазасына жазалау түрін алып тастады.
2. Екінші топқа 1995 жылы 15 ел ... Олар – ... ауыр ... ... ... қылмысты, мысалы, соғыс кезі, тек өлім ... ... ... дейтін елдер. Бұл топқа мына секілді еуропа елдері
жатады: Ұлыбритания, Греция, Кипр, ... ... ... ... өзге ... ... бар. 1989 жылы ... саны 11 елді құрады. Соның ішінде,
кейбіреулері, ... ... ... ... өлім ... ... ... топқа өтті.
3. 1999 жылдың есебі бойынша 25 ... ел мен ... өлім ... ... ... ... қалған, бірақ оны соңғы 10 жыл ... да ... ... ... қолданбайды. 1989 жылы бұл топқа 27 ... ... 1995 жылы 30 ел ... ... ... ... ... егер
өлім жазасын мүлдем жойған елдер ... ... ... көп ... ... 1997 жылы 87 ел өлім жазасын жалпы қылмыстық қылмыс ретінде
қолдады. Олардың қатарына бұрынғы Ковет ... ... ... ... ... ... (Ауғанстан, Индия, Кения, Корея, Қытай және т.б.),
африка мемлекетінің бүтін бір тобы (Замбия, Кения, ... Ирак және ... ... 38 ... өлім ... ... 1995 жылы мұндай елдердің
жалпы есебі 90 елді құрады. Әлемнің түрлі елдерінде қолданылып ... ... ... ... келе, әлемнің ірі мемлекеттері – Ресей мен АҚШ
мемлекеттерінің шығарған ... ... ... ... ... ... атап өтпеуге болмайды. Олардағы халық саны
шамамен бірдей және қылмыс деңгейі де ... ... ... 10 ... екі елде де ... арта ... ... өткен осы жерлерде
адамдарды бостандығынан айыруыны сәйкес олардың саны өсуде. 3,5 жыл ... шара ... ... мен тұтқынға алынғандар саны АҚШ-
та ... ... ... ... Ресейде 750,2-ден 1045,4-ке дейін өскен
[29, 33 б.].
АҚШ федеральды қылмыс заңында жазалау ... ... ... ... ... ... 70-сі қарастырылған [30, 115 б.].
Олардың басым көпшілігі адам ... ... адам ... ... басқа да
қылмыс түрі болып табылады.
Бірнеше мысалдар келтіре кетсек:
Арканзас штатында – 9 жерде ауыр жағдайда ... адам ... ... ... ... ... – қасақана адам өлтіргені үшін, адамдарды ұрлап, оның
денсаулығына зиян келтіргені немесе өлім ... ... адам ... ... талап ету, ұшақты ұрлап алып кету, опасыздық жасау;
Индиана штатында – 14 ... ауыр ... ... адам ... ... кем ... ... шығарылуы мүмкін емес;
Калифорния штатында – айрықша ауыр жағдайда қасақана адам ... ... ... ... ... ... поезд апатын жасағаны үшін,
опасыздығы үшін, сотқа өлім жазасына үкім ... алып ... ... ... үшін;
Миссисипи штатында – ауыр қасақана адам өлтіргені үшін, күштеп ауыр
зорлағаны үшін, ұшақты ... алып ... ... ...... ... қасақана адам өлтіргені үшін, ауыр
улы органикалық заттарды ... ... адам ... үшін, заңсыз
есірткі айналымына байланысты қылмысы үшін;
Оңтүстік Каролина штатында – 10 ... ауыр ... ... ... үшін т.б. [31 , 32 ... жазасына тартылатын айыпталушылардың жастары әр штатта әр ... ... 12 ... 16 жас және одан ... жас ... ... – 17 жас, 14 штаттарда 18 жас, Нью-Йорк штатында – 19 жас. ... 8 ... ... ... ең ... жас ... ... жазасына кесілу тәсілін штаттар заңы белгілейді. Басқа жазалардан
жиірек ... өлім ... ток ... ... 11 ... ... уландыру – 7 штатта, асу – 4 штатта, ату тек 3 штатта. ... ... ... да бір тәсілмен өз арсеналдарына ... ... ... өлім ... ... айыпталушының өзінің таңдауына
рұқсат етіледі.
1996 жылы 1 ... ... ... есеп ... ... өлім ... ... айыпталушылар саны 3054 адам болса,
оның ішінде, 1974-1979 ж.ж өлім ... ... 87 ... ... ... ж.ж – 512, ... ж.ж – 896, ... ж.ж – 1559 ... өлім ... үкім ... ... 2,8%-ы 18 жылдан
аса, 16,8%-ы 13 жылдан жоғары, 29,3%-ы 8 ... аса, ал 51,1% бұл жол ... ... ... ... да қасақана адам өлтіру жазасына тартылған
Тұтқынға алынған кездегі жасы бойынша ... бұл тобы ... 17 ... ... емес ... – 1,9% ; 18-19 ...
9,8%; 20-22 жастағылар – 27,8%; 25-29 жастағылар -23,5%; 30-39 жастағылар -
26,8%; 40-49 ... – 8,0%; 50-59 ... - 1,8%; 60 жас және ... ...... ... ... өлім жазасына үкім шығарылғандар камерасында отырған
қылмыскерлердің жастары былайша жіктеледі: 18-19 жастағылар – 0,8%; ... – 9,7%; 25-29 ... – 16,1%; 30-39 ... – 42,5%; ... ... – 22,7%; 50-59 ... – 6,8%; 60 не одан ... – 1,5%. Ең жасы – 18 ... ең ... – 80 ... ерекшелігіне қарай жіктеудегі бұл өзгерістер – өздерінің қатысуымен
көп жылдар бойы шешім күтуінің нәтижесі [30, 117 б.].
Біз шет ... ... АҚШ, ... ... ... ... ... заңдарына баса назар аудардық. Өйткені, аталған
елдердің қылмыстық ... ... ... құқық жүйесінде алатын өзіндік
лайықты орнымен, қолданылу барысындағы ... өлім ... ... үкімнің орындалуы шын мәнінде қалай
өткізіліп жатқандығы жайында. Жарияланған сандық мәліметтер 1930 жылы ... ... үшін 4172 адам өлім ... үкім ... ... ... ... үкімнің орындалуы, әсіресе, 1930-1940 жылдары қарқынды
өтті, сол жылдары жылына 150-200 қылмыскердің өлім жазасы орындалып отырды.
1940-1950 жылдары бұл ... 120-150 ... ... ... ал ... ... оның саны 60-80 ... құрады. 60 жылдардың аяғы 80 жылдардың
басында АҚШ-та өлім жазасын орындау шын мәнінде тоқтатылды. Бірақ 1977 жылы
өлім ... ... ісі ... ... да, өлім жазасын орындау саны
жайлап өсе бастады. 1977-1995 жылдары барлдығы 313 ... өлім ... 1995 жылы 56 ... ... ... есебі бойынша АҚШ-та
соңғы жылдары 550 өлім жазасы үкімі іске ... ... ... ... ... орташа мерзімі 69 ай болды;
Ерлер – 70 ай, ... – 48 ай. ... өлім ... ... ... ... ... ұзақ күту – мерзімді, жасанды созумен байланысты. АҚШ-та
өлім жазасының орындалуын сонша күту, ... ... көп ... ... ... Іс ... қайта жауап алу арқылы барлық
дәлелдемелерді тексеріп, дүркін-дүркін ... ... ... ...... тексеру және айыптаудың дұрыстығын қайта тексеру,
қатесі ... жою, ... ... ұзақ ... бойы ... ... үшін өте үрейлі, азапты қинау екеніні айтпасқа болмайды.
Өлім жазасын қолданудан бас ... ... ... өскенімен, жалпы даму
бағыты өсуде – бұл жазаның қолданылуын қысқартқан мемлекеттер ... ... үкім ... ... ... ... ала бастағаны байқалады. 1965
жылы 50-ден астам мемлекет өлім жазасын тағайындайтын қылмыс ... ... ... екі ... өлім ... үкім ... ... алынды. Сондай-ақ, Қытай, Иран, Корея, Сауд Арабиясында өлім жазасын
қолдану аясы ... ... [32, 46 ... Құрама Штаттарында өлім жазасы көзделген қылмыстардың ... ... іс ... ... тәртіппен бекітілген, жалғыз
прокурор емес, Үлкен жюри ... ... ... айыптау актісінің
негізінде жүргізілуі тиіс. Бұл ... 1787 жылы ... ... ... V ... нормаға сәйкес келіп, онда былай
делінген: «Тиісті айыптау актісі ... ... ... ешкімді де өлім
жазасы қарастырылған жауаптылыққа тартуға болмайды». ... ... ... де сот үкімінсіз өмірінен, бостандығы немесе ... ... ... ... [ 33, 31 ... ... ... көздейтін қылмыстық істер категориясы
бойынша тек қана Үлкен жюри жасаған акті негізінде ... іс ... ... ... ... маңызды кепілі болып табылады. АҚШ-
тың ... ... ... ... біз өлім ... жазаның түрі ретінде
уақытша қолданылады деген ... таба ... ... ... ... ... ... қылмыстар туралы сот өндірісін реттейтін арнайы
ереже ... ... ... ... ... ... сотқа дейін
айыпкерді кепілдікпен босатуға шектеу енгізіледі. Өлім жазасы жазаның түрі
ретінде федеральды заңдарда және 1998 ... ... ... 38 ... заңдарында және қылмыстың 47 түрі ... өлім ... ... өлім ... аса ауыр ... ... ... әр түрі, кісі өлімімен байланысты және де басқа да ... ... ... ... ... ... және ұру, ... қолданылады.
Америка заңдарына тән ерекшелік жасы кәмелетке толмағандар үшін де өлім
жазасы көзделген. Мысалы, Миссисипи штатында 13 жастан, ... және ... 14 ... ... 15 жастан. 12 штаттарда 16 ... 4 ... 17 жас ... Ал 8 штаттарда өлім жазасына
тартылуға жататын жас тіпті көрсетілмеген, яғни бұл ... сот ... ... өлім ... ... ... тартылатын адамдардың
жас мөлшерін көрсету қажет, себебі әрбір судья мұндай ... ... ... ... да нақты жастың көрсетілмеуі АҚШ-тың қылмыстық
құқындағы кеткен елеулі кемшілік. ... 1989 жылы АҚШ ... ... ... ... іс ... ... жасау сәтінде 15 жасқа
толмаған адамға өлім жазасын тағайындау конституцияға қарсы деп қаулы ... 34, 165 б.]. ... ... өлім ... ... де ... ... аяғы ауыр әйелдерге босанғанға ... және де ... ... ... не үшін өлім ... туралы үкім шығарылғанын
түсінбейтін адамдарға қолданылмайды [34, 166 б.].
Сонымен қатар АҚШ, федеративті құрылымдағы ел ... ... ... тән тәртіп бекіткен. Конституцияға сәйкес президент ... ... ... ... тек қана федеральды заңдарға қарсы
жасалған қылмыстар үшін ғана ... ... құқы бар. Жеке ... ... жасалған қылмыстар үшін сотталғандарға кешірім жасау, сол
штаттардың құзыретіне кіреді және олардың губернаторлары жүзеге ... ... ... ... ... жеке өзі ... Президент және
оның кеңесшілері бұрынғы құжаттарға жаңа тексеріс тағайындауға, қылмыстық
істе бар құжаттардан бөлек жаңа құжаттар талап ете ... ... өлім ... ... ... ... ... жеңілдетілуі
мүмкін. Әдетте өлім жазасы едәуір сирек кесімді ... өмір бойы ... ... ... ... ... кодексінің ерекшелігі – қылмыс кодексінің
жоқтығы. Кодекстің орнына ХІV ғасырдан бастап қабылданған ... ... ... ... ... ... ең ежелгісі болып 1351
жылғы мемлекеттік опасыздық туралы заң саналады [35, 12 б].
1957 жылдың 27 наурыз айында Ұлыбританияда ... ... ... өлтірген үшін өлім жазасы ауырлататын жағдайда адам өлтірудің келесі
түрлері үшін қарастырылған: ату ... ... ... ... заңды
қамауға қарсылық көрсету, қамаудан қашу немесе қашуға көмектесу, немесе
қамаудан күштеп босатылуға ... ... ... ... кезінде
полицияның лауазымды адамын өлтіру; кәсіби борышын орындау барысында түрме
қызметкерін өлтіру; тонауды жасау үшін ... ... ... адам ... көрсетілген қылмыстардың құрамы бойынша сотталғандар өмір бойы
бас бостандығынан ... ... ... ... [ 35, 43 ... ... 8 ... айында ағылшын Парламенті қабылдаған акт бойынша
қасақана кісі өлтіргені үшін өлім жазасын қолдану ... заң бес ... ... ... болатын, ал 1969 жылдың 19 желтоқсан айындағы
парламенттің екі ... ... ... бұл заң 1970 ... ... ... бастап күшіне енді. (Солтүстік Ирландияға бұл заң таралмайды).
Сонымен кісі ... де ... ... да 1970 жылы өлім ... деп ... [36, 84 ... ... ағылшындар өз заңдарынан өлім жазасын алып тастады
деген ой туса ол қате ... ... ... ... заңдармен қатар нақты құқыққа ... ... үшін ... ... ... тұратын жауаптылық
қарастырылған, құқықтың түрлі ... ... ... актілер шығарылады.
Сонымен қатар айта кету керек Ұлыбританияда қазіргі заманғы заңдармен қоса,
өткен ғасырларда қабылданған заңдар да ... ... ... ... ... ... ... опасыздық (жоғарыда көрсетілген 1351
жылғы заң бойынша); 2) 1837 ... ... ... Заң ... ... ... 3) бірқатар ауыр әскери қылмыстар үшін өлім ... ... ... өлім ... ... ... 1970 жылы жойылса, 18 жыл
бойы Ұлыбританияның заңында өлім жазасы сақталып келген. Тек қана 1998 ... ... ... да ... бұзушылық және қылмыстар туралы Заңға
сәйкес бірқатар заңдарға толықтырулар мен өзгертулер енгізілді оның ішінде
1837 ... ... ... үшін өлім ... ... бас ... ... ауыстырылды [36, 84 б.].
Өлім жазасы 18 жасқа ... және аяғы ауыр ... 18 ... ... өлім жазасы белгілі бір мерзімге бас
бостандығынан айырумен ... ал ... ... өмір бойы бас
бостандығынан айырумен ауыстырылады. Заң жүзінде Англияда кешірім жасау
корольдің құқы ... да, бұл ... ... ... ... бар.
Мысалы, 1701 жылғы заңға сәйкес Лордтар Палатасының ... ... ... ... ... ... ... адамдар кешірілмейді.
Кешірім жасау парламент актісінің негізінде қолданылады. Іс жүзінде ол
үкіметпен, оның ... ішкі ... ... ... ... кешірім жасау актісінің ерекшелігі өлім жазасына сотталған
адам толығымен жазадан босатылады немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... жағдайда кешірім жасау ... ... ... ... адам түрмеге қамау туралы айыптау үкімі
шығарылған адам ретінде ... Азия ... өз ... саны ... ... ... ... алып отырған көршіміз Қытайдың қылмыстық заңдарында өлім жазасының
қолдану тәжірибесіне тоқталайық.
Қытайдың ... ... өлім ... ... 15 түрі ... ... жылдары оған тағы да 14 құрам қосылды. [32, 46 б.].
Қытай Халық Республикасының қазіргі қолданыстағы қылмыстық кодексі көп
жылдарға ... ... ... 1997 жылдың 14 наурызында халық
өкілдерінің Бүкілқытайлық жиналысының бесінші сессиясында, ... ... жылы ... ҚХР ... кодексіне өзгертулер енгізілді [37, 33
б.].
Жазаның негізгі түріне: қадағалау, қамау, бостандығынан ... ... ... ... және өлім жазасы жатады.
Қытайдың қылмыстық кодексінің 48-51 баптары өлім жазасын ... ... ... және ... ... ... ... бойынша ауыр
қылмыс жасаған және қылмыс жасау сәтінде толық 18 жасқа ... ... ... ... Жаңа ... ... ... жасау кезінде 18 жасқа
толмаған, және сот талқылауы жүріп жатқанда аяғы ауыр ... ... ... ... толығымен жойылған.
Сонымен Қытайдың ҚК-сі бойынша өлім жазасы қолданылуы мүмкін адамдардың
аясы Қазақстан Республикасының ҚК-іне қарағанда кең. ... өлім ... және де жасы ... ... да қолданылуы мүмкін.
Жаңа қылмыстық кодексте бұрынғыдай өлім жазасын қолданатын қылмыстық
әрекеттердің саны көп. ... ... ... ... авторларының
есептеулері бойынша ҚХР ҚК Ерекше бөлімнің 80-нен астам ... өлім ... ... Оны ... ең көп ... ... ... тәртібіне қарсы қылмыстар» атты 3 тарауда
қарастырылған – (20). ... ... және ... ... ... деп аталатын 6 Тарау осындай жаза көзделген 13 баптан ... ... ... тұлғалардың құқықтарына қарсы
қылмыстары туралы» 4 және ... ... ... ... ... 10 ... өлім ... 11, «Мемлекеттік қауіпсіздікке
қарсы қылмыстар» 1 ...... ... ҚХР қылмыстық кодексінің 48-бабында өлім жазасына сотталған
адамға қатысты үкімді сот тез ... ... ... жоқ деп тапқан
жағдайда екі жылға дейін мерзімге кейінге қалдыру туралы ереже сақталған.
Сонымен ... ҚК ... ... ... ... мерзімі өткен соң өлім
жазасы туралы үкімді орындау мәселесінің тәртібі нақты айқындалған.
Егер де орындалуы кейінге қалдырумен ... ... ... ... ... ... онда екі жыл ... соң өлім жазасы өмірлік бас
бостандығынан айыру жазасымен ауыстырылуы мүмкін. Ал егер де екі жыл ... өлім ... ... ... ... ... ... онда өлім
жазасы ҚХР Жоғары халық сотының санкциясымен бірден ... ... өлім ... кесу ... ... ... ... барлығын ҚХР
Жоғары халық соты бекітеді. Сонымен ... өлім ... ... үкімін
кейінге қалдырумен сотталған мерзімі өткен соң, айыбы өтелген ... ... ... жиырма жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасымен
ауыстырылуы ... [37, 266 ... ... Конституциясына (20-бап, 2 бөлімі) сәйкес: «Өлім
жазасы оны толығымен ... ... ... ... ерекше қауіпті қылмыстар
үшін айыпкердің ісін сотқа заседательдердің қатысуымен қарау құқын беру
арқылы ... ең ... ... ретінде федералдық заңмен тағайындалуы
мүмкін» [ 38, 265 б.].
Ресей Федерациясының Қылмыстық кодексінде қол ... ... ... ... ... емес, жеке тұлға тұр. Оның негізгі
бөлігін «Жеке тұлғаға қарсы ... атты ... ... Бас ... ... ... төменгі және жоғарғы шегінің көрсеткіші әлдеқайда
ұлғайды (алты айдан – ... ... ... ... ... ... орай, әр қылмысқа кесілер жазаны жинақтап, ... үкім ... ... (25, ... 30 ... ... бас
бостандығынан айыру).
Өлім жазасы көзделген баптардың саны Қазақстан Республикасының қылмыстық
заңымен салыстырғанда айтарлықтай қысқартылған.
1990 жылдан бастап, өлім жазасы көзделген ... ... саны ... ... өлім ...... ... пара алу; аса ірі мөлшердегі
мүлікті талан-таражға салу; заңсыз валюта ... және ... ... қылмыстары үшін жойылды. Сонымен бірге адамға қарсы аса ... ... ... ... кісі ... ... ... әскери қызметкердің, ішкі істер органдары қызметкері немесе РФ
мемлекеттік шекараны қорғау ... өз ... ... ... ... ... мүшелерінің өміріне қол сұғу) өлім ... ... ... ... және де ... да ауыр ... ... шпионаж, террорлық акт, бандитизм, еңбекпен түзеу мекемлерінің
жұмыс ... ... ... ... әуе ... ... ... үшін өлім жазасы қарастырылған ... ... ... ... жаңа ... (1996 ж.) өлім ... тек қана ... қасақана қол сұғумен байланысты аса ауыр ... үшін ... ... қылмыстардың құрамы жалпы алғанда бесеу: Адам өлтіру
(105 бап); мемлекет немесе қоғам қайраткерінің өміріне қол сұғу (277 ... ... ... ... ала тергеуді жүзеге асырушы адамдардың өміріне
қол сұғу (295 бап); Құқыққорғау органы қызметкерінің өміріне қол сұғу ... ... (357 бап) [39, 112 ... ... ... ... ... он сегіз жасқа толмағандарға және
үкім шығарылған сәтте алпыс бес ... ... ер ... ... ... ... Ресей, үш жылдың ішінде өлім жазасын
жойып, ал оған дейін бұл үкімді іске асыруға мораторий ... ... еді. 1996 ... РФ ... 57 бабы өлім ... ... ретінде, өмір
бойы бас бостандығынан айыру жазасын енгізді.
Ресей Федерациясының Еуропа Кеңесіне кіруі ресейлік ... ... ... ... өлім ... ... ... ілгеріде болу-
болмауына сай белгілі бір міндеттерді ... ... Бұл ... ... және заң ... тармақтары едәуір қадамдар жасады.
Осыған орай қабылданған бірқатар нормативтік актілерді атап өтуге ... ... ... ... ... 1996 ... 16 ... Еуропа Кеңесіне кіруіне байланысты өлім жазасын қолдануды сатылап
қысқарту туралы» ... [40] және ... ... ... ... 27 ... «1950 ... 4 қарашадағы адам құқықтары мен негізгі
бостандықтарын қорғау жөніндегі Конвенцияға тіркелетін 1983 ... ... № 6 ... (өлім жазасын өзгерту жөніндегі) қол қою туралы»
үкімі [41] де бар. ... ... ... ... ... ... «Ресей Федерациясы Қылмыстық-атқарушылық кодексінің 184-
бабына өзгертулер енгізу туралы» федералдық заңында бұл баптың 4-бөлігі
мынадай ... ... ... ... ... жазаны орындауға заңды
күшіне енген сот үкімі, Ресей Федерациясының Жоғарғы Соты Төрағасы ... ... Бас ... ... ... ... ... сот
үкіміне қарсылық жасауға негіз жоқ деп ... ... және ... Президентінің сотталған адамға кешірім жасауға болмайтындығы
жөніндегі Жарлығы негіз ... ... [42, 533 ... ... ... туындап отыр, бір жағынан қылмыстық-құқықтық шара
ретінде заң жүзінде өлім жазасы бар, ал ... ... оны ... ... ... ... «Біз тағы да өлім ... қолдану мәселесін шешуде
саясаттың араласқандығын дәлелдеуге мәжбүр ... ...... [ 43, 441б.].
Айта кететін жәйт, Ресей халқының 80-85%-ы өлім жазасының сақталуын ... ... ... қылмыстар құрамын кеңейтуді жөн көреді [27, 161 б.].
Мұндай көзқарастың қалыптасуына соңғы кездері жыл ... ... ... актілер өз әсерін тигізіп отыр деп болжауға болады. Сонымен қатар
Ресейдің қылмыстық ... ... өлім ... ... ... бас ... бес рет ... жасалған болатын. Алайда түрлі
себептерге байланысты өлім жазасы жазаның түрі ретінде қайтадан ... ... да ... пікірімізше өлім жазасына мораторий жариялау, не
болмаса мүлдем алып ... ... ... ... ... ... 1946 ... 3 қараша айында қабылданған Конституциясының ... ... де ... ... бостандығынан айыруға немесе белгілі бір
жазаға тартуға болмайды, оған тек қана заңда белгіленген тәртіп ... ...... [33, 446, б.]. Жапонияның Қылмыстық кодексінің 2
Тарау 9 бабында ... ... ... ... ... ... жазасы, мәжбүрлеп еңбек етумен бас бостандығынан айыру, еңбек етуге
мәжбүрлемей бас бостандығынан айыру, ... ... ... және ... ... Ал қосымша жаза ретінде мүлкін тәркілеу қарастырылған [
44, 328 б.].
Жапонияның Қылмыстық кодексінде өлім жазасы ... ... ... бабы ... Өлім ... орындау әдісінен басқа (11-бап, 1 бөлім),
өлім жазасына ... үкім ... ... ... ... ... мәселе де қарастырылған (11-бап, 2 бөлім). ... ... заңы ... ... 13 ... өлім жазасын қарастырады. 1)
мемлекеттің біртұтастығына қарсы ... – ішкі ... ... әскери
агрессия; 2) қоғамға қарсы қылмыстар – ... ... және ... ... ... ... ... поезд апатына алып келген әрекет
(өліммен байланысты), (ауыр зардаптарға алып келген) көлікке қауіп төндіру,
су құбырларын ластау ... ... әкеп ... 3) жеке ... ... – адам өлтіру, адам өліміне алып келген немесе зорлық-зомбылықпен
ұштасқан қарақшылық. Сонымен қатар өлім жазасы арнайы қылмыстық ... ... ... ... ... ... бақылау жасау
ережесін бұзу санкциясы туралы, әуе көлігін күшпен ... алу ... және тағы ... [33, 242 ... өлім ... қатысты заңдарын зерттеу барысында мынандай
қызықты нормаға ... ... ... 81 бабы ... қарсы
қарулы агрессия жасау мақсатында шет ел мемлекетімен келісімге келуді
жасаған қылмыс үшін өлім ... ... ал ... ... ... өлім ... ... жаза қарастырған. Өлім жазасы ... ... ... іс 50 ... ... ... ... соттар) қаралады. Аудандық соттардың шешімдеріне ... ... ... соттардың біреуінде қарастырылуы мүмкін, ал одан кейін тек
Жоғарғы Сотта. ... ... үкім ... жазасымен байланысты істер
бойынша әдетте Жоғарғы Сот ... ... ... ... ... соң, егер де жаңа ... ... және бірінші сатыдағы сот
сүйенген дәлелдемелер ... ... ... соттың шешімін қайта қарауды
талап ету ... ... ... қозғауға болады.
Өлім жазасын заңнан алып тастау проблемасынан Жапония да ... ... ... та осы проблеманы қозғау барысында Жапонияның Жоғарғы соты мен
Әділет Министрлігі өлім жазасын ... түрі ... ... ... ... өлім жазасын өздерінің қылмыстық заңдарында сақтап, әрі орындап
отырған елдерде, өлім жазасын орындаудың түрлері әр ... ... ... ... өлім ... ... қанша, қандай түрі бар деген сауалға
жауап бермес бұрын, ең алдымен өлім жазасын орындау ... ... ... ... ... ... ... ежелде қолданған өлім жазасының тәсілдері қазіргі әлем
елдеріндегі өлім жазасының қолдану амалдарынан ... әр ... ... ... екі түрі – «жай» және ... айта ... жөн. Біз ... ... ... жай ... ... қинамай өмірінен айыру болып табылады. Ал мамандандырылған
түрі ... ... ... яғни оны ... ... өзі
ақырындап отырып, қылмыскерге мүмкіндігінше жанын қинайтындай азап келтіріп
өмірінен айыру.
Қарастырылып отырған жаза түрінің орындау ... ... ... ... ... ... ... әр қайсысына жеке жеке
тоқталып өткен жөн.
Ату – өлім ... ... бір ... ... ату ... ... тапқан сәттен бастап белгілі. ... ... ... ... өлім жазасының осы түрі дүние жүзінің 86-дан астам
елінде қолданылады [45, 267 б.].
Аштан ...... ... көп ... ... Еуропада
инквизиция кезінде адамды ағашқа байлап тастайтын болған, ол кейіннен аштан
өлетін. ... ... ... жазасына тартылған адамның жанын ... ... мол ... ... ... ... болған.
Бас алу – жазалаудың бұл тәсілінің қайсыбір нысанда сот шешімін орындау
немесе ... ... ... ... ... да өте ежелгі тарихы бар.
Британия мұражайында ассириялықтардың ... ... ... ... шауып жатқандығы туралы көрініс сақтаулы. Ежелгі грек және
римдіктердің жазба ескерткіштерінде ... осы түрі өте бір ... ... көп ... Бас алу ... ... арнайы жасалған машина
арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... өлім ... ... ... дәл ұра ... нәтижесінде азапқа айналған. Дәл ұрмағандықтан
жендеттің кейде бір емес бірнеше рет ұруына тура келген. Соның ... өлім ... ... ... ... түрі гильотина алғаш рет
1792 жылдың 25 ... ... ... 1939 ... 27 ... айына дейін жария
түрде көпшілік жиналған алаңдарда орындалатын. Француз төңкерісі кезінде,
жендеттердің жетіспеушілігі, ... ... ... алып ... ... ... ... ойлап шығарған болатын. Гильотинаның технологиясына
тоқталатын болсақ, сотталған адамның басын, арнайы ... ... ... ... ... ... ауыр салмағы 160 кг пышақ алатын.
Гильотина Францияда 1981 жылдың 9 қазан айына дейін өлім ... ... ... еді [46, 129 б.]. Өлім ... бас алу түрі Бельгия
заңы бойынша бекітілген, алайда 1950 ... ... өлім ... [47, 108 ... алу түрі ... тек Сауд ... ғана қолданылады және Іслам
Араб Республикасы мен Біріккен Араб Әмірліктерінің заңдарында бекітілген.
Дарға асу – ... ... бұл түрі ... ... кең түрде
қолданылған. Дарға асу түрлі әдістермен жүзеге ... ... ... одан ... ... ... үй-жайлардың мұнараларында және арнайы
орнатылған дар ағаштары мен шынжырға асты. Рим, Греция және Шығыста құлдар
үшін дарға ... ... түрі ... ... болған крестке басын төмен
немесе жоғары қаратып асу көп ... ... ... бұл түрі ... ... өте ... азапқа салатын, себебі өлім тез тұншығудан ... ... және де ... да түрлі жан қиналудан келетін. Орта ғасырда
Еуропада қылмыскерлердің жазасын ауырлату мақсатында екі итпен немесе екі
қасқырмен ... ... ... Иван ... Овечкин дегеннің қасына қойды
дарға қоса асуды бұйырған. Жазаны ... ... ... ... ... әбден мазақ қылып азап көрсеткен [48, 5 б.]. ... асу өлім ... ... ауыр ... деп ... да қарапайым халықтардың өкіліне жиі қолданылатын. Ал жоғары тап
деп саналғандарға басын шауып тастау ... ... ... ... ... амалы «ұзақ тұзақ» деп аталатын
тәсілді қолдану арқылы өлім ... ... ... болған. Бұл тәсілді
Дублиндік профессор Хотон жазаланушының қиналмай және тез өлуіне ... ... ... ... ... болатын. Дарға асудың жай ... алу ... ... жаншу нәтижесінде өлсе, ал бұл тәсілде ... ... ... алу ... ... ... де жазаланушы тез және
қиналмай өледі. Әрине ... ... тез өлу үшін оның ... ... ... дұрыс есептелмеген жағдайда тұншығып ... Ал ... басы ... ... ... болған. Дарға асудың «ұзақ
тұзақ» түрі аптаның дүйсенбі және ... ... ... ... ... 8-де түрмеде орындалатын. Өлім жазасына сотталған адам
оқшауланған, қасында өлім ... ... ... жанындағы жалғыз
адамдық камерада ұсталатын. Сотталушы өзіне өзі қол жұмсамас үшін ... ... ... ... бірге карта, шахмат ойнайтын. Сотталушы
түрлі ... ... ... бере ... Оның хат ... өзінің
туысқандарымен осы камерада кездесуге құқысы бар. Өлім ... ... ... көрші камераға апарылып үкім орындалады [46, 300-301 ... ...... ... түрі ... бүгінде Ұлыбританияның заңында
бекітілген. Бірақ соңғы он жылдықтарда өлім жазасы ... ... ... асу ... ... ... 78 елінде қолданылады [49, 111
б.].
Денесін бөліп тастау – бұл тәсілді ежелгі Қытай ... Шан ... 390-338 жж) ... ... Оның сот ... ... бірінде «Кім
де кім қылмыскер туралы хабар айтпаған жағдайда, ол ... ... ... делінген жазу бар [50, 268 б.].
Доңғалаққа салу – ... ... ... жапа ... үшін ... өлім ... бір тәсілі ретінде қолданған. Оның ең ... ... ... ... ... ... еді. ... өлтірудің бірнеше түрі болған. Оның бір түрі дөңгелекке байлап тасты
жармен жүргізу. «Доңғалаққа сүйек сындыру» бүкіл Еуропада кең ... ... ... ... ... Рим империясында екі доңғалақты цилиндр
тәрізді біріктіріп тау басына шығарып, оған ... ... ... ... Цилиндр жылдамдық алып, қатты күшпен төмен қарай құлдырайтын
болған [46, 201-202 б.].
Денесін кескілеу – ... ... ... яғни ... ... кескілеп өлтіру.
Жардан немесе биіктіктен лақтыру – бұл тәсіл Греция мен ... ... ... ... ... биіктіктен итеріп, я
болмаса лақтырып өлтіретін болған.
Жануарлардың аяғына таптату – Үндістанда кеңінен қолданылған. ... ... ... жылқыға таптатқызып өлтіретін болған [51, 117 б.].
Жыртқыш ... ... беру – ... мәліметі бойынша бұл тәсіл
Шығыста белгілі болған. Ману заңына сәйкес ... ... ... ... ... тәсілмен ежелгі Пруссия жерінде де жазаланған.
Римде көбінесе мұндай жазамен құлдарды, әлеуметтік дәрежесі төмен адамдарды
жазалаған [52, 169 ... ... ілу – бұл ... бас алу ... ... асу ... ... да әсіресе Ресейде қолданылды. Жазаланушының жан
қиналысы ұзаққа созылатын, көп жағдайда ол адам ... ... ... – бұл жаза ... ұшталған қазыққа отырғызудан
тұрады. Дененің салмағымен қазық ... ... ... ... ... екі жауырын ортасынан сыртқа шығатын. Өлім бірнеше сағаттан кейін
келетін. Кейде жазаланушыны қинау мақсатында ұшталған қазықтың ... ... ... ... ... ... ... астына орындық
қойылатын. Сөйтіп қылмыскердің жанын бір ... я ... екі ... ... Қазыққа отырғызу өз уақытында ... мен ... өте ... жаза түрі ... ... болған жағдайда
жәбірленушіге қылмыскердің кеудесіне қазықпен үш рет ұруға рұқсат ... ... ... ... ... ... 1614 жылы казак атаманы
Заруцкий ұсталып, сатқындығы үшін ... ... [53, 20 ... ... ... ... ... жерге жатқызып, екі
денеге бір қазықты балғамен ұрып кіргізетін болған.
Майда, суда, қайнату - бұл ... ... ... ... ... ... жалған құжат, ақша жасаған үшін жазалаған. Бұл
тәсіл былайша жүзеге асқан: жазаға тартылған адамды ішіне су, май ... ... ... ... ... ... ... қазанның құлағына
байлап астынан бәсеңдеп от жағып жаймен жазалап өлтірген.
Қатырып тастау – Азамат соғысы ... ... ... ... ... ... үстіне су құйып қатырып тастайтын болған.
Крестке керіп тастау – бұл бұрынғы кездері өлім жазасының ең көп ... ... ... Осы ... ассириялықтар, карфагендер, мысырлықтар,
гректер, парсылар, финикиялықтар, скифтер және римдіктер қолданған. Крестке
керіп тастаудың ... ... ... ең ... ... қолын бағанаға байлаған немесе ... ... ... ... қиналып, азаптанып өлетін болған. Жазаның алдында
жазаланушыны дәстүр бойынша қамшымен ұрып алатын болған. Егер де ... ... ... ... ... ... ... сол ағашты жолдың
жағасына тұрғызылған бағанаға ... өз алып ... ... ... ... екі ... жіберіп шалқасынан жатқызатын, содан
кейін жендет көлдеңен ағашқа колдарын байлайтын, не ... ... ... ... ... шегемен де қағылатын да байланатын, себебі
қағылған қолдар ... ... ... ... ... ағаштан алынып
қалатын. Көлдеңнен ағашты онда салбыраған денемен ... ... ... жағына көтеретін, сөйтіп дене тағы да төменге құламас үшін
бағанаға жазаланушының аяқтары шегемен қағылатын. Әдетте ... ... ... ұрып тастайтын, мұның өзі өлімнің тез келуіне ... ... ... ... тұрғанда дем алу үшін кеудені көтеру қажет,
ал аяқ тіреуіш қызметін атқарады. Крестке керіп тастау Шығыста да ... ... ... ... Спартак көтерілісін басқан соң тұтқынға
түскен 6 мың ... Рим мен ... ... жолдардың бойына крестке керіп
тасталған болатын [54, 178 б.].
Айта кету керек крестке керіп ... ... ... ... ... ... жазаның түрі ретінде сақталып отыр. Бірақ та
крестке керіп тастау ... ала ... ... асылған соң жүзеге
асырылады, яғни мәйітті керіп ... [55, 134 ... ... – бұл ... ... ... ... қолданылған. Мысалы,
парсы патшасы Дарий ІІ өзінің анасын тірілей отқа жаққан. ... ... ... ... бар, ... өлім ... орындаудың бұл тәсілі орта
ғасырда дамыған. Еуропа елдерінде инквизицияның кең өріс алуымен байланысты
болды. Өлім ... ... ... ... ауыр қылмыстар жасағандар үшін
қолданылды. Егер де тергеу кезінде сотталушы өз ... ... оны ... ... содан кейін отқа жақса, ал өз қылмысын
мойындамаған кезде оны тірілей өртеп ... Отқа жағу ... ... ... 4 метр биік ... ... айналасына майда ағаш
бұтақтарын үйіп, жан ... от ... 1648 жылы ... дінге
қарсы қылмыс үшін отқа жағу жойылды [46, 392 б.]. Бұл ... ... 1431 жылы 30 ... ... д Арк отқа ... ... [ 56, 324
б.].
Суға батыру – ... ... ... ... соты құдайдан
безгендерді отқа жақса, римдегі Венеция қаласының инквизиторлары ... суға ... Өлім ... ... ... ... ... өлтіруде тарихта белгілі ежелгі ... бірі ... ... суға ... рим императоры Тиберий жақсы көрген. Капри ... ... ұзақ ... ... ... теңізге тастаған, ал төменде
матростар ешкім тірі қалмас үшін ... ... ... ұрып ... [57, 25 б.]. ... ... саяси жауларына осындай тәсілді
қолданған [58, 112 б.].
Мұндай тәсілді германдықтар, ... ... ... жаза ... ... Петр І дейінге Ресейде қылмыскерді
мұздың астына жіберіп өлтірген, ал мұз болмаған жағдайда, ... ... ... қылмыскерді тірі ұстаған. Ресейде ата-анасын өлтіргені үшін
ұлы немесе қызы суға батыру арқылы жазаланған [52, 20 б.]. ... ... ... қылмыскермен былғары қапқа жыланды, итті, маймылды немесе
әтешті қоса салып ... ... құю - ... бұл тәсілі көбінесе жалған ... ... Бұл ... ... ... ежелгі дәуірде белгілі
болған. Грек патшасы Митридат б.э.д 88 жылы рим ... ... оның ... ... ... ... ... Германияда
тамағына балқытылған қорғасын құйған немесе қорғасыннан тығын тыққан.
Мұндай тәсіл Үндістанда және ... ... ... бұл жазаға тек қана
жалған ақша жасаушылар тартылатын болған [52, 27 б.].
Терісін ...... аса ауыр ... ... оның ... ... үшін ... терісін сыпырған. Бұл тәсіл ... ... тірі ... ... ... ... жендет пышақтың көмегімен
жазаланушының дене мүшелерінің терісін ... ... ... – бұл ... де ... ... ... бірі, оның
мәні қылмыскердің аяқ-қолдарын аттарға байлап төрт жаққа тартып өлтіруден
тұрады. Төрттағандау екі түрлі тәсілмен ... ... ... түрі ... екі ағаштың басына жазаланушының денесін аяғынан байлап, одан ... ... ... қиып ... ... ... түрі – ... екі
атқа аяқтарынан байлап, одан кейін аттарды ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбритания, Германия,
Италия, Ресей қолданған.
Тірілей жерге көму – бұл ... ... ... ... ... ... болған. Тірілей жерге көму былайша жүзеге асырылатын
болған. ... ... ... тірілей қазылған шұңқырға етпетінен
немесе арқасына жатқызып, үстінен топырақ салып, көметін ... ... Цинь ... ... 213 жылы ... ... ... 460 адамды
тірілей жерге көмген [51, 135 ... ... ... ... екінші немесе үшінші күн дегенде жан
тапсыратын болған. Германияда дар ағашының ... ... ... ... және ... тұрған көмір лақтырып, содан кейін барып сотталғанды
салып, одан кейін оның ... ... ... болған. Ресейде күйеуін
өлтірген әйелді иығына дейін ... ... ... болған, ол мұндай
жазадан бірнеше күннен кейін өлетін. Өлім ... бұл ... 1689 жылы ... ... ... жарлығымен ресми түрде жойылды [53, 27 б.].
Уландыру – бұл тәсіл де ежелде көп тараған, Грецияда осындай ... [59, 129 б.], ... ... ... [60]. ... «Сократтың
ақталу сөзі» ... ... ... ... ... ... ... орнатқан заңдарына қарсы, жас ұландарды ... ... ... ... сотқа тартқаны, өлім жазасына ұйғарғаны
мәлім. Заң қандай болса да жеке азамат оған ... ... ... мемлекет
(қоғам) өмір сүре алмайды деп есептейтін Сократ соттың үкіміне сай у ... [61, 212 ... ...... бұл түрі жеке өзі сирек қолданылады. Көптеген
жағдайда төрттағандау немесе дарға асу ... ... ... ... ... мәні жазаланушының қарны жарылып, ішектері ағашқа шегемен
қағылып, оны өлгенше ағашты айналып жүруге мәжбүр ... ... ... ... өлім ... ... жүзеге асырудың мынандай түрлері
қолданылады: бас алу, дарға асу, ату, ... ... ... ... улап ... ... атып өлтіру. Енді осы аталған тәсілдердің пайда
болу тарихына қысқаша жеке жеке тоқталғанды жөн көріп отырмыз:
Ежелгі еврей халқында кең ... өлім ... түрі тас ... ... осы түрі ... ... елдерінде әлі күнге дейін
қолданылып жүр. Иранның Іслам Қылмыстық Кодексінің 119 ... ... «Тас ... ... ... ... жаны о дүниеге бір-екі
соққыдан кейін аттанбас үшін тастар аса ірі болмауға ... ... ... тым ... ... да жөн ... Көріп отырғанымыздай өлім жазасын
орындау кезінде сотталған адамды әдейі қинап өлтіру түрі ... ... ... ... ... 6 ... заңдарында таспен атып жазалау рәсімі сақталған [34,
114 б.].
Жоғарыда келтірілген өлім жазасы рәсімін орындаудың ... ... қана ... ... өлім ... ... үш түрі бар. Атап
айтқанда дарға асу мен ату жазасынан басқа АҚШ заңгерлері ... ... ... ... іздеуге ұмтылыс жасауда, сондықтан да АҚШ-та электр
орындығы, өлтіру инъекциясын енгізу, газбен улап өлтіру ... ... ... шығарған, электр орындығы алғашқы рет 1891 жылы сынақтан
өткізілген болатын. Бұл, бүгінде АҚШ-та өлім ... ... іске ... ... ... ... ... орындығында жазалау жазаланушының
денесіне арнайы қосылатын электродтардың көмегімен көп мөлшерде ток жіберу
арқылы жүзеге асырылады. Токты ... ... ... есінен танып
қалады да белгілі бір уақыт, кейде 10-15 ... ... соң, ... ... ... нәтижесінде қылмыскердің жаны шығады. Көптеген
әдебиеттерде мысал ретінде айтылып жүрген, 1983 жылы Алабама штатында ... Луи ... ... ... оның өлімі расталғанға дейін, 14 минут
бойы, қатарынан үш рет 1900 ... ... күші бар ... ... тура
келген [55, 129 б.]. Мұндай мысалдардың бірнешеуін келтіруге болады. Біздің
пікірімізше, жазалаудың басқа ... ... ... ... ... да, сотталушының қиналмай өлуіне толық кепілдік бере ... ... ... ... өлім ... ... рәсімі
сотталушының көз алдында жүреді, мұның өзі адамның қадір-қасиеті мен оның
рухани және тән ... ... ... ... ... келеді
[62, 355 б.].
Адамның өмірмен қиналмай қоштасу жолын іздеуде, сотталған адамға өлтіру
затын енгізу идеясы туындаған болатын. Өлім ... ... ... үкім ... инъекциясын енгізу арқылы жүзеге асырылады. Өлтіру ... ... ... есті ... ... тоқтататын, содан кейін демін
таусылтатын препараттар комбинацияларын қолдану арқылы енгізіледі. Алайда,
бұны өлім жазасы ... іске ... ... түрі деп ... ... ... ... көрсетсе инъекция енгізіп жатқанда, онда жаны
қиналып, ажал ... ... ... ... [34, 500 ... Халық Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексіне ... ... 1996 ... ... ... ... ... сәйкес, өлім
жазасы туралы үкімді орындауды тек қана ату ... ғана ... ... ... ... ... ... ережесі бекітілді (ҚІЖК 212-бабы) [37, 262
б.]. Сотталған ... ... ... тыс ... ... ... белгілі. Синьхуа агентігінің хабарламасы бойынша 1979
жылғы наурыз және қараша айларында ... ... ... орталығы) есірткі тартушылар, ал 1988 жылдың мамыр айында Хунань
провинциясында Ян Мэн есімді кісі ... ... ... ... ... ... ... кезде АҚШ-та қолданылатын соңғы түрі ... ... улап ... ... ... ... ... байлап отырғызып қояды. Камераға дем алғанда тұншықтырып, қатты
әсер ететін газ жіберіледі. ... ... ... ала ... және ... тыңдайтын арнайы трубка қойылып, оны көрші бөлмеде
дәрігер тыңдап отырады [46, 116-118 б.]. ... ... ... ... ... орындау сотталушының көз алдында өтеді. Сотталған ... ... ... тез болғанымен, алайда, егер ол ... ... ... ұстап, не баяулатса, бұл рәсім ұзақ уақытқа созылуы мүмкін. ... бар ... әлі де ... ... бойы өз ... атқара
беретіндігін ескерсек, бұл тәсіл адамның өмірмен қиналмай қоштасудағы
жетілген түрі деген идея ... ... ... жөн өз ... өлім ... сақтап отырған елдер өлім
жазасы туралы үкімді ... ... ... ... Өлтірудің
шексіз түрін АҚШ заңы жоғарыда көрсетілген жеті тәсілдің бесеуін, және ... ... ... үш тәсілді өз заңдарында бекіткен. Өлім жазасы
туралы үкімді орындауға қатысты ... ... ... ... ... ... жасауға болады. Мысалы АҚШ заң шығарушыларының ... өлім ... ... ... тәсілдерін қарастырудағы
мақсаттары қандай ... ... ... Сотталушының өз бетінше өмірін
тоқтату сәтін ... ... бір ... ... ... мүмкіндігі бар.
Біздің пікірімізше, АҚШ заңгерлерінің ұстанған бұл бағыттары өлім жазасына
сотталғандарға қатысты ... ... ... Құрама Штаттарында 1998 жылдың қараша айындағы мәлімет ... бір жыл бойы 422 ... ... ... өлтірілген. АҚШ-ның 38
штаттарында өлім жазасы қарастырылған, ал 32 штатында инъекциямен өлтіру
тәсілі қолданылады. Сонымен ... 11 ... ... өлім ... ... орындаудың электр ... ... ... ... және де 7 ... газ камерасын қолданады, дарға асу 4 штатта
және тек 3 штат ату ... ... ... ... ... төрағасы 1981 жылдың қыркүйек айында ... ... ... ... Өлім ... ... ... тәсіліне
қарамастан бірде бр дәрігер жазаны ... ... ... ... ... қатысады. Медициналық тәжірибеге жазалаушының
қызметі жатпайды, сондықтан да өлім жазасын орындау үшін тіптен ... ... ... ... да ... ... ... керек.
Бұл жерде дәрігердің атқаратын жалғыз рөлі - мемлекет үкімді орындап ... ... ... (АҚШ) ... соты ... ... ... жасау жолымен өлім
жазасын орындау туралы бірінші рет жүргізу ... ... ... ... бұл ... ... ... қай түрі болса
да кең таралғандығы туралы түсінікті жеткілікті түрде береді, екіншіден, ең
аз азап ... ... ... инъекцияның көптеп қолдануының
көрсеткішін көруге болады.
Сонымен, дүние жүзінің тарихында өлім ... ... және ... ... ... Шет ... заң актілерінде өлім жазасы
тағайындалатын қылмыстың құрамы қарастырылып, ерекшеліктері талданды.
Қазақстан ... ... ... өлім ... ... әрекеттерді шет елдердің Конституциялары мен қылмыстық заңдарымен
салыстырмалы түрде зерттеп, талдаудың негізінде мынандай қорытынды жасауға
болады.
Өлім жазасын орындау ... бұл ... ... де жетілдіріліп
отырылған. Орта ғасырларда қылмыс ... ... ... көп азап көрсету
арқылы өмірінен айыру мақсат етілсе, қазіргі заманда ол ... ... ... қасақана ауыр қылмыс жасаған адамға керісінше мейлінше ең
аз азап келтіру, не болмаса мүмкіндігінше азап ... ... ... жазасын сақтап отырған елдердегі өлім жазасы туралы үкімді ... ... БҰҰ 1984/50 ... және ... ... ... 25 ... айындағы «Өлім жазасына кесілгендердің құқықтарын
қорғау ... ... атты ... ... ... ... ... Қосымшаның 9 тармағында былай деп
жазылған: «Өлім жазасы ... ... ... бұл ... ең аз азап ... ... арқылы жүзеге асырылуы қажет»
[64, 115 ... ... ... ... ең аз азап беретін және
жылдам жансыздандыратын тәсілдер қатарына жатқызуға ... ... ... ... ... ... ... дарға асу
(ағылшындық «ұзақ тұзақ»), ату және өлтіру инъекциясы аталған ... ... ... ал ... ... ... жылдам жансыздандыратын
және ең аз азап келтіретін тәсілдер деп атай алмайды. Әрине дарға асу, ату
сияқты тәсілдер тез, әрі ... ... ... тәжірибесі мен
қабілеттілігіне байланысты. Ресей ғалымы А.С. Михлин: «жылдам өлтіру
тәсіліне қатты әсер ... ... ... ... салу арқылы неге
қолданбасқа? деген ұсыныс жасайды» [27, 147 ... ... ... мүше ... ... Қазақстанда өлім жазасы
түріндегі жазаны орындаудың жалғыз түрі ату ... ... ... бұл түрін алып тастамағандықтан, 2003 жылы Қазақстан
өлім жазасын орындауға мораторий жариялады [65], бұл ... ... ... ... ... ... ... отырып, осы жазаны
орындауда адамға мейлінше аз азап ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЗАҢНАМАСЫ БОЙЫНША ӨЛІМ ЖАЗАСЫН ҚОЛДАНУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Өлім ... ... ... тәртібі
Қолданыстағы қылмыстық заң бойынша өлім жазасы туралы үкім адамның
өміріне қол ... ... ауыр ... ... сондай-ақ соғыс кезінде
немесе ұрыс жағдайында мемлекеттік сатқындық, бейбітшілікке және адамзаттың
қауіпсіздігіне қарсы қылмыс және ... ауыр ... ... жасағаны үшін
шығарылады.
Азаматтық және саяси құқықтар туралы Халықаралық Пактінің 6 бабының
ережесіне сәйкес осы ... ... ... ... ... сот ... ... үкімді шығарады. БҰҰ адам құқы туралы Комитетінің жалпы
түсініктемесінде Азаматтық және ... ... ... ... Пактіде
қарастырылған процессуалдық кепілдіктер әрқашанда ... ... ... ... ... істі ... алқабилердің қатысуымен қарауы,
кінәсіздік презумпциясы, сотта құқық қорғаудың минималды кепілдігі, соттың
шешімін жоғары инстанцияда қайта қарау ... ... ... іс ... ... ... жеке ... болсақ: аталған кодекстің 11-бап 1-бөлігінде бекітілгендей
Қазақстан Республикасында қылмыстық істер ... сот ... тек ... ... ... ... ... - әр адам оның ... үшін ... осы ... ... ... ... соттың заңды күшіне енген үкімімен белгіленгенге дейін кінәсіз деп
саналады, яғни кінәлігіне күдік ... онда ... ... ... ... ... (19-бап); қылмыстық сот ісін жүргізу
айыптау және қорғау тараптарының ... мен тең ... ... ... ... ... Әркімнің өз құқықтары мен
бостандықтарын ... ... ... бар ... яғни ... ... Республикасының қылмыстық заңдары ... ... жұрт ... ... мен ... ... және ... құқықтар туралы Халықаралық Пактінің 6 бабының 4
тармағы бойынша өлім жазасына кесілген әрбір сотталушы ... ... ... ... ... ... ... ие болуы тиіс. Бұл қағида БҰҰ
адам құқы ... ... ... ... ... ... ... жазасына кесілгендердің құқықтарын қорғау
кепілдігінің шаралары» атты құжатта, сонымен қатар БҰҰ адам құқы ... ... ... ... ... ... 15-бап 2-тармағында: ондай
жазаға ... ... ... жасау туралы арыздану құқығы беріледі.
ҚК 49-бап 2-бөлігі бойынша өлім жазасы әйелдерге, сондай-ақ он сегіз
жасқа толмай ... ... ... және сот үкім ... сәтте алпыс
бес жасқа толған еркектерге тағайындалмайды.
Сот пен ... ізге түсу ... ... мен ... Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінде белгіленген
тәртіппен шағым жасалуы мүмкін. ... ... ... осы ... ... ... ... тұрған сотқа қайта қаратуға, сондай-ақ
кешірім жасау немесе жазаны жеңілдету туралы сұрауға ... бар ... және ... ... ... Халықаралық Пактінің 6 бабының 5
тармағы өлім жазасы туралы үкімді 18 жасқа толмағандарға және аяғы ... ... ... ... ... ... Балалардың құқықтары туралы
Конвенцияның 37 бабы жасы ... ... ... өлім ... ... салуды қуаттайды. Бұл қағиданы Экономикалық әлеуметтік
кеңесінің «Өлім жазасына ... ... ... ... атты ... сондай-ақ БҰҰ адам құқы туралы Комиссияның бірқатар
ережелері де қолдайды. Комиссия ... ... ... жасы ... өлім ... ... халықаралық құқыққа қайшы келеді деп
мәлімдеді. Сондай-ақ өлім ... аяғы ауыр ... ... ... ... құқы туралы Комиссияның соңғы резолюциясы да тыйым салып, ... ... ... «Өлім жазасына кесілгендердің құқықтарын
қорғау кепілдігінің шаралары» бұл категорияға жас аналарды да қосады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... қатысты өлім жазасын
қолданбау туралы ... ... (ТМД ... адам құқықтары мен
негізгі бостандықтары туралы ... ... ... ... қосылды.
Пактіге қарағанда өлім жазасын қолдану тәртібі қосымша және жекелеген
жағдайларда нақтыланып, БҰҰ 1984/50 ... және ... ... ... 25 мамыр айындағы «Өлім жазасына кесілгендердің құқықтарын
қорғау кепілдігінің шаралары» атты ... ... ... Осы ... өлім ... ... үкім тек қана қасақана қылмыс жасағаны үшін ғана
шығарылуы тиіс, жаза жеңілдетілген жағдайда қылмыстық заңның кері ... өлім ... ... ғана ана ... ... қатысты және есі
дұрыс емес адамдарға ... ... ... бекітіледі,
кешірім жасау туралы өтініш қаралғанға және кешірім ... ... ... ... ... ... өлім жазасы орындалмайды, өлім
жазасы туралы үкімді орындау ... ... ең аз азап ... ... ... ... Бас ... 1971 жыл 20 желтоқсанда былай деп мәлімдеді: «Адам
құқының Жалпы декларациясының 3 ... ... өмір сүру ... ... үшін өлім жазасы қарастырылған қылмыстың ... ... ... елдердің мұндай жазаны жоюға ықылас білдірулерін есепке
алып талпыну».
Экономикалық және Әлеуметтік Кеңесінің 1984 жылғы 25 ... ... ... ... ... ... ... шаралары» атты
қарарға сәйкес Кеңес «мүше-мемлекеттерге осы шараларды жүзеге асыру бойынша
және әрі ... өлім ... ... ... тұрғандардың құқын қорғауда
мынандай жолды ... ... ... өлім ... ... ... ... деп айыпталғандарға ерекше
қорғауды, оған істі қарау барысының барлық сатысында қорғаушыны қатыстыруды
қосқанда ... ... үшін ... уақыт және мүмкіндік беру жолымен
қамтамасыз ету;
ә) «өлім жазасы ... ... ... іс ... ... ... немесе қайта қарау міндеттілігі, оған кешірім жасау туралы тәртіпті
қосқанда ережені қабылдау;
б) өлім жазасына кесілуге немесе ... ... ең ... ... ... шығару немесе оны орындау сатысында ақыл-есі шектелген ... ... емес ... ... өлім жазасын жою».
БҰҰ өлім жазасы туралы үкімді орындауға дәрігерлердің қатысуы туралы
резолюциясында өлім ... ... үкім ... ... ал мемлекет оны
орындауды тоқтата тұруға шешім қабылдағанда, өлім жазасына ... ... және ... ... ... ... етеді.
Өлім жазасын орындау барысында медицина қызметкерлерінің рөліне баса
назар аударған дұрыс. Бұл ... ... ... ... ... 1981 жылы өлім жазасы ... ... ... ... ... Резолюция қабылдады:
- үкімнің орындалуына дәрігердің қатысуы этикаға жат ... да ... ... туралы куәландыру мүмкіндігін жоймайды.
Қорыта келе Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдары халықаралық
құқыққа қайшы келмейді тек қана ... ... бар ... жан ... ... ... қажет; қылмыс аясын қарастыру ақылға қонымды;
ауруға шалдыққан жағдайда мәселені қалай шешу қажет соған ... ... осы ... ... ... мынаған көзіміз жетті, өлім
жазасын қолдану мүмкіндігін ... ... ... ... ... адам ... қиюды мейлінше жанын қинамай және тез орындауға
талпынады. Өлім ... ... ... ... ... асу, ... ... тиімді көрінді, техниканы дұрыс жөнімен қолданған
жағдайда ... асу ... өлім тез ... және аз азап шектіреді.
Сонымен қатар дүние жүзінде өздерінің қылмыстық ... ... ... өлім ... сақтап, әрі орындап отырған елдер, бұл жазаны
орындауда жеті тәсіл қолданады. Ал бізде бір ғана түрі – яғни ату ... ... өлім ... туралы үкімді орындауды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... мен оны ... ... тәртібі туралы заң
жүзінде, тек қана 1998 жылдың 1 қаңтар айында заң ... ... ... ... ... ... [66, 75
б.]. 6 бөлім – Өлім жазасы ... ... ... және 21 - ... – Өлім
жазасы түріндегі жазаны ... ... мен ... үш норманы
қамтиды [66, 78 б.]. ҚР ҚАК 165-бабы өлім ... ... ... ... ... ҚР ҚАК-166 бабы өлім жазасына сотталған
адамның құқықтық ... ҚР ҚАК ... өлім ... орындау тәртібін
белгілейді. Сондай-ақ бұл жазаны орындау ... ҚР ІІМ, ҚР ... ... ... ... ... ... да ҚР
Қылмыстық-Атқару кодексі 1998 жылы заң деңгейінде өлім жазасын орындауды
реттейтін бірінші нормативтік акт ... ... ... ... өлім жазасы
ведомстволық құпия нұсқау негізінде орындалатын. Ол туралы ... ... бұл ... орындауға мораторий жарияланса да, әлі де құпия ... ... ... ... өлім жазасына
сотталғандардың құқықтық жағдайын қарастыратын Қылмыстық-Атқару кодексінің
нормаларын ... ... ... ... Өлім ... ... адамды ұстаудың жағдайы оны күшейтілген
күзетпен және жалғыз адамдық камерада ... ... ... ... ... ... туралы өтініш берген жағдайда үкімнің
орындалуы Қазақстан Республикасының Президенті шешім қабылдағанға
дейін тоқтатыла тұрады.
3. Сотталушы ... ... ... ... ... бас ... жағдайда
тергеушілік оқшаулау орнының әкімшілігі прокурордың қатысуымен
тиісті акт жасайды.
4. Сот үкімінің ... ... ... Қазақстан Республикасы Бас
Прокурорының қадағалау тәртібімен соттың үкіміне қарсылық ... ... ... ... және істі қадағалау тәртібімен
қарау үшін негіздердің жоқтығы туралы ... ... Соты ... ... ... кешірім жасау
туралы өтініштің ... ... ... ... ... ... туралы өтініш беруден бас тартқаны
туралы акт өлім ... ... ... ... үшін негіз болып
табылады.
5. Өлім жазасы туралы үкім ол ... ... ... ... ерте дегенде
бір жыл өткеннен кейін, сондай-ақ өлім ... ... күші ... соң ерте ... бір жыл ... ... [66, 66 ... ІІМ бірқатар нормативтік актілері мен тиісті баптың ... ... ... 1999 ... 30 ... №353-1 ... ... мен айыпталушыларды күзетте ұстаудың тәртібі мен
шарттары туралы» Заңының 32-бабына сәйкес өлім ... ... ... ... ... изоляторының осындай контингент үшін ... ... ... ... ... ... [67]. Мұндай жағдайда
ұстаудың мақсаты осы жазаға сотталған адамды барынша оқшалауды қамтамасыз
ету, сонымен ... оны ... ... Бұл ... ... ... ... мүмкіндігін болдырмаумен түсіндіріледі.
Ерекше жағдайларда бір камерада өлім жазасына сотталған екі адамнан
артық емес адам ұсталуы мүмкін.
Сотталушы ... ... ... ... бергенде субъективті құқыққа ие,
сондықтан да ол оның міндетті құқы болып табылмайды. Осылайша заң ... ... ... адам үшін ... қоғамында қалуды ар-ұяты арқылы
шешу мүмкіндігін қарастырған. Егер де сотталушы кешірім жасау туралы өтініш
беруден бас тартқан ... ... ... ... және міндетті
түрде осы мекемеге қадағалауды жүзеге асыратын прокурордың қатысуымен бас
тарту фактісі құжаттандырылады. Ал Ресей заңы ... ... акт ... ... ... және Жоғарғы соттың шешімімен Президенттің
аппаратына кешірім жасау туралы мәселені шешу үшін ... ... ... бойынша өлім жазасына сотталғандардың ... ... ... ... өз ... жүзеге асыруға ықылас жасамайды. Оның
келтірген цифрлы мәліметтері айрықша ... ... 107 ... ... ... ... ... сұрамаған [ 68, 115 б.].
Біздің ... ... бұл ... қай ... ... ... ... немесе экономикалық жағынан болсын негізсіз. Себебі,
біріншіден, өмірден кету туралы шешім ... ... ... үшін ұяты ... ... ... ... күні азап алып келуі
мүмкін. Екіншіден, сотталушының ... ... ... ету, ... тағы ... ... ... үшін арзанға түспейді. Үшіншіден,
түсініктеме беріп отырған нормада егер сотталушы ... ... ... бас ... ... Президенттің аппаратына жолдау ... ... Ал ... Республикасының заңы бойынша өлім
жазасы туралы құжаттар ... тек қана ... ... жасау
туралы өтініші болғанда ғана қаралады. Егер де ондай өтініш жоқ болса, ... ... ... ... отырып орындалады.
Сотталушыдан түскен кешірім жасау туралы өтініш бірден ... ... ... ... ... ... ... сотының үкімі мен апелляциялық соттың ұйғарымы жіберіледі. Егер де іс
қадағалау тәртібімен ... онда осы іс ... ... ... ... де ... ... қатар сотталушы отырған тергеушілік
оқшаулау орнының әкімшілігі өлім жазасына сотталған адам ... ... және ... ... ... ... жүріс-тұрысы жайында
егжей-тегжейлі жазылған анықтаманы да ... ... ... ... ... істі қадағалау тәртібімен қарау үшін негіздердің
жоқтығы туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... Бас ... ... ... ... үкіміне
қарсылық жасау үшін негіздердің жоқтығы туралы қорытындылары жолданады.
Олар сотталушыға кешірім ... ... өз ... ... ... ... ... Президент аппаратының қызметкерлері мәселені шешу
үшін жетпей ... ... ... ... етуі мүмкін.
Қазақстан Республикасы Президентінің қарамағында кешірім жасау ... ... ... ... ... ... ... осы комиссияға келіп
түседі. Кешірім ... ... ... асырмайды. Комиссия тек қана
кешірім жасау туралы ұсынысты дайындайды және ... ал ... ... ... ... ... түріндегі жазаны орындауға төмендегі ... ... заң ... ... ... ... ... болып табылады:
1) Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының қорытындысы.
2) Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының қадағалау тәртібімен ... ... ... үшін ... ... туралы қорытындысы.
3) Қазақстан Республикасы Президентіне жолданған кешірім жасау туралы
өтініштің қабылданбағаны туралы ... ... ... ... ... өтініш беруден бас тартқаны туралы
акт.
Қазақстанның және бұрынғы КСРО ... ... даму ... ... ... ... ... жағдайы заң деңгейінде реттелмеген,
себебі жазаның осы ... ... ... ... ... норма
болған жоқ. Қазіргі кезде бұл жағдай түп-тамырымен өзгерді.
Өлім жазасын орындауды реттейтін алғашқы заң 1997 ... 13 ... №209-1 ҚРЗ ... ... ... ... ... Жаңа кодекс осы категориядағы сотталушыларға арналған
арнайы құқықтарын заңмен қорғауға ... ... ... нормаларды
қарастырған.
166-бап «Өлім жазасына сотталған адамның құқықтық жағдайы»
1. Үкім ... ... ... ... ... бір ... ішінде
белгіленген тәртіппен кешірім жасау туралы өтініш беруге құқығы ... ... ... өлім ... ... мораторий
енгізген жағдайда, сотталғанның мораторий енгізілгенге ... не ... ... өтініш бергеніне немесе бермегеніне қарамастан,
мораторийдің күші жойылғаннан кейін де бір жыл ... ... ... ... жүгінуге құқығы бар.
2. Ол:
- заңда көзделген тәртіппен қажетті азаматтық-құқықтық және неке-
отбасылық қатынастарды ... заң ... ... және ұзақтығы мен санына шек қойылмай адвокатпен
оңаша кездесуге;
- қажетті медициналық ... ... ... шек ... ... және ... ... жақын туыстарымен ай сайын бір қысқа мерзімді кездесуге;
- дін қызметшісімен кездесуге;
- күн сайын ұзақтығы отыз минут болатын сейілдеуді пайдалануға;
- ... ... мен ... ... ... нәрселерді сатып алуға
қатаң режимдегі түзеу колониясында ұсталатын ... үшін ... ақша ... ... ... ... сот үкімі заңды күшіне енген, ... ... ... ... не ... ... туралы өтініш қанағаттандырылған
өлім жазасына сотталғандар жазасын одан әрі өтеу үшін ... ... ... осы ... ... ... ... Өздері жөніндегі кешірім жасау туралы өтініш қабылданбаған өлім жазасына
сотталғандар үкімді орындау үшін тиісті ... ... ... ... ... 5-тармағында көзделген жағдайларда ұсталады.
БҰҰ Бас Ассамблеясы 1966 жылы 16 желтоқстанда ... және ... 23 ... ... ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы
Халықаралық пактіде өлім ... ... ... ... ... ... ғана ... жатады делінген (6-бап 2 ... [69]. ... ... ... ... жүзеге асырмас бұрын барлық соттың
инстанцияларынан өтуі тиіс. Сондықтан да Қазақстанның заңында өзге ... ... ... жоқ ... өлім ... туралы үкім ол күшіне
енген кезден ... бір жыл ... ерте ... ... ... ... ... жариялағаннан бастап, мораторийдің ... соң ерте ... бір жыл ... ... орындалады. Бұл
сотталушыға конституциялық құқын жүзеге ... яғни ... ... ... ... ... Республикасының
Президентіне кешірім жасау туралы өтініш беруіне мүмкіндік береді. Бізде
қалыптасқан тәжірибеге сәйкес өлім жазасы ... ... ... ... ... ... да және Бас ... тексерілмесе де, ол
қылмыстық іс осы екі ... ... ... ... ҚР ... ... кодексінің 543-бап ... ... «Сот ... ... ... 165, 166, 166-1, 167, 168 ... 169, 233 ... және ... ... ... бойынша істерді, сондай-ақ көрсетілген әрекеттерді есі
дұрыс емес күйінде жасаған не оларды ... ... ... ... ... ... сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы
істерді қоспағанда, аса ауыр қылмыстар туралы ... ... ... [70, 217 б.]. Яғни бұл бап ... ... негіздер
қылмыстық істерді қарау облыстық және ... ... ... ... ... ... ... Әрі қарай қылмыстық ... ... ... ... шағымдар қай соттың қарауына
жатқызылғандығын былайша ... ... және ... ... аудандық және оларға теңестірілген соттардың, кәмелетке ... ... ... ... соттардың, сондай-ақ
қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ... ... ... ... ... кезде шығарған, заңды күшіне енбеген үкімдеріне және
қаулыларына ... ... ... ... ... бойынша
істерді апелляциялық тәртіппен қарайды, «Облыстық және оған теңестірілген
сот қылмыстық істер жөніндегі ... ... ... ... қатысуымен қараған кезде шығарған, заңды күшіне ... және ... ... осы ... 423-бабының үшінші
бөлігінде де көрсетілген қаулыларды қоспағанда, ... және ... ... істі ... тәртіппен қараған кезде ... мен ... ... ... ... ... ... істерді кассациялық тәртіппен қарайды (291-бап екінші және үшінші
бөліктері).
Жоғарғы Сот қадағалау сатысындағы сот ... ... ... ... ... және ... ... соттардың істерді апелляциялық
тәртіппен ... ... ... ... күшіне енген үкімдері мен
қаулыларына; 2) ... және ... ... ... ... ... ... кезде шығарған, заңды күшіне енген
қаулыларына ... ... мен ... ... ... қарайды (292-бап 1-бөлігінің екінші және үшінші тармақтары).
Сонымен қатар, Жоғарғы Соттың ... ... ҚР ҚІЖК ... ... ... негіздер бойынша Жоғарғы Сот алқасының қаулыларына
Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы немесе Бас ... ... ... ... ... ... жөніндегі алқасы облыстық және ... ... ... ... саты ... ... кезінде
шығарған, заңды күшіне енбеген үкімдеріне, қаулыларына ... ... ... ... ... ... қарайды (292-
бап екінші бөлік).
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты алқасының қаулылары түпкілікті
болып табылады. Олар қабылданған ... ... ... ... ... ... экономикасы мен қауіпсіздігі үшін орны толмас
ауыр ... әкеп ... ... ... туралы деректердің анықталуына
байланысты ерекше жағдайларда қайта қаралуы мүмкін (458-бап 3-бөлігі).
Көріп отырғанымыздай сот ... өлім ... ... ... ... ... қарайды. Төменгі сатыдағы соттардың мұндай
үкімдерін республиканың ... Соты ... ... ... ... зерттеуінше, егер де қылмыстық істе айрықша ... ... ғана ... ... ... ... Жоғарғы Сот ондай қылмыстық
істі бас бостандығынан ... ... ... деп төмендегідей
көріністі келтіреді. Егер де ҚР ... Соты 1992 жылы 70 ... ... ... ал 1993 жылы ... Сот айрықша жаза шарасына сотталған
55 адамға ... ... ... ... ... 44 ... ... өзгеріссіз қалдырылған, 3 адамға қатысты іс жаңа сот қарауына, 8
сотталғанға өлім ... бас ... ... жазасына ауыстырылған, оның
ішінде 4 қылмысты саралауды өзгертумен. 1994 жылдың бірінші жартылығында
өлім жазасына сотталған 34 ... ... іс ... 30 ... ... ... 4 өлім жазасы бас бостандығынан айыру жазасымен
ауыстырылған, оның ішінде 2 қылмысты саралауды өзгертумен. 1995 жылы ... іс өз ... ... саты соты ... өлім ... 12 ... Сот бас ... айыру жазасымен ауыстырған. 1996
жылы осындай категориядағы 103 істің 19. 1995 жылы бірінші сатыдағы соттың
үкімін ... 9 ... ... іс ... тергеуге, ал 1996 жылы 8 адамға
қатысты. 1995 жылы 106 сотталғанға, ал 1996 жылы 76 ... үкім ... ... ... ... ... ... 1995 жылы –
бір адамға, 1996 жылы – бес ... ... ... [71, 66-67 ... істі ... тәртібімен қарау үшін негіздердің жоқтығы туралы және
Қазақстан Республикасы Бас Прокуроры қадағалау тәртібімен соттың үкіміне
қарсылық ... үшін ... ... ... ... ... ... ондай негіздер болған жағдайда үкімге наразылық білдіріледі және істі
мәні бойынша шешкенге дейін кешірім жасау туралы ... ... ... ... ... өтініш сотталушының апелляциялық шағымдар және
наразылық беру ... ... ... жазасына сотталған адам үкім заң күшіне енгеннен кейін де тиісті
процессуалдық және де ... да ... ... ие. ... ... сотталған адам отырған тергеу изоляторының немесе түрме
мекемесінің ... оған оның ... мен ... ... ... ... бір жыл ... белгіленген тәртіппен
кешірім жасау туралы өтініш беруге ... бар ... ... ... жерде А.С. Михлиннің сөзімен айтқанда: демократиялық қайта құруларға
дейін, яғни КСРО-ының күйреуіне дейін заңды күшіне енген үкімнен ... ... ... ... ... өтетін. Егер де кешірім жасау туралы
өтініш ... ... ... жазасын өтеу үшін ерекше
режимдегі еңбекпен түзеу колониясына жіберілетін, ал кешірім жасау ... ... онда үкім ... ... тез ... [14, 128
б.]. Ал Г.З. Анашкиннің пікірі ... үкім ... ... ... ... іс жүзінде орындағанға дейін, әдетте елеулі уақыт өтеді [26, 175 б.].
Ал ... ... ... ... үкім орындалуы тиісті ... ... Үкім ... ... ... ... және оны орындағанға дейін
бір жыл өтуі ... ... өлім ... ... мораторийдің күші
жойылғаннан соң ерте дегенде бір жыл өткеннен кейін орындалады.
Біздің пікірімізше, өлім жазасына сотталған ... ... ... ... ... ... ... Өлім жазасын орындаудың өзі
сотталушының ... ... және ... ... ... Бұл ... - үкім ... уақыттан бастап оның орындалуына дейін ұзақ
мерзімнің болуымен сипатталады. Сотталушыға кешірім жасау ... ... ... ... ... құқы ... қажет. Бірақ та осы уақыт ұзаққа
созылмауы тиіс, кейбір ... бұл ... ... ... ... ... ... елдерде өлім жазасы туралы соттың шығарған үкімін
тексерудің бірқатар жүйесі қалыптасқан. Бұның өзі сотталушыға ... ... ... ... алып ... Бірнеше фактілерді мысалға алып
қарастыруға болады: үкім шыққаннан кейін, яғни 1985 жылы екі ... ... ... ... ... 1987 жылы 95 ... ... адамдық
камерада сотталушы үкімнің орындалуын 37 жыл күтіп, ... Тек ... ... өлім ... сот ... ... кейін айтарлықтай бір
уақыт өткен соң бірден өмір бойы бас ... ... ... ... ... ... мерзім – екі жыл болса,
Грецияда - үш жыл [27, 145 б.]. ... ... ... және ... іске
асырылуын күткен мерзімдегі адамның психологиясы дағдарысқа ұшырап,
бірқатары жан ... төзе ... ... ... ... қол ... ... депрессияға ұшырайды.
Біз түсініктеме беріп отырған норма өлім ... ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық және неке-отбасылық
қатынастарды рәсімдеуге құқық береді. Біздің пікірімізше, бұл ереже ... ... ал одан ... ғана құқық нормасымен ескерілген.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... тәртіпке келтірілмеген кейбір азаматтық-құқықтық және
неке-отбасылық қарым-қатынастарды рәсімдеудің қажеттілігі және пайдалылығы
туралы түсіндіру жөнінде қиын ... ... ... ... ... мұра
қалдырумен, некеге тұру, өзін нәрестеге әке деп тану туралы бірқатар
мәселелер ... заң ... де ... оның ... мұндай іс-
әрекеттерді қалай жүзеге асыру оларды қалай ... ... және ... ... ... ... Тергеушілік ... ... өлім ... сотталғандарға және түзеу колонияларында
отырғандарға медициналық көмек көрсету және медициналық ... ... ... ... ... алып, сондай-ақ азаматтардың
денсаулығын қорғау туралы Қазақстан Республикасының заңнына сәйкес ... ... ... ... ... медициналық көмек көрсетіледі,
ауруының сипатына ... ... ... ... ... ... ... камерада қажетті іс-шаралар қолданылады. Бұл тәртіп тергеу
изоляторында немесе түрмеде ... ... ... ... ... Егер ... ... станционарда жасалатын ... ... ... ... кезінде және оның қылмыстық ... ... ... станционарында жатқан кезінде де қауіпсіздік
шаралары қолданылуы ... ... ... ... ... өлім жазасы үкімі
шығарылуы мүмкін адамдарды айдауылдау үшін күшейтілген айдауылдың бастығы
ішкі ... ... орта және аға ... ... ... ... бар адам ... Күзетті күшейту мақсатында,
айдауылданушының қолына кигізілген кісеннің екі жұбын ... ... ... алып ... ... екі қызметкері қосымша бөлінеді»
[72]. Көріп отырғанымыздай өлім жазасына сотталған ... алып ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Егер де өлім жазасына сотталған адамда ... ... ... ол тексеруге жатады. Психикалық ауруының сипатын үш арнайы ... ... ... анықтайды. Егер де сотталушының психикасының
бұзылғандығы, яғни ... ... ... іс ... мен ... қауіптілігін ұғына алмаған ... оған ие ... ... онда үкімді орындау тоқтатылып, тиісті протокол
жазылып, үкім ... ... ... адамгершілік түсініктен бастау алып, және де заңда бекітілген жаза
мақсатын ескеріп, өлім ... тек қана есі ... өз ... есеп бере ... және ... ... адам ғана ... Сондықтан да мынандай заңды сұрақ туады: өлім жазасына ... үкім ... соң ... ... ... ... қайтеміз.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің «Үкімді орындау
кезінде сот қарауға ... ... атты ... 4 ... байланысты медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолданып
немесе қолданбай ... ... ... Республикасы Қылмыстық
кодексінің 73-бабы) туралы қарайды. Қылмыстық іс жүргізу кодексі 454-бап 3-
бөлігі науқасына байланысты жазадан босату ... (осы ... ... ... мәселелерді сотталушының жазаны өтеу орны бойынша аудандық және
оған теңестірілген сот шешеді делінген. Бұл ... ... ... тұрғандай тек қана бас бостандығынан айыруға сотталғандарға
арналған. ... да бұл ... ... ... сотталғандарға таралмайды.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... ... ... ... атты 73-бабының 1-бөлігі Қылмыс
жасағаннан кейін оның іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты
мен қоғамдық ... ... не оған ие болу ... ... бұзылуы пайда болған адамды сот жазадан босатады, ал жазасын өтеп
жүрген адамды сот оны одан әрі ... ... ... ... сот осы
Кодексте көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындауы
мүмкін делінген, яғни мұнда да өлім ... ... ... ... ... да үкім шыққаннан кейін психикалық ... ... ... ... ... ... ... Біздің
пікірімізше, бұл мәселені заң ... шешу ... ... ... ... ауруға шалдығуы өлім жазасын орындауға кедергі
жасауы тиіс. ... адам ... ... ... жіберіліп, және тек
сауыққан жағдайда ғана, сот үкімді орындау, не өлім ... ... ... алмастыру немесе жазадан босату мәселесін шешуге
міндетті.
Біз зерттеп отырған нормада заң ... осы ... ... заң ... ... яғни ... ... осындай көмек көрсете
алатын басқа да тұлғалармен кездесу құқығын бекіткен. ... ... өлім ... ... адамның немесе жақын туысқандарының, сонымен
қатар қоғамдық ұйымдардың жазбаша өтінішінен кейін жүзеге асырылуы ... ... ... және де заң ... көрсете алатын басқа да
тұлғалардың өтініші бойынша кездесуге құқылы, мұндай кездесулердің саны ... шек ... ... ... бойынша заң шығарушының мұндай
бағыты Халықаралық стандарт ... ... ... ... та ... ... категориядағы сотталушылары бар мекемелердің жұмысын
қиындатады. Себебі, заң шығарушы кездесудің саны мен ұзақтығына шек ... ... ... да ... ... ... ... адамдармен
(адвокатпен, заң көмегін ... ... ... да ... ... қоспағанда) кездесуді ҚР ҚАК 84-бап 1-бөлігімен реттеу орынды
болар еді.
ҚР жаңа ҚК, ҚАК ... ... ... ... ... заң ... ... еді. Бұл мәселе ведомстволық
нұсқаулықпен шешілетін, онда адвокаттар ату ... ... ... тек қана үкім шығарған ... ... ... кассациялық
наразылық немесе кешірім жасау туралы өтінішті жазу үшін ... ... ... ... ... ... ... бастығының орынбасары
қатысатын. Өлім жазасына сотталған адамның ... ... ... тікелей қатысатын адамдардың қауіпсіздігін ... ... адам мен ... ... ... талаптарды сақтау арқылы
жүргізілгені дұрыс:
1) Мұндай кездесулердің тәулік уақыты сотталған адам отырған ... ... ... Екі ... ... қауіпсіздігі үшін режим талабын ... ... ... ... ... ... ... өтеді.
3) Кездесу әкімшілік өкілінің бақылауымен көре алатын және ести ... өтуі ... ... кездесуге келген адамдар заң көмегін көрсету үшін
ордер, және де жеке басын куәландыратын ... ... ... ... көрсетілген адамдармен кездесу үшін сотталушы өзімен ... ... ала ... ... ... жазу үшін ... ... Жақтардың біреуінің өтініші бойынша кездесу аяқталуы керек.
7) Қажет болған ... ... ... ... және ... ... ... тексеруге жатады. Тексерістен өтуге қарсы болған жағдайда
кездесуге рұқсат берілмеуі тиіс.
Сотталған адамдармен заңда ... ... ... ... кепілге алу, осы адамдарға және де әкімшілік қызметкерлеріне шабуыл
жасау немесе қашу сияқты талпынысты болдырмау үшін ... ... ... ... жазасына сотталғандар хаттарды шек қоймай алуға және жіберуге
құқылы. Оларға бас бостандығынан айыру орнында ... ... ... ... ... және алынатын хаттар жалпы негізде тексеріліп бақылаудан
өткізіледі. Хаттар мен ... ... ... және алу ... мекеме
әкімшілігі арқылы жүзеге асырылады. Бас бостандығынан айыру ... ... ... хат ... тек қана әкімшілік рұқсат
еткенде немесе ол сияқты жазасын өтеп ... ... ... ... Орайы келгенде айта кетерлік бір жағдай мынада осы категориядағы
сотталушылардан хаттар мен жедел хаттар күн ... ... ... ... тапсырылады. Пошталық шығындар сотталушының есебінен
өтеледі. Егер ... ... ... онда оның хаттары
туысқандарына бас ... ... ... ... ... изоляторында отырған кезде сотталушы жақын туыстарымен кездесуге
құқылы. Ай сайын оларға бір ... ... ... беріледі. Үкім заң
күшіне енгенге дейін ондай кездесуге рұқсатты сот берсе, ал үкім заң ... соң ... ... ... ... отырған мекеменің лауазымды
адамы шешеді.
Заң ... біз ... ... нормада дін қызметшісімен кездесу
құқығын бекіткен. ... ... ... ... ... бұл жайында,
яғни діни жораларды жүргізу тәртібі қамтылмаған. ... ... ... жаза өтеу ... ... тергеу изоляторына сотталушының
өтініші бойынша ғана емес, өзінің бастамасымен де келіп кете ... ... ... ... діни ... тек қана ... келісімімен
жүргізілуі тиіс [73, 317 б.]. Діни ... ... ... ... ... ішкі тәртіп ережесін бұзбай атқару қажет: діни жоралар
мекеме қызметкері естімейтіндей, бірақ дін қызметшісі мен сотталушыны көре
алатын ... өтуі ... - ... ... [74, 374 б.]. Ал біздің
пікіріміз бойынша дін қызметшісі мен өлім жазасына сотталған адам ... ... ... ... ... рұқсат етілмеуі қажет. Сонымен
қатар діни жораларды жүргізуде камерада өлім ... ... екі ... да, діни ... қатыспайтын сотталушыны оқшау ұстаған дұрыс. Өйткені,
нақтырақ айтқанда бұл қауіпсіздік шаралары бір ... ... ... ... болып тұратын қайшылықты жағдайларды болдырмауға септігін
тигізеді. Сонымен, шіркеудің, мешіттің барлық мейрамдарына емес, ... деп ... ғана дін ... шақырылған дұрыс. Олардың
келуі мүмкін жағдайлар: шоқындыру, өкіну, тәубе қылу ... ... ... дін ... ... бірге табынуға қажетті заттарды алып келуіне
болады. Біздің пікірімізше, өлім жазасы туралы үкім орындалар алдында ... ... шек ... ... ... ... деген
мәселені қарастырған жөн.
Өлім жазасына сотталған адамға қажетті тұрмыстық жағдайлар жасалады.
Бірінші кезекте қажетті ... ... ... Өлім ... үш ... ... олар ... бір рет суға түсіріліп,
төсек-орын тысы (ақжайма) жаңартылады. ... ... мен ... кезектегі
қажетті нәрселерді сатып алуға өздерінің жеке шоттарындағы қаражаттан ай
сайын үш айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ... ... ... ... ... ... сотталушының туысқандары ол отырған мекеменің
дүкендерінен қажетті ... алып бере ... ал ... заттарды
әкімшілік адресатқа береді.
Өлім жазасына сотталғандар күн сайын ... отыз ... ... ... ... ... қызметкерлерінің ұсынысы бойынша
сейілдеуге болмайтын сотталушы, яғни аурулар сейілдеуге шығарылмайды.
Сейілдеу ішкі ... ... ... ... асырылады және де қажет болған
жағдайда қысқартылуы ... Өлім ... ... адам ... ... ... ... қолайсыз ауаға байланысты, немесе төтенше
жағдайларды жою кезінде, сонымен ... ... да қиын ... (қашу,
өрт, табиғи апат, жаппай көпшілік тәртіпсіздік және т.б.) ... ... Өлім ... сотталғандарды сейілдеу басқа сотталғандардан
бөлек, камера бойынша ... ... егер де ... ... тәртіп
бұзылған жағдайда уақытынан бұрын камераларына қайтарылады. Камераларда күн
сайын тексеріс өткізіліп, тиянақты түрде тінту жүргізіледі.
ҚР ҚАК 166-бабының 3 және 4 ... өлім ... ... ... ... және ... ... үшін жазаға тартылатындардың
құқықтық жағдайларын белгілейді. Бірінші жағдайда өздері жөніндегі сот
үкімі ... ... ... ... ... ... мәселесі шешілмеген не
кешірім жасау туралы өтініші қанағаттандырылған өлім ... ... одан әрі өтеу үшін ... мекемесіне жіберілгенге дейін ... ... ... бойы бас ... айыруды өтеуші
сотталғандарға арналған ерекше режимдегі ... ... ... ... ... ... бойынша ұсталады. Ал екінші
категориядағылар өздері ... ... ... туралы өтініш қабылданбаған
өлім жазасына сотталғандар ... ... үшін ... ... ... құқықтық жағдайы осы Кодекстің 127-бабы «Түрмелерде бас
бостандығынан ... ... ... ... айтқанда 5-тармақта
көзделген жағдайлармен реттеледі. Қатаң ... ... ... ... ... ... өтеп ... заң шығарушы
олар үшін қатаң шектеулерді белгілеген. Біз зерттеп отырған норманы ... ... ... ... ... ... отырған бап өлім
жазасына сотталғандардың түрлі құқықтық жағдайларын Қазақстан Республикасы
Президентінің ... ... ... ... өтініш беру фактісімен байланысты
қарастырады.
а) кешірім жасау туралы өтініш ... ... ... ... ... қабылданбаған.
Сонымен, үкімді орындау үшін оның заңды күшіне енуі, кешірім ... ... ... ... хабарлама және үкімді орындау туралы
соттың ұйғарымы негіз болып табылады. Соттың ұйғарымын орындауға ... ... сот ... ... ... ... ... және оның
орындалуына бұйрық береді. Заңды күшіне енген үкім орындалған соң қылмыстық
іс ... ... ... ... ... ҚР ҚАК ... ... жазасын орындау тәртібін» қарастырайық.
1. Өлім жазасы жария етпей ату жолымен орындалады. ... ... ... ... ... әрбіреуіне қатысты жеке және өзгелері жоқта
орындалады.
2. Өлім жазасын орындау кезінде ... өлім ... ... ... және ... ... Сотталушының өлгенін дәрігер куәландырады. Сот үкімінің орындалғаны
туралы хаттама жасалады, оған осы баптың ... ... ... ... ... ... органның әкімшілігі үкім шығарған сотқа, ... ... ... біріне өлім жазасының атқарылғаны туралы
хабарлауға міндетті. Өліктің жерленген жері ... ... ... екі жыл өткен соң хабарланады.
5. Азаматтық хал актілерін жазу органына ... ... ... ... және туыстарына олардың өлуі туралы куәлікті қайдан
алуына болатын орынды хабарлайды.
Қарастырылып отырған норманың мазмұны заңдық ... өлім ... ... ... құқықтық режимін, мемлекеттің атынан қатысатын
адамдардың аясы және ... ... ... ... ... де ... ... заң жүзінде өлім жазасына ... ... ... ... ... ... ... жасау туралы өтініші
қанағаттандырылмағаннан кейін ҚР Жоғарғы Соты ҚР ... ... үкім ... ... ... ... үшін ... жатады. Әрі қарай
үкім шығарған сот қарамағында тиісті ... ... ... ... ... үкімді орындау туралы ұйғарым жібереді. Қажет болған жағдайда өлім
жазасына сотталған адам қылмыстық-атқару жүйесінің мекемесіне үкім ... ... ... ... ... сотталушыға кешірім жасау туралы
өтініш қабылданбағандығы жайлы жеке өзі таныстырады.
Қазақстан Республикасының аумағында өлім ... ... ... (1995 ... ... өлім жазасы туралы үкімнің орындалуын көрсетуін
қоспағанда) бірнеше ... ... өлім ... ... ... қатысты
жеке және өзгелері жоқта ату жолымен орындалады. Мысалы 22 елде ... ... үкім ... ету ... орындалады екен. Африканың және Таяу
Шығыстың бірқатар елдерінде, сонымен ... ... ... ... мен
Қытайда. Кейбір елдерде өлім жазасы теледидардан көрсетіледі. ... ... ... ... ... - басқа адамдарда қорқыныш туғызу, алайда
бұл мақсатқа әрқашанда қол жете ... [26, 183 ... ... жаза ретінде орындалуының ату түріндегі тәсілі тек қана
Қазақстан да ғана ... ... ... ... ... 90 ... Біздің пікірімізше, заң жүзінде үкімді орындау тәсілін таңдап
алу жолына құқық беру қажет. Бұл жерде айта кету ... ... ... ... аударуға тұрарлық, ол өлім жазасы үкімін қатты әсер ететін удың
көмегімен орындауды ұсынады. Көптеген ... ... ... ... ... қылмыскерге тән азабын тартырмай о ... ... ... ... да өлім жазасы туралы үкімді орындау
барысында ... ... ... неге ... [27, 147 б.]. ... ... ғалым Д.С.Чукмаитов сотталушыны алдын ала ұйықтатып,
содан кейін химиялық қосындыларды ... ... ... ... ... ... [75, 110 б.]. ... пікірімізше, жоғарыда келтірілген өлім
жазасын орындаудың екі ... ... ... тұрғысынан оң. Әрине өлім
жазасын заңнан алып тастамайтын болғандықтан, оны ... өлім ... жан ... ... ... жаңа тәсілді ойлап табу, осы
ғасырдың басынан бастап көптеген ғалымдарды ойландырып жүрген ... ... ... ... дүние жүзілік соғыстан кейін қылмыскерді
жазалауда терінің астына инъекция салу және медициналық дәрі-дәрмектерді
ішке тартқызу (ингаляция) сияқты ... ... ... 1947 ... ... ... медициналық хабаршысында» медицина қызметінің
подполковнигі Джон ... ... ... ... Онда ол: ... өлтіру
инъекциясына қарағанда не себепті ату, басын алу немесе электрлі орындықтың
көбірек артықшылығы барлығын ... ... Егер өлім ... жою ... емес ... ... өлім жазасы институтын жетілдіру керек, онда
хлроформмен ұзақ дәрі-дәрмектерді ішке тартқызумен ... ... ... ... ... ... қарастырған жөн» - деп жазды [46, 380
б.].
Терінің астына инъекция жасау – ... ... ... әсіресе ауруды басатын құралды енгізудегі ең жеңіл ... Лейн ... ... ... астына инъекциямен морфин енгізу
тәсілін қолдану арқылы жазаны орындауды ... ... ... өлім ... ... ... камерасына заңда көзделген тәіртіп
бойынша екі ... және екі ... ... ... ... ... астына морфиннің 6 ұнтақталған күкірт қышқылы тұзын ... ... ... соң ... ... ... ... үшін шериф
дәрінің мөлшерін қайталайды. ... ... соң ... ... ... адам жаны қиналмай, ауырмай, денесі қалтырамай өледі. Бұл ... ... анық ... ... яғни - ... бірге жүретін кейіпсіз
көріністің жоқ болуы, сонымен қатар сенімді, сотталушының жанын ауыртпайды,
арзанға ... [46, 379 б.]. ... осы ой ... ... ... ... ... үшін жаза орындайтын мекеменің орындау тәсілдерімен
қатар құрал-жабдықтарды қайта құру қажет.
Өлім жазасын жария ... ... жолы ... дұрысырақ. Себебі,
жазаны жария түрде орындау ешқандай жетістіктерге алып келмей, қайта ... ... ... ... рәсімін жұртшылықтың көзінше жүзеге
асыру жұртты өшіктіре ... ... ... ... ... ... зардаптарды толық ескермей, іс жүзінде өзі зорлық-
зомбылықты өршітуші күш қызметін атқарған болады.
Өлім жазасын ... ... ... ... ... ма ... әйтсе де
ол жөнінде автор өз алдына оған кінә ... ... ... ... ... ... күн ... теледидардан зорлық-зомбылықтың неше түрін
көрсетіп жатқанда жазаны орындауды көрсетіп жатыр ма, я болмаса әртістердің
шеберлігі ме деп ... ... ... ... ... де қолданыстағы
заңда қарастырылған жазаны орындаудың тәртібі маңызды ескертпелерді алға
тартады. Нақты айтқанда үкімді орындау тәртібінің ... және де ... ... аясы өте тар ... ... ... ... өлім жазасы
туралы үкімнің орындалуына күдік туғызады. ... ... ... ... уран рудниктеріне жұмысқа жіберумен ауыстырылады деген сияқты
сыбыстар кең ... ... да біз ... іс ... ... және ... өлім жазасы институтының алдын алу мағынасын
төмендетпеу мақсатында, орындалған ... ... ... ... ... деп ... ... бірқатар штатында қызмет бабына байланысты
үкімді орындау ... ... ... қатысатын адамдардан басқа,
шектелген адам санының қатысуы белгіленген (бұл сан 3-тен 20 ... ... ... ... ... ... айыптаушы жақтын
өкілдері, кейде судьялар, сотталғанның ... ... ... АҚШ-тың 27 штатында сотталушының туған-туысқандары мен достары оның
жазасына қатысуға рұқсат ала алады.
Көптеген елдерде журналистерге өлім жазасын ... ... ... де ... ... онымен сұхбаттасуға тыйым салынған. Бірақ та АҚШ-тың 9
штатында журналистерге жазаға дейін ... ... ... тыңдауға және жазаға қатысуға рұқсат етілген. Осындай тәртіп
Сальвадорда да қарастырылған. ... ... ... ... ... ... туралы егжей-тегжейлі жариялауға болады. ... ... ... ... ... Франция, Цейлонда және АҚШ-тың кейбір штаттарында (3
штатта тіпті жаза туралы еске түсіруге) өлім ... ... есеп ... жариялауға тыйым салынған [26, 184 б.]. ... ... ... ... ... қатысы жоқ. 1996 жылғы Шешен
Республикасы және Ичкерияның ... ... ... жаза ... соң ... ... ... Мысалы, аталған қылмыстық кодекстің 27
бабының 1 және 3 ... ... өлім ... ... ... соң
жазаланғанның денесі көрсетілуге ұсынылады, сонымен қатар жаза ... соң ... ... ... ... үкім ... болады. Аталған
үкім тек қана тонаушылық жасағанда ғана жаза ... ... ... ... үкім ... етпей және міндетті түрде екі адамның прокурор
және ІІМ-ІІБ арнайы бөлім өкілінің қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... жарлығымен ШИР №82.
07.08.96 жылы бекіткен.
Зерттеу барысында біздің бір байқаған көрінісіміз мынада: КСРО-да ... 1991 ... ... ... дейін өлім жазасын ... ... ... ... болды. Өкінішке орай, қазір де мемлекеттің ... ... ... ... ... Бас ... жанындағы құқықтық статистика
және ақпарат (департамент) орталығының мәліметі ... ... ... өлім ... сотталғандардың жалпы саны берілген (Қосымша А).
Көптеген елдерде өлім ... ... ... ... және
жазаның қалай, қай жерде орындалатыны туралы мәлімет аса көп жариялана
бермейді. Мысалы, ... ... ... орындайтын түрмелер саны бесеу;
Мәскеуде (Бутыр), Санкт-Петербургте (Кресттер), Ростовта, Красноряск ... ... ... ... ... ату басқа да түрмелерде
жүргізілген, ол үшін орындаушылар арнайы іс-сапармен жіберіледі. Елде ... ... ... ... жендеттер институты саны аз болғандықтан,
сотталғандар үкімнің орындалуын екі, үш ... бес жыл ... ... [76]. ... де ... кім орындайды, оларды қалай таңдап алады, қай
жерде қылмыстық-атқару жүйесінде ме немесе басқа жерде тағы басқа ол ... ... ... ... ... еді. Алайда 2002 жылғы 21
желтоқсанда ... ... ... ... туралы Қазақстан
Республикасы Президенті қол ... ... ... 2002 ... ... №363-ІІ ҚРЗ), қылмыстық атқару кодексінің 14-бабының 8-тармағы
«сондай-ақ ең ауыр жаза – өлім ... ... ... ... ... ... толықтырылған. Бұдан мынандай тұжырым жасауға
болады, яғни өлім жазасы тергеушілік оқшалау ... ... ... ... шығарған сот оның орындалуына бақылау жасайтындығы жайлы ҚР ҚІЖК-
інің 449-бабының 4-тармағында «Үкімді орындаушы органдар оның ... ... ... сотқа дереу хабарлайды» деп атап көрсетілген. ... ... ... сот үкімінің орындалғаны туралы жазбаша хабарлама
алуы жеткіліксіз. Заңда өлім жазасы туралы ... ... үкім ... ... ... іс бойынша төрағалық етуші, сот мүшесі немесе сот
хатшысы) қатысуға құқылы дегенді бекіту қажет еді деген ... [26, 182 ... ... ... ... дәрігердің қатысып, өлімді растауы,
әрине, медициналық этика негіздеріне қайшы келіп, ... әр ... ... ... ... теріс екендігі дау туғызбайтыны белгілі.
Алайда өлім ... ... ... ... ... ... кім ... Үкімді орындау барысында прокурордың рұқсатымен
қоғам және баспасөз өкілдерін ... ... ... жөн. ... ... ... туралы халыққа баспасөз, радио, теледидар
арқылы жеткізілген дұрыс деп есептейміз.
Біз қарастырып отырған ҚР ҚАК-нің 167-баптың 4-бөлігінде: ... ... ... ... және де ... жері ... жыл өткен соң хабарланады. Өлікті жерлеу үкім ... ... ... - ... ... ... 1999 ... 30
наурыздағы №353-1 «Қылмыстың жасалуына ... мен ... ... тәртібі мен шарттары туралы» ҚР Заңының ... ... ішкі ... деп аталған 15-бабы ішкі тәртіптің ережесін
бекіткен. Аталған баптың 18-ші тармағы күзетте ... ... ... сезіктілер мен айыпталушылардың мәйіттерін беру ... ... ... 1 ... 2002 жыл №385 ІІО ... ұстау
изоляторының (УҰИ) ішкі тәртіп ережелерін бекіту туралы ҚР ІІМ ... ... ... ... немесе айыпкердің денелерінің берілуі» деп
аталатын 17 ... ... ... ... сезіктінің немесе
айыпталушының өлімі туралы ІІО-ның кезекші бөліміне, оның жақын-туыстары
мен прокурорға, ... ... істі ... ... ... ... беріледі. Қайтыс болған адамның денесі патоанатомиялық зерттеуден,
сондай-ақ заңнамада қарастырылған өндірістегі әрекеттерден кейін оны талап
етушілерге ... ... ... ... беруді талаптанушының жазбаша өтініші
негізінде өндірісте ... ісі бар ... ... ... ... рұқсатымен беріледі. Қайтыс болған адамның денесі талап етілмеген
жағдайда, оны жерлеу мемлекет есебінен жүзеге асырылады.
Біздің пікірімізше, көрсетілген ... ... ... ... ... қатысты болуы тиіс, сондықтан да осы ереже өлім жазасына
сотталғандарға да таралуы қажет деп есептейміз [77, 167 ... ... біз ... ... ... ... ... байланысты
біріншіден, экономикалық және екіншіден мейірбандық тұрғыдан қайта ... ... ... бұл мәселе келесі ... ... ... ... ... өтініші бойынша жерлеуге беру
қажет. Мұндай көзқарасты С. Сартаев та ... ... ... ... ... ... оның туған-туысқандарына қайтарған жөн» дейді [78].
Ал Д.С. Чукмаитов ... ... ... ... ... ... орындалған жазаны қоспағанда) жерлеу үшін ... ... ... ... туысқандарының өтініш жасау туралы құқын қарастыруды
ұсынады [75, 110 ... ... ... ... құқықтық жағдайын талдаудың нәтижесінде
осы категориядағы сотталғандардың ерекше құқықтарын үш топқа ... ... ... А.С. ... [27, 130 б.]. Оның пікірінше, бірінші топқа өлім
жазасын шығарған үкімге наразылық білдіру және ... ... ... өтініш
берумен байланысты құқығы. Екінші топқа соттың үкіміне наразылық жасау және
кешірім жасау туралы өтінішті қарау кезінде сотталушыны ұстаумен ... Ал ... ... өлім ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты құқықтары жатады.
Осы бөлімде қарастырылған мәселелерді және бірқатар даулы ережелерді
талдай ... біз ... ... ... ... дүние жүзілік тәжірибеде қолданылып жүрген біз зерттеген
өлім ... ... ... ... ... (бас алу, ... ұрып
өлтіру, орындыққа отырғызу арқылы электрді қолдану, газбен тұншықтыру)
мейірбандық тұрғыдан алғанда ... ... ал ... әдістер
(дарға асу, ату, иньекция) өлім жазасы түріндегі жазаны орындау тәсілі
жөніндегі заңның ... ... ... ... ... Бұл ... және қиналтпай өлтіру тұрғысынан күмән туғызуы мүмкін, алайда
оның ... ... ... ... ... ату ... ... сәтінде жендеттің қолы қалтыраса немесе сотталушы қорыққаннан қисайып
құлап қалса нәтижесінде ... онда ... ... ... Дарға асу кезінде арқан ... ... ... ... ... тұншығып өлуі мүмкін. Сондықтан да өлім ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Екіншіден, Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару заңында өлім ... ... ... ... таңдап алу қарастырылмаған.
Біздің пікірімізше, бұл өз кезегінде өлім ... ... ... өзі
анықтап, қандай тәсілді таңдағанда өлу жеңіл болады деген құқына шек қою
болып ... ... ... ... ... сотталушы өлім жазасының
орындалу тәсілін ... ... ... енгізу қажет. Сонда ... ... ... акт БҰҰ 1984/50 Экономикалық және
Әлеуметтік Кеңесінің 1984 ... 25 ... ... ... ... ... ... кепілдігінің шаралары» атты қарардың
талаптарына жауап бере ... ... ... ... жоюға өз
үлесімізді қосқан болар едік.
Үшіншіден, өлім жазасын орындау алдында сотталушы діни қызметкерімен
соңғы ... ... ... деп ... ... тағы бір ... мәселені қарастырғанымыз жөн. Жоғарыда тоқталып ... ... ... ... ... ... өтініші бойынша
жерлеуге беру мәселесін қарау қажет.
Қорытындылай келгенде, жоғарыда аталған ... ... ... ... «Өлім жазасына сотталған адамның құқықтық
жағдайы» атты 166-бабының 2-бөлігіне «тоғызыншы» тармақша ... ... ... ... ... ... деген сөзбен толықтыру қажет
деп санаймыз.
Осыған орай Қылмыстық-атқару кодексінің 167-бабында «Өлім ... ... ... ... ... ... керек. Нақтырақ айтқанда,
1-бөлімін тағы екі ... ... яғни ... ... дұрыс: «Өлім
жазасы жария етпей ату, ... асу және ... ... ... ... ... біз ҚАК 167-бабының 4-бөлігін мынадай жаңа мәтінде
жазылуын ұсынамыз: «Жазаны атқарған органның ... ... ... ... өлім ... ... туралы хабарлауға міндетті.
Өліктің мәйіті туған-туыстарының алдын ала ... ... ... ... ұсынылып отырған ұсыныстарды өлім жазасын жаза ... да және оған ... ... да ... алуы дау ... ... өлім ... қажеттілігін, не қажетсіздігін ешкім
дәлелдеген емес. Өлім ... ... ... ... оны ... ... ... қайтару емес, ол болашақта қасақана түрде ... ... ... Өлім ... проблемалары (қолдау және қарсылық)
Өлім жазасын алып тастау жайлы пікірталастар ежелден бері келе жатыр.
Өлім жазасы мәселесі оны зерттеп ... ... мен ... ... ... ... назарын аударып отырғаны белгілі. Оның өзекті де
күрделі болып ... ... ... ... ... өлім жазасына байланысты қалыптасып отырған
сыртқы саяси ахуалға, содан соң Қазақстанда оның қалай ... ... жөн ... таңда өлім жазасы заң жүзінде немесе іс жүзінде Біріккен ... мүше 189 ... 108 ... алынып тасталса, 87 елде әлі сақталып
отыр. Әлемнің 20-дан астам ... ... ... өлім ... ... ... оны қолдануға мораторий жарияланған. Өлім ... ... ... ... тұр. Онда бұл ... кісі өлтіргендерге ғана
емес, экономикалық қылмыстар мен ... ... қол ... ... ... орын ... ... Сонымен қатар өлім жазасы АҚШ-
тың көптеген штаттарында алынып тасталмаған. Бұл елде 2001 жылы 98 ... ... ... [79, 3 ... кезде бірде-бір мемлекет қандай мәселе болмасын, оны ... ... ... шеше алмасы анық, біздің ойымызша, дәл ... ... ... мәселесі бойынша пікірлер эволюциясына ... ... ... кезекте өлім жазасына арналып өткен бірқатар ... ... ... жазасына қарсы алғашқы әлемдік конгресс 2001 жылғы 21-23 шілдеде
Страсбургте болып өтті. Ол әлемдік ... ... ... етек ... бір ... ... болды, себебі онда ұлттық заңнамада
өлім жазасын қалдыруды қолдайтындармен қандайда бір ... ... ... өзі ... саналды. Қорытынды декларацияда аталмыш конгресс
өлім жазасын жою туралы бірқатар маңызды мәлімдеме жасады.
Осы құжатта өлім ... кек ... ... ... және ... ... ... ең алдымен, өмір сүру ... аяқ асты ету ... ... қатар, өлім жазасының ещқашан қылмыстың алдын ... ... баса ... Өлім ... ... қарсы
бағытталған асқан қатігездік, азаптау және кемсіту актісі ... ... ... қолданатын қоғам сол арқылы зорлық-зомбылықты мадақтайды. Адам
құқықтарын ... ... өлім ... ... ... [80, 10 ... ... 25-29 шілдеде Страсбургте Еуропа Кеңесі Парламенттік
Ассамблеясының ... ... ... ... онда қаралған маңызды
мәселелердің бірі өлім ... жою ... Осы ... ... ... Кеңесінің бақылаушы – мемлекеттерінде өлім ... ... ... осы құжатында өлім жазасына үзілді-кесілді қарсы позициясын тағыда
қуттады. Ассамблея қазіргі заманға өркениетті қоғамның қылмыстық ... өлім ... орын ... ... ал оны ... адам ... ... бостандықтарын қорғау жөніндегі Еуропа Конвециясының 3-бабы
бойынша адамның ... аяқ асты ету ... ... ... ... ... 1994 ... бастап Ассамблея Еуропа Кеңесіне мүше болғысы
келетін елдерге өлім жазасына мораторий ... әзір болу ... ... ... ... ... нәтижесінде Еуропа Кеңесін құрайтын 43 ел 1997
жылдан бері іс ... өлім ... ... ... ... кезде өлім жазасы қолданылатын ... ... ... ... ... Ассамблеяның қаулысы бойынша ұлттық Парламенттерге
ғана берілетін болды, ал ұйым ... ... ... беру ... мораторийді мүлтіксіз сақтайтын немесе өлім ... ... ... ... ғана ұсынылады.
2001 жылғы 6-10 шілдеде өткен Еуропадағы ... және ... ... (ЕҚЫҰ) Парламенттік Ассамблеясының оныншы отырысында өлім
жазасын жою туралы қарар қабылданды.
Қазіргі таңда (2001 жылғы ... ... ... ... ... ... 189 мемлекеттің 108-інде өлім жазасы заңнамалық негізде немесе іс
жүзінде жойылған. Дегенмен, ЕҚЫҰ-на ... 55 ... ... ... әлі ... ... ... екен.
ЕҚЫҰ өз қарарында 2000 жылы Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан,
Америка Құрама Штаттары, Югославия ... ... ... Түркия
және Өзбекстан сияқты елдерде адамдардың өлім ... ... ... және 2000 ... ЕҚЫҰ-ның мүшесі болып табылатын төрт мемлекет –
Беларус, Қазақстан, ... ... ... мен ... өлім жазасы
жүзеге асырылуна алаңдаушылық білдірді [81, 41 б.].
Сөйтіп, Қазақстан беделді халықаралық ұйымдардың бірі ЕҚЫҰ ... ... ... ел ... екі рет ... ... орай, 2001 жылғы 11 қыркүйекте дүние жүзін дүр сілкіндірген Нью-
Йорктегі қайғылы оқиғалар осы ... ... ... ... кері ... тигізді. Террористер жауыздық әрекеттерін ... өлім ... ... ... ... ... әрі ... қолдау таппас еді.
Өлім жазасын қолдаудағы ғаламдық үрдіс тақырыбын жалғастырар болсақ,
1998 жылдың аяғы мен 1999 ... басы ... ... ... үшін ... рөл ... жылдың көктемінде өлім жазасын қолдаудан бас тартқан елдер саны
(107, ... ... 82 – заң ... 25 – ... өлім ... ... ... санынан (87) алғаш рет айтарлықтай асып кетті. 1998 жылғы
желтоқсанда осы ... ... ... ... ... ... өздері өлім жазасына мораторий жариялады. 1999 жылғы ақпанда
олардың қатарына Ресей, кейінірек Латвия, ... ... ... ал ... ... ... да мұндай шешімге келді [13, 18 б.].
Қазіргі заманғы шіркеу тарихында алғаш рет 1998 жылдың қарсаңында ... ... ... ... өлім ... ... ... шығып,
2000 жылы өлім жазасына дүние жүзілік мораторий жариялауға шақырды.
Өткен ғасырдың соңғы жылындағы ... ... ... ... ... ... папа нунцийі Ренато Мартино Нью-Йоркте сөз сөйлеп,
католик шіркеуінің ... өлім ... жою ... ... ... ... Ең кереметі, католик шіркеунің көзқарасы
мен баға беруінде діндарлаға тән ... ... ... ғана ... ... ... ... барған сайын көпшіліктің
мойындауына ие болып отырған криминологиялық дәлелдемені қабылдағаны да
айқын ... ... ... оның ... ... адамдардың қорқыныш немесе
қорғалмағандық сезімін пайдалану ... ... шара ... бола алмайды; қылмысты жан-жақты тәрбиелеу шаралары, полиция
жұмысын пәрменді ету, құқықбұзушылықтың түбірлі себептерін анықтау және жою
саясатын жүргізу ... ғана ... ... ... берілетін
жаза қоғамды қауіпсіз етіп, жасаған ... сай болу ... ... ... ... ... ... болу мүмкіндігінен айыруға
болмайды.
Сыртқы экономикалық ... өлім ... ... ... беру үшін ... орын ... екінші үрдіске де назар аударғанымыз
жөн. Соңғы жылдары бірқатар ... осы ... ... ... ... ... ... импорттау, қарулы тонау, сыбайлас
жемқорлық және басқа да қылмыстарға қатысты қолданылып жүр. Таяу ... және ... ... өлім ... кесу айтарлықтай жиілеп
барады. Мысалы, Иранда 1999-2000 жылдары жазалау саны 2,5 ... ... ... 1998 жылы 29 ... 1999 жылы 103, ал 2000 жылы ... ... Бұрындары өлім жазасынан бас тартқан кейбір елдер
біршама жылдан кейін оған қайта оралып отыр. Өлім жазасын қолданудан 23 ... ... ... Филиппин 1999 жылы оны қайтадан қолданатын болды. Сол
жылы 40 жылдық үзілістен кейін алғаш рет АҚШ-тың Огайо штатында ... ... ... ... ... ... ... сот әділдігінің
өлім машинасы «қарқынды» жұмыс істей бастады. Мәселен, соңғы 24 жылда осы
елде іске ... өлім ... ... ... АҚШ ... ... ... 1997-2000 жылдардың үлесіне тиеді [81, 43 б.].
Беделді зерттеушілердің бірі, профессор В. ... ... ... ... ... мен әлемдік үрдісін бағалағанда, ... ... және ... өлім ... бас ... ... ... басым екенін ғана емес, ол әлі қолданылып жүрген елдердегі
халықтын санын ... ... ... ... ... қарамастан, жер бетіндегі халықтын 70%-ға жуығының әлі күнге
дейін өлім ... ... ... ... қалып отырғанын мойындауымызға
тура келеді [82, 8 ... ... ... ... ... қорытындылайтын болсақ:
біріншіден, БҰҰ, Еуропа ... ... ... ... ... ... және басқа да құқық қорғау ұйымдарының
қызметі ... ... ... өлім жазасын қолдану ауқымының айтарлықтай
азаюына қол жетіп отыр;
екіншіден, өлім жазасын қолдану адамның маңызды құқықтарын, ең алдымен,
қол сұғылмайтын өмір сүру ... аяқ асты ету ... ... ... ... келтіретін мәнді дәлелі болып табылады. Өлім жазасын
қолдану – ... ... ... және ... ... ... мемлекет өз елінде моральдық атмосфераның жақсаруына үміт ... ... ... Кез келген жазалау зорлық-зомбылыққа қарсы тұру қабілетін
нашарлатып, ... ... ... ... бекініп
алса, адам құқықтарын бұзу үйреншікті құбылысқа айналып кетеді.
Өлім жазасы мемлекет пен ... ... ... деген ең
шетін, ең соңғы көзқарасы, нысаны болып табылады. Өлім жазасы мәселесі өте
күрделі әрі көп қырлы. Ол ... ... ... ... ... ... және басқа да салаларына
әсер етеді. Яғни өлім ... жаза ... ... ... ... ... ... жайлы алғашқы пікірталастар Қазақстанда егемен
мемлекеттің аяғынан тұрып, дамуға бет алған шағы ... ... ... ... да, алып тастауды қуаттаушылар да бұрыннан болған,
бола да береді. Дегенмен оған ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, саяси-моральдық және басқа
да мән-жайларға байланысты қоғамдық пікір де әр алуан болып келеді.
Қазақстанда өлім ... ... ... ... рет әр түрлі
форумдарда және ғалымдар мен заңгер-практиктердің баспасөзде ... ... ... ... ... ... Қазақстан өлім
жазасынан сатылап бас тартуға бет бұруға тиіс деген пікірде.
Қазіргі күшіндегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... және оны ... ... белгілейді.
1. Өлім жазасы – ату жазасы адамдардың қаза болуына ұштасқан ... ... ... ... ... жасалған аса ауыр қылмыстар үшін
ең ауыр жаза ретінде белгіленеді, ондай жахаға кесілген адамға ... ... ... ету ... беріледі.
2. Өлім жазасы әйелдерге, сондай-ақ он сегіз жасқа толмай қылмыс жасаған
адамдарға және сот үкім шығарған сәтте ... бес ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті өлім жазасын орындауға мораторий
енгізген кезде, өлім жазасы ... ... ... мораторий қолданылған
уақытта тоқтатыла тұрады.
4. Өлім жазасы туралы үкім ерте ... ол ... ... ... ... жылдан кейін, сондай-ақ өлім жазасын орындауға мораторийдің ... соң ерте ... бір жыл ... кейін орындалады.
5. Өлім жазасы кешірім жасау тәртібімен жазаны ерекше ... ... өтеу ... өмір бойы бас ... айыруға немесе жиырма
бес жыл мерзімге бас бостандығынан айыруға ... ... ... ... ... өлім жазасын орындауға ... ... ... ... мораторий енгізілгенге дейін өтініш бергеніне
немесе бермегеніне қарамастан, ... ... ... ... беруге құқығы
бар.
Өлім жазасы келесідей қылмыстар үшін тағайындалады:
1) басқыншылық соғысты жоспарлау, әзірлеу, тұтандыру немесе жүргізу (ҚР
ҚК 156-бабының 2-бөлігі); 2) ... ... ... салынған құралдары мен
әдістерін қолдану (ҚР ҚК 159-бабының ... 3) ... (ҚР ҚК ... 4) ... (ҚР ҚК 162-бабының 4-бөлігі); 5) мемлекеттік
опасыздық (ҚР ҚК ... 6) ... ... ... ... ... (ҚР ҚК ... 7) диверсия (ҚР ҚК 171-бабы); 8)
терроризм (ҚР ҚК 233-бабының 4-бөлігі).
Қазір қазақстандық қоғамда да ең ауыр жаза түрін қалдырудың ... ... бойы бас ... ... ... ... ... туралы
қызу пікір-таластар жүргізілуде. Қазақстанда өлім жазасын жою мәселесі
бойынша екіжақтама қарама-қайшы пікірлер бар. ... ... кісі ... теңдей өтеу қажет деп есептейді, және де осындай ... ... ... ... ... түсініктеріне негізделген.
Өлім жазасына мораторий енгізуге қарсы адамдар келтіретін салмақты уәж –
халықтың қоғамдық санасы ... ... ... ... да, әр ... ... ... зерттеулер халықтың басым бөлігінің қатаң
жазалау шараларына оң көзбен қарайтынын және өлім ... ... ... жылы ... ... ... ... респонденттердің 77%-
ның өлім жазасын қалдыруды қолдайтынын көрсетті. Литвадағы осындай зерттеу
нәтижесінде ... ... өлім ... ... және ... ... оны жою қажет деген пікірде екені белгілі болды. Ресей ІІМ және ... ... ... ... қарағанда, Ресей халқының 70%-дан
астамы ... ... ... адам ... үшін өлім ... болады деп есептейді және оны жоюға ... ... ... тәуелсіз
зерттеу орталығының соңғы мәліметтері бойынша, ... ... 68%-ы өлім ... қолдайды, 22%-ы өлім жазасына қарсы, ал
репонденттердің 10%-ы жауап бере алмады [81, 45 б.]. ... ... ... ... деректер жоқ, бірақ біздегі ахуалдың көрші жатқан
Ресейдегіден көп ... жоқ деп ... ... ... жазаны қатал ету қылмыс деңгейін төмендетеді
деген алдамшы көзқарасқа негізделіп отыр. Ал шындығына ... ... ... үміт арту ... ... ... ... тағайындаған кезде
басты рөл ортақ емес, жеке превенцияға беріледі.
Мәселен, академик С.Сартаев: «Меніңше, дәл ... күні өлім ... ... алып ... ... ... жоқ. ... біздің
еліміздің шаруашылығы, өндірісі жалпы ... ... әлі де ... ... Екіншіден, халқымызды әл-ауқаты, тұрмысы әлі де ... ... ... ... көп ... ... талап етеді.
Үшіншіден, халқымыздың саяси, құқықтық, моральдық сана-сезімі ... ... жете ... жоқ. ... біздің ұлттық
менталитетіміз әлі де болса ... ... ... деген ескі
заманның принциптерінен арыла қойған жоқ. Міне, осы себептерді алға тарта
отырып, дәл бүгін біздің елміз өлім ... бас ... ... ... », – ... [83, 44 ... профессор Е. Қайыржанов: «Қазақстанның Қылмыстық кодексінде бірнеше
аса ауыр қылмыстарға өлім жазасы қолданылады. Соңғы жылдары Президентіміз
бекіткен ... ... ... ... жолдар бар: «Өлім
жазасына мораторий жариялауды мүмкіндігіне ... ... ... ... ... шыға келеді. «Саған зұлымдық жасаса, сен зұлымдық жасама»
деген баяғы заманнан келе жатқан ... бар. Өлім ... бас ... ... ... сай ... ... осынау ізгі қағиданың негізгі
мақсаты дұрыс болғанымен, нақты өмірдің кей ... ... ... ... ... ... әділеттілік принципі. 1998 жылы қабылданған
Қылмыстық кодексімізде осы ... ... ... ... Бұл ... еліміздегі қылмыстық жазалау теориясының үлкен жетістігі. Әлеуметтік
әділеттілікті қалпына келтірудегі ... ... ... де қылмыскер
мен жапа шегуші тұрғысынан да қарау дұрыс. ... аяп, өлім ... ... ал оның ... қаза тапқан адамның туысқандарының мүддесі
қайда қалады? Ақиқат пен ... ... ... Екіншіден, бүгінгі өмірдің
принципі. Қоғамдық іс-әрекеттер өзгерген сайын, жазалау түрлері де өзгеріп
отыруы ... ... 1990 ... ... ... қылмыстар
азайғанымен, есесіне ауыр қылмыстар көбейіп отыр. Аса ауыр қылмыс жасадың
екен, жазаның да аса ауыр түрі ... ... ... ... ... ... сәйкестік принципі. Қылмыскерлердің қолынан жазықсыз
қаза ... ... ... әлгі қанішерді өзіне тиесілі жазадан ... ... ... ме? Керісінше, олар: «Сот ... өлім ... ... оны ... ... кім кепіл бере алады. Бұл
дегенің жазықсыз жанды қылмысқа итеру ... сөз. ... ... алу принципі. Кей адамдар өлім жазасынан қорқып, ауыр қылмыстарға
бармауы мүмкін. Яғни, өлім жазасын сақтап қалу ... біз ... ... – деген тұжырым жасайды [83, 45 б.].
Өлім жазасын қолдаушылардың келтіретін тағы бір ...... ... ... өлім ... өмір бойы бас ... ... ауыстыру, сонымен қатар адамды қамауда ұстаудың халықаралық
стандарттарын сақтау еліміздің ... да ... ... ауыр ... ... мұндай позиция сын көтермейді. ... ... ... бас ... ... ... 60 ... жуық
адам отыр. Егер осы цифрды жыл сайын өлім жазасына кесілген адамдардың
санымен және ... ... ... санымен салыстырсақ, онда олардың
мардымсыз екенін және сәйкесінше 0,08% және 0,04% құрайтынын көреміз.
Сондай-ақ, ерекше жазаны біржола тоқтатуға қарсылар қоғамның бұл ... ... ... ... кездерде жиілеп кеткен, адамды асқан
қатыгездікпен өлтіретін ... ... ... күш ... дегенді тілге тиек етеді. Сонымен қатар, кейбір ... ... өлім ... өмір бойы бас ... ... ... ... бюджеттің біраз ... ... ... ... ... ... уәжі – өмір бойы бас
бостандығынан айырылған ... ... ... ... ... ... ... байланысты туындайтын бір мәселе, қылмыстық заңның негізгі
міндеті – қылмыскерді жасаған қылмысы үшін ... ... оны ... мүшесі етіп қайта тәрбиелеп, қатарға қосу. Ал қылмыскерге өмір
бойына бас бостандығынан ... ... ... біз ... деген сауал тағы көлденең тартылады.
Адамзаттың көпғасырлық тарихы, ғылыми зерттеулер және де ... ... ... ... ... де ... ... алдындағы
қорқыныш сезімі әлеуетті құқықбұзушылардың мардымсыз бөлігін ғана қылмыс
жасаудан сақтандыруы мүмкін екенін ... ... ... шын мәнінде
Қазақстанда қалыптасып отырған әлеуметтік-экономикалық және ... ... жаза ... ... ... бір ... жоқ ... мен психиатрладың зерттеулері уақыт аралығында алыстатылған
өлім жазасының қарапайым адамның санасы үшін мағынасы мен қозғаушы күші ... ... ... тетіктері санаға жағымсыз ақпаратты
жібермейтіндей жаратылғанын, сөйтіп, жаза ... ... ... ... отыр [30, 116 б.].
Өткен ғасырдың 70-жылдары американ криминологы Т. ... ... ... ... Н. ... өлім жазасының заңнама жүзінде болмауы не
сақталуы адам өлтіру динамикасына ықпал етпейтіні ... көз ... ... ... әріптестері АҚШ-тың өлім жазасы қолданылатын және
қолданылмайтын ... ... ауыр ... ... ... ... өлім ... қолданылатын жағдайда ауыр
қылмыстар деңгейі әрдайым жоғары болады деген тұжырымға келді.
Ресейдің адам ... ... үшін ... ... көп ... айналысып отырған әйгілі криминалисі, профессор С. ... ... үшін өлім ... кесу ... ... мынадай қорытындыға
келді:
– 1945 жылы Ресейде қылмысты ауырлататын жағдайда адам өлтіргені ... ... кесу ... ... ... азаюына әкелмей, қайта
олардың саны өсе түсті;
– өлім жазасын адам өлтіргені үшін айыпталған адамға қатысты ғана ... ... ... адам ... үшін өлім ... ... және ол орындалған ретте
жеке оның ғана жаңа қылмыс жасаудың алдын алу мүмкіндігі ретінде ... ... ... ... жоғары, өзге де жаза ... ... үшін ... жаза ... ... ... ... «Жеті жарғының» талаптарына сай өлген адамның құнын
мал төлеу ... кісі ... өлім ... ... [84, 73 б.].
Екінші жағынан, онша ауыр емес қылмыстар үшін жаза ... ... ... ... ... ешкім жәбірленушіге дене жарақатын
келтіргені үшін қылмыскердің дене мүшесін зақымдауға шақырмайды.
Өлім жазасын тездетіп жоюды ... ... ... бұл ... ... жоқ дегенге саяды. Өлім жазасын жоюды қолдаушылардың
дәлелдерімен, ... ... ... ... ... ... жағдайда, ойланып ... ... ... ... ... ... қауіп төндіреді, екіншілері – мас болудың
сондай жағдайында, ... ... мен ... қаншалықты ықтимал
екендігіне баға бере алмайды; үшіншілері – өзінің ептілігіне, қырағылығына,
яғни жеке қасиеттеріне ... ... ... ... ... ... ... атқармауына сенеді деп көрсетіледі
[85, 138 б.].
Аталған-мән жайлар, шын мәнінде, бар және де ... ... ... ... ... ... ... келісуге негіз береді. Өлім
жазасын қолдана отырып мемлекет ішкі тұрақтылыққа, тыныш өмірге ие бола ... Өлім ... ... ... ... тәртіп орнатуға бола ма?
Немесе, нақтырақ ... ... ... ... өлім ... ... Қазақстанға жеңіс әкеле ме?
Біздің пікірімізше, жоқ. Қанішерлік тәрбиеден, өмірдің ... ... ... ... өлім жазасы тоқтатады деп
үміттену қисынсыз. Өлім жазасы, біздіңше, ... ... ... селт ... ... ... ету бағытында тәрбиеленген,
қанішерлік тәжірибесі бар ... де, ... де, ... ... ... мүлдем қорықпайтын маньяктар да – ... ... ... ешқайсысы өлім жазасынан
қорықпайды. Бұл дегеніміз, мұндай шараның ... ...... ... ... ... ... өлім жазасымен қорқыту қылмыскерге
тосқауыл бола алмайтындығын дәлелдейді.
Зерттеушілер өлім жазасы моральдық тұрғыдан да ... ... ... ... және ... таралуына ықпал
ететіндігін білдіреді.
Басқа да ... ... ... бар: кісі ... ... ... бар ма?
Теориялық тұрғыдан, жаратылыс құқығы бойынша адам ... ... ... жол ... ... ол ... ... басқаларға да бере
алмайды. Өлім жазасы – «ұлт пен ... ... ... яғни ... ... ... Конституциясына сәйкес, Қазақстан өзін демократиялық,
зайырлы, құқықтық және ... ... ... ... оның ... ... – адам және ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары (1-
баптың 1-тармағы). Әркімнің өмір сүруге құқығы бар ... ... адам өмір мен ... ... ... ... Жаратушымен барлық
жағынан байланысты [86, 116 б.].
Өмір сүру құқығына кепілдік беріледі: «... Алла ... ... ... ... ... олай ... ... бойынша қалай ... » [86, 117
б.].
Сөзсіз, бір жағынан өлім жазасын қолдана отырып мемлекет бір мәселеден
құтылады. Бұл, ең ... ... ... ... ... ... қылмыскер тарапынан қылмыстың қайталануынан қорқудың
қажеттілігі жоқ), өзімізді қинамастан оны шешудің оңай тәсілі. Алайда бұл –
мәселенің ... табу жолы ... ... ... азаматтарының қамын ойлауды
жүктегендіктен, ол әлеуметтік дамудың төмен ... ... ... ... ... ... жетілдіруге осылайша ұмтылыс ... өзін ... ... көтере отырып, өркениетке үлкен қадамдар
жасайды.
Заңдық тұрғыдан да өлім жазасы ақталмаған – оның ... ... ... сот ... әкеп ... ықтимал. Мұндай
әңгімелер барысында француз диірменшісі қазасының ортағасырлық тарихы
көрнекі ... бола ... Бір күні ... ... ... ... ... алаңында жантүршігерлік айқайлар естіледі. Мұны ... ... ... де, ойланбастан көмекке жүгіре кетеді.
Оқиға болған жерге қала тұрғындары келген мезетте, олар бөтен адамның
денесіне еңкейген, киім-кешегі мен қолы ... ... ... көреді.
Қала соты көп ойланбастан және де ... ... ... ... кісі өлтірді деп айыптап, жұрт алдында өлім жазасына кеседі.
Ортағасыр қалашығының тұрғындары ... ... ... көрсетуге
деген мейірбанды ниеті туралы сөздеріне сенбеген. Біраз уақыт өткеннен соң,
диірменшінің шын мәнінде ... ... ... ... ... ... өз ... мойындайды. Сонда қала тұрғындары жазықсыз
қаза болған адамның алдында өз кінәларын мойындап, оған ескерткіш орнатады.
Онда ... ... ... сот ... ... ... әрдайым
ұрпақтар есте сақтайтындай етіп «Диірменшіні ұмытпа!» деген сөздер ... ... өлім ... ... ... адам өмір ... ... ешкімнің оның өмірін алуға құқығы жоқ» – деп жазылған ... ... Өлім ... үкім еткен мемлекет кісі өлтірушіге айналады.
Өлім жазасы қылмыс жасау ... ... ... ... ... ... өте ... түрлері де қылмыскерлерді ... ... әлі ... өлім ... ... ... тиімді
әсер тигізетіндігін дәлелдеген жоқ.
Біздіңше, өлім жазасын немесе кез келген басқа да жазаның түрін ... ... ... ... ... ... ... балама
әдістерін енгізуді қарастырған кезде, біз ең алдымен ... ... ... ... ... күрес жүргізе отырып және өзінің
ұстанымдарын ... ... ... ... мен ... ... ие? ... мемлекет пен қоғам экономика, саясат ... ... ... оның заң ... ... ету ... кең ... болады. Осыдан келіп жазалау түрінің саны және олардың
түрлері ... ... ... ... ... бірте-бірте ауысу, өткеннің,
ескінің салқыны – өлім жазасынан, қинаудан, кейбір мемлекеттердегі сияқты
бас тарту талабы ... Өлім ... сөз жоқ, ... ... ең ... түрі. Ол көптеген себептермен, мысалы, жасаған іске
бара-бар кек қайтару, қылмыскерді қаралау, оған сазайын ... ... ... ... ... ... ... қарсы әрекеттермен күрестің
еңгізілу шешімін жариялау, жәбірленушіге және оның жақындарына келтірілген
шығынды өтеу мақсатымен ... Бұл ... ... өз ... бетке
ұстай отырып, өлім жазасын жою мәселесіне қарым-қатынасын, әр түрлі
ұстанымдарын ... ... және оның ... ... ... және ... ... атынан: сонымен қатар қылмыскердің өзіне
қатысты. Ол шындығында делдал ретінде рөл атқарады. Біріншіден, жәбірленуші
мен оның ... ... ... ... ... тарапынан қылмыстың қайталануының алдын алады. Үшіншіден, жазаның
бұлжымастығын білдіреді. Бұл мәселелерде бір мәмілеге келу, ортақ тіл табу
– заң ... мен оны ... ... Оның ... ... ... өлім ... жоюды және оны балама әдістермен ауыстыруды
қамтамасыз етеді.
Қазіргі таңда өлім ... ... ... – өмір бойы ... айру ғана бола алады. Себебі, кейбір жағдайларда олардың
ортақ белгілері бар. Біріншіден, өмірінің ... ... бас ... ... ... ... сол ... ортадан толық
аластатады. Екіншіден, өмір бойы бас бостандығынан ... ... ... ... ... жасау, рақымшылық ету нәтижесінде жазаның басқа
түріне ауыстыруға болмайтындығын білдіреді. Үшіншіден, қазіргі ... ... ... ... бойынша өмір бойы бас бостандығынан айыру
сотталушының ... өлім ... ... ... ... ... ... да жазаның мұндай ... ... ... ... ... сөз ... ... даулы болып келеді.
Өлім жазасын ауыстыру тұрғысында басқа да ... ... ... ... ... ... адамның психикасына қан арқылы әсер ету және
т.б. Бірақ, сананы бұлайша тазалау, біздің ойымызша, ... жеке ... ... күштеу құралдары арқылы бұзу дегенді білдіреді, сондықтан да
қолдау таппас.
Өлім ... ... ... адамшылық тұрғыға бейімдеу, әділеттілік
бағытында дамыту әр түрлі жолдармен жүзеге асырылады. ... ... ... оның ... және ... ... ... отырып,
өлім жазасына қарағанда жеңілдетуге талап ... ... өлім ... ... ... бұл ... ... басқа да аспектілер бой
көтереді – ... өлім ... ... ... ма; сол сот ... келетін үкімдерге ұрынбауға толық кепілдік бере ме; өлім жазасымен
жазаланатын іс-әрекеттердің шеңберін себепсіз ... ... ол ... ... ... ме және т.б. Бұл ... ... кеткенде,
материалдық тұрғыда қинамай-ақ, проблеманы шешудің ең оңай ... ... жоқ, ... ... ... қылмыстың
қайталануының орын алуын қауіп етпейді». Алайда, бұл тығырықтан шығудың
жолы емес. Мемлекет өз азаматтарына ... ... ... алған екен,
ол адамдарды да қамқорлығына алуға міндетті. Өзіндік дамуға мұндай ұмтылыс
арқылы қоғам өркениет бағытында елеулі қадамдар ... ерте ме, кеш пе, кез ... ... ... ... бір биігіне көтеріліп, ... ... ... ... ... ... ықпал етудің адамшылыққа жат құралдарының
болмауы, мәселен, өлім ... ... бір ... ... ... ... эталоны. Қоғам бұл жөнінде жария етуге және сондай
болуға дайын ба, ол ... ... ... ... өлім ... қолданудың аясын кеңейтпек болып
отырған мемлекеттер, мысалы, Қырғызстан және Түркіменстан өлім жазасына
мораторий ... 1999 ... ... ... өлім ... Ресейде
тоқтатылды, көп ұзамай Латвия, грузия, Армения бұл жазаны қолданудан бас
тартты. Ал, 2000 жылдың қарсаңында ... ... ... ... ... тез ... мораторий жариялауға дайын болу 1994 жылдан
бері Еуропалық ... ... ... шарты болып табылады. Осы кезде
Еуропалық Кеңестің Парламенттік Ассамблеясы тиісті қарар қабылдап, жазаның
бұл түріне үзілді-кесілді қарсы екендігін ... еді. ... ... мүше 43 мемлекеттің 800 млн. халқы өлім жазасы қолданылмайтын
аймақта тұратынын ... ... ... қолданылатын елдер қазіргі уақытта Еуропалық Кеңеске
қабылданбайды.
Қазақстан да өлім жазасын алып ... ... тұр. Бұл ... пікірталастар қызу жүріп жатыр. Сондықтан, өлім жазасы ... құр ... ... ... ... ... және жетілдіру
деңгейінде шешілуі керек.
Өлім жазасына мораторий енгізу туралы ... ... ... орай, республикада 1,5 жыл бойы әлеуметтік сұрау
салулар жүргізілетін болатын. Алайда, көпшілік өлім жазасын алып ... ... ... ... еді. Осы жағдайға байланысты, Президент
аталған жазаны қолдануды одан әрі шектеуге өлім ... ... ... ... ... өлім жазасы алынған немесе мораторий
жарияланған басқа елдерде ... ... ... ... ... қылмыс атаулы белгілі бір тежегіштер арқылы реттеліп
отыруы керек. Соның ... ... ...... ... ең ... ... Яғни, жазалау жолымен субъектінің белгілі ... ... ... Бұл қағиданы жүзеге асырудың бір мақсаты –
қатал болу, ... бұл ... ... емес. Көшпелі қазақтардың әйгілі
ел билеу заңы – «Жеті жарғыда» ... ... ... қан алу, яғни
біреудің кісісі өлтірілсе оған (құныкерге) өлім ... ... ... ... құнын төлеу арқылы жеңілдетуге болады (ер адамға – 1000 қой,
әйелге – 500)» [7, 4 б.]. Міне, көрдіңіздер ме, ... өзі ... ... да ... қимай, құн төлеттіру арқылы өмірін сақтап
отырған. ... ... ... ... біз де осы ... бай ... ... ала білсек, ұтарымыз көп болар еді.
Өлім жазасына мораторий жариялауда мақсат – сот ... ... ... ... алдын алу. Кейде мұндай қателер 5-6 және одан да көп
жылдардан соң анықталды. Сондай жағдайларда не істеуге ... ... ... ... берілмек? Судьялардың да қателесуі мүмкін, сондықтан да
Республикамыздың аумағында ... соты ... заң ... ... ... ... ... қатар, халықтың яғни
алқабилердің де пікірлерін тыңдағанды жөн көреді. Өлім ... ... ... ... ... ... өзгертіп, өмір бойы ... ... ... ... отыруға жағдайлар жасап, қоғамдық
пікірге ден қою керек. Өмір бойы бас ... ... ... ... колонияда отырып қана қоймай, басқа ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп
өздерімен қоса қызмет көрсетушілерді де асырауға мүмкіндік беру қажет.
Әрине өмір бойы бас бостандығынан ... ... ... ... да ... ... жасамаулары үшін ерекше қауіпсіздік шараларын
қарастыру ... Бұл үшін осы ... ... ... ... ... Және өмір бойы бас бостандығынан айырылғандар ... сөз ... ... әрқайсысының өзгеше екендігін есте ұстауымыз керек. Олардың
арасында ... бір ғана ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сондай-ақ жеке тұлғаны зорлау, азаптау сияқты қылмыс
түрлерін үнемі жасаған адамдардың да ... ... ... өмір ... ... ... арқылы өлім жазасында алып тастау күрделі сұрақ.
Халықаралық бақылаушылардың айтуынша, өлім ... алып ... ... ... ... ... өлім ... алып тастау – ізгіліктің көрінісі. Жасалынған қылмыс
үшін өлім жазасын қолданғанмен бұл қылмыс жасалынғанға ... ... ... ... келтірілген шығынның орынын толтырмайды және
қылмыс ... ... ... ... ... Егер біз ... өзге Еуропа мен Шығыс елдерінің заңдарымен ... оның ... ... ... өлім ... ... қылмыс
түрлерінің шеңбері тар. Қылмыстық саясат бүгінде ... ... мен ... ... ... реттеуге деген
талпынысымен айқындалады. Бұл ... ... ... тұрғыдағы
сараптамасы мен реформаның қажетті материалдық-техникалық базасының болмауы
мен кадр жетіспеушілігінен тиісті нәтиже бере алмай отыр.
Қылмыстық жауапкершілік ізгілік ... іске ... ... ... саналады. Ізгілендіру шараларының ойдағыдай іске асуы үшін өлім
жазасы қолданылатын жағдайлар көлемін тарылту ... ... ... ... өлім ... ... ... жарялау қажет сияқты.
Сонымен, жоғарыда айтылғандардың негізінде Қазақстанда өлім жазасына
мораторий жариялауға және ... оны ... жою үшін ... ... ... кедергілер жоқ деп айтуға ... Оған ... ... ... еркі де қолайлы алғышарттар жасап отыр.
Біздің ойымызша, өлім жазасынан бас тарту, оны жазалаудың балама түрімен
ауыстыру республикамыздың ... және ... ... ... ... Бұл ... жалпы әлемдік идеяларын қабылдауға
біздің ... ... куә ... Сонымен қатар бұл бағыттағы қадамдарды
барыгша байыптап, ... ... ... ... өлім жазасы қарастырылатын қылмыстық жазаның тізбесін
айтарлықтай қысқарту үрдісін жалғастыру ... өмір бойы бас ... ... ... өтеу үшін
айрықша жағдай жасау қажет, басқа бас бостандығынан ... ... ... ... бұл ... өлім жазасына балама ... ... өлім ... ... алып ... ... өмір бойы бас
бостандығынан айыруды ерекше жаза шарасы ретінде заңды түрде бекіту керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыс мынадай тұжырымдар мен ... ... ... демократиялық қоғам құру үшін жүргізіліп ... ... ... ... қылмыстық және қылмыстық-атқару тәжірибесін,
бас бостандығынан айырылған адамдармен айналысудың құралдары мен ... ... ... ... мен нормаларына барынша
сәйкестендіруге ұмтылысы байқалады. Халықаралық пенитенциарлық құқықтың
дамуы ұлттық, ... және ... да ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға жақындатуды
қарастыруда.
Қазақстан Республикасында болып жатқан демократиялық өзгерістер үрдісі
және ... ... ... ... ... ... терең батыл
шараларды қолдануды талап етті. Оның ішінде өлім жазасын жоюға да қатысты
талаптар елеулі орын алды. ... ... 2003 жылы ... ... ... ... өлім жазасын орындауға мораторий жарияланды.
Өлім жазасы ежелгі кек алу институтымен генетика тұрғысында байланыста
болып, ... ... ... дейін барлық халықтарда жүзеге асырылды.
Өлім жазасы қазақ елінің тарихында құқықтық ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы ретінде аса қауіпті қылмыстар
жасағаны ... ... ... қоғамның және жеке алғанда әрбір адамның ерекше
қорғалатын игіліктері мен мүдделерін осындай қылмыс жасаған адамға ... ... ... ... элементтердің қолсұғушылығынан
қорғау үшін мемлекеттік органдармен қолданылатын, заңмен белгіленген
қылмыстық ... ... ... институт ретінде өлім жазасы әр ... ... ... үшін ... ... өлім жазасын белгілейтін, сондай-ақ
мемлекеттің қылмыстық саясатында өлім ... ... ... ... іске ... процессуалдық сүйемелдеуі мен оны орындау тәртібін
реттейтін қылмыстық-құқықтық нормалардың жиынтығы.
Өлім жазасы – мемлекеттік акция ... ... ... ... ... күш ... тоқтату түрінде арнайы уәкілеттілігі бар
адамдармен жүзеге асырылатын үкімді ... ... ... ... қолданылып жүрген біз зерттеген
өлім жазасын орындау әдістерінің кейбіреулері тіптен (бас алу, таспен ... ... ... ... ... ... ... тұншықтыру)
мейірбандық тұрғыдан алғанда адамгершілікке жатпайды, ал қалған әдістер
(дарға асу, ату, ... өлім ... ... жазаны орындау тәсілі
жөніндегі заңның бөлімін толық ... ... ... Бұл ... және ... ... тұрғысынан күмән туғызуы мүмкін, алайда
оның барлығы бірқатар себептерге байланысты. Мысалы, ату ... ... ... ... қолы ... ... ... қорыққаннан қисайып
құлап қалса нәтижесінде жараланса, онда әрекетті ... ... ... асу ... ... ... кетуі немесе сотталушының
салмағының ... ... өлуі ... ... да өлім жазасын
орындаудың қайсыбір түрін орындағанда қажетті ... ... ... ... ... Қылмыстық-атқару заңында өлім жазасы
түріндегі жазаны орындауда тәсілдерді таңдап алу қарастырылмаған.
Біздің пікірімізше, бұл өз ... өлім ... ... ... ... ... ... таңдағанда өлу жеңіл болады деген құқына шек қою
болып табылады. Сондықтан қылмыстық атқару заңына сотталушы өлім ... ... ... құқылы дегенді енгізу қажет. Сонда біздің
ойымызша, мұндай адамгершілікті акт БҰҰ 1984/50 ... ... ... 1984 ... 25 мамыр айындағы ... ... ... ... ... ... атты ... жауап бере отырып, жоғарыда көрсетілген кемшіліктерді жоюға өз
үлесімізді ... ... ... өлім ... ... ... сотталушы діни қызметкерімен
соңғы кездесуін енгізген дұрыс деп есептейміз. Сонымен тағы бір ... ... ... жөн. ... ... ... ... байланысты сотталушының денесі туған-туыстарының өтініші бойынша
жерлеуге беру мәселесін ... ... ... ... ... ... нәтижесінде біз,
Қылмыстық-атқару кодексінің 167 бабының 2 ... ... ... ... ... жазасын орындау кезінде үкім шығарған сот,
прокурор, өлім жазасы атқарылатын мекеменің өкілі және ... ... ... біз ҚАК ... 4-бөлігін мынадай жаңа мәтінде
жазылуын ұсынамыз: «Жазаны атқарған органның әкімшілігі ... ... ... өлім ... ... ... хабарлауға міндетті.
Өліктің мәйіті туған-туыстарының алдын ала жасалған ... ... ... ... ... ... (әрқилы деңгейдегі ғылыми және ғылыми
емес) ... ... ... әрі бұл ... болу ... не ... ... келтіріліп келеді. Қылмыстық құқықта бұл
тайталастың қанат жайғанына талай ғасырлар өтті, әрі ... ... ... ... ... кешенді, құқық түсінігінен
туындайтын, құқық қолдану қызметін айналып өтпейтін, ... ... ... ... сол ... өршуі адамгершілік қасиеттер мен
рухани ... ... ... отыр. Қазіргі заманғы адамдардың
материалдық ... ... ... ... ... ... ... қалуының нәтижесі өте қауіпті. Сондықтан, өмір бойына
бас бостандығынан айыру жазасын енгізуге дайындалмас ... ... ... ... ... ... өлім жазасы белгіленетін санаттағы
істерді жан-жақты, толық тергеуін ... ету ... ... ... бас ... ... ... аргументі сот қателіктерінің болу
мүмкіндігіне байланысты айтылады.
Жалпы, өлім ... ... ... ... ... ... ... бұл шектен шыққандық десе, екінші біреулер ең ... ... ... ... Біз бұл ... мына бір көріністі қаперде
ұстауымыз керек: қылмыскерлерді ... ... ... та, ... ауыр ... ... тосқауыл бола алмағанын көреміз. ... ... ... ... және ... ... қарсы күрестің
ең пәрменді құралы, әрі сенімді жолы террорға – террормен, жауыздыққа ... ... беру ... ... сол жауыздық пен террорды туғызатын
әлеуметтік дерттерді емдеп, адамзатты ... ... ... және
имандылыққа бет бұрғызу болса керек.
Сонымен қатар бұл ... ... ... ... абайлап жасау
керек. Сөйтіп:
Біріншіден, өлім жазасы қарастырылатын қылмыстық ... ... ... ... өмір бойы бас ... ... жазасын өтеу үшін
айрықша жағдай жасау қажет, басқа бас ... ... ... ... ... бұл ... өлім ... балама ретінде
қарастырылуы қажет.
Үшіншіден, өлім жазасын толығымен алып тастағаннан ... өмір бойы ... ... ... жаза шарасы ретінде заңды түрде бекіту керек.
Сонымен, жоғарыда айтылғандардың негізінде ... өлім ... ... ... ... ... ... дәлелдер жоқ.
Қылмыскерді өлтіру өркениетті мемлекеттің қағидаттарына сәйкес келмейтін,
трагедиялық жағдайларға жауап қайтарудың жабайы және ескі ... ... ... өлім ... бас ... және оны өмір ... бостандығынан айыру түріндегі жазамен ауыстыру республикамыздың қоғам
мен мемлекетті ... ... ... ... Бұл
біздің ізгіліктің жалпыәлеуметтік идеяларды қабылдауға дайын ... ... бола ... ... ерте ме, кеш пе ... ... ... ... деңгейіне жетіп, ескінің қалдығынан арылуға
ұмтылу қажет. Мемлекеттік ... ... ... ... емес ... болмауы, мысалы, өлім жазасының, – өз ... ... ... МЕН ... - өзіне қатысты айыпталушы ретінде іске тарту туралы қаулы
шығарылған адам не өзіне қатысты сотта жеке айыптау қылмыстық іс ... ... ... ... айыптау хаттамасы жасалып, анықтау органының
бастығы бекіткен адам.
Бір адамдық камера – күзетке алынған бір ғана ... ... ... және
қатаң оқшаулау мақсатында ұстауға арналған арнаулы орын.
Геноцид – деген сөз екі латын сөзінен құралған: «qenus», «топ» дегенді
және ... ... ... ... – ҚР ... мен ... ... нұқсан келтіру
мақсатында адамдарды жаппай қырып-жоюға, ... ... ... ... ... ... ... мен құралдарын,
байланыс құралдарын, ... ... ... ету ... немесе зақымдауға бағытталған жарылыс жасау, өрт қою немесе ... ... сол ... осы ... ... улау ... эпидемиялар
мен эпизоотиялар тарату.
Ерекше режим түріндегі түзеу ...... ... аса ... қайталанған жағдайда еркектер, өмір бойы ... ... ... ... кесу ... жазасы кешірім
жасау тәртібімен бас бостандығынан айыруға ауыстырылып сотталғандар жазасын
өтейді.
Жалдамалылық – жалдамалыны жалдануға азғырып ... ... ... өзге де ... ... ету, ... оны
қарулы жанжалда немесе соғыс қимылдарында пайдалану.
Кодекс – бір жүйеге ... ... ... да ... ... ... ... үйлесімді болып келетін, тікелей қолданылатын, белгілі бір
қоғамдық қатынастарды реттейтін заң актісі.
Конвенция – ... ... ... ... үкіметтер деңгейінде
жасалады. Ол арнаулы мәселе бойынша ... ... үшін ...... ... ... бір әрекетке тыйым ... ... ... ... ... ... байланысты үкімет
қаулысымен кейінге көшіру.
Нұсқау – республика министрлері, ... да ... және ... басқару органдарының басшылары қабылдайтын рәсімді акт.
Нұсқаудағы ... ... бір ... ... тәртібін анықтайды.
Террор - мемлекет санкция берген сот және тергеусіз ... - ... сөзі ... үрей – ... ... өрт қою ... қаза болуы, елеулі мүліктік зиян келтіру не қоғамға қауіпті өзге
де зардаптардың туындау қауіпін төндіретін өзге де ... ... ...... ... ... ... алу қолданылған
сезіктілер мен айыпталушыларды ұстауға арналған арнаулы мекеме.
Түрме – ерекше ауыр ... ... ... ... аса қауіпті
қайталанған жағдайда бес жылдан астам мерзімге сотталған, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... колонияларынан
ауыстырылған адамдар жазасын өтейді.
Сезікті - өзіне қатысты Қазақстан ... ... іс ... белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша оны қылмыс ... ... ... байланысты қылмыстық іс қозғалған, бұл туралы оған
тергеуші, анықтаушы жария еткен не ... алу ... ... не ... ... ... шарасы қолданылған адам.
Сотталушы – ісі бойынша басты сот талқылауы тағайындалған айыпталушы.
Сотталған адам - өзіне қатысты айыптау үкімі шығарылған ... - ... ... ... ... ... олармен салыстыратын
объектілер түсінігі.
Принцип - латынның – «principium» сөзінен шығады, «негіз, қайнар,
бастау» дегенді білдіреді.
Экстремизм - жеке және ... ... ... жеке және ... ... бірлестігінің белгіленген тәртіппен экстремистік деп
танылған ұйымдардың атынан іс-әрекеттер ... және ... ... МЕН ...... ... Штаттары
БОАК – Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитетінің
БҰҰ – Біріккен Ұлттар Ұйымы
ЕК – Еуропалық Кеңес
ЕКПА – Еуропа ... ... ... – Еуропа Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы
РФ – Ресей Федерациясы
РКФСР – Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік ... ҚК – ... ... ... ...... ... Достастығы
ҚК – Қылмыстық кодекс
ҚР – Қазақстан Республикасы
ҚРЗ – Қазақстан ... ...... ... ... ... ҚАК – ... Республикасының Қылмыстық-атқару кодексі
ҚР ҚК – Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі
ҚІЖК – Қылмыстық істер жүргізу кодексі
ҚР ҚІЖК – Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер ... ... ІІМ – ... ... Ішкі ... ... – Қытай Халық Республикасы
ҚХР ҚК – Қытай Халық Республикасының Қылмыстық кодексі
КСРО – Кеңестік Социалистік ... ...... ... Республика
УҰИ – Уақытша ұстау изоляторы
ХКК – Халық Комиссарлар Кеңесі
ШИР – Шешен Ичкерия Республикасы
ІІБ – Ішкі ... ...... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат Тұжырымдамасы. – Алматы:
Жеті жарғы, 2002. – 19 ... ... және ... ... 2004 жылға арналған негізгі бағыттары»:
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы (Астана, 4 сәуір 2003 жыл) // ... ... – 2003. – 5 ...... ... ... өлім жазасына мораторий енгізу туралы
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы: Астана, 2003 ж. 17 ... // ... Елі. – 2003. – ... (№44). – 1 ... Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің 2009 жылғы 28 тамыздағы №858 Жарлығы // Егемен Қазақстан. –
2009. – 28 ... – № ... ... таблица по применению смертной казни. / ... ... и ... ... ... ... ...
Июнь, 2003.
6 Таганцев Н.С. Смертная казнь: Сб. Ст. СПб., 1913. – 93 ... ... Б. ... казнь: историко-правовые и морально-этические
моменты: Об ... ... ... // ... ... – 2004. – 1 июля.
– С.4.
8 Жовтис Е. Проблемы применения смертной казни в Казахстане и ... СНГ. ... ... ... Бюро по ... человека и
соблюдению законности. – 1999. – 225 с.
9 Гернет М.Н. Смертная казнь. – М., 1913. – ... ... С.Ю. – Т.3. – М., 1960. – 85 ... ... Л.Н. ... соч. – Т.16. – М., 1964. – 670 ... Шишов О.Ф. Смертная казнь в истории Советского ... ... за и ... М., 1989. – 157 с.
13 Уголовный кодекс Казахской ССР от 22 июля 1959 г. (с ... ... ... А.С. Смерная казнь: вчера, сегодня, завтра. М., 1997. – 168 с.
15 Греха боюсь. http:www.ru/ug_gv/99/22/t8.htm-28К.
16 Квашис В. Католическая ... за ... ... ... // Российская
юстиция, 2000. – №5. – С.10.
17 Қазақстан Республикасының ... ... ... өлім ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ... ... 2009 ж. 10 ... ... // ... ...
2009. – 18 шілде. – (№ 241). – 4 б.
18 Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М.: ... ... 1989. – ... Михлин А.С. Понятие смертной казни // Государство и ... – 1995. ...... ... Н.А. Курс исправительно-трудового права. М., 1984. – 240 с.
21 Петрухин И.Л. Право на жизнь и смертная ... // ... ... ... – 1999. – №5. – 127 ... ... ... Конституциясы. – 1995. – 30 тамыз.
23 Лаврин А.П. Энциклопедия смерти. Новосибирск, 1995. – 449 с.
24 Жильцов С.В. Смертная казнь в ... – М., 2002. – 153 ... ... М.Д. ... его цели и ... – Л., 1973. –
170 с.
26 Анашкин Г.З. Смертная казнь в капиталистических государствах. – ... – 142 ... ... А.С. ... мера ... ... ... будущее.
Москва: Изд. «Дело» 2000. – 176 с.
28 Каиржанов Е.И., Исимов С.А. Наркотическая ... ... ... – 296 ... ... бюллетень ГУИН МВД России. 1996. – №32. – 97 с.
30 Квашис В.Г. Смертная казнь и общественное мнение // Право и ... 2000. – №1. – С. ... ... А.С. ... ... в ... ... М., 2000. – 134 с.
32 В.В.Бойцова. Отношение к смертной казни зарубежных государств, России
и Совета ... // ... ... и ... – 2000. – №1. – ... ... зарубежных государств США, Великобритания, Франция,
Италия, Испания, Греция, Германия, Япония, ... М., 1997. – 446 ... ... ... ... ... ... против прав человека.
(доклад Международной Амнистии) М, 1989. – 528 с.
35 ... и ... в ... США, ... ФРГ, ... ... ... права. Под.ред.И.Ф.Кузнецова. М.: Юрид.лит., 1991. – 288
с.
36 Уголовное право зарубежных государств. Общая часть: Учебное пособие
/ Под ред. и с ... ... – М.: ... – Л, ... ... и экономики им.А.С.Грибоедова, 2003. – 576 с.
37 Ахметшин Х.М., ... Н.Х., ... А.А. ... ... КНР, ... ... КНР. – М.: ... 2000. – 432с.
38 Конституция Российской Федерации: Энциклопедический ... ... ... ... и др. – Изд. 2-е, ... и доп. – ... Российская энциклопедия, Юрист, 1997. – 320 с.
39 Уголовный кодекс Российской Федерации с ... на 1 мая ... ... ... и справочные материалы. М.: Изд-во Эксмо, 2005. ... ... ... газета. – 1996. – 21 мая.
41 Российская газета. – 1997. – 2 июля.
42 Наумов А.В. ... ... ... ... бөлім: Лекциялар курсы.-
Қайта өңделген және толықтырылған ... ... ... ... – 712 ... ... С.В. ... казнь в истории России. – М:ИКД “Зерцало-М”,
2002. – 464 с.
44 ... ... ... ... ... США, ... Японии. М., 1999. – 328 б.
45 Права человека. Сборник международных договоров. ООН. ... – 78 ... ... ... ... и наказания. Энциклопедия обо всем. Смоленск,
1997. – 448 с.
47 Проблемы и практика применения ... ... в ... и ... СНГ. ... 1998. – 376 ... ... сфинксы. Темные личности, самозванцы, загадочные убийства и
другие тайны истории нашего отечества. Алматы, 1992. –320 ... ... ... ... Сборник материалов. Сост. Коган-Ясный В. М,
1992. – 48 c.
50 Д.Г.Редер, Е.А.Черкасова. Ежелгі ... ... І ... А., 1976. ... ... ... и права зарубежных стран. т.1. Под ... ... – М.: ... МГУ, 1988. – 352 ... ... А.Ф. ... о ... казни. Тула: Изд.Автограф.
2000. – 272 с.
53 Климчук Е.А. Проблема смертной казни в ... и в ... ... ... анализ. М., 2000. – 148 с.
54 Шофман А.С. Древний мир в ... и ... ... Изд.Казанского
университета. 1990. – 216 с.
55 Лаврин А.П. Хроника Харона: ... ... М., 1993. – 510 ... ... ... ... в двух томах. т.1./ Под ... и др. – А., 1976. – 640 ... Гай ... ... ... 12 ... М.: Худож.лит. 1990. –
255с.
58 Федорова Е.В. Люди императорского Рима. М.: Изд-во МГУ, 1990. – ... ... ... в кратком изложении / Пер. с чеш. И.И.Богута – М.:
Мысль, 1991. – 590 с.
60 Гиздатов Г. Суд над ... // ... ... № 33-36. – ... ... Қ. ... ... мен аспиранттарға арналған оқулық. –
Алматы, 2001. – 264 ... ... Г.Ә. Шет ... өлім ... ... тәсілдеріне жалпы
шолу // Университетское образование и наука: Мат-лы международ. науч.конф.
– Алматы, 2001. – Б. ... ... ... за и ... / Под ред. д.ю.н ... – М.;
Юрид.лит., 1989. – 528 с.
64 Как заставить стандарты работать. Практическое ... ... ... ... ... ... М.: Изд.Права
человека, 1998. – 208 ... ... ... өлім ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі ... ... // ... ... – 2003. – 19 желтоқсан.
66 Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару кодексі. – ... ... – 68 ... ҚР Заңы ... ... сезіктілер мен айыпталушыларды күзетте
ұстаудың тәртібі мен ... ... // 1999. – 30 ... – № ... ... Ю.М. ... ... лекции. – М.: Логос, 2004. –
448 с.
69 Международный пакт о ... и ... ... ... ... ООН 16 декабря 1966 г.
70 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – ... 2010. – 232 ... ... М.С., ... Р.Н., ... М.М. Актуальные вопросы
применения нового уголовного и ... ... ... ... 1999. – 416 ... ҚР ІІМ ... мен ... айдап алып жүрудің тәртібін
бекіту туралы». 2002. – 1 маусым. – № 387 Бұйрық.
73 Уголовно-исполнительное право. Под ред. ... И.В. М.: ... – 400 ... ... к ... кодексу РФ. Под ред. Зубкова
А.И. М.: Издательская группа ИНФРА ... 1997. – 408 ... ... Д.С. ... ... ... исполнения наказаний по
законодательству Республики Казахстан. Алматы: Баспа, 1999. – 288 с.
76 Преступление и ... // ... с ... – 1994. – ... ... Г.Ә. Қазақстан Республикасының Қылмыстық заңы бойынша өлім
жазасы ... ... ... ... // ... ... Хабаршы. – 2003. – №3 (8). – 165-168 б.
78 Сартаев С.С. Ату жазасына кесілгендер өлім алдында не ... ... ... – 2002. – 27 ... ... ... ... ізгі қадам // Заң газеті. – 2008.
– 29 ақпан (№32). – 3 ... ... ... ... ... ... юстиция, 2001– №9. – С.10-
12.
81 Балтабаев Қ. ... ... өлім ... ... // Заң. ... – №8. – Б. ... ... В. Человечество идет к заметному ограничению смертной казни.
Российская юстиция. – 2001. – №9. – С.8-10.
83 ... Өлім ... ... ... // Заң. – 2003. ... – 44 ... Артықбаев Ж.О.Жеті жарғы. – Алматы, 2006. – 140 б.
85 Михлин А.С. Смертная ... быть ли ей в ... ... ...... – С. 138-140.
86 Касабекова С. Право на жизнь, неприкосновенность тела, разума и чести
в ... // ... ... мен ... – Наука и жизнь Казахстана, ... №2. – С. ... ... 1 - Өлім ... ... бойынша жалпы кесте
|Жылдар |ӨЖ |ӨЖ ... |ӨЖ ... |ӨЖ ... |
| ... ... шыққан|
| |ың саны (заң |ың саны (заң |н ... ... |
| ... ... енген |саны |адамдар саны|кейіннен ҚР|
| ... үкім ... ... |(істері ҚР |Президентім|
| ... | | |ЖС |ен ... |
| | | | ... | | | |ң сот ... |
| | | | ... | |
| | | | ... |
| | | | |р | |
| | | | ... |
| | | | ... | ... |64 | |64 |5 |0 ... |63 |8 |40 |3 |5 ... |63 |14 |7 |1 |0 ... |40 |19 |17 |3 |0 ... |39 |9 |15 |7 |2 ... |12 |17 |21 |2 |0 ... ж 1 |6 |0 |3 |0 |0 ... | | | | | ... ... ҚР Бас ... ... ... және ... |
|орталығы 2003 ж маусым. |

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 112 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өлім жазасын қолдану42 бет
Өлім жазасын қолданудың ғаламдық үрдісі8 бет
Өлім жазасы4 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
Адам және азамат9 бет
Адамға қарсы жасалатын қылмыс12 бет
Барымтадан – батыршылдық дәстүрге10 бет
ДYниенI дYбIрлеткен тYркIлердIң дене тәрбиесI7 бет
Еуразия даласындағы Шыңғысхан тұлғасы7 бет
Жаза жүйесі түсінігі және мәні19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь