Экономикадағы интеграциялық процестерді

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4

1 Экономикадағы интеграциялық процестерді дамытудың объективті заңдылықтары 7

1.1 Экономикалық интеграция: мәні және даму ерекшеліктері
7

1.2 Аграрлық сферадағы экономикалық интеграцияны дамытудың ерекшеліктері мен бағыттары 14

2 Азық.түлік нарығының қазіргі жағдайын бағалау және интеграция жағдайындағы оны дамытудың факторлары 24
2.1 Қазақстанның азық.түлік нарығына интеграциялық процестердің ықпал ету факторларын талдау 24
2.2 Қазақстанның кеден одағының азық.түлік нарығындағы жағдайы және мәселелері
35


3 Интеграция жағдайындағы отандық азық.түлік нарығын дамытудың негізгі бағыттары мен перспективалары 42
3.1 Азық.түлікті отандық өндірушілерді қолдау және ынталандыру

42
3.2 Аграрлық сферада экономикалық интеграцияны дамытудың перспективті бағыттары
50
3.3 Интеграция жағдайындағы Қазақстанның аграрлық нарығын мемлекеттік реттеуді жетілдіру

55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... 67
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.Қазақстан үшін интеграциялық бірлестіктердің құрылуы ерекше мәнге ие, өйткені оның халықаралық экономикалық интеграцияға қатысуы жоғары экономикалық өсуді қамтамасыз етудің, оның толық құқылы мүше ретінде әлемдік қауымдастыққа кіруінің шарты болып табылады. Қазақстан Республикасы интеграциялық процестердің белсенді ұйымдастырушысы және алғашқы көшбасшыларының бірі болып табылады. Қазіргі кезде бірде бір ел оқшауланған түрде өмір сүре алмайды, сондықтан интеграциялық процестер өмірлік қажетті болып табылады.
Интеграция процестерін зерттеулерге ерекше маңыздылықты интеграцияланушы елдер экономикасының аграрлық сияқты маңызды саласының даму тұрақтылығын қамтамасыз ету сияқты елеулі мәселелер береді. Евразциялық қауымдастық шеңберіндегі қарқынды интеграция қазіргі кезеңде перспективті тенденцияға айналып отыр.
1. Международные экономические отношения: Учебник / Под ред. Б.М.Смитиенко.-М: ИНФРА-М, 2007
2.Пономарева Е.С., Кривенцова Л.А., Томилов П.С.Мировая экономика и международные экономические отношения: учебное пособие,
Юнити-Дана, 2010, 287с.
3.Авладеев А. А. Уточнение понятий «экономическая интеграция» и «принудительная экономическая интеграция» / А. А. Авладеев // Молодой ученый. — 2014. — №21. — С. 260-263.
4. Рахматулина Г. Интеграция - длительный процесс, как, впрочем, и период распада. [Электронный ресурс] http://www.dknews.kz
5. Хусаинов Б. Казахстан - Таможенный союз: не ждать чудес, а вращивать древо интеграции. [электронный ресурс] http://www.zonakz.net/ articles/35469?mode=reply
6. Лимонов Л.Э., Одинг Н.Ю., Кадочников Д.В., Савулькин Л.И., Анисимов А.М. Анализ торгово -производственных связей приграничных регионов Росии и Казахстана: влияние Таможенного союза и единого экономического пространства. / Евразийская экономическая интеграция. № 4 (17) ноябрь 2012. С. - 54-56.
7. Смагулова Д.К. Интеграционные процессы в Центральной Азии: проблемы и перспективы. / Евразийская экономическая интеграция. № 4 (17) ноябрь 2012. С. - 117-120.
8.Джанчарова Г.К.Развитие экономической интеграции в аграрной сфере (на материалах России и Казахстана), автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук, Москва, 2010
9.Егорова Е.А. Аграрная политика Таможенного союза Беларуси, Казахстана и России на рубеже первого десятилетия XXI века / Сборник статей II Международной научно -практической конференции «Формирование новой
экономики XXI века. - Пенза. Приволжский Дом знаний, 2010 Таврійський державний агротехнологічний університет
10.Джанчарова Г.К. Конкурентные преимущества Казахстана на мировом аграрном рынке // Научные труды международной научно – практической конференции ученых МАДИ (ГТУ), РГАУ – МСХА, ЛНАУ. 20-21 января 2010 года. Том 3. Мировая экономика. Москва – Луганск. Издательство МАДИ (ГТУ), РГАУ – МСХА, ЛНАУ, 2010 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ .....................................................................
4
1
Экономикадағы интеграциялық процестерді дамытудың объективті заңдылықтары
7
1.1
Экономикалық интеграция: мәні және даму ерекшеліктері
7
1.2
Аграрлық сферадағы экономикалық интеграцияны ... ... мен ... ... ... ... ... және интеграция жағдайындағы оны дамытудың факторлары
24
2.1
Қазақстанның азық-түлік нарығына интеграциялық процестердің ықпал ету факторларын ... ... ... ... ... ... және ... жағдайындағы отандық азық-түлік нарығын дамытудың негізгі бағыттары мен перспективалары
42
3.1
Азық-түлікті отандық өндірушілерді қолдау және ынталандыру
42
3.2
Аграрлық сферада ... ... ... ... ... ... Қазақстанның аграрлық нарығын мемлекеттік реттеуді жетілдіру
55
ҚОРЫТЫНДЫ ..............................................................
64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.......................
67
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ие, ... оның ... экономикалық интеграцияға қатысуы жоғары экономикалық өсуді ... ... оның ... ... мүше ... ... қауымдастыққа кіруінің шарты болып табылады. Қазақстан Республикасы интеграциялық процестердің белсенді ұйымдастырушысы және алғашқы көшбасшыларының бірі болып ... ... ... ... бір ел ... түрде өмір сүре алмайды, сондықтан интеграциялық процестер өмірлік қажетті болып ... ... ... ... ... ... интеграцияланушы елдер экономикасының аграрлық сияқты маңызды ... даму ... ... ету ... елеулі мәселелер береді. Евразциялық қауымдастық шеңберіндегі қарқынды интеграция қазіргі ... ... ... айналып отыр. Өйткені мемлекетаралық бірлестіктерге интеграциялану процесі ... ... және ... ... ... ортаны өзгертсе, азық-түлік өнімдерін өндірудің табиғи және экономикалық шарттары, ... оған ... ... ... мөлшері мен құрылымы бойынша елдердің түрленуі өндірістің аграрлық секторына оның дамуына ... ... ете ... әртүрлі талаптар қояды.
Қазіргі уақытта Еуразиялық интеграцияның Қазақстанның аграрлық секторына ықпал етуінің екі жақты сипаты көрініс табады. Бір жағынан, ... ... мен ... орта ... бұл ... ... ... және соңғы қорытындысында өз өнімдерінің өткізу нарығын кеңейту үшін отандық кәсіпорындарға қарқын береді Екінші жағынан ... ... ... ... ... ... ұлттық нарықта ресейлік және беларус өнімдерінің күшеюіне алып келеді, яғни азық-түлік қауіпсіздігіне қатер ... ... ... секторы мен мемлекетаралық қатынастарда болып жатқан өзгерістер ауыл шаруашылығы мен ... ... АӨК ... ... ... одан әрі дамыту қажеттігін шарттайды. Елдердің агроөнеркәсіп өндірісінің жағдайы, олардың Еуразиялық интеграцияны құру ... ... ... мен ... ... ... ... саясат негіздерін қалыптастыру ішкі мемлекеттік, сондай-ақ мемлекетаралық деңгейде интеграцияның даму бағыттарын анықтауға жаңа ... ... ... ... ішкі нарық қажеттіліктерінен едәуір асатын көлемде азық-түлік ... кең ... ... үшін ... ... ие. Алайда, қазіргі уақытта азық-түлік әлеуеті тиімсіз қолданылып отыр. Бұл жөнінде көпшілігі отандық ... ... ... ... өнімдері импортының ұтымсыз құрылымы куәландырады. Демек, азық-түлік сферасында өндірістік-экономикалық қатынастар ... ... ... оның ... ... ... ... ұдайы өндірісінің бүкіл процесін модернизациялаудың ғылыми тәсілдерін іздеу қажет. Осының барлығы АӨК-гі мемлекеттердің ... ... ... бойынша ғылыми негізделген ұсыныстар әзірлеу экономикалық дағдарыстан шығу, агроөнеркәсіп өндірісін кезекті тұрақтандыру мен ... ... ... ету үшін ... ... ие ... ...
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Көптеген елдердің аграрлық секторында кең қолдау тапқан интеграциялық процестердің теориялық негіздерін ... ... ... ... ... ... белгілі ғалымдар қосқан. Интеграция мәселелері, атап айтқанда кедендік одақ ... ... ... ... ... ғалымдар - Б.Хусаинов, Л.Э. Лимонов, Н.Ю. Одинг, Д.В.Кадочников, Л.И.Савулькин, ... Г. ... ... ... ... ... Онда ... одаққа мүше - мемлекеттердің экономикасының даму тенденциясын талдау нәтижелері, нарық ... ... мен ... дамыту бойынша мәселелер берілген.
Соңғы жылдары аграрлық сферадағы экономикалық интеграцияны дамыту мәселелері ... Т.И. ... ... А.Б. ... А.И. ... Г.К. ... Г.Н. ... және басқа да қазақстандық экономист ... ... ... Алайда азық-түлік нарығының қалыптасуы, қызмет етуі мен реттеу мәселелеріндегі тәсілдер интеграциялық даму шарттарын ескерусіз қарастырылған, инновациялық ... ... ала ... азық-түлік нарығының көріну формаларын анықтайтын әртүрлі факторлардың өзара әрекеті мен өзара байланыстары, шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Зерттеу мақсаты Қазақстанның аграрлық нарығынаинтеграциялық процестердің ықпалын зерттеу болып табылады. ... ... ... асыру келесі мәселелерді шешуді көздейді:
- аграрлық сфераға қатысты мемлекетаралық экономикалық интеграцияның мазмұны мен ... ... ... ... отандық азық-түлік нарығының мәселелері мен интеграциялық процестердің ықпал ету факторларын талдау;
- экономикалық интеграция жағдайында экономиканың аграрлық секторын мемлекеттік реттеу бағыттарын ... ... ... экономикалық интеграцияны дамытудың перспективті бағыттарын негіздеу.
Зерттеу пәні мен нысаны.Зерттеу пәні Қазақстанның агрралық нарығында экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Зерттеу нысаны: Қазақстанның аграрлық нарығы мен ауыл ... ... ... ... және ... негіздерін азық-түлік нарығының қызмет ету ерекшеліктері мен аграрлық саясат бағытындағыресейлік, қазақстандық және шетелдік ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... арналған агроөнеркәсіптік кешенін дамыту бойынша Бағдарламасы (Агробизнес-2020) шеңберінде азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеудің нормативтік және құқықтық актілері, анықтамалық материалдар мен ... ... ... Агенттігінің мәліметтері, ҚР Президентінің Жарлықтары мен Үкімет Қаулылары, ресми мерзімді басылымдарда жарияланған ... ... ... ... ... нарығын дамытуғаинтеграциялық процсетердің ықпалын бағалай отырып, оны ... ... ... ... ... барысында анықталған нәтижелер аграрлық секторды мемлекеттік реттеуді жетілдіруге негіз бола алады.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... ... нарықты дамытуға ықпал ететін тетіктердің жиынтығынан тұратын экономикалық ... ... ... ... ... беру болып саналады. Сондай-ақ, зерттеуді жүргізу барысында төмендегідей нәтижелерге қол жеткізілді:
- Қазақстанның аграрлық ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік нарығын дамытудың бағыттары мен мемлекеттік реттеу жолдары негізделді.
Дипломдық жұмыстың көлемі мен құрылымы: Дипломдық жұмыс 69 ... ... ... үш ... ... қорытынды мен ұсыныстардан тұрады. 7 кесте, 11 сурет тіркелген. Қолданылған әдебиеттер тізімі 36 атауды қамтиды.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... тарауда Қазақстандағы азық-түлік нарығының қазіргі жағдайы мен интеграция жағдайындағы оларды дамытудың факторларыталданған.
Үшінші тарауда ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары мен перспективаларықарастырылған.
1 ЭКОНОМИКАДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ДАМЫТУДЫҢ ОБЪЕКТИВТІ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ
1.1 Экономикалық ... мәні және даму ... ... дамуы халықаралық тауар айырбасы мен оларды өндіретін факторлар қозғалысының артуы заңдылықты нәтижесі болып табылады. Бұл елдер ... ... ... өнім ... байланыстарын қалыптастыру және халықаралық сауда мен өндіріс факторлары қозғалысындағы ... ... ... қажет етеді. Бұны жүзеге асыру мемлекетаралық интеграциялық бірлестіктер деңгейінде көпжақты саяси келісімдер негізінде мүмкін болады.
Қазіргі ... ... ... екі ... көрініс алған, атап айтқанда:
* Біріншіден, әлемдік шаруашылықтың біртұтастығы, оның ғаламдық сипатының күшеюі;
* Екіншіден, аймақтық деңгейде ... ... ... және ... өзара бағыныштылығының нығаюы;
Әртүрлі интеграциялық процестер мен топтардың тәсілдері, идеологиясы, анықтамалары мен аттарының бөлектігіне қарамастан олардың ... ... ... мен заңдылықтарын бөліп қарастыруға болады. Тарихи интеграция ... ... ... ... сатылардан тұрады және оның әрқайсысы интеграцияның жетілу дәрежесінің көрсеткіші болып есептеледі.
Бірінші деңгейде мемлекеттер ... ... ... қадамы ретінде преференциалдық сауда келісімдерін жасайды. Бұл келісім жеке мемлекеттер арасында екі жақтылық негізінде қалыптасқан интеграциялық топ пен жеке мемлекет не ... ... ... ... мүмкін.
Интеграцияның екінші деңгейінде мемлекеттер екі жақты сауда, кедендік тарифтерді жай ғана қысқартуды емес, оны мүлдем алып тастауды ... ... ... ... (ЕСА) құруға көшеді, бірақ үшінші елдермен қатынаста ұлттық кедендік тарифтер өзгертілмейді.
Интеграцияның ... ... ... одақ (КО) ... ... Бұл ... ... тарифтер тобын келісімді түрде алып тастап, үшінші мемлекеттерге қатысты сауданы реттеуде ортақ кедендік тарифтік емес ... ... ... ... ... процестің төртінші деңгейі ортақ нарыққа жеткенде интеграцияланатын мемлекеттер тек ... мен ... ғана ... ... ... - капитал және жұмыс күші ... ... ... ... ... ... ... тариф негізінде өндіріс факторларының мемлекетаралық қозғалысының еркіндігі ұйымдық тұрғыдан сыртқы саясат, мемлекетаралық үйлестердің анағұрым жоғарғы деңгейін талап етеді. Экономиканы ... оған ... ... ... ... шектелген елдерге қарағанда, қосымша деп аталатын артықшылықтарды алуға жағдай ... ... ... ... мұндай ынтасы, әлемде болып жатқан сапалық өзгерістерді көрсетеді және де қоғамдық ... әр ... ... ең ... ... жүйедегі интеграциялық процестердің дамуына жасалған оңтайлы жағдайлардан туындайы.
Біріншіден, әлем салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... бастады, әрі әскер қырғи-қабақ саясаты жойылуда. Әлемдегі екі жүйенің ғаламдық қарсы тұруы ... ... ... ... ... мен ... өз уақтысында шешудің көптеген механизмдері жасалды. Әрине, Югославия және жеке елдердегі оқиғалар жалпы мемлекетаралық мәселелердің тұрақтылығы, сенімділігі мен келісімділігін терістей ... ... әр ... ... ... ... ... қарқындылығы артты, сыртқы сауда қатынастарының ырықтандырылуымен халықаралық ... ... ... ... жылдары елдер арасындағы экономикалық ынтымақтастықты реттеудің сенімді және ... ... ... ... ... ... - ... төлемдік, валюталық, экспорттық-импорттық және т.б. механизмдер мен нормалар.
Төртіншіден, жоғары технология және озық ... ... және т.б. ... ... ... өнімділігін шұғыл арттыруға, тіпті жеке елдер мен аймақтардың нарығының тар болуына әкелуде. Оларға тауарлар мен ... ... ... ... қажеттілігі, осыған бөгет жасайтын барлық кедергілерді жою үшін елдер арасындағы өнім алмасуға қатысты мәмілелерді ... ... ... итермелейді.
Бесіншіден, әлемдік нарықтағы бәсекенің сипаты мен ауқымы өзгерді. Жеке елдердің экономкасы дамуына және еңбек бөлінісінің тереңдеуіне байланысты бәсеке ел ішіндегі ... ... ... ... ... ... ала ... кейінгі жағдайлар айқын көрсеткендей, аймақтардың экономика және қаржы-қаражат нарықтарының ... ... ... ... Азия, Жапония және Латын Америкасы дағдарыстары аймақтардағы жеке елдер мәселесін ғана емес, бүкіл әлемдегі экономикалық жағдайды ... ... ... ... ... ... ... елдердің қарқынды экономикалық дамуы нәтижесінде және халықаралық транспорт пен байланыс ... ... ... ... мен ... ... ... күрт ұлғайды. Халықаралық сауда бірте-бірте өндіріс факторларының (капитал, жұмыс ... ... ... ... әр ... ... толықтырыла бастады.
Әлемдік шаруашылықтағы интеграциялық өзгерістің экономикалық немесе саяси жақтарының абсолютизациясы мүмкіндігі екі ... ... ... ... ... халықаралық экономикалық байланыстарының кездейсоқ дамуымен теңдестіріледі;
* Екіншіден, интеграцияның барысы ресми түрде құрылған экономикалық одақтар шеңберінде әрекет етеді.
... ... рет ... және швед ... ХХғ. 30-шы ... ... болатын. Интеграция түсінігі қайта құру, қосылуды білдіретін inteqratio деген латын сөзінен шыққан.
Қазіргі экономикалық сөздік анықтамасы бойынша, интеграция (латын тілінен - ... - ... ... бірігуі, олардың өзара әрекеттесуінің тереңдеуі, өзара байланыстардың дамуы. Экономикалық интеграция өндірістік-технологияық байланыстарын кеңейту мен тереңдетуі, ресурстарды бірлесе пайдалану, капиталдар ... ... ... ... ... ... жасау аркылы экономикалық іс-әрекеттерге өзара жою бағыттарында айқын көрінеді. Сонымен интеграция экономикалық субъектілерді біріктіру, олардың ... ... ... ... арасындағы байланыстарды дамыту. Экономикалық интеграция елдің ұлттық шаруашылықтары деңгейінде де, кәсіпорындардың, фирмалардың, компаниялардың, корпорациялардың арасында болады.
Интеграция ... ... ... ... интеграция - бір сала немесе топтар, бөлшектер, соңғы өнім үшін қажетті жинақтаушы және басқа бұйымдар шығаруға ... ... ... ... ... ... өндірістік кооперациясы;
* деңгейлес интеграция - өндірісі технологиялық ортақтағымен және шығарылатын өнімнің біртектілігімен сипаталатын кәсіпорындар бірлестігі;
- бір ... ... ... бір-бірімен бәсекелесетін компаниялардың қосылуы 3.
Экономикалық интеграция - терең тұрақты ... ... ... және ... шаруашылықтар арасындағы еңбек бөлінісі негізінде елдерді шаруашылық-саяси мемлекетаралық бірігу процесі. Экономикалық ... ... - ... ... ... және ... ... бірлесіп шешуді қамтамасыз ету. Бұл үшін жекелеген фирмалар экономикалық келісімдер жүйесін ... ... ... ... ... құрады, мемлекеттің экономикалық бірлестіктері құрылады және келісілген ұлттық саясат анықталады.
Интеграцияның аймақтық сипаты бар. Ол былай байланысқан, яғни өндірістің интернационализациясы ... ... және де ... ... ең ... ... ... өте тығыз аймақтарда қалыптасады.
Интеграция өзіне тән бірнеше ... ... ... ... ... өндірістік процестердің өзара енуі мен тоғысуы;
* өндіріс, ғылыми және ... ... ... мен кооперацяның кең түрде дамуы;
* интеграцияға қатысушы елдердің экономикасындағы тереңдетілген құрылымдық өзгерістер;
* интеграциялық ... ... ... ... ... ... ... мен саясаттың жасалуы;
* интеграция кеңістік масштабтарының аймақтылығы.
Интеграциялық процесс бүтін ... ... ... ... ... ... ... қызмет, капитал,ақша массасы, бағалы қағаз және т.б.), шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... ... үкіметаралық және ұлттық ұйымдар).
Интеграцияның алғышарттары алуан түрлі болып ... ... ... таңдағы жағдайында экономиканың өте терең түрде өзара енуі және ... ... ... үшін ... ... болып табылады. Бұл қажеттілік ең алдымен, жоғары дамыған елдерде, әсіресе шектелген экономикалық ресурстары және ішкі нарықтары бар елдерде ... ... ... елдер үшін экономикалық интеграцияэкономикалық мүмкіндікті өте тиімді пайдалануға және ҒТП-тің жоғары қарқынмен жетуге болады.
Көптеген мемлекеттер үшін экономикалық интеграция ғылыми-техникалық зерттеулерде өте ... ... ... пайдалануың тиімділігін жоғарлату арқылы интеграция экономикалық дамудың жаңа көздерін қозғалысқа келтіреді және сол ... ... ... елдердің экономикалық және саяси көзқарасын жақсарту үшін жағдайлар жасауға ықпал етеді.
Белгілі бір елдердің интеграциясының қажетті шарттары:
* біріншіден, ... ... ... ететін дамыған инфрақұрылымның болуы;
* екіншіден, үкімет орындары тарапынан белгілі экономикалық және саяси шешімдердің қабылдануы.
Интеграцияланушы шаруашылықтардың бір-бірін өзара толықтыруы олардың ... ... да ... бұл ... даму ... ... ең ... өндірісі дамыған елдер (мысалы, Еуропалық одақ, Еркін сауданың Еуропалық ассоциациясы) тез ... ... ... интеграцияның барысы өздерінің табиғаты бойынша қарама-қайшылықты және көп қырлы болып келеді.
Интеграциялық ... ... ... ғана ... ... ... де әсер ... әсіресе әлемдік шаруашылықтың шет аймағына қатысты болады. Осы жерлерде, өндіргіш күштердің дамуының төмен деңгейіне және еркіндік алған ... ... ... ... байланысты болуына қарамастан, аймақтық экономикалық топтарды құру барысы белгілі бір жылдарда, индустриясы дамыған мемлекеттер ... ... ... ... түрде жүріп жатыр.
Көптеген экономистер мемлекеттер интеграциясының мынандай алғышарттарын бөліп ... ... ... ... даму ... мен нарықтық дәрежесінің бірегейлігі. Мемлекетаралық интеграция, көпшілік жағдайда, индустриалды мемлекеттер арасында немесе дамушы ... ... ... ... ... ... елдер және дамушы елдер шеңберінде интеграциялық процестер бірегей экономикалық даму деңгейінде тұрған ... ... ... жүргізілуде. Дамушы және индустриалды елдер арасындағы интеграциялық типті бірлестіктерді дамыту фактілері кездесуі өте сирек және өмірде бар болғанымен, жаңадан дамып ... ... ... тиімділігі туралы айту, қорытынды жасау әлі де болса ертерек. Шаруашылық механиздерінің бастапқы сәйкессіздігінен ол елдер серіктестік туралы әр ... ... ... сауда-жеңілдіктерінен және тағы басқаларынан бастайды. Олардың іс-әрекет мерзімі ұзақ мерзімге созылып, нашар ... ... ... ... механизмі қалыптасқанша созылады;
* елдердің географиялық жақындығы, көп жағдайда, ортақ шекараларының және тарихи қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... интеграциялық бірлестіктер географиялық жақын орналасқан бір континенттегі көршілес елдерден басталған, тіптен бір тілде сөйлейтін және ... ... ... бар елдер. Интеграциялық бірлестікке ұмтылған бастапқы елдер тобына интеграциялық өзеккебіртіндеп басқа көрші мемлекеттерде кіре бастады;
* экономикалық интегрция экономикалық және ... да ... ... ... ... ... экономикалық даму және қаржыландыру, ұйымдастыру, реттеу сияқты нақтылай мәселелердің бірлігі. Экономикалық интеграция ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге бағытталған. Сол себепті, негізгі міндеті, нарықтық экономиканың негіздерін құру болып табылатын жеке ... ... ... ... жалпы ортақ валютаға өтпелі отырған елдермен интеграциялана алмайды. Сол сияқты, халқын су мен азық-түлікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қозғалысының еркіндігін басты назарда ұстайтын елдермен интеграциялық құрылымға бара алмайды;
* демонстрациялық эффект. ... ... ... бір экономикалық жетістіктерге жетуі (экономикалық өсудің қарқындауы, инфляцияның бәсеңдеуі, жұмыспен қамтамасыз етудің өсуі және т.б.) ... ... ... ... әсер ... себебі олар болып жатқан өзгерістерді бақылауда. Мысалы, демонстрациялық эффектіні бұрынғы рубль аумағындағы елдердің тіпті іс жүзінде оған ... ... ... ... ... жоқтығына қарамастан, ЕО-на мүше болуға ұмтылыстарынан байқауға болады;
* . Осы және басқа региондағы көптеген елдер интеграциялық ... ... ... ... оның сыртындағы осы топқа кірмей қалған елдер экономикалық қайта бағыт-бағдарға байланысты шарасыздан, кейбір қиыншылықтарды сөзсіз байқап көреді. Бұл интеграция маңындағы ... ... жиі ... ... Олардың кейбіреулерінің интеграцияға маңызды назары бомаса да, оның сыртында шеттеп қалып қалмас үшін өзінің ... ... ... ... ... Мысалы, көптеген Латынамерикалық елдердің тез арада Мексикамен сауда туралы келісімдерін жасай бастауы оның ... ... ... ... ... - ... - ға ... түсіндіріледі.
Шын мәнісінде, нарықтық типтегі шаруашылығы бар елдердің интеграциясы кездейсоқ, өздігінен пайда болатын өзгеріс деп ... ... ... ұлттық экономикалардың өзара бейімделуі сыртқы экономикалық сфераға мемлекеттің араласуынсыз мүмкін емес.
Қазіргі таңда ... ... ... және ... байланыстыра отырып, интеграцияның барысы екі түрде қарастырылады:
* Біріншіден, жеке меншік-корпорациялық интеграция (фирмалық,микроэкономикалық интеграция);
* Екіншіден, мемлекеттік және мемлекеттік-корпорациялық интеграция (елдер ... ... ... екі ... кей ... ... жүреді. Осы жағдайларда өзара экономикалық байланыстарды мемлекеттік реттеуді күшейту тенденциясы ... ... - ... интеграцияның мемлекетаралық интеграциямен толықтырылуы, мемлекетаралық бірлестіктердің қалыптасуы елеулі түрде саяси сипаттағы себептердің әсеріне тәуелді ... ... ... ... ... дамыған елдер үшін интеграция олардың өндіргіш күштерінің дамуының қол ... ... ... ... ... ал үшінші дуниежүзі елдеріне қатысты айтар болсақ, олар үшінші интеграция индустриализацияны жүргізуді жеңілдету құралы ретінде қолданылады.
Нақты ... ... ... ... даму ... жеделдету;
* Шаруашылықтың тиімді құрылымын құру;
* Бұрынғы метрополияларға тәуелділікті жою;
* ... ... ... жүйесіндегі бағыныштылық жағдайды өзгерту.
Интеграциялық процестерді зерттеудің саяси аспектілері көбіне әрбір елдерде өтіп ... ішкі және ... ... ... ... қажетті мемлекетаралық интеграциямен байланысты және халықаралық қатнастар мәселесінің шеңберінде кіреді. Еларалық интеграциялық мәселелерді зертеушілер саяси проблемаларға ... ... ... ... ашу ... ... интеграция түсінігін жеке қарастыра бастады.
Көптеген зерттеушілер ұғымына толықтай анықтама берген американдық саясаттанушы ... бұл ... ... ... ... ... ... өздерінің қызметінің бір бөлігінен бас тартып, белгілі жаңа ... ... ... мемлекеттерге көшетін процесс деп түсінді.
Саяси интеграция мәселелеріне қатысты әдебиеттер жеткілікті болғанымен, қазіргі уақытта көпқырлы процестің әртүрлі құбылыстарын ... ... ... ... ... жоқ. Саяси интеграцияның әртүрлі теориясының негізін қалаушылармен қазіргі кездегі зерттеушілердің арасында қандайда болмасын ... ... ... ... жоқ. ... В.Г. ... . Әйтсе де, Барановский интеграцияны былай деп түсіндіреді . Қазіргі уақытта бұл анықтама, шын мәнісінде көп ... ие ... келе ... ... ... ... ... негізін салушы Т.Парсонстың ұсынып отырған интеграция түсінігі екі ... ... ... интеграция элементтерінің ішкі сыйымдылығы. Екіншіден, интеграциялық жүйенің сыртқы қоршаған ортадан бөлініп ... ... ... ... ... мен қолдау.
Сондай-ақ американдық саясаттанушы М.Капланның берген түсініктемесі, оның ойынша ... - екі ... ... бөлшектердің біртұтастыққа бірігуі немесе бір жүйенің екінші бір ... ... ... ... ... ... үш белгісін бөліп алуды ұсынады. Біріншіге, кейбір ... ... бар, осы ... тән, ... ... мен ... жиынтығынан байланыстар мен қатнастарды бөлу, ерекшелеу жатады. Екінші белгісіне, интеграциялық процестерде жүзеге асырылатын басқару, яғни ... ... ... қимылдар мен реттеушілік, осының барлығы жаңағы ағымдардың дамуынан еркшелейді. Үшінді критериге ресейлік зерттеуші ең ... ... ... ... ... пен ... ... арақатнасын жатқызады. Шынында да, егерде мәселелерде өзара байланыс немесе өзара келісім ... ... ... ... ... онда ... да ... болмай шығады. Егер де жаңа уақыт талаптарына сай (өзгерген жағдайларда) құрылымдық элементтерде (мемлекеттерге) жүйеленген және бір-бірін ... ... ... іске ... ... туса ғана ... жүзеге асыру мүмкін. Бұл баспалдаққа өту мүмкіндігі бір ... даму үшін ... ... ... ... ... байланыс қажеттілігі пайда болумен ғана, яғни интеграциялық топтар құрумен ... ... ... ... мен ... ... алғашқы қажеттілік, Батыс Европа және Солтүстік Америка елдерімен байланысты интеграциялық аймақтарда пайда болған.Құрастырылған ... ... ... ... ... қоғамға арнаулы заңдылық деп есептеуге тура келеді. Себебі, ол кезде әлемдік тәжірбеде басқа оқиғалар болған жоқ, өйткені ... әлем ... ... ... ... тууы ... емес ... интеграция барыстарына алғашқы теориялық қорыту талпыныстарын, неолибералдық бағыт ... ... ... ... 1950 жылы ... ... (А.Предоль, В.Репке). Экономиканы ең тиімді реттеуші нарық концепциясынан шыға отырып, олар интеграция деп ... ... ... ... ... ... құруды айтты. Осы мақсаттарға жету үшін сыртқы сауда мен валюта-қаржы ... ... ... ... алып ... қажет болды. Бұл көбінесе батыс юриспруденциясы мен саяси ғылымдағы мемлекет қызметіне ... ... ... ... отырды.
Бұл бағыттың өкілдеріне интеграция мәселелері, сыртқы экономикалық қызметтерді либерализациялау негізінде одақтасушы елдердің нарықтарын біріктірумен ... ... ... ... талпыныстардың тиімділігі, бұл арада өздерінің экономикасын біріктіруге талпынып отырған мемлекеттердің саяси еріктеріне тіреліп отыр.
Бұл тәсілде әсіресе ХХғ. аяғында ... ... ... ... ... ... көздерін біршама байқауға болады. Бірақ одан әрі олар біріншіден, ұлттық протекционизм ағымымен, екіншіден, даму көзқарастары жағынан әлемдік масштабқа ... ... ... ... тура ... ... ... экономиканың және халықаралық экономикалық қатынастардың маңызы болып, ... ... ... ... ... табылады. Кешеннің пйда болуы ғылыми техникалық прогрестің дамуы, қазіргі заманның өндіргіш күштері және оның негізінде жасалып жатқан ... ... ... ... ... саяси, мәдени, діни, табиғи және т.б. өзгешеліктеріне қарамастан, ең соңғы есепте әлемдік шаруашылық жүйелі түрде бірігуде, жеке ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл бірігудің сатылары және тұтастың біртін келе өсуі, яғни елдердің бірігуі ерікті ... ... ... туралы да айтылады. Бұл - әлемдік бір ... ... ... ... оның ролі және ... ... ... орны осындай факторлармен анықталуы халықаралық еңбек бөлінісі, мамандану секілді салыстырып, өндірістің ... ... және ... шығару бағытының саясатын білдіру.
1.2 Аграрлық сферадағы интеграциялық үдерістердің ерекшеліктері мен бағыттары
АӨК-гі интеграциялық процестердің мазмұны мен ... ... ... ... ... бәсепкелік артықшылықтар, салыстырмалы артықшылықтар теориясына негізделеді. Елдердің аграрлық интеграциясы ауыл шаруашылық өнім өндірісі үшін оңтайлы ... ... ... нақты негізделген салалық маманданумен және осының есебінен ... ... қол ... шартталған. Соңғы жылдары экономиканың аграрлық секторында шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметіне ықпал етуші және ... ... ... меншік қатынастарын өзгертуші процестер жүріп жатыр. Ең басты мәнді кооперация мен агроөнеркәсіптік ... ... ... ... шешу мен ... ... тиімді қызметін қалыптастырудың тиімді тәсілі ... кең ... ... ...
Агроөнеркәсіптік интеграция өндіріс көлемін өсіру мен өндірілетін өнімнің сапасын жақсарту үшін мүмкіндіктер береді. Бұған қоса ауыл ... ... ... ... ... ... ... едәуір төмендетіп, өз кезегінде отандық аграрлық ... ... және ... ... процесіне оның интеграциялануын қамтамасыз етеді.
Халықаралық экономикалық интеграция өндіріс интеграциясы мен кооперациясына негізделеді, ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалануға, аграрлық сферада алдыңғы қатарлы ... мен жаңа ... ... ... береді. Бұл кезде аграрлық нарықтың өсу ауқымы жағдайында ұлттық және ... ... ... капиталдың өзара енуі күшейеді, шекараалық өндірістік кооперация дамиды 4.
Қазақстанның азық-түлік нарығы күрделі сегменттелген құрылымға ие, ... ... пен ... ... ... ... ... қасиеттердің жиынтығымен ерекшеленеді, нақты айқындалған әлеуметтік ... ие. Оның ... ... ... ... тартылуы екі бағыт бойынша жүреді:
- аймақтық экономикалық интеграция, жақын шетелдермен сауда;
-әлемдік шаруашылық байланыстар жүйесіне ... ... ... көптеген экономистер негізінен интеграцияның экономикалық аспектілері мен ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша жарияланған еңбектерде Қазақстан, Ресей мен Беларусь ... ... одан әрі ... үшін ... ... қажеттілігін атап көрсетеді:5,6,7.
- шекаралас аймақтардың мақсатты бағытталған саясаты, шекаралас ынтымақтастықты белсендендіру;
- ... ... ... деңгейін арттыруды қамтамасыз ететін инвестиция үшін жағдайлар құру;
-функционалды аймақтарды дамыту үшін шешім қабылдауға ... ... ... ... ... мен ... күрестің күшеюі жағдайында, табыстылықтың маңызды шарты инновация мен инвестиция болған жағдайда интеграция нарық субъектілеріне бәсекелік артықшылықтарды ... Ол ... ... ... жаңа ... ... көтереді, өндірістік, қаржылық, логистикалық процестерді тиімді басқаруға, инвестиция мен инновацияны игеруге мүмкіндіктер ашады, ішкі және ... ... ... ... ұйымдарының бәсекелік қабілеттілігінің негізін құрады. Зерттеу нәтижелері шаруа қожалықтарының төмен тауарлылығы ... ... ... ... өндіріс шығындарын жабуға мүмкіндік бермейтіндігін көрсетті. ... ... ... ... алуға, малдарды жем-шөппен қамтамасыз етуге , ... ... ... ... жоқ. Олар сондай-ақ қарабайыр қондырғылармен ауыл шаруашылық шикізатын қайта өңдеуді жүзеге асыра ... Ауыл ... ұсақ ... ... ... ... ... тиімділігін көтерудің перспективтілігі төмен. Елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... де, үй ... да күші ... Сондықтан АӨК-дегі интеграциялық процестер объективті қажетті және экономикалық мақсатты болып табылады, шығындарды азайтуға мүмкіндік береді, ресурстармен ... ... ету, ... ... ... ... ... есебінен өндіріс ауқымының тиімділігін қолдануға мүмкіндік береді.
Қазақстанда ірі кәсіпорындарды қалыптастырудан тұратын ... ... ... ... тәжірибеде кластерлік құрылымдардың кең таралуымен шартталды. Аймақтық экономикалық жүйелер интеграциясының түрі ... ... ... ... ұйымдастырудың бұрын қалыптасқан интеграциялық формаларынан айырмашылығы басқарудың жариялылығымен ерекшеленеді.
Кластерлік ... ... мен ... оның технико-технологиялы, диверсификациялық және транзакциялық үнемдеуден тұратын интеграция тиімділігінің ... АӨК ... мен ... ... ... ... ... ететіндігінен көрінеді. Кластерді қалыптастыру мен дамытуда - ... ... ... мен ... ... ... ... ішкі өндірісті кеңейту мен өнімнің бәсекелік қабілеттілігін арттыру ... ... ... ... ... мал ... мен етті қайта өңдеуші кәсіпорындарды белсенді дамыту үшін республикалық мәні бар ірі ... құру ... ... Бұл қазақстандық ет брендін құруға мүмкіндік береді және қосылған құн үлесі жоғары дайын өніммен халықаралық нарыққа шығуды ... ... ... ... ұн мен ... ... ... құру концепциясын алға тартты. Республика әлемдік саудада бірінші орын алады, оның үлесі жалпы әлемдік ұн ... 17 ... Бұл ірі және ... ... ... 800 ге жуық ... кәсіпорындардың бірігуінің салдары болып табылады. АӨК-де негізгі мақсаты кооперативтік секторды тұрақты дамытуды қамтамасыз ету, агроөнеркәсіп өндірісін ... оның ... ... ... ... кооперацияны дамытудың мемлекеттік бағдарламасын жасау ... ... ... ие. ... Қазақстанда интеграциялық агроөнеркәсіптік құрылымдарды қалыптастыру процесі баяу жүріп жатыр. Мұндай құрылымдарды құру ауыл шаруашылық, өнеркәсіп, ... ... мен ... ... ... ... жоғалған өндірістік байланыстарды тиімді қалпына келтіре алады. Қазіргі ... ... ... бір ... ... экономикалық дағдарыстан шыға алмайды. Сондықтан агроөнеркәсіп ... ... мен ... ... ... ... бірі олардың күш жігерін кооперация негізінде біріктіру ... ... ... сфераға қатысты мемлекетаралық экономикалық интеграцияның ерекшеліктерін оның бағыттарын жүйелеуден ... ... ... ... ... шаруашылық өнімдеріне сұранысты белсенді мемлекеттік қолдау
Заңды және нормативтік базаны қалыптастыру
Біріккен ... ... және ... ... зерттеулер саласында ғылыми байланыстарды дамыту
Сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамыту
Біріккен кәсіпорындарды құру
Инвестициялық ... ... ... ... ... мен ауыл ... ресурстарын ұтымды пайдалану сферасындағы ынтымақтастық
Ауыл ... ... ... мен миграцияны реттеу сферасындағы ынтымақтастық сфере регулирования миграции и рынка труда в сельском хозяйстве
Ауыл шаруашылығы үшін кадрларды дайындау мен ... ... ... саясатты келісу
Аграрлық сферада келісілген сыртқы экономикалық саясатты қалыптастыру
Сурет 1 - Аграрлық сферадағы экономикалық ... ... ... ... негізінде құрастырылған.
Экономиканың аграрлық сферасындағы экономикалық интеграцияның көрсетілген нақты ... ... ... ... ... ... одан әрі ... базасында дамуы тереңдеуі мүмкін:
- экономикалық интеграцияның ядросы ретінде Еуразиялық ... ... ... ТМД ... аса ірі жалпы нарық қалыптастыру.
- аграрлық экономика мен нарықтардың қосылуы. Бұл кезеңде ... ... ... тиіс, біріктірілген тұрақты әрекет етуші басқарушы және реттеуші органдар құрылуы тиіс, жалпы нарықтық инфрақұрылым құрылуы ... ... ... бұл процестер бірыңғай экономикалық және саяси кеңістікті құруға бағытталуы тиіс 8.
Әлемдік экономикалық әдебиеттерде кәсіпорын мен аймақтар ... ... ... ... үшін ... ... өзара байланысқан компаниялар тобы ретінде бәсекелік қабілеттілік кластері түсінігі табысты қолданылады. Біздің мәселемізді шешу үшін бұл ... ... ... ... ... ... ... мега-кластер ретінде ЕврАзЭС экономикалық кеңістігін қарауға болады, мұнда жекелеген кәсіпорындар мен салалар, сала топтары өздерінің табиғи-климаттық және ... ... ... ... ... бір ... ... нарықта бәсекелік қабілетті қуатты аймақтық топты, екінші жағынан, жаһандық евразиялық экономикалық жүйенің европалық және азиялық бөлігін ... ... ... ... ... құра ... ... өзара толықтыруға қабілетті. Кластердің мұндай сипаттамасын АӨК сферасына ... ... ... 2009 жылдың соңында Кеден одағын құру туралы құжаттарға қол қойылды және 24 айдың ... ... ... ... (ЕЭП) ... ... ... қабылданды. Мұндай одақтарды құрудың алғышарттары мен экономкалық тиімділігі, ... ... үш ... біріккен кәсіпорынларын құру үшін жағдайлдар қарастырылды. Азық-түліктің сыртқы саудасына қажеттілік елде егер өндіріс шарттары қолайлы ... мен баға ... ... өнім түрлері бойынша толық өзін-өзі қамтамасыз етуге қол жеткізуге ... ... ... ... ... егер елде ішкі ... ... көлемде өнімнің белгілі бір түрлерін өндіру мүмкіндігі, демек, экспорттық әлеуетті қалыптастыру мүмкіндігі жағдайында туындайды. Экспортерлар мен ... ... ... ... өз ... ... ... мәселесін шешеді. Аграрлық сферадағы мемлекеттер арасындағы тиімді өзара қатынастарды құру үшін база ... ... ... ... оның ... азық-түлік өнімдерін дамытудың бағдарламалары әзірленетін болады. Бұл баланс азық-түлік ... мен оны ... ... ... ... мен ... экспортық жеткізудің мүмкін көлемдерін бағалауға мүмкіндік береді. Оның жүзеге асырылуы сыртқы ... ... ... ... келісілген экспорттық саясатын жүргізуді және ішкі нарықтың қажеттіліктерін жабуды қамтамасыз етеді.
Қазақстан, Ресей және Беларусь ... ... ... одақ ... құру ... келісімге қол қойды. Ол 2015 жылдың 1 қаңтарынан жұмыс ... ... ... 170 ... ... бар ТМД ... ... жаңа қуатты экономикалық орталығына айналатын аса ірі жалпы нарық қалыптастыру ... ... ... ... және ... одақ ... шынайы ниетті бәсекені ынталандырып отыруға ниетті болып отыр. Енді тұтынушылар мен одаққа қатысушы елдердің мүдделері ... ... ... ... ... ... оған қол қою ... қатысушы елдер басшы ларының ортақ ұмтылысы, тараптардың дайындығы мен ... келе ... ... ... ... ... ... келді. Бұл ж.ніндегі жұмыстар 2014 жылдың 1 маусымында басталған болатын.
Қазақстанның, Ресей мен Беларусьтің маңызды бәсекелестік ... - ... ... ... Әлемде азық-түлікке сұраныс өсіп отырған жағдайда Н.Ә. Назарбаев: деп есептейді . Ет өндірісінде де осындай мүмкіндіктер бар. ЕАЭО ... ... ... ... ... 2016 жылы ауыл ... ... қолдауды есептеудің халықаралық қағидаттарға негізделген жаңа әдістемесін әзірлеу туралы уағдаластыққа қол жеткізді. Бұл отандық ауыл ... ... ... ... ... ... оны Беларусь пен Ресейде көрсетіліп жатқан қолдау деңгейімен теңестіруге мүмкіндік береді. Осының барлығы, жалпы алғанда, ... ... ... ... ауыл шаруашылығын дамытудың маңызды ынталандырушысына айналдыруға мүмкіндік береді; ауыл шаруашылығы өнімін тасымалдауға, сақтауға, ... ... ... ... алып ... ... ... жаңа нарықтық институттар (сақтандыру, банктік, лизингтік, биржалық және т.б.) құруға мүмкіндік береді. Қазіргі ... ... ... және ... ... кеңістікке мүше мемлекеттердің Келісілген агроөнеркәсіптік саясат тұжырымдамасы мақұлданды9.
Ортақ нарықтағы ашық ... ... және ... ... ... төмендетуге ықпал етеді. Тұтынушы үшін басты артықшылық - ЕАЭО аясында шығарылатын өнімнің сапасына зор талаптар ... ... Атап ... ... тауарларын шығарудың техникалық регламенттерін біріздендіру жоспары бар. Осыған байланысты өндірушілер өз ... ... ... ... ... ... бүгінде Қазақстанда құрамы 5%-дан 20%-ға дейін еттен тұратын өнімдерді шұжық өнімдеріне жатқызады. Бірыңғай техникалық регламент енгізілген жағдайда ... өнім ... кем ... 60% еттен тұратын болады (РФ стандарттарына сәйкес). Екіншіден, бірлескен кәсіпорын ашу және бұған дейін бірлесе ... ... ... ... жаңа ... орындары ашылады. Жаңа технологиялар мен заманауи қондырғылардың әкелінуі жұмыссыздардың санын азайтып, қарапайым халықтың әл-ауқатын өсіруге септігін ... Ішкі ... ... еңбек көші-қоны үшін ресімдеу де жеңілдейді: қатысушы ... ... ... тең ... пен ... орналасуда міндеттемелерге ие болады. Адам капиталының еркін қозғалысы азаматтарымыз үшін ЕАЭО мүше-елдерде жұмысқа орналасу мен білім ... ... ... ресімдеуді оңайлатады.
Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексі бойынша Дүниежүзілік экономикалық форумның нұсқасы бойынша Қазақстан - 50-ші, ... - 64-ші, ал ... 94-ші ... ... ... ... қабілеттілік индексі бойынша Менеджмент институтының нұсқасы бойынша Қазақстан - 34-ші, ... 42-ші ... ал ... ... ... ... одаққа тауарларға, қызметтерге, ғылыми білім мен әзірлемелерге тұрақты сұранысты ұстап тұру арқылы ... одан әрі ... ... ... ... өзек ... Ал Қазақстан қатарына енуді мұрат етіп отырған әлемнің дамыған 30 ... ... ... барлығы биік деңгейге түрлі халықаралық интеграциялық ұйымдарға ену арқылы жеткенін көрсетіп отыр. Әлемдік тәжірибе айғақ еткендей, тиісті қорғаныстық ... ие бола ... ... ... ... жаңа ... мен ғылыми-техникалық әзірлемелерді дамытуды тудыра алатын бір немесе бірнеше ірі ... ... ... ... ғана ... бола алады. Ал экономикасы әлсіз елдер тиімді одақ құра алмайды 10.
Қазіргі уақытта әлемдік аграрлық ... жаңа ... ... ... Аймақта интеграциялық процестер дамуға ие болды, жаһандық өзгерістер жүрып жатыр. Алайда саладағы ... ... ... ... мен ауыл ... техникасының жоғары тозу деңгейі (70-ға дейін), қолданылатын технологияның жетілдірілмеуі, өндірістің ұсақ тауарлылығы (жалпы өнімнің 78 үй ... мен ... ... ... ауыл ... ... ... негізде жүргізуге, материалдық, еңбек және ... да ... ... ... экологиялық талаптарды сақтауға мүмкіндік бермейді. Бұл факторлар отандық ... ... ... ... ... бұл КО мен ДСҰ жағдайында шетелдік өнімнің импортының артуына алып келуі мүмкін. ... ауыл ... ... ... ... ... ДСҰ-ның шарттарынан басқа Евразиялық экономикалық одақ қызметін реттеу бойынша шараларды құру болып табылады. Ресей, ... пен ... ... одағы әлемдік экономиканың аймақтануының жарқын мысалы болып табылады, елдер өздерінің айналасында экономикалық кеңістікті құрады. Евразиялық экономикалық одақтың ... ... ... тарифті, тарифтік емес рететудің бірыңғай шараларынан тұратын бірыңғай кедендік территорияны құру, ішкі кедендік шекарада кедендік ... ... мен ... ... ... ... ... еті. Бұл одақтың жалпы мақсаты әлеуметтік-экономикалық, инновациялық, сыртқы экономикалық аграрлық саясатты ... ... ... жою ... табылады.
Евразиялық экономикалық одақ елдерінің аграрлық саясатының жақындасуы мүмкіндік береді:
- негізгі азықтүлік ... ... ... ... ... мәселесін шешу, Ресей мен Қазақстан дәнді дақылдардың ірі өндірушісі болып табылады, ал ... сүт ... мен ... ірі өндірушісі;
- ортақ мүдделерді алға тарта отырып, әлемдік нарықта азық-түлік экспорты бойынша позициясын нығайту;
- беларустық ... ... ... ... ... ... ... Бұл шарадан қазақстандықтар да ұтады - олар импортық техникамен ... ... ... ... мүмкіндігі болады, сондай-ақ беларус жағы да ұтады, олар ... ... ... ... сату ... ... ауыл ... өндірісі, өнімді қайта өңдеу және машина жасау саласында ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту.
Евразиялық экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өздері үшін өз мүдделерін қамтамасыз етуге талпынатындығын атау қажет.
Беларусия кедендік одақ шеңберінде ... ... ... ... ... ... үшін ... экономикалық одаққа қатысу өз өнімдері үшін өткізу нарықтарын кеңейтуге мүмкіндік берді, атап айтқанда отын-энергетикалық кешен, дәнді дақылдар, қара және ... ... ... де ... экономикалық одақтан ЖІӨ-нің қазіргі деңгейінің 20-на дейін қосымша өнім ... деп ... Ең ... ... одақтың бірыңғай кедендік тарифінің ДСҰ шеңберіндегі кедендік салықтармен ... ... ... Өйткені Ресейден кейін Қазақстанда да ДСҰ-на қосылады. Ал Қазақстан Ресейге қарағанда ... ... ... ... келісімгебарып отыр. Нәтижесінде бұл Қазақстанның сұранысы ... ... одақ ... ... ... ... одан әрі ... алып келуі мүмкін.
Евразиялық экономикалық одақ шеңберінде саланы қолдаудың жоғарғы ... ... 10 ... ... ... қол ... Ресей қазіргі кезде ауыл шаруашылық саласына өз бюджетінің 1,2-1,5 мөлшерінде қаржы бөледі, Беларусияда - 16, бұл дамыған ... ... ... ... ... 24, ал ... - 33 бюджет осы салаға жұмсалады. Бұл қаншалықты аталған мемлекеттердің ... өз ... ... үшін ... ... ... ... негізін қалаушы құжаттар келесі келісімдер болып табылады:
- ауыл шаруашылығы бойынша келісім;
-санитарлық және фитосанитарлық шаралар ... ... ... ... туралы келісім.
Осы аталған келісімдерге республиканың қосылуы бойынша келіссөз жүргізу процесінің ... сәті ... ... табылады:
* Ауыл шаруашылық тауарлары нарығына қол жетімділік мәселесі. Бұл мәселе бойынша ... ... емес ... ішкі ... ... сәйкес деңгейін қамтамасыз ететін және кедендік тарифтерді ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Қазақстандық тарап келіссөздерде ұзақ мерзімді болашақтағы ... ... ... алға ... ... ішкі ... қорғау саясатын жүргізеді. Атап кету қажет, келіссөздер ... ... ... өте қатаң шарттарда жүргізіледі. ДСҰ-на кіру бойынша ... ... ... коммерциялық мүддені көздейтін АҚШ, ЕО, Канада және Швейцарияның жеткілікті қатаң позициясымен бетпе-бет келді.
Бұдан басқа АҚШ мемлекеттік ... ... ... ... бір ... ... қолданады. Мысалы, АҚШ әзірге адам құқықы мен демократия сферасындағы талаптарға сәйкес келетін мемлекет ретінде Қазақстанға қаржылық көмек ... ... ... Бұл кезде кез-келген Қазақстан саясатының АҚШ мүддесіне сәйкес келмеуі адам құқығының бұзылуы бойынша тартысқа және ... ... ... ... ... алып ... мүмкін. Мысалы, ҚР ауыл шаруашылық министрлігінің мәліметтері бойынша АҚШ ... ... ... келіссөз жүргізу тобы келісім жасап, бірқатар азық-түлік тауарларына импорттық кедендік ... ... ... ... ... ... алып тастады. Аталған шара сөзсіз республиканың ішкі нарығының ... және ... ... ... кері ... ...
* Ауыл ... ішкі қолдау көлемі. Аграрлық сектордың елдің экономикалық және әлеуметтік өмірінде ерекше орын алатындығын ... ... ... ауыл шаруашылық саласында ішкі қолдаудың шараларын жасау қарастырылады. Қазақстан ... ... ... тең ... ... ... етуге тырысады. Қазақстанда әрекет етуші тарифтер ДСҰ бойынша ... ... ... ... ... 5) деңгейден едәуір төмен (2-3 есе). Бұл кезде кедендік ... ... ... ... ... бұл ... тарифтердің өзі өзінің қорғаныштық қызметін атқармады. Агроөнеркәсіп кешенін мемлекеттік қолдаудың құрылымында қазақстандық өнімнің бәсекелік ... ... ... ... үлесі (дотация, субсидия) едәуір аз - ауыл шаруашылық жалпы өнімінің 35, ал АҚШ-та бұл ... -44, ... ... Қазақстан экономиканың аграрлық секторын мемлекеттік қолдауды сақтауға ... ... ... ... ... бен порттарға шығу мүмкіндігі жоқтығы белгілі. Бұл өнімнің ... ... ... ... ... ... үшін сыртқы нарықтарда бәсекелік қабілеттілікті арттыру резервтерінің бірі тасымалдау шығындары болып отыр. Бұл шығындар алыс шетелдерге ... ... ... 25-30 құрайды, ал су жолдары бойында тұрған елдер үшін бұл көрсеткіш 7-12 құрайды. Сондықтан экспорттық әлеуетті арттырудың ... ... ... ... көлік-логистикалық экспорт инфрақұрылымын құру болып табылады (Каспий, Қара және Балтық теңіздері, Персі аймағының нарықтарына шығу және ... ... ... үшін ... ... экспорттық субсидиялау бойынша шаралар қабылдау ... ... ие. ... бұл ... ... ... қалып отыр. Жалпы бүгінгі күнге Қазақстанның ДСҰ-на кіру процесі ... ... ... ... 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық интеграция туралы Декларацияда санитарлық, ветеринарлық және фитосанитарлық бақылаудың бірыңғай жүйесі ... ... Бұл ... КО мен БЭК ... ... ... ... келісім-құқықтық базаны, институттарды және де тәжірибелік өзара әрекеттесу, соның ішінде тауарлардың, қызметтердің, капитал мен ... ... ... ... ... жұмыс істеуін қамсыздандыру сияқты бағыттар бойынша да жетілдіру және одан әрі дамыту; келісілген аграрлық саясатты қалыптастыру, өндірістік ... ... ... қатар экономикалық қауіпсіздікті барлық аспекттерінде қамтамасыз ету мақсатында ынтымақтастықты тереңдете түсу одан әрі интеграцияланудың негізгі мазмұны болатыны айқындалған.
2 ... ... ... ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ИНТЕГРАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОНЫ ДАМЫТУДЫҢ ФАКТОРЛАРЫ
2.1 Қазақстанның аграрлық нарығына интеграциялық процестердің ықпал ету факторларын талдау
Қазақстанның аграрлық секторының ... ... ... ... ... өсу қарқынын көрсетіп отыр. Соңғы 5 жылда ауыл ... ... өнім ... өсу ... орташа 20, ал тағам өнімдерінің өндірісі - 12,2 құрады. 2014 жылы ауыл шаруашылығының жалпы өнім ... - 2,5 ... ... ... Бұл ... ... өсуі де елеулі ықпал етті (2,8 есе), сондықтан ... ... ... ... ... осы ... 1,4 ... бұл республика тұрғындарының өсу деңгейінен артып отыр.
Егін шаруашылығының өнім өндірісі соңғы 12 жыл көлемінде 3 есе (325,7 ... ... 981,2 ... тенгеге дейін), ал мал шаруашылығы өнім өндірісі 5 есе (207,9 млрд. тенгеден 1,0 ... ... ... ... жылы мал ... үлесі егін шаруашылығының үлесінен артып, 50,6 құрады ... жылы ... ... ... ... болды. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 2,5 трлн. теңгені құрады, бұл 2012 жылдың деңгейінен 11,6%-ға жоғары. Аталған өсім бәрінен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Мал шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 1,1%-ға ... ... 2- Ауыл ... ... өнім ... ҚР ... жөніндегі агенттік мәліметі
Жалпы өнімнің одан әрі өсуі үшін жағдайларды қалыптастыратын егін ... мен мал ... ... ... тенденцияларды атап көрсету маңызды. Мысалы, 50 мөлшеріндегі егістіктің ғылыми негізделген нормасы жағдайында 2010 жылы бидайдың егістік көлемі 69 ... (14,8 млн. га) және 2012 жылы 64-ға ... (13,5 млн. га) ... 2013 жылы ... ... көлемі 61 (13,1 млн. га) құрады (сурет-3). ... ... ... ... ... ҚР ... ... агенттік мәліметі
2014 жылы барлық ауыл шаруашылығы дақылдарының егістік алаңдарының көлемі 21,5 млн. га ... бұл ... ... жылдың деңгейінде. Дәнді дақылдардың егістік алаңы 15,3 млн. га құрады, оның ішінде ... ... 12,4 млн. га. Май ... 2,3 млн. га, ... ... 127,5 мың га, ... пен көкөніс-бақша дақылдары 412,8 мың га, жем-шөп дақылдары 3,3 млн. га орналастырылған.
Егін шаруашылығының өнім өндірісінің өсу ... ... ... ... ... ... тәуелді егін көлемінде едәуір ауытқулар бар, бұл ... өнім ... ... ... ... Бұған қоса егістік құрылымында дәнді дақылдар мен жарма дақылдарының, қант қызылшасының ... әлі де ... ... ... да ... мен егістік көлемі, сондай-ақ жемістерді өндірісі де қысқарып отыр. Бұған ... мал ... ... ... тұрақты. Бұл соңғы он жылда 1,6 есе өскен мал басы санының артуымен қамтамасыз етіліп отыр. Әсіресе қой ... мен құс ... өсу ... ...
2014 жылы фермерлік шаруашылықтар 42,0 мың ІҚМ төлдейтін мал басын және 1,9 мың асыл тұқымды бұқалар ... ... ... бұл жоспарға сәйкесінше 84% және 116% құрайды. Сонымен қатар, 2014 жылы мал ... ... ... инвестициялық жобалардың инвестициялық тартымдылығын қамтамасыз ету мақсатында оларды іске ... ... ... ... Осы ... 2014 жылы барлығы 14,5 млрд. теңге қарастырылған. Жүргізілген іс-шаралар нәтижесінде 2013 жылмен салыстырғанда республика бойынша ІҚМ, ұсақ мал ... және құс ... өсуі ... ... жөн (ІҚМ ... ұсақ мал 1%-ға және құс 3%-ға). Жекелеген облыстарды мал басы санының төмендеуі байқалады. Бұл жеке қосалқы шаруашылықтарда мал ... ... ... ... қорытындысы бойынша бұрынғы деректерді түзетумен, сондай-ақ тиісті әдістемеге енгізілген өзгерістерге орай шошқа басын ... ... ... ... ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында мал шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемдері артуда. Мысалы, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында өндірілген сиыр еті ... ... ... 2013 ... ... 2014 жылы ... 6,8%-ға, құс еті бойынша 72,5-тен 94,3%-ға өсті. Алайда, мал шаруашылығы өнімінің негізгі ... әлі де жеке ... ... өндіруде (кейбір өнімдер бойынша үлесі 80%-ға дейін жетеді) [12].
Қазіргі уақытта елдің агроөнеркәсіп саясаты отандық тауарөндірушілердің тиімділігі мен бәсекелік қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етуге және тағам сапасын ... ... ... ... ... ... жағымды тенденциялары, өткен онжылдықтар тәжірибесі отандық ауыл шаруашылық тауарөндірушілерінің толық деңгейде ... ... ... ... және ... өнімдері, өсімдік майынан басқа барлық өнім түрлерімен қамтамасыз ... ... ... ... Тұтынудың оңтайлы деңгейіне қол жеткізудің, тағам өнімдерінің негізгі ... ... ... ... ... шарты ішкі нарықта бәсекелік қабілеттілікті құру болып табылады.
Қазақстанда жан басына шаққанда ауыл шаруашылық өнімдерінің көптеген ... ... ... отыр ... 1 - Жан ... шаққандағы Қазақстандағы ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірісі
Өнімдер
Қазақстан
Беларусь
Ресей
2000
2005
2012
2013
Бидай
777
910
1638
775
886
657
Оның ішінде азық-түліктік
634
843
1410
624
343
489
Картоп
114
116
188
188
812
228
Көкөніс
104
142
177
180
211
103
Қант қызылшасы
18
20
12
9
475
290
Ет
43
51
57
56
87
43
Сүт
251
314
315
289
690
222
Жұмыртқа (дана)
114
166
225
219
380
287
Ескерту: , 2014 мәліметтері бойынша есептелген.
Кестеден көріп тұрғандай, Қазақстандағы орташа жан ... ... өнім ... ... ... ... ... мен Беларусияның көрсеткішінен артады. Бірқатар өнім түрлері бойынша ... ... ... ... ... ... әлдеқайда төмен. Қазақстан бидай өнімдеріні екі есе жоғары өндіргенмен мал шаруашылығы өнімдерін 1,5 есе жан басына ... аз ... ... өнеркәсібінің өнімдері бойынша ауыл шаруашылық шикізаттарын қайта өңдеудің жеткіліксіз көлемі сақталып отыр: етті қайта өңдеу - 26, ... ... ... ... ... ... кәсіпоорындардың қуаттылығы ұтымды қолданылмай отыр, оларды пайдаланудың төмен ... ... ( ұн ... ... -41,4, ... ... -30,8, сүт және ет ... [13]. Бұл азық-түліктің жеткіліксіз өңделуіне алып келеді, сол себепті кедендік одақтың ... ... ... оның деңгейі төмен болып отыр. Ұн мен макарон өнімдерінің өндірісі бойынша артықшылықтар бар. ... ... ... ... нарықтарындағы бәсекелік ортаға ықпал етеді және азық-түлік нарығының дамуына ықпал етеді (кесте-2).
Кесте 2-Қазақстанның азық-түлік нарығын дамытудың ... және ... ... факторлар
Келеңсіз факторлар (шектеулер)
Республика тұрғындары санының өсуі
Азық-түлікті тұтыну ғылыми негізделген нормадан төмен
Тұрғындардың ... ... ... ... ... ... ... және тағамдық құндылығы нормативті деңгейден төмен
Тұрғындардың сатып алу қабілеттілігінің ұлғаюы
Өндіріс факторларына ... өсуі және ... өнім ... ... ... ... ... тағам өнімдерін тұтынудың ұлғаюы
Өнеркәсіптік өңдеуден өткен азық-түлік өнімдеріне баға индексі ауыл шаруашылық өнімдеріне бағаның өсуінен артып отыр
Нарықтың ... ... ... ... сұраныстың кеңеюі
Шаруашылық жүргізудің аз тиімді және ұсақ тауарлы ... ... ... ... ... ... ... нарықтағы бағаның өсуі отандық өнімнің бәсекелік қабілеттілігін арттырады
Қайта өңдеуші кәсіпорындардың жүктелу деңгейінің төмендігі, ... өнім ... ... шаруашылық жер көлемі бойынша шектеулердің жоқтығы, бұл азық-түлікке сұраныстың артуы жағдайында қосымша ресурстар береді
Отандық ... ... ... қабілеттілігі
Ескерту: әдебиеттер негізінде құрастырылған
Осылайша, Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге сыртық факторлардың ықпалы күшейіп отыр. ... ... ... ... ... ішкі және ... ... өзара ықпалымен, үйлесімімен анықталады. Егер 2012 жылы азық-түлік қауіпсіздігі 67 ... ... ... ... ... бойынша өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі елеулі өзгереді.
Қазақстанның ауыл шаруашылығы әлемдік азық-түлік нарығымен байланысқан және ... ... ... ... ... Алайда АӨК-нің қайта өңдеу өнімдерінің көптеген түрлері бойынша импортқа тәуелділік қалыптасқан, ... ... ... ... ет пен сүтті қайта өңдеу өнімдері бойынша импортқа тәуелділік ... ... ...
*
* ... 3 -Қазақстандағы азық-түлік өнімдерінің импортты, мың. тонна
Өнімдер
2013
2014
Ауытқу өткен жылға,
Жемістер, оларды қайта өңдеу ... (1,2 ... және ... өнімдері
50
70
40 (1,4 есе)
Өсімдік майы және майлы өнімдер
165,4
342,3
106 (2 есе)
Ет және ет өнімдері
209
304
45 (1,5 есе)
Сүт және сүт өнімдері
55
73
32 (1,3 есе)
Картоп
77
112
45 (1,5есе)
Қияр ... (2,8 ... (2,2 ... (2,7 ...
64
141
120 (2,2 есе)
Дерек көзі: ҚР статистика жөніндегі Агенттігі, ҚР қаржы министрлігінің кедендік бақылау комитетінің мәліметтері
Қазіргі ... ... ... ... яғни ... ... 60 ... шет елдерден импорттайды. Елімізде ауыл шаруашылықь өнімдерінің 14 төмендеп, импорт 7-ға артқан. Бұл кедендік одақтан кіретін тауарларды айтпағанда ... ... ... ... ... ... ... өнім көлемі Кеден одағы аясында да артқан. Мысалы, ... 2есе, ... 15 есе, ірі қара еті 83, ... ... ... көбейген. Ал одақ елдерінен кіретін импорт жалпы импорт көлемінің 41 құрайды [14].
Қазақстанның азық-түлік нарығында қалыптасқан ... пен ... ... ... ... өнімдерінің импортымен қамтамасыз етіліп отыр. ... ... ... теріс - 2 млрд. доллар ... ... ... Бұл ... азық-түлік өнімдерінің европалық экономикалық қауымдастық елдерінен импорты елеулі қарқынмен өсіп отыр (сурет-4).
Майлы дақылдар мен оларды ... ... ... убойынша қабылданған шараларға қарамастан өсімдік майының, ең бірінші кезекте күнбағыс ... ... өсіп ... ... бұл өнімге сұраныс отандық ұсыныстан артады. Елге өсімдік майынының әкелінуі бірқатар себептермен шартталған. Біріншіден, ... ... ... ... ... ішкі ... ... өзін-өзі қамтамасыз етудің жеткіліксіздігі. Біздің нарықта ерекше мәнге консервіленген импорттық өнімдер (көкөніс, ... және ет ... ие. ... ... ... ... ... өскен. Жоғары үлесті сүт өнімдерінің импорты алады. Шикі сүт пен қойытылған сүт ... ... ... ... ... Кедендік одақ елдерінен сары майдың импорты ... бұл ... осы ... ... ... байланысты. Бұдан басқа йогурт, айран және басқа да сүт ... ... ... ... ... 4- ... ... пен ауыл шаруашылық шикізаттарының импорты, млн. доллар
Ескерту: Экспорт и импорт Казахстан в разрезе со ... ... ... www.stat.kz
Негізгі сауда серіктесі Ресей Федерациясы болып ... ... рөлі ет, сүт және қант ... ... ... екі елмен де сауда сальдосы ... ... Оң ... тек ғана ... ... пен жемістер бойынша сақталып отыр.
Құс етінің нарығында төмен бағалардың салдарынан тұтынушылық талғамның өзгеруі орын ... ... ... құқс етін ... жан басына шаққанда 35-ға артып, 16 кг жетті. 2013 жылы 1 кг құс етінің бағасы ... ... сиыр ... бағасынан 52-ға, қой етінің бағасынан-50-ға төмен болды. Құс етінің сұранысының тұрақтылығына ықпал етуші маңызды фактор отандық тауардың бәсекелік қабілеттілігі болып ... ... ... КО елдерінен импортталатын тауарға қатысты бәсекелік қабілеттілік артқан. Мысалы, егер 2010 жылы ... ... ... 0,62 ... 2013 жылы 1,03 ... отыр. Бұл отандық тауар құнының 20-ға қысқаруы мен импортталатын ... ... ... ... ... яғни ішкі нарықта қазақстандық тауар құны бойынша ресейлік және беларустық өнімге қарағанда бәсекелік ... ... ... ... ЕЭҚ елдерінен импорттық өнімге бағдарлану отандық тауарөндірушілердің ... ... және ... ... ... ... ... жоқтығын тудырды. Осының салдарынан нарықты бағасы мен сапасы бойынша бәскелік қабілетті өніммен толықтыру жеткіліксіз болып отыр. ... ... ... ... құс етіне жоғары сұраныс, сондай-ақ ішкі ... ... ... көтерме және бөлшек бағалар импорттың өсуіне алып келді. ... құс ... ... көп ... ... ... ... қалыптасты.
Щұжық өнімдері нарығының жоғары импортқа тәуелділігін анықтаушы факторлар негізінен отандық ... аз ... ... бөлшек бағалардың өсуімен сипатталады. Ет өндірісінің көбінесе ұсақ тауарлы үй ... ... ... ... тауарлы өнім көлемі аз, екіншіден, өнеркәсіптік қайта өңдеу үшін сапалы шикізаттың болмауы ет өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ету ... ... ... 2013 жылы сиыр ... баға ... ... ... - 21-ға артып, шұжық өнімдеріне баға 33,5-ға өсті. Бұл республика тұрғындарының негізгі бөлігінің төмен ... ... ... ... сұранысты тежеді, бұл өндірістің 10-ға қысқаруына алып келді.
Отандық өндіруші кәсіпорындардың бағасынан 62,6-ға ... ... ... ... ... ұлттық нарықта ресейлік өнімнің алдыңғы орын алуына мүмкіндік берді, ішкі нарық сыйымдылығында оның үлесі 45,5-ға жетті. Ресейлік өнімнің ... ... ... ... ... ... ... өнім өндірумен шартталған.
Нарықтағы жағдайға ішкі факторлардан басқа сыртқы факторлар да ықпал етеді. Кеден ... ... ... ... ... ... ... едәуір бөлігін басып алуға мүмкіндік береді. 2012 жылы оның ... ... 4328,5 ... ... бұл ... ... бағасынан 17,8-ға төмен, оның ішінде ресейден 32,7-ға. Кеден одағы елдерінен ... ... ... ... 23,1 ... оның ... Беларусиядан 15, Ресейден -8,3. Беларустық сары майдың ... ... ... Сары ... ... ... ... төмен (66) және сыртқы факторлардың ықпалында қалып отыр [15].
Ірімшіктің әртүрлі түрлеріне сұраныстың тұрақтылығы байқалады. Бұл кезде ... ... ету ... ... ... ... ... елдерінен импорттың тұрақтылығы жағдайында ... ... ... отыр. Сұраныстың қысқаруының негізгі факторы өнімге бағаның өсуі болып отыр: ірімшік өндіруші кәсіпорындардың бағасы 25,5-ға, көтерме баға - ... ал ... баға ... артқан. Нәтижесінде Кеден одағы елдерінен импортталатын ірімшіктер отандық тауарөндірушілердің бағасынан 36,1-ға арзан. Бірақ ресейлік ... ... баға ... 6156 долларға жеткен немесе қазақстандық нарыққа келіп түсетін өнім құнынан 38,5-ға жоғары. Мұндай ... ... ... ... ... ... алу бағасының төмендігімен, сондай-ақ әкелінетін ірімшік өнімінің өсімдік майын қосумен дайындалатындығымен байланысты. Нәтижесінде ішкі ... ... КО ... ... ... бұл жоғары сапалы, құны бойынша отандық тауардан арзан бұл тауардың жоғары бәсекелік қабілеттілігін көрсетеді.
Сұраныстың отандық ... ... ... төмен деңгейі консервіленген жеміс-жидек өнімдері бойынша қалыптасып отыр. Отандық көкөніс нарығында ... ... ... етуші маңызды фактор ішкі тұтынушылық нарықтағы баға ... ... ... өз ... оған логистиканы ұйымдастыру мен импорттық жеткізу елеулі ықпал етеді. ... ... ... ... өсу қарқыны қырыққабатқа 24,0-ден 13,6-ға, қызанаққа 31,2 ден 16,7-ға, сәбізге 39,2-ден 10,8-ға төмендеді, ал балғын ... ... ... 17,1-ға ұлғайды. Қорытындысында көкөніс мен оны қайта өңдеу өнімдеріне сұраныс өсу тенденциясына ие. Бұл ... айта кету ... кден ... ... ... көкөністің көлемі шамалы (22 мың т.), бірақ бұл елдер консенрвіленген ... ... ... орын ... Соңғы жылдары олардың импорты 1,3 есе өскен. Негізгі жеткізуші Ресей болып табылады. ... өнім ... ... ... ... амақ өнеркәсібінің әлсіз дамуының салдары болып табылады. Бұл өнімдердің тауарлық деңгейі төмен, шикізат өндірісінің ... ... ... ... үшін қажетті сорттардың жоқтығы республика бойынша жылына бір тұрғынға небәрі 0,5 кг ... ... ... ... ... ... жоқтығы шикізатқа экономикалық негізсіз бағаларға алып ... және ... ... ... ... ... оның бәсекелік қабілеттілігі төмендейді. Консерві өндіретін кәсіпорындардың қызмет етуі салалар арасындағы реттелмеген экономикалық қатынастардың салдарынан күрделенеді. ... ... ... ... сұраныс импорт есебінен қанағаттандырылады. Тек ғана КО ... ... ... ... 16 -дан ... ... ... жағдай жеміс-жидек консервілері, джем, тосап өндірісіне де қатысты. Республикада олардың өндірісі өте төмен, сондықтан ... ... ... Кеден одағы елдерінен келетін бұл өнімдердің көлемі қазақстандық нарық сыйымдылығының 53 алады.
Қазақстанда жеміс консервілерінің дамуының төмен ... ... ... ... ... тенденциялардың жоқтығы және жеміс-жидекпен өзін-өзі қамтамасыз етудің төмен деңгейі болып отыр. Соңғы үш жылда отандық ... ... ішкі ... ... 2012 жылы ... 37,0 құрайды. Бұл кезде Кеден одағы елдерімен интеграциялық байланыстардың күшейгенін атап өту керек. 2012 жылы қазақстандық ... бұл ... 18,1 мың ... ... ... ... 2010 жылы 1,5 мың тонна болатын. Барлық өнім Ресейден жеткізіледі. ... бұл ... ... рөл ... өйткені импорттық жемістердің негізгі массасы Оталық Азия ... мен ... ... ... бақша шаруашылығының жағдайын есепке ала отырып, бұл өнімдердің импорты әлі де ... ... ... ... жағдай республиканы қантпен қамтамасыз ету бойынша қалыптасып отыр. Сұраныс пен ... ... ... ... ... қант ... ... жоғары өсуі ықпал етті. 2012 жылы 2010 жылмен салыстырғанда ... ... 1 т ... қант ... ... 56-ға ... бұл қантты отандық өндірушілердің бағасының күрт ... ... ... ... Ресей мен Беларустен бәсекелік қабілетті қант ұнтағының жеткізілу көлемі артты. Отандық тауарөндірушінің баға арақатынасының ... ... ... 1,39, ал ... ... 1,31 ... ... келетін қант импортының үлесі тұтыну көлемінде 31,5-ға, ал Беларусиядан келетін импорт үлесі - 4,3-ға ... яғни ... ... ықпалы төтенше сипат алды. Бұның негізінде қант ұнтағын қызылша шикізатынан өндірудің жоғарғы тиімділігі ... ... ... өңдеуші кәсіпорындармен сатылып алынған қызылша шикізатының құны тоннасына 480,2 долларды ... бұл ... ... ... ... қамыстық қант шикізатының құнынан едәуір төмен (28,3ға). Ресейлік ... ... ... қант ... ... ... құны 2011 жылы ... 737,2 долларды құрады, бұл Қазақстанға құны тоннасына 799,6 доллар ... ... ... ... ... Бұл ресейлік тауарөндірушілерге 3,5 мөлшерінде орташа рентабельділік деңгейін қамтамасыз етті. Бәсекенің дамуы ... ... ... ... ... өйткені Ресейден келетін қант импортының өсуі бағаның төмендеуіне ықпал етіп, нәтижесінде ... қант ... ... ... Жоғарыда қарастырылған өнім түрлері бойынша нарыққа сыртқы факторлардың ... ... ... ... болады (кесте-4)
Кесте 4 - Өнім түрлерімен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі және оған сыртқы факторлардың ықпалы
Сипаттамасы
Сыртқы факторлар
жағымды
келеңсіз
Құс еті
Отандық тауармен ... ... ... өсуі, импортың өсуі, оның ішінде Кеден одағы елдерінен және көтерме, бөлшек бағалардың артуы
Тұынгушылық талғамның өзгеруіне сәйкес сұранысты қанағаттандыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... жеткізілетін таурадың жоғары сапасы;
Отандық тауардың бәсекелік қабілеттілігінің артуын тудырған ... ... ... дамымауы отандық өндірістің дамуын тежейді;
КО елдерінен өнімнің жоғары сапасы сұраныстың қайта бағдарлануын ... ... өнім үшін ... ... мен ... ... төмендетеді.
Сары май
Сұраныстың қысқаруы жағдайында отандық және импорттық ұсыныстың қысқаруы, бұлшек бағалардың өсуі байқалады
КО елдерінен импортталатын ... ... ... ... ... ... ... тежеуге мүмкіндік береді;
Отандық өндірісті жетілдіру үшін қарқын беретін бәсекелік күрестің күшеюі
Сапасына сәйкес ... ... ... ... баға ... ... ... тұрғындардың аз қамтылған тобына сұранысты қанағаттандыруға мүмкіндік бермейді.
4-кестенің жалғасы
Ірімшік
Баға өсуі мен ... өнім ... ... ... ... тұрақталуымен туындаған өзін-өзі қамтамасыз етілудің ұлғаюы
Нарықтың толығуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... тауардың жеткізілуі;
Импорттық шикізаттың жоғары тұтынушылық сапасы ... ... алып ... ... ... дайындалатын Ресейден
ірімшік өнімінің жеткізілуі;
баға-сапа принципіне сәйкес келмейтін баға белгілеу жүйесінің жетілмеуі
Көкөніс
Тұрғындардың консервіленген көкөністер мен жемістерге өспелі сұранысын ... ... ... ... тапшылығы бағаның өсуін тудырады.
Импорттық тауардың бағасы мен ... ... ... ... ... сұраныстың артуын қалыптастырады
Консервіленген өнім импортының едәуір ... мен ... ... ... ... отандық өндірістің дамуын тежеуші факторлардың бірі;
импорттың жоғары сапалық көрсеткіштері жағдайында сұраныстың өзгеруі орын ... ... ... ... мен ... ... диспропорциясы
КО елдерінен қант импортының жоғары көлемі нарықтың толығуын ... ... ... ... баға ... ... қолжетімділігін сақтауға мүмкіндік берді
Қант шикізатына әлемдік нарықта бағаның өсуі отандық қанттың бәсекелік қабілеттілігі мен тиімділігін қысқартады;
қант ... ... ... ... ... ... әсер етеді
Күнбағыс майы
Күнбағыс майына жоғары сұраныс отандық ұсыныспен толық қанағаттандырыл- майды, бұл нарықта бағаның өсуін тудырады
Ресейлік тауардың жоғары ... ... ... ... ... ... береді;
Нарық сыйымдылығында 38 алатын арзан импортты жеткізу отандық өндірушілер бағасының өсуін тежейді
Арзан күнбағыс майы импортының ... ... май ... ... бар ... іске ... ... бермейді.
Ескерту: әдебиеттер негізінде құрастырылды
Ұлттық нарық коньюнктурасының тұрақтылығына майлы дақылдар ұсынысы мен бағасы елеулі ықпал етеді, ... ... ... төмен өнімділігі шикізаттың жоғары өзіндік құнының негізі болып табылады, бұл ... ... ... ... ... ... Мысалы, 2010-2012 жылдары күнбағыс өнімділігінің 19,3-ға ... мен 1 га ... ... 14,8-ға артуы жағдайында 1 ц күнбағыстың өзіндік құны ауыл шаруашылық құрылымдарында 42,3-ға жоғарылады, ал оларды сату ... ... ... ... күнбағыс майының бағасы кәсіпорындарда 41,0-ға жоғарылады. Сонымен қатар тауардың көтерме және бөлшек ... ... да ... айырмашылық бар, соңғысы 1,6 есе жоғары. Күнбағыс майына ... ... ... ... ... ықпал етеді, соңғы үш жылда оның көлемі 1,4 есе қсті. Бұл кезде ресейлік өнім отандық ... ... ... сондықтан оған сұраныс та жоғары.
Осылайша, Кеден одағына қатысушы елдердің Бірыңғай экономикалық қауымдастықты қалыптастыруы Қазақстанның ... ... екі ... ... ... Жоғарыда айтылғандарды жинақтай келе, сүт, ет, шұжық, қан, жеміс-жидек консервілері, құнбағыс майы нарығында импорттың өспелі көлемі ішкі ... ... және ... ... ... кері ықпал ететіндігін атап өту қажет. Өйткені:
- елдің ішкі нарығын ресейлік және ... ... ... қорғаудың мүмкінсіздігі пайда болды. Қазақстан соңғы уақытқа дейін импортты тежеп келді, бірақ европалық экономикалық ... бұны ... ... ... ... ... ... шеше отырып, импорттық өнімнің күшейтілген ықпалы отандық өндірістің стагнациясын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... болды. Олардың бастысы - көптеген салалар мен кәсіпорындардың бәсекелік қабілетсіздігі, халықаралық стандартқа сәйкес өнім өндіруге ... ... ... ... ішкі ... ... ... келуі отандық тауарөндірушілердің позициясын әлсіретуі мүмкін, одан ... ... ... ... бұл тұрғындардың табысына қолайсыз әсеп етіп, ... ... қол ... ... ... отандық кәсіпрорындардың пайдалылығын қамтамасыз ететін бағадан төмен баға бойынша импорттық өнімнің үлкен үлесі өндірістің қысқаруына, жұмыссыздықтың ... ... ... сұранысының азаюына алып келеді;
Екінші ... өнім ... ... ... ... ... ... біріншіден, тапшы нарықтардың физикалық толығуын қамтамасыз етуге;
-екіншіден, арзан өнміді жеткізу есебінен азық-түлікке сұранысты ... ... ... ... ... ... үшін қарқын беретін бәсекелік ортаны құруға ... ... ... ... ... және ... факторларының арасындағы тепе-теңдікті іздеу қажет. Басқа жағдайда азық-түлік ... ... ... және ... ... ... ығыстыру мүмкін болмай қалады.
2.2 Қазақстанның кеден одағының азық-түлік нарығындағы жағдайы және мәселелері
Жаһандану мен ... ... ... ... ... ... аймағы, кедендік одақтар және т.б. сияқты аймақтық ынтымақтастықтың әртүрлі формалары үлкен рөл ала бастады. 2010 жылы үш мемлекеттің ықпалымен ... одақ ... ... КО ... ... оған ... ... арасында азық-түлік нарығы мен ауыл шаруашылық шикізаттары нарығында бәсекенің күшеюі болды. Эксперттермен қазақстандық өнім ... КО ... ... қысқаруы, керісінше қазақстандық нарыққа тауарларды жеткізу үлесінің ұлғаюы орын ... ... жүр. ... ... КО-ның азық-түлік нарықтарында Қазақстанның мүмкіндіктерін ... мен ... ... ... өнімдердің бәсекелік қабілеттілігін күшейтуге қатысты мәселелер өзекті болып отыр.
Кеден ... ... ... ... ... ... арасындағы сауда қатынастарында едәуір өзгерістер жүрді. Мысалы, 2010-2012 жылдары жалпы өзара тауарайналым көрсеткіштері 47,1 млрд. АҚШ ... 68,6 ... АҚШ ... дейін өсті. Ресми мәліметтерге сәйкес 2013 жылы тауарайналым 58,2 млрд. АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы ... ... ... Азаю ... ... ... мұнай өнімдерін жеткізудің қысқаруы есебінен болған. Өзара тауарайналым құрылымында азық-түлік тауарлары мен ауыл шаруашылық шикізаттарының үлесі 12,7 немесе 7,4 ... АҚШ ... ... ... 5-Негізгі тауар топтары бойынша КО елдерінің өзара сауда құрылымы,
Ескерту: ... ... ... ... ... ... ... өзара сауда көлемінің қысқаруына қарамастан 2013 жылы азық-түлік тауарлары мен ауыл ... ... ... ... көрсеткіштер керісінше 6-ға өсіп, 7,4 млрд. АҚШ долларын құрады. Жалпы КО-ның ... ... ... ... ... категориясының үлесі өскен (сурет-6).
Сурет 6 - Жалпы сауда көлеміндегі азық-түлік пен ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мәліметі:http://www.eurasiancommission.org/
Азық-түлік және ауыл шаруашылық шикізаттарымен өзара сауданың 60 ... 4,4 ... АҚШ ... ... ... ... КО ... Беларусь республикасы экспортының негізгі баптары машиналар мен ... ... ... ... сүт және ет өнімдері болып табылады (кесте-5)
Кесте 5 - КО АӨК өнімдерінің өзара ... ... 2013 ... АҚШ ... ... ... және ЕЭҚ
оның ішінде
БР
Жалпы көлемдегі үлесі,
ҚР
Жалпы көлемдегі үлесі,
РФ
Жалпы көлемдегі үлесі,
Барлық тауар топтары ... ... және ауыл ... ... ... ұқсас кезеңіне қарқыны,
116,8
118,3
-
2,1 есе
-
106,7
-
Ескерту: Еуразиялық экономикалық комиссияның статистикалық мәліметі:http://www.eurasiancommission.org/
Өз кезегінде өзара саудадағы Қазақстанның үлесі 6 жуық ... ... 425,6 млн. АҚШ ... бұл ... ... ... ... 10 есе, ал ресейлік көлемнен 6 есе төмен. Дегенмен, ... ... ... ... ... және ауыл шаруашылық шикізаттарының өзара сауда көрсеткіштерінің жағымды өсуі байқалады, 2011 жылмен салыстырғанда 3 еседен аса ... ... 7 - ... ... ... қатысушы елдердің үлесі,
Ескерту: Еуразиялық экономикалық комиссияның статистикалық мәліметі:http://www.eurasiancommission.org/
Осылайша, қазіргі уақытта Қазақстанның КО-ның азық-түлік нарығындағы үлесі ... ... ... ... ... ... ел ішінде ауыл шаруашылық өндіріс көлемінің төмендігімен шартталған. 2013 жылдың бірінші жарты жылдығында ауыл ... ... ... ... 3,4 ... АҚШ ... ... бұл Ресейдің ауыл шаруашылық өнім өндірісі көлемінің шамамен 1/10 бөлігін құрайды (кесте-6)
Кесте 6 - КО қатысушы ... ауыл ... өнім ... (2013 ... І ... ... ... өнім өндірісі
млн. АҚШ доллары
2012 жылдың қаңтар-шілдесіне
Барлығы КО ... ... ... ... ... ... статистикалық мәліметі:http://www.eurasiancommission.org/
Аталған тенденцияның сақталуы жағдайында ауыл ... ... ... отандық кәсіпорындарға тікелей қауіп бар, өйткені ресейлік және ... ... ... күрделі. Мысалы, азық-түлік және ауыл шаруашылық өнімдерінің ... ... ... ... тауарлар сүт өнімдері мен ет және балық өнімдері болып табылады, олардың үлесіне сәйкесінше 31 және 24 ... ... 8- АӨК ... ... сауда жасаудың құрылымы
Ескерту: Еуразиялық экономикалық комиссияның статистикалық мәліметі:http://www.eurasiancommission.org/
Аталған өнімдердің негізгі өндірушілері ... ... ... Оның үлесіне КО территориясындағы бүкіл ет өндірісінің 80 және сүт өндірісінің 73 тиесілі (кесте-5).Жалпы ... ішкі ... ... етті ... 79, ... ... 88 қанағаттандырылады. Қазақстандық өндіріс есебінен небәрі КО территориясында етті тұтынудың небәрі 7,4, ... 10 ... Бұл ... ... ... төмен көлемімен түсіндіріледі 16.
Кесте 5- КО-да ет және сүт өнімдерінің ... мен ... ... ...
1200
934
6350
4852
Ресей
10570
7983
39524
31917
Еуразиялық экономикалық комиссияның статистикалық мәліметі:http://www.eurasiancommission.org/
Статистикалық мәліметтерге сәйкес 2013 жылы дәнді дақылдар КО ... ... ... ... бабы болып табылады. Дәнді дақылдар экспортының көлемі 262,4 млрд. АҚШ долларын немесе азық-түлік тауарларын жеткізудің жалпы көлемінің 62 ... ... ... ... ... ... ... қарамастан қазақстандық өнімді жеткізу көлемі негізгі ... ... ... ... ... КО ... ... елдердің сәйкес көрсеткіштерінен әлдеқайда артта қалған 17.
АӨК ... мен ауыл ... ... ... ... ... ... алшақтық әрбір қатысушы елдер ауыл шаруашылық өндірісінің өз құрылымының қалыптасқандығымен, ең бірінші кезекте ... ... ... түсіндіріледі. Бұдан басқа ұлттық агроөнеркәсіп кешендерін мемлекеттік қолдау ... ... ... бар. Бұл ... АӨК-нің дамуына және осы елдердегі ауыл шаруашылық өнім өндірісіне ... ... ... ... ... ... мен Беларуспен салыстырғанда жоғары көрсеткіштерге ие. Жан басына шаққанда егістікпен қамтамасыз етілу ... ... 1,432 га ... ... бұл ... 1,8 есе, ал ... - 3,6 есе төмен. Сондай-ақ көлемі жағынан кең, ... аз ... ... ... де атап ... ... ... Қазақстанда жайылымдар мен шабындықтардың үлесі 69,9 құрайды, бұл Ресей мен Беларусқа ... 1,7 есе ... ... ... бар ... қарамастан Қазақстандағы мал шаруашылығының экспорттық әлеуеті толық деңгейде қолданылмайды. Оның дамуына кедергі ... ... ... атап ... болады. Олар өндірісті жүргізудің қатаң жағдайлары, мемлекеттік қолдаудың төмен деңгейі (тек ғана мал ... ... ... ауыл шаруашылығының), соның салдарынан өнімділік пен өндіріс ... ... ... ... ... ...
Қазақстандағы АӨК-ді дамытудың төмен көрсеткіштерін табиғи-климаттық жағдайцлардың әртүрлілігімен де ... де ... ... ... ... жағдайлар жұмсақ, сәйкесінше ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігі жоғары, ал малдар үшін ... құны ... ... ... 2013 жылы ... дәнді дақылдардың өнімділігі гектарына 13,3 ц болса, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 37-ға жоғары. Бұл көрсеткіштің өскеніне ... ... 2,3 есе, ... - 1,6 есе ... (сурет-9)
Сурет 9- КО елдеріндегі дәнді дақылдардың өнімділігі, ... ҚР АШМ ... РФ АШМ ... ... ... статистикалық комитетінің мәліметі
Жем-шөптің қымбаттығы мен олардың санының жеткіліксіздігі Қазақстандағы еттің жоғары өзіндік құнының бір себебі болып ... ... ... соңғы құнына тасымалдаудың жоғары құны, оның дамымағандығы, өнімді сатуда көптеген делдалдардың болуы елеулі ықпал етеді. Қазақстандық етті экспорттауға ... ... бірі ... бес облысы- Шығыс Қазақстан облысы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қызылорда, Жамбыл және Алматы облыстарында мал басы ... және мал ... ... бұл ... ... ... орналасқан. Бұл аталған аймақтарда өндірілген мал шаруашылық өнімдері экспорттала алмайды дегенді білдіреді 19.
Елдің агроөнеркәсіп кешенін дамыту мен оның ... ... ... ... ... ауыл ... ... қолдау мен ауыл шаруашылық тауарөндірушілерін субсидиялау болып табылады. ... ... ... деңгейі ауыл шаруашылық техникасын жаңартуға, жаңа ... ... ... және ... ... ... ... Республикасы ауыл шаруашылық министрлігінің мәліметтері бойынша ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау көлемі ... ауыл ... ... жалпы көлеміне Беларусияда -18, Ресейде-6, ал Қазақстанда-4 құрайды, оның салдарын ауыл шаруашылығын даму жағдайынан ... ... ... ... ... ... оның ... мен бағыты да маңызды болып табылады. Мысалы, Беларусияда АӨК-ді дамытуға бөлінген жалпы ... 2012 жылы тек 13 ... ауыл ... ... ... қалғаны мелиоративтік құрылыстар, ғылыми-зерттеу жұмыстары, ауыл ... ... ... ... ... ... 21. ... ауыл шаруашылық өндірушілерін қолдау бойынша әртүрлі ... ... ... бірақ бөлінген қаржының көлемі, бағыты мен ... ... ... ... жоқ.
Ауыл шаруашылық өндірісінің тиімділігі де маңызды көрсеткіш ... ... ... КО мен ЕЭҚ ... бір ... есептегендегі ауыл шаруашылық өнімін өндіру көрсеткіші 12,9 мың АҚШ долларын ... Бұл ... ... КО қатысушы елдер арасындағы көшбасшы Беларусь Республикасы болып табылады, мұнда бір ... ... ауыл ... өнімі 25,5 мың АҚШ долларын құрайды. Қазақстанда бұл көрсеткіш КО бойынша өте ... және 5,7 мың АҚШ ... тең. ... ол 2,5 есе ... және 14,4 мың АҚШ доллары деңгейінде. АҚШ, ... ... ... ... орташа көрсеткіш қазақстандық деңгейден сәйкесінше 30 және 23 есе жоғары 22.
Ауыл шаруашылық өнім өндірісінің төмен тиімділігінен ... ... ... ... ... мардымсыз үлесі тағам өнімдерінің сапасын бақылау қызметінің бытыраңқылы ... ... ... ... түсіндіріледі. Елде әрқайсысы өз қызмет сферасы үшін ... ... 5-6 ... ... ... етеді. Бұл мекемелердің үйлесімсіз қызметі отандық кәсіпкерлер үшін ... ... алу ... ... ... ... Қазақстанда тұтынушылар құқығын қорғаумен айналысатын ұйымдардың көптеген санының болуына қарамастан ... ... ... ... бірыңғай мемлекеттік қызметі жоқ 23. Мұндай мәселелер қазақстандық өндірушілердің олардың ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін шектейді.
Қазақстанның АӨК-нің тағы бір маңызды мәселесі ұсақ тауарлылық пен ауыл шаруашылық өнім өндірісін ұйымдастырудың төмен ... ... ... Ауыл ... ... 80 астамы үй шаруашылықтарында шоғырланған. Ұсақ тауарлылық өнім сапасының төмендігімен қатар ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізуге, жаңа технологиялар қолдануға мүмкіндіктері жоқ. Мысалы, қой ... ұсақ ... оның ... ... бәсекелік қабілетсіздігіне, отандық асыл тұқымды мал шаруашылығының тозуына алып ... ... ... ұсақ шаруашылықтарға фитосанитарлық, ветеринарлық шараларды жүргізу қиынға соғады.
АӨК-ді дамытуды тежеуші факторлардың бірі бөлудің тиімсіздігі, сәйкесінше ... ... ... ... ... ... ... мен лизингті ұсыну бағытында заңдар мен шаралардың қабылдануына қарамастан ауыл шаруашылық өндірушілер ... ... ... алу ... ... ... ... тарапынан бірқатар республикалық және салалар бағдарламаларды жүзеге асыру шеңберінде АӨК-ді дамытуға тікелей ... және ... ... ірі қаржы ресурстарын бағытталуына қарамастан шағын тауарөндірушілер үшін ... ... ... үшін тиімсіздігінің және бірқатар бюрократиялық кедергілердің болуынан қол жеткізу мүмкін болмай отыр. Соның салдарынан ауыл шаруашылық ... ... ... үлесі экономиканың қалған басқа сфераларының құрылымында небәрі 3 ... отыр ... мен ... нарықтарына қазақстандық азық-түлік тауарларын ендіру мен таратуға кедергі келтіруші себептердің бірі ... ... ... пен ... ... сапа ... сәйксессіздігі болып табылады. Осылайша, Қазақстан ауыл шаруашылық тауарлар, әсіресе дәнді дақылдар мен ет нарығында едәуір әлеуетке ие. ... ... ... ... сұраныстың артуы еліміздің экспортық әлеуетін арттыру үшін мүмкіндіктер ... ... ... үшін ... ... маңызды сферасы болып табылатын сүт және сүт ... ... ... ... сүт ... ... ... жағымды тенденцияға ие және эксперттердің бағалауы бойынша тек ғана ішкі ... ... ... ... ... де ... өтей алады. Сонымен қатар ҚР-ның АӨК-нің перспективті ... соя ... ... болып табылады. Соя әлемнің көптеген елдерінде егіншіліктің маңызды дақылдарының бірі болып табылады. ... соя ... ... малдарды азықтандыру мен адамдардың тағамдану рационында белок тапшылығы мәселесін шешуге мүмкіндік береді. Бұдан басқа соя ... ... егін ... ... ... ...
3 ИНТЕГРАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЗЫҚ-ТҮЛІК НАРЫҒЫН ДАМЫТУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Азық-түлікті отандық ... ... және ... ... қауіпсіздігінің фундаментальды негізі тек тиімді жұмыс істеуші азық-түлік кешені бола алады, сондықтан да оны мемлекет тарапынан қолдау мен ынталандыру өте ... Оны ... ... ... ... ... асыруға болады. Енді азық-түлік нарығын дамытудың бірнеше бағыттарын қарастырайық.
1.Азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... өндірісін жаппай мемлекеттік жоспарлаудан бас тарту жағдайында оны реттеудің құралы ... ... ... қатынастардың әртүрлі жақтарын қамтитын мақсатты кешенді бағдарламалар болып табылады. Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіптік кешенін ... ... ... ... (бұдан әрі - Бағдарлама) іске асыру жалғастырылуда, ол АӨК мемлекеттік қолдауының көлемін 4,5 есеге көбейтуді көздейді және іске ... ... ... 10 ... теңгеден кем емес жеке қаражатты тарту мүмкіндігін ... 25. ... ... ... ... қолданыстағы шараларымен қатар қаржылық институттар, инвестициялық субсидиялар алдында займдарды қаржылық сауықтыру, сақтандыру және кепілдендіру, ЕДБ қордандыру ... жаңа ... да іске ... олар ... АӨК ... қаржыландыруға қол жетімділігін жеңілдетеді. Бағдарламаның міндеттерін іске асырудың құқықтық негізін құру үшін ағымдағы жылғы қаңтарда тиісті заң қабылданды. ... жылы АӨК ... ... ... ... ... субсидияның көлемі 148,7 млрд. теңгені құрады, бұл 2013 ... (88,4 ... ... және 2012 ... (90 ... ... есеге жуық көп. Сонымен қатар, өсімдік шаруашылығында субсидия көлемі ағымдағы жылы 2012 жылмен салыстырғанда 1,4 есеге (72,6 млрд. ... мал ... 1,5 ... (48 ... теңге) артты. Бұған қоса, ағымдағы жылы Бағдарлама Мемлекет басшысының атты Қазақстан ... ... ауыл ... жаңа ... ... еңбек өнімділігін арттыру және ауыл шаруашылығы субъектілерінің ұзақ ... ... мен өтім ... қол ... ... ету ... қойылған міндеттері есебімен түзетілді. Сонымен қатар, 2015-2019 жылдарға арналған Қазақстан Республикасын үздіксіз индустриалды-инновациялық дамыту мемлекеттік ... ... ... ... онда ауыл ... ... өңдеу саласының ағымдағы жағдайына талдау келтірілген, тежеуші факторлары анықталған, оларды шешу ... ... ... мен мақсатты көрсеткіштері айқындалған. Бұған қоса, 2020 ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігі тұжырымдамасының жобасы әзірленді, оның шеңберінде: - ... ... ... мен ... ... ... ... болу проблемаларын шешу жөніндегі;
- азық-түлік өнімдеріне немесе оны өндіру ... ... ... ... ... ... шараларының тиімділігін қамтамасыз ету жөніндегі;
- азық-түлік өнімдерін тұтынудың физикалық ... ... ... ... ... ... мен баға келісімдері деңгейінің жоғары болу проблемаларын шешу, сапа мен азық-түлік қауіпсіздігіне тиімді бақылауды, нарық инфрақұрылымының даму деңгейінің төмендігін ... ету және т.б. ... ... ... ... іске ... ... мемлекеттік, салалық және өңірлік бағдарламалар шеңберінде жүзеге асырылатын болады. Азық-түлік қауіпсіздігі мәселелері бойынша ұсыныстарды әзірлеу үшін ... ... оның ... ... мүдделі мемлекеттік органдар, сондай-ақ РҚБ және Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы кіреді.
Тамақ азық-түлігіне ұсынылған қажеттілік, әрине, ауыл шаруашылығы ... ... ... көлемін анықтайды. Оған жету ауыл шаруашылығы дақылдарының егістік ауданы мен қажетті мал басын әртараптандыру ... ... ... ... ... ... ауыл ... дамытудың өте жоғары әлуеті бар және республика халқын азық-түлік өнімдерінің барлық түрімен ... ете ... ... ... негізделген тамақ өнімдері нормалары бойынша тиісті әр күніне 3600 ккал-ға қол жетпей ... ... ... ... өнімнің сапасын арттыру міндеті тұр, ол өнім шеттен келетін өніммен бәсекелесе алатын болуы керек. Осы тұрғыдан қарағанда Президент қайта ... ... ... ... ... деп ... отыр, ауыл шаруашылық шикізаттарын ауқымды түрде қайта ... ... бөлу ... баса ... Бұл ... ... үшін ... осы саласына, оның технологиясын жетілдіруге, ескі жабдықтарды жаңаға ауыстыруға әлемдік стандарттарға сай келетін өнім шығаруға мүмкіндік беретін ... ... ... ауыл шаруаышлық шикізаты мен азық-түліктің ұсынысының білгілі бір деңгейін құру бойынша, нарықтық инфрақұрылым құру бойынша, ауыл ... ... ... ... ... ... ... бағалар деңгейі, экологиялық проблемаларды шешу бойынша шаралар қарастырылуы тиіс. Мақсатты кешендік бағдарламалар ... бір ... ... Олар ... ... бағыттарын бірыңғай жүйеге біріктіреді, сонымен қатар баға, қаржы-несие саясаты, салықтар, тауар интервенциясы және басқа да мемлекеттік реттеу тетіктерін ... ... ... Мақсатты бағдарламаларда ауыл шаруашылық өнімдерін мемлекеттік сатып алу ерекше қарастырылуы тиіс. Шетелдік тәжірибе еркін нарық жағдайында мемлекет атынан ... ... ... ... артықшылығын көрсетіп отыр. Сондықтан бұл елдерде мемлекеттік тапсырысты орналастыру үшін қатаң бәсекелік ... ... ... ... нарықта бекітілетін тепе-теңдік және келісімді көтерме бағалармен байланысты ... оның ... ... ... өндіріс, оның ішінде ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз ету және сатып алу бағасы айырбас эквивалентін қамтамасыз етуі тиіс.
2. Бағалар. ... ... ... ауыл ... ... мен азық-түлікке бағаны реттеудің маңызы зор. Бір жағынан олар ұсыныстың өсуін ынталандырады, ал екінші ... ... ... сұранысына ықпал етеді. Қазақстан экономикасының аграрлық секторында шаруашылық жүргізудің жаңа формалары, сұраныс шектеулілігі, өзара есеп ... ... ... ... ... құру мен баға ... басқа да факторлары олардың орташа сала бойынша өсу темпінің едәуір төмендеуіне мүмкіндік туғызды. ... ... ... қосымша табыс өндірушілерге емес, негізінен ауыл шаруашылығы мен оның өнімін соңғы тұтынушылар арасындағы азық-түлік өнімдерін сатып алуды жүзеге ... ... ... сондай-ақ сауда кәсіпорындарына түсіп отыр. Сондықтан да АӨК салалары ... ... ... баға ... шешу - ... ... күрделі мәселе. Ауыл шаруашылығы өндірісінде дақылдарды өсірудің алдыңғы қатарлы технологиясын ендіріп, интенсивтендіруді қолға алу керек. Бюджеттік қаржыландыруға ... ауыл ... ... ... ... ... ... ету қажет.
2014 жылы бағаның аздап өсуі байқалады, бұл ақпан ... ... ... ... ... ... байланысты. Осыған байланысты нарыққа реттеу ықпалын жасау үшін облыстардың әкімдіктері азық-түлік тауарларының өңірлік ... ... құру және ... ... ... 2015 ... 5 ... жағдай бойынша республика бойынша барлық Тұрақтандырылған қорларда 88 187,7 тонна азық-түлік тауарлары бар. Оның ішінде: 16 873,2 тонна 1 ... ұн, 399,7 ... ... 993,4 ... ... ... 3 150,8 тонна күріш, 33 932 тонна картоп, 14 387 тонна пияз, 3 544 тонна сәбіз, 1 753 тонна қырыққабат, 266,4 ... ... 246,4 ... сиыр еті, 107,9 ... құс еті, 7 177 ... ... 4 264,1 ... өсімдік майы және т.б. Сонымен қатар, нан бағасын ұстау мақсатында Қазақстан Республикасының Ауыл ... ... ... ... шарт корпорациясы және облыстар мен Астана, Алматы қалаларының әкімдіктері арасында меморандумдар ... ... ... ... ... қызметін мемлекеттік реттеудің маңызды фаторларының бірі мемлекеттің экспорт-импорт саясаты болып табылады және оның ... ең ... ауыл ... ... сұраныс пен ұсынысты реттеуден көрінеді. Швецияда тамақ өнімдерінің жетіспеушілігі мен оларға жоғарғы баға жағдайында ... ... ... ... ... төмен болып табылатын әлемдік нарықта азық-түлік өнімдерінің жоғарғы ... ... ... да ең ... тауар өндірушілерді қорғай отырып, елдің ішіндегі нарықтық бағаны түсіреді. Артық өнім пайда болған жағдайда ... ... баға ... ... артығын сатып алып, бағаның төмен түсуіне жол бермейді.
Біздің ... ... ... ... ... ... ... үшін қауіпті факторлардың бірі. Азық-түлік экспортының бақыланбауы нәтижесінде мемлекет өзінің азық-түлік тәуелсіздігін жоғалтады. Бұл ... ... ... үшін ... агросекторда жеткілікті өндірілетін ауыл шаруашылық шикізаттары мен азық-түлік ... ... ... ... ... салықтар арқылы кедергі жасау керек. Екіншіден, отандық өндірісте жеткіліксіз өндірілетін азық-түлік өнімдеріне ... ... ... анықтай отырып, импорттық квота енгізу керек. Ал отандық ауыл шаруашылық тауар өндірушілерімен өндірілмейтін тауарлар үшін баға ... пен ... ... ... ... Сонымен қатар шетелдік инвестициялар мен заемдарды азық-түлік сатып алуға емес, ауыл шаруашылығы үшін ... ... ... мен технологияны сатып алуға бағыттаған жөн.
Аграрлық нарық әлемдік бәсеке үшін толығымен ашық бола алмайды. Сондықтан да ... баға ... ... ішкі нарықта бәсекелік қабілетті өнім түрлері мен топтарын нақты ... ... ... ... ... ... ... майлы дақылдар, жемістерді жатқызуға болады. Екінші топты бағасы әлемдік бағадан жоғары болғандықтан мемлекеттік ... ... ... өнім ... құрайды. Үшінші топты әлемдік нарықта бәсекелік қабілетті және оларды экспортқа шығаруға болатын өнімдер құрайды [26].
Агроөнеркәсіп өндірісін қолдау ... ... ... және ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етіледі. Егер бір аймақта әртүрлі факторлардың нәтижесінде ауыл ... ... баға ... ... деңгейден төмен түсетін болса, онда мемлекет өнімнің сәйкес түрінің артығын сатып алуды жүзеге ... ... ... ... ауыл ... ... ... азық-түлік тағамдарына баға минимальды деңгейден төмен ... де ... ... көлемінен артып, тауар өндірушілерде өнім өткізуде қиындық туындайды. Керісінше, сұраныс ұсыныстан жоғары болған ... ауыл ... ... ... үшін ... тауар интервенциясын жүзеге асырады. Осыған байланысты минимальды кепілдендірілген сатып алу бағасы ... ... ... ... ... өндірушілерді монополияның қысымынан, нарықтағы көзделмеген және объективті ауытқулардан қорғауға мүмкіндік береді.
Сонымен ... ... баға ... бағаны тікелей реттеу, өнімнің нақты түрінің өндіріс тиімділігін ... мен ... ... ... ... пен ұсыныс әсерінен еркін нарықтық баға қалыптастыру үйлесімінен тұруы ... ... ... үшін азық-түлік қорына өнімді сатып алу нақты негізде және ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерінің жекелеген түрлерін сату мүмкін ... ... ... ... ... мен сатудың кепілі болуы тиіс. Мемлекеттің кепілдікке қатысуы тікелей несиелендіру мен бюджеттік ресурстарды бөлу ... ... ... Кепілге өткізілген азық-түлік пен шикізат, ауыл шаруашылық өнімдерінің тізбесі, залог ставкасы және басқа да шарттар Қазақстан Республикасының ... ... Егер ... ... бағалар кепілдікті бағадан төмен болса, мемлекет сатып алу мен ... ... ... ... ... баға баға деңгейінің минимальды мүмкін шекарасын ... ... ... және ... ... ... қорғау функциясын орындайды.
Еркін нарықтық баға қалыптастыру жағдайында теңгермешілік мәселесін тұрғындардың төлем ... ... ... ... ... Біріншіден, сатып алу бағасы мен бөлшек баға арасындағы ... ... ... ... тұрғындардың табысы мен бөлшек бағаны көтерумен ... ... ... ... ... Сонымен қатар ірі қайта өңдеуші кәсіпорындар қызметіне ... ... ауыл ... ... мен ... ... баға қатынасын мемлекеттік реттеу қажет.
3.Қаржы-несие саясаты. ... ... ... ... ... ... шаруашылықтардың өміршеңдігі едәуір деңгейде мемлекет тарапынан көрсетілетін қомақты көмекпен байланысты екендігін көрсетіп отыр. Мысалы, ... ... ... 70%-і бұл мемлекеттік дотация, ЕҚ елдерінде- 50, Канадада - 40 дәне АҚШ-та-25%. 2014 жылдан бастап ... іске ... ... ... ... ... ... бойынша субсидия көлемі 2,3 есеге өсуде және 71,2 млрд. теңгені құрауда.Өсімдік шаруашылығында субсидия көлемдерінің 2014 жылдан бастап 1 ... ... ... 1,8 ... (34,3 ... ... ... өсуі, сондай-ақ бидайды субсидиялаудан қайта бағдарлау шаралары есебімен ... ... ... қолдау елеулі болуда және еселеп өсуде. Мысалы, рапс сияқты май дақылдары бойынша орташа норматив 4-тен 11,3 мың ... соя 3-тен 8,3 мың ... ... ... 4,5 мың теңгеге өскен,2014 жылы Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес облыстардың жергілікті бюджетінің базасына тұқым шаруашылығын субсидиялау үшін 2,6 ... ... ... 80,2 мың ... ... ... 3392,4 мың дана ... дақылдар мен жүзім көшеттерін субсидиялау, 16,0 га алаңға жеміс-жидекті ... мен ... ... көпжылдық көшеттерін отырғызу және 20,17 га алаңға отырызылған аналық жеміс дақылдарының аяқталмаған өндірісіне қызмет көрсету шығындарын өтеу жоспарлануда.Минерал ... мен ... ... ... ... көлемдері көбеюде: минерал тыңайтқыштары 2013 жылы 5,4 млрд. теңгеден 2014 жылы 15 ... ... ... (2,8 ... және ... ... 7,7 ... теңгеден 11,0 млрд. теңгеге дейін (1,4 есеге).
2020 жылға жеміс шаруашылығын дамыту жөніндегі мастер-жоспарға сәйкес тек жоғары өндірістік ... ... мен ... ... бойынша алаңды 30,5 мың га үлкейту және 39 мың га жеткізу жоспарлануда.
2013 жылғы екінші ... ... ... техникалық қайта жабдықтау мақсатында бағдарламасына сәйкес ауыл шаруашылығы техникасы ... ... ... бағдарлама басталды: ауыл шаруашылығы техникасын сатып алған кезде 7% ... ... және ... ... ... ... 16,25 га ... жеміс-жидекті дақылдар мен жүзімнің аналық көпжылдық көшеттерін отырғызу және 20,17 га алаңға отырызылған аналық жеміс дақылдарының аяқталмаған өндірісіне қызмет ... ... ... жылы ... ... Заңына сәйкес тұқымдық және көшет отырғызылатын материалдың сорттық және себу сапаларын анықтауға облыстардың жергілікті бюджеттеріне 353,5 млн. ... ... бұл 330,4 мың ... ... және ... ... тұқым қорының тұқымдар сапасын тексеру мүмкіндігін береді.
бағдарламасы шеңберінде инвестициялық субсидиялау түрінде мемлекеттік қолдау көрсету көзделген, бұл 2014 ... 1 ... ... ... ... ауыл ... өндірушілерінің тамшылатып және жаңбырлатып суару үшін жүйелер мен жабдықты сатып алу шығындарының 30% өтеуді пайымдайды.
4.Ұсынысты ынталандыру және азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... жүйесі ең алдымен келесі мақсаттарға қол жеткізуге бағытталуы тиіс:
* азық-түлік нарығын дамыту үшін тұрақты экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
* тұрғындарды сапалы азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз ету;
* аймақтық нарықты сыртқы нарықтың қолайсыз ықпалынан қорғау;
* ... ... ... ... ... мемлекеттік кепілдікті жүзеге асырудың екі формасын жүргізген жөн: келісім шарт жүйесі - жыл басында кепілдендірілген баға ... ауыл ... ... сатып алуға келісім жасауды көздейді; залогтық бағалар бойынша төлей отырып, белгілі бір мерзімге ... өнім ... ... ... ... өңдеу өнімін кепілге қабылдау залогтық қатынастардың әлі жетілмеуіне байланысты қолданылмауы мүмкін. ... ... ... ... ... ... варианттары ұсынылуы мүмкін:
* сатып алу бағасына үстеме белгілеу;
* рентабельділіктің шекті деңгейін белгілеу;
* азық-түлік нарығындағы конъюктураға тәуелді азық түлік мен шикізат ... ... ... ынталандыру;
* өнімнің жекелеген түрлерін тұтынушыларға субсидия беру.
5. Тауарөндірушілерге қатысты протекционистік саясат. Кедендік салықтардың қолданылуы ішкі нарықты қорғауға ... ... ... ... экономикалық шара. Кедендік салықтарды жоғарылатудың мақсаты - елдің азық-түлік нарығындағы бәсекені жою емес, бәсеке үшін ... ... ... ... ... ... проблема ауыл шаруашылығының қайта өңдеуші өнеркәсіппен және саудамен ... ... ... ... болып табылады. Ауыл шаруашылық тауар өндірушінің өнімнің соңғы бағасындағы үлесі аз және азық-түлік тізбегінің ... ... ... ... ... ... ... импорты тек ішкі өндіріске қауіп тудырмайды, болашақта оның тапшылығын тудырып, елдің жалпы төлем ... кері ... ... Азық-түлік импорты шикізат пен энерготасымалдаушыларды жаппай экспорттау есебінен төленеді, ал оның ұлғаюы сәйкесінше ... ... ... елеулі қысқартып, экспортты ұлғайту қажеттілігін тудырады. Осы тұрғыда мемлекет отандық тауар өндірушілерге қатысты протекционистік саясат жүргізуі тиіс. ... ... ... ... ... ... ... импорттан қорғау мақсатында нарықты жүргізіле алмайды. Отандық өндірісті оңтайландыруды ынталандыру, оның тиімділігін жоғарылату үшін қолайлы ... ... ... ... ... ... саясаттың құрамдас бөлігі болуы тиіс. Протекционистік саясат шеңберінде кедендік салықтар, сондай-ақ компенсациялық алымдар және импортқа салықтар қолданылады. Тұрақты ... ... ... мен ... ... ... өтетін импорттық азық-түлік өнімдерінің құнын ұлғайтуға мүмкіндік береді. Алайда олардың көмегімен реттеу жеткілікті икемді және ... ... ... ... ... ... ... Ең тиімдісі қорғау және әлемдік бағалар арасындағы ... тең ... ... ... ... ... ... азық-түлік нарығы үшін протекционистік саясат бағалық реттеумен тығыз үйлесім табуы ... ... ... ... ... ... өнімдердің жаппай келу қаупі туғанда импортқа квота белгілеу орынды ... ... ... ... ... саясаттың икемділігі болып табылады. Мемлекеттің экономикалық саясатының талаптарына тәуелді кедендік реттеуіштерге түзетуші ... ... ... ... ... ... қойылған міндетке тәуелді елдің ішіндегі импорттық азық-түлік өнімдерінің өткізу бағасын жоғарылата немесе ... ... ... ... мен сырттан келетін тауарлардың бәсекелесу шарттарын анықтауға мүмкіндік береді [27].
Ауыл ... ... ... мен оның ... арттыру үшін белсенді мемлекеттік қолдау қажет. Мемлекеттің ауыл шаруашылық тауар өндірушілеріне ... ... ... ... ... ... ... саясат нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайында тұрғындардың шаруашылық қызмет пен қалыпты өмір сүру жағдайын, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... әлеуметтік және заңды құқықтық шаралар жүйесін қамти отырып, жүзеге асырылуы тиіс.
Ең бірінші ауыл шаруашылығы өндіріс саласында жерді тиімді ... ауыл ... ... мамандандыру, материады-техникалық жабдықтау, өндіріс технологиясын қалпына келтіру қажет. Табыс деңгейі мен төлем қабылетінің төмендеуінен туындаған ... ... ... ... ... ... экономикалық қол жеткізу мүмкіндігінің жоқтығы азық-түлік қауіпсіздігіне қауіп туғызады. Бұл тұрғыда макроэкономикалық тұрақтандыру ... ... ... ... зор. ... ... шарты отандық өндіріс есебінен тұрғындардың азық-түлік өнімдеріне деген қажеттілігінің негізгі бөлігінің қанағаттандырылуы болып табылады. Бұл үшін республикада ... ... ... ... еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін азық-түлік тауарларына импортты шектейтін экономикалық шаралар қабылдау қажет. Фермерлер мен жеке ... ... ... ... ... жүргізу тиімділігіне қол жеткізу үшін кооперацияның артықшылығын пайдалану қажет. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы мен экономиканың басқа да ... ... ... ... ... ... келтіру қажет. Ең алдымен ауыл шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы үшін тауарлар мен қызметтер көрсететін салаларда баға паритетін ... баға құру ... ... ... ... мемлекеттік реттеу механизмін құрудың маңызы зор.
Қазіргі аграрлық саясаттың басты ... оның ... ... әлсіздігі дер едік. Жеке тұрмыс халінің өрістеуі өндірістің құрылымдық жағынан қайта құрылуына ... ... және ол ... ... ... ... қызметін де атқарады. Соған орай халықтың тұрмыс деңгейін көтеру экономиканы тез және үйлесімді қамтамасыз етудің маңызды жағдайы болып табылады. ... ... 43 %-і ... ... ... ... негізгі үлесінің тұрмыс деңгейі төмен. ҚР статисттика жөніндегі агенттігінің мәліметері бойынша ... ... мен ... шегі ... ... ауылда сәйкесінше 12,8 және 5,8%, ал қалада бұл 7,4 және 3,2%. ... ... ... ... ... бойынша ең төменгі деңгей Ақмола, Солтүтік Қазақстан, Алматы, Жамбыл, Қостанай, Оңтүстік Қазақстан сияқты республиканың ауыл шаруашылық облыстарының үлесінде ... ... ... ... АӨК ... ... өте ... да күрделі мәселелердің бірі тек ғана ... ... ... ... ... тұрғындардың өзгермелі тапсырыстарын есепке ала отырып, оның сапасын жетілдіру болып табылады. Осы ... және ... ... ... маңызды шарты экономикалық өсудің интенсивті типіне көшу. Ал бұл ... мәні ... даму ... ... ... шығынды жолдан жоғары қайтарым беретін ресурс үнемдеуші жолға көшу. Ұлғаймалы ұдайы өндірістің бұл формасы ғылыми-техникалық прогресс нәтижелерін ... ... ... ... жоғарылату мен жетілдіру, оның тиімділігін арттыру мүмкіндігіне ие болады. Тауар ... ... ... ... ... ең ... өндіріске жаңалық енгізуге белсенді болуы тиіс. Сәйкес ақпараттық құрылымдар тарапынан қамтамасыз етілуі инновациялық белсенділікті арттырудың маңызды бағыты болып ... ... ... ... принциптерден тұруы тиіс:
* Тозығы жеткен өндірістік базаны қалпына келтіруді инвестициялық саясаттан бастау керек.
* Тозығы жетіп ескірген ... ... салу ... тиімді емес. Тауардың бәсекелік қабілеттілігін анықтайтын факторлар (оның жаңалығы мен бағасы) инновацияның шешуші ықпалының әсеріне байланысты.
* Орта және ... ... ... ... жасау керек. Өйткені кіші кәсіпорындар жаңалықты ендіруге, жаңа рыноктарға енуге бейім, әрі икемді ...
* Ірі ... ... игеру мемлекеттік қолдаусыз мүмкін емес. Мұндай инновациялар тез қайтарым бермейтін, ірі қаржы салымын ... ... ... ... ... ... елдер тәжірибесі ғылыми-техникалық прогрестің бұл салада мемлекеттің ... ... бірі ... куәландырады. Ауыл шаруашылығы өзінің спецификалық ерекшеліктері мен ұйымдастыру-экономикалық мүмкіндіктерінің шектеулілігінен мемлекеттің көмегінсіз дами алмайды. ... да ... ... саясатты жүргізіп ғана қоймай, осы процесті реттеуді тікелей жүзеге асыруы қажет.
3.2 Аграрлық сферада ... ... ... ... бағыттары
Қазақстанның Кедендік одаққа енуі, ал болашақта ДСҰ-на енуі отандықауыл ... ... және ... нарықтарында бәсекелестіктің қатаң жағдайына қояды. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, интеграция ауыл шаруашылығының әсерлі ... ... әсер ете ... ... ... ... ... кейін дәнді дақылдарды өндіруге маманданған шаруашылықтардың экономикалық нәтижелері күрт төмендеп ... [28]. ... ... ... 2003 жылы ... кейін ауыл шаруашылық фирмаларының тең жартысы шығынға ұшырап, көбісіне қирау қаупі туды. Ұлттық ... ... ... ... қабілеттілік факторының бірі, оның ғылыми қамтылуы болып табылады. Агроазық-түліктік нарықтың тұрақты дамуы тек инновациялық дамудың негізінде ғана қол ... бола ... ... ... ... ... ... жүзеге асады:
Бірінші - ауыл шаруашылық будандарының қорын, жаңа сұрыптарды құруда шетелдік іріктемелердің алғашқы материалдарын немесе ... ... - ... мен ... ... мен ... ... технологияларды оқшауландыру Қазақстанның жағдайына бейімділуі есебімен жүзеге ... ... - ... ... ... ... ... - шетелдік орталықтарда кадрлардың ... ... мен ... - бұл ... ... ... ... Қазақстан ауыл шаруашылығына мемлекеттік қолдаудың сатысын ауыл шаруашылығы өндірісінің жалпы өнімінің бағасынан 10%-ға ... ... мен ... ... ... негізгі бағыты ауыл шаруашылық машина құрастыру болып табылады. Қазіргі уақытта АҚ-ы қазақстандық фермерлерге болашақта лизингке беру үшін беларуссиялық мекемелермен ауыл ... ... ... ... айналысуда. [29].
АҚ - АӨК-тің дамуына ғылыми қамту үшін қажет ғылыми-зерттеушілік және тәжірибе-эксперименттік инрақұрылымға ие ... ... ... потенциалы бар құрылым. Компания құрамында 26 филиалы бар 23 ғылыми-зерттеу ұйым, 14 тәжірибелі шаруашылық пен 6 маманданған ... бар. ... ... ... нормативті база құрылып, халықаралық орталықтармен,аграрлы ғылымдардың шетелдік ... ... ... 31 ... қол ... ... ... Ресей Федерациясының 37 ҒЗО-мен белсенді қарым-қатынаста.Кедендік одақ аясында Беларуссия мен Ресейдің ... ... ... мен ... ... ... келісім дер қабылданды.Қазақстанның стратегиялық шетелдік әріптесінің бірі Халықаралық ауыл шаруашылық зерттеулердің консультативтік тобы (ХАЗКТ) әр түрлі бағыттағы 14 ... ... ... ... ... ... еншілес ұйымдар гермоплазманы жақсарту, өсімдік шаруашылығын әртараптандыру және ресурс үнемдейтін технологияларжұмыстарын ... - ... ... ауыл ... зерттеулерінің халықаралық орталығы - ИКАРДА, Бидай мен жүгеріні жақсартудың халықаралық орталығы - ... ... ... ... халықаралық институты - IPGRI, Картоп шаруашылығының халықаралық орталығы - GIP, Көкөніс шаруашылығының дүниежүзілік орталығы(АЦИРО) және т.б.ҚР-да жаңа ... ... ... ... ... құруда өсімдіктердің атқарымдық геномикасының Австралиялық орталығымен бірлескен жұмыстар жүргізілуде. Бұл бағытталған гендік ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар сұрыптар алуға мүмкіндік береді.Мал шаруашылығы саласында Францияның ұлттық ауыл шаруалық зерттеулері орталығы - ИНРА-мен ынтымақтастығы ... ... ДНҚ ... ... ... Қазақстанның жағдайына бейімделген жануарлардың жаңа түрлері шығарылады.Қазақстанда оңтүстік кореяның ғалымдарымен бірлескен ... ... ... ... ... технологиясы бейімделген. Отандық картоп және көкөніс шаруашылығының ҒЗИ-ның базасында осындай минитүйнектерді өндіретін арнайы зауыт ... ... ... ... ... ... республика бойынша сұранысын қанағаттандыра алатын сапалы тұқымдық материалын ала алады. Сонымен қоса, бұл ... ... ... ... ... ... 5-6 жыл ... 2 есеге қысқартуғамүмкіндік береді.
Еліміздің Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасымен аграрлық ... ... ... қор құру ... ... ... Қор жұмысының негізгі бағыты - ауыл ... ... ... ... ... ... ... саласына серпінді технологияларды алға жылжыту мен бірлескен зерттеулер жүргізу болып табылады.Тамшылап ... ... ... ... 85-97% ... үшін ...
суаруда бұл көрсеткіш 25-30%, ал жауын-шашында 50-60% жетеді. Яғни біз ылғалдан айырылмаймыз, тамыр ... ғана ... ... ... ... боп қала ... ... тыңайтқыштар шығыны да 3-4 есеге қысқарып, дақылдардың өнімділігі 1,5-2 есеге артады.Израильдік алдыңғы қатарлы тамшылап суаруға қазақстандық жағдайда ... ... ... ЖШС ... ... Агротехнологияларды коммерциализациялау орталығы АҚ мен израильдік компаниясы ЖШС-нің құрылтайшылары болып ... ... ... ... ... үшін ... ... дәнді дақылдарды мексикалық қырлы-бороздалық технологиямен егуге үйренуде. Оның ... егу ... ... ... ал ... бороздада жүргізіледі. Бұл технология суару нормасын 30-40%-ға төмендетіп, дәнді қайта егу нормасын 2 есеге қысқартады: егер әдетте ... ... ... 200 кг ... ... ... ... технологиямен тұқымды егу нормасы 100 кг ғана болып табылады.2009 жылдан бері Қазақстан- Германиялықаграрлы-саяси диалогы аясында немістің ... ... ... Бұл ... ... экономикалық саясаты саласында және елдегі жер заңнамасын жақсарту кеңес қызметтерін ұсынады. Хойенхайм Университетінің (Штутгарт қ.) қатысуымен, бірлескен мүмкіндіктерді қосу арқылы ... ... ... ... - Солтүстік Қазақстанның ҒЗИ базасында Ақмола облысындағы Чаглинка ауылында Неміс аграрлық орталығы(НемАО) ... ... ... ... идеясы - шаруаларға неміс жағы өздерінің техникасын, технологияларын көрсетіп, оқыту семинарларын жүргізеді. Қазақстанның әр түрлі ... ... ... институттары негізінде білімді тарату бойынша 8 орталық жүзеге асыруда. Бұл ауыл шаруашылығы мен қайта өңдеу саласына ғылыми зерттеулерді енгізуге ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттырады [30].ДСҰ-ның ережелеріне сай, ДСҰ-на кіретін елдердің ауыл шаруашылығы ... ... ішкі ... ... шығу және ... ... алу ... ие болуды қамтиды. Бұл жағдайда салықтық жеңілдіктер субсидия ретінде қарастырылмайды.Ауыл шаруашылығы өндірісінің объективті ерекшелігі мемлекеттік қолдаудың әр ... ... бұл ... мүше елдердің аграрлы саясатында бұрыннан қалыптасқан.Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың барлық тәсілдерін ДСҰ-ның классификациялары бойынша , ... ) және ... ... Шараларды себеттерге бөлу олардың саудаға бұрмалау енгізіп, енгізбеуіне байланысты ... ... ... ... ... енгізбейтін шаралар кіреді, сондықтан бұл шаралар шектеусіз қолданылып, ДСҰ-на мүше елдер оларды қысқарту міндеттерін өз мойындарына алмайды. Мұндай шараларға: ... ... ... және ... ... құру мен ... бағытталған шараларды,табиғат апаттары жағдайында шығынды өтейтін шараларды, ауыл шаруашылық өндірушілерінің табысын сақтандыруға арналған шараларды, ғылыми зерттеулерге, кадр даярлау, ... ... ... ... ақпаратпен қамту, мал дәрігері қызметі және т.б шараларды жатқызамыз.
себет шаралары Ауыл ... ... 2 ... берілген. Егер мемлекеттің қолдауы себет критерийлеріне сай келсе, онда олар ... ... ... ... мүше ел ауыл шаруышылығын қолдайтын жаңа бағдарлама енгізсе, ол ... ... ... ... ... ... ... хабарландыру рәсімін өту) керек. Бұл жағдайда ДСҰ-на мүше ел хабарланған шаралардың себет критерийлеріне сәйкестігін дәлелдеуі керек. Бұл, ... ... ... ... ... бағдарламасының желісі бойынша мемлекет бюджетінен жүзеге асуын, ал екіншіден, қолдау өндірушілердің бағасын қолдаусалдарына ие болуы керектігін ескереді ... ... ... ... ауыл шаруашылығына маңызды, себебі бір мемлекет өндірісінің бағалық бәсекеге қабілеттілігі басқа мемлекеттегі тасымалдау мен өткізім шығындарының төмендеуімен орны толтырылуы мүмкін, ал ұзақ ... ... ... ... әсерлілігі тікелей субсидиялардың әсерлілігімен теңеседі. себетпен салыстырғанда, себет шаралары саудаға бұрмалау әсерін тигізеді, және ... ... ... ... кірерде бекіткен шектеумен аяқталады. Ауыл шаруашылығы бойынша келіссөздер мемлекеттің ... бір ... ... ... ... ... ... әдетте ол алдағы бірігу мезетіне дейін жүреді. Нәтижесінде себет аясында максималды рұқсат етілген ... ... ... Ол ... ... of Support) деп ... ... біріктіру шаралары түрінде тіркеледі.Кіруші елдер бұл көрсеткішті ДСҰ мүшелерімен талқылап, ал қолдаудың мөлшері жайлы міндеттемелер ... ... ... ... ... ... AMSкелісілмеген және ескерілмеген жағдайда, себет аясындағы қолдау сатысы төңірегінде ғана көрсетіледі. - бұл өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... ... 5%, ал ... елдерде 10% құрайды. AMS-та өнімнің айырықшаландырылған және өнімнің ... ... ... жеке ... ... өнім мен ... ... өнімнің айрықшаландырылған қолдауына жатады. Егер де қолдау белгілі бір ... ... ... онда ... ... орын алады.
Айрықшаландырылған қолдау мысалына өнімнің жеке түрлеріне деген субсидиялар, құрама жем, минералды тыңайтқыштар құнының жартысының өтемақысы, белгілі бір тауарды ... ... ... ... ... және т.б. Ал ауыл ... өндірушілерінің жеңілдік жағдайындағы электрэнергиясын пайдалануы, фермерлерге жеңілдік жағдайындағы кредиттер, жанар-жағармай материалдарының құнын төлеуге жеңілдіктер айырықшаландырылмаған қолдауға жатады.Ауыл шаруашылығы ... ... ... себетке өндірісті шектеуге бағытталған шаралар жатады. Өндірісті шектеуге бағытталған бағдарламаларға, мысалы, бекітілген аумақ пен ... ... ... бекітілген мал басына өтемақылар.
Мұндай шаралар, негізінен Еуропалық Одақта қолданылады [32].
Экспорттық субсидиялар ДСҰ-нда рұқсат етілмеген, бірақ ауыл шаруашылығы үшін ... ... ... елдер өздерінің тізбектерінде экспорттық субсидияларды пайдалану көлемі мен оларды қысқарту ... ... ... ... ... жаңа ... ... сауданың алдағы уақыттағы ырықтандыруға бағытталған келісімге қол жеткізілді. Келісімде дамыған елдердің 2013 ... ... ... ... пайдалануын тоқтататындығы айтылған. Ал дамушы елдерде экспорттық субсидиялардан бас тарту 2017 жылы жүзеге асауы керек. Бірақ та бұл ... әлі ... ... ... ... ... қолдау, экспорттық баж алымы сұрақтарынан өзге, Ауыл шаруашылығы келісіміне нарыққа шығу мүмкіндігі сұрақтары әлі ... ... ... ... ... мүше дамыған елдер өздерінің ауыл шаруашылығының жекелеген сезімтал сегменттерін қорғау үшін өз нарықтарына енетін тауарлардың импорты жолына әр түрлі ... ... ... [33].
ДСҰ-ға енудің жағымды жақтары және жағымсыз салдары бар.ДСҰ-на енудің жағымды жақтарына ауыл шаруашылық өнімдерін импорттаушылар мен
экспорттаушыларға тұрақты әрі ... ... ... ... ... ... ... сай сыртқы сауданы түзететін ұлттық заңнама құжаттарын қалпына келтіру жатады.АӨК-ке өркениеттелген нарықтық ... ... ... ... климат жақсарады. Ол шет елдік инвестицияның артуына, жаңа технологиялардың келуіне әсер етеді. Кедендік баж ... ... әр ... ... ... алынуы арзан импорттық тауарлардың түсуін қамтамасыз етеді.ДСҰ-на енген ел ДСҰ-на мүше өзге ... ... ... ие болып, өзінің экспорттаушыларына ілгеріде жабық болған нарықтық өткізімдерге ие болады.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде экспорттаушылар ассортиментті көбейтіп, тауардың сапасын жақсартып, ұсталымдарды төмендетеді. ДСҰ-ның сауда келіспеушіліктерін ... ... ... ... ... әлемдік нарықтардағы әділетсіз бәсекелестіктен қорғау құқығына, ұлттық қызығушылықтарға сай халықаралық сауданың ережелерін құруға қатысуға мүмкіндік береді.ДСҰ-на ... ... ... ... бұл ... ... ... мен қауіп-қатерлері де бар.ДСҰ-ның ережелері әр түрлі елдердегі ауыл шаруашылығының табиғи-экономикалық ерекшеліктерді, ауыл шаруашылық өндірісінің күрт құлдырауымен ... ... бар ... ... ... ... алмайды. АҚШ, Австралия, Еуропалық Одақ
елдері сияқты ауыл шаруашылығы өнімдерінің үлкен экспорттаушыларына ТМД елдеріне қарағанда ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ие. ... қоса, сауда мен тарифтер бойынша Бас келісімнің құрылтайшысы ретінде бұл елдер ... ... ... ие. ... ауыл ... ... ... ДСҰ-ның жаңа мүшелеріне қарағанда біршама ұтымды жағдайда қалады.
ДСҰ-ның көптеген келісімдері сыртқы экономикалық қызметтерін кеден-тарифтікреттеуде мемлекеттің мүмкіндіктерін ... ... ... ... бағамының төмендеуі бюджетке түсуін қысқартып қана қоймай, өз өнімдерінің өндірісін қысқартуға алып келетін, ішкі ... шет ел ... оңай ... жол ... мемлекетті отандық өндірушілерді қорғаудың маңызды құралынан айырады. Ішкі нарықтағы отандық азық-түлік өндірушілердің үлесінің азаюы ... ... ... ... ... әсер етеді, мысалы, азық-түлік өндірісіне.ДСҰ-на ену ішкі нарықтағы шағын және орта бизнеске халықаралық ... ... ... ... ... ... түсуге тура келеді.ДСҰ-на мүшелік ету импортталатын өнімнің халықаралық рәсімімен байланысты санитарлық-гигиеналық бақылау орындау мүмкіндігін болжайды. Ұлттық ... ... ... яғни ДСҰ ... ... ... Себебі, алып келінетін азық-түлік тауарларларын қауіпсіздікпен қамтамасыз ету үшін және ... ... ... ... ... ... мен ... актілер саудаға кері әсерін тигізетін бөгет деп жариялануы мүмкін.Елдің ДСҰ-на түсу ... ... ... тек ... ... ... жыл орындалуынан кейін мүмкін. ДСҰ-на енудің жағымды жақтарын ұзақ уақыттық болашақта күту керек. Себебі, отандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... өнімнің экспорты осы ұйымға мүшелік етудің жағымсыз ... ... ... ... Қазақстанның аграрлық нарығын мемлекеттік реттеуді жетілдіру
Мемлекеттің бүкіл азық-түлік кешенінің ұдайы өндірістік процесіне белсенді қатысуы нарықтық жүйедегі кез-келген ел үшін тән. ... ... ... ауыл ... өндірісін тұрақты дамыту, өнімнің бәсекелік қабілеттілігін арттыру мен ауыл шаруашылық өнім нарығының тиімді қызметін қалыптастыру үшін ... ... ... бір ... ... табылады.
Тауарөндірушілер мемлекеттік, аграрлық жәнеа зық-түлік саясатының бағытын ескеруі тиіс. Мемлекетпен ... ... ... ... құрылымдық және әлеуметтік құайта құруларды жүргізу, ұсыныс пен сұраныс арасындағы тепе-теңдікті қолдау бойынша қабылданатын шаралары тек ... ... ... ... ... ... алады. Бұл кезде аграралық саясаттың ... ... - ... ... ... негізгі бөлігін отандық агроөнеркәсіптік кешен есебінен қанағаттандыруды көздейтін азық-түлік ... ... ... Аграрлық саясаттың басты мақсаты аграрлық өндірістің тиімділігін арттыру және аграрлық нарық өкілдері мен ... ... ... ... ... КО мен БК ... ... өндірісі саласындағы өзара ықпалдасуы 2010 жылғы 9 желтоқсандағы Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың бірыңғай ережелері туралы Келісіммен ... ... Бұл ... ... өзара сауда-саттығына бұрмалаушы әсерін тигізетін, яғни агроөнеркәсіп саясатының ең маңызды деген, алайда ең шамалы саласына ықпалын ... ауыл ... ... ... ... ... шектеу мақсатымен қабылданды.
Соңғы онжылдықта азық-түлік қауіпсізідігі мәселесі жекелеген мемлекттердің шеңберінен шығып, халықарпалық интеграцияның жаһандық ... ... ... ... ... ... Евроодақтың интеграциялық процестерінің басым бағыттарныың бірі болып табылады және бүтіндей заңдарға негізделеді. ЕО-тың бірыңғай аграрлық саясатының қызмет ету ... ... ... ... (бағалық бұрмалауға жол берілмейді, ауыл шаруашылық өндірушілерінің ... ... ... ... нарықта европалық азық-түліктің артықшылығы (қосымша ішкі нарық тұрақтандырылады, бәсеклеік қабілетті импорттан қорғалады);
- үйлесілген шығындардың болуы ... және ... ... ... ... ... ... ЕО-тың барлық қатысушыларымен өтеледі).
Қазіргі уақытта ЕО мемлекеттері 2014-2020 жылдарға арналған АӨК-ді дамытудың бағдарламасын жасады, ол ... мен ... ... ... ... ... ... мен тарифтерді ұсыну шеңберінде аграршыларды қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... ЕО-қа азық-түлік қауіпсіздігіні сақтауға, әлемдік нарықта европалық өндірушілердің бәсекелік қабілеттілігін ... ... ... бұл ... бірыңғай аграрлық саясат қуатты протекционистік механизм болып ... ... ... ... ... ... одақтың құрылуы Қазақстанның соңғы жылдардағы сыртқы экономикалық қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Оның қызмет етуінің ... ... ... ... ... ... оған ... әрбір елдің қарқынды даму деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін ортақ мүдделерді біріктіру болуы тиіс және ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды аспектісі болып ... ... және ... ... қамтамасыз етуші агроөнеркәсіптік сектордағы интеграциялық процестердің дамуы жағымды нәтижелер беріп отыр: кедендік одақтың ... ... ... ауыл ... өндірісінің өсімі 20 астам құрады, оның ішінде Беларусия - 8,8, ... - 15,5, ... - 24,5. ... ... ... ... бойынша азық-түлік тәуелсіздік деңгейі одақ территориясында әлі де жеткіліксіз. Тек ғана Беларусь республикасы бойынша оң нәтиже бар, ол ... ... тек ғана ... қамтамасыз етіп қоймайды, экспорттық әлеуетке де ие, соның есебінен өзара сауда көлемі ... ... ... орын ... Бұл аталған интеграциялық құрылымның ұжымдық азық-түлік қауіпсіздік деңгейін арттыру моделін құруға мүмкіндік береді. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру қажеттілігін естен шығармау қажет.
Ұжымдық азық-түлік қауіпсіздік мәселесін шешу үшін ұйымдастыру-экономикалық шаралардың ... ... ... мен ... ... ... ... азық-түлік балансын жасау қажет;
- ЕО-та әрекет етуші ... ... мен ... беру қорына ұқсас біріккен тұрақтандыру қорын қалыптастыру мен пайдалану;
- мемлекетаралық бірыңғай тауар өндіруші ... ... ... ... ... мен ... ... схемасын жасау;
- азық-түлік жағдайын талдау мен болжау бойынша бәсеклеік орталықтарды құру;
- ... ... ... ... сондай-ақ салалық ассоциациялар мен өндірушілер одағын құру.
Экономикалық интеграцияны одан әрі тереңдетуді кезең-кезеңмен жүргізу қажет. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... мен ... ... дамыту мақсатында біріккен инвестициялық-инновациялық жобаларды жүзеге асыруға болады. Осы кезеңде мемлекетаралық тауарөндіруші желі құру қажет. ... одақ ... ауыл ... ... орналастыру мен мамандандырудың ғылыми негізделген жүйесін жасаған жөн. ... ... ... ... мен ... ... ... үйлестіру қажет.
Одан кейінгі кезеңдерде бірыңғай сақтандыру қорларын құру мен ... ... ... ... ... ... ... Интеграцияның дамуы мен аграрлық нарықтың қалыптасуымен одақ елдерінің ауыл шаруашылық өндірушілерінің табыстылығын теңестіру ... ... ... болады.
Соңғы қорытындысында интеграциялық процестердің дамуы басты мақсат - ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің азық-түлік қауіпсіздігін арттыруға, сондай-ақ аймақтық және халықаралық деңгейде аграрлық өнімнің ... ... ... ... етуге мүмкіндік береді.
Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың бірыңғай ережесі туралы Келісімге сәйкес мемлекеттік қолдау шаралары үш ... ... ... ... ... ... шаралар (ғылыми зерттеулер жүргізу, ауыл шаруашылық ... мен ... ... мен зиянкестерімен күрес инфрақұрылым және жалпы сипаттағы басқа да қызметтер көрсету). Аталған шараларды қаржыландыру мүше мемлекеттердің ... ... ... ... деңгейде бұрмалаушы әсер ететін шаралар. Бұл шаралар тыйым салынған ... ...
* ... ... әсер ... шаралар (тауардың бағасы мен өзіндік құнына ықпал етуші субсидиялар). Негізінен осындай шараларды реттеуге келісім бағытталған. ... ... әсер ... ... қолдау шараларының шекті мөлшері белгіленген (өндірілген ауыл шаруашылық тауарларының жалпы құнының 10). ... ... үшін 6 ... ... ... ... 2011 жылғы 16-дан 2016 жылы 10-ға дейін мемлекетік қолау көлемін кезеңді түрде қысқарту міндеттелген. Ресей үшін ... ... әсер ... ... ... оның ... міндеттемелерінің шегінде белгіленеді. ДСҰ-на мүшелік шеңберінде қабылданған міндеттемелерге сәйкес ... ... ... ... ... ... 2013 ... 9 млрд доллардан 2018 жылы 4,4 млрд. долларға дейін қысқартуы тиіс (қолдаудың жиынтық шаралары - ... ... ... ... ... ... ... өтпелі кезеңде тағамдық-спецификалық қолдаудың жиынтық шаралары тағамдық-спецификалық емес қолдаудың жиынтық ... ... ... ... ... ... ... одақтың мүше мемлекеттері кедендік одақ комиссиясының шешемімен бекітілген формада ауыл ... ... ... ... ... ... беруі тиіс.
2011 жылы кедендік одақ пен европалық экономикалық кеңістіктің мүше мемлекеттерімен ... ... ... шараларының деңгейі: Ресейде -4, Қазақстанда - 3,1, Беларусияда -11,8 ... ... 2011 ... ... үшін 16 ... ... Ауыл ... жиынтық қолдау құрады: Ресейде 6,0 млрд. доллар, Беларусияда -2,7 ... ... ... ... ... 45,2, ... - 2,1 млрд. доллар немесе ресейлік деңгейдің 34,8. Үлестік көрсеткіштер Ресейде ауыл шаруашылығын қолдау көлемінің ... ... яғни 1 га ... 78,5 ... шаруашылығында қамтылған 1 жұмысшыға шаққанда 898,1 доллар 34.
Қолдаудың ең көп үлестік ... ... ... ... ... 471,1 доллар және 1 жұмысшыға 7595,6 доллар). Сәйкес көрсеткіштердің мәні Қазақстан репсубликасы бойынша ресейлік көрсеткіштердің ... ... ... 6 - ... мүше ... ... қолдау көрсеткіштері
Беларус республикасы
Қазақстан республикасы
Ресей федерациясы
Ауыл шаруашылығын жиынтық мемлекеттік қолдау, млн. доллар
2 722,3
2 ... 019,3 ... ... мың ... ... ... ... шаруашылығында қамтылған жұмысшылар саны, мың адам
358,4
2 196,1
6 702,0
Егістіктің 1 ... ... ... ... ... ... ...
Ескерту: евразиялық экономикалық комиссия мәліметі, http://www.eurasiancommission.org
Бірқатар бағдарлама бойынша мүше ... ... ... ... ... ... әсер ... шаралар арасында мүше мемлекеттер тұрғындардың мұқтаж бөлігіне ішкі азық-түлік көмегін, өндірушілерге тікелей төлемдерді, ... ... ... мен ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуді табиғи апат жағдайларында көмекті ұсынбады. Саудаға бұрмалаушы ықпал ету шараларының арасында мүше мелекеттер ... ... ... ... ... ... ... сатып алумен байланысты шараларды қолданбады.
Саудаға бұрмалаушы әсер ететін қолдау шараларының көп деңгейі Беларусияда байқалады. Бұл ... ... ... әсер ... ... үлесі ауыл шаруашылығын жиынтық мемлекеттік қолдауда беларуь республикасында 92,3 құрайды. Ресей мен ... ... ... ... 71,7 және 22,4 ... ... егер ... саудаға бұрмалаушы әсер ететін шаралары жағынан басымдылық берілсе, Қазақстанда керісінше саудаға бұрмалаушы ықпал етпейтін шараларға ... ... ... ... жағдайды иеленеді, мұнда саудаға бұрмалаушы әсер ететін қолдау шаралары едәуір басымдылықпен сипатталады (сурет-10).
Сауданы бұрмалаушы ... ... ... аз ... ... ... мұндай қолдаудың үлестік көрсеткіштерінің аз мәнін алдын ала анықтады. Мысалы, Қазақстанда 1 га ... ... ... қолдау 2012 жылы 19,6 долларды, ал ауыл шаруашылығында қамтылған 1 жұмысшыға шаққандағы қолдау 214 ... ... Бұл ... ... біршама төмен, ал Беларусиядан елеулі төмен болып табылады 35.
КО мен ЕЭК мүше ... ... ... ықпал ететін шаралар арасында нақты өнімге байланыссыз ... ... ... ... ... жөн. ... ... шаралардың үлесі 98,2, Ресейде - 97,3, ал Қазақстанда -72,8 35.
Сурет 10 - ... ауыл ... ... ... млн. ... ... экономикалық комиссия мәліметі, http://www.eurasiancommission.org
Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау шараларында айырмашылықтар ... ... ... ықпал етпейтін негізгі шаралардың арасында Ресейде инфрақұрылыммен байланысты шаралар басым ... ... жол ... қондырғылар, сумен қамтамасыз ету, дренаждық жүйелер құрылысы, қоршаған ортаны қорғау бағдарламасымен үйлесімді инфрақұрылым құру бойынша жұмыстар). Беларусияда ... ... және ... дайындауды қаржыландыру басым (34), ал Қазақстанда инвестицияны ынталандыру арқылы құрылымдық өзгерістерге ықпал ету бағдарламасы (54) (кесте-7)
Саудаға бұрмалаушы ... ... ... арасында Ресейде несиеге қызмет көрсету бойынша шығындарды қаржыландыру басым (қаржыландыру көлемінің 55), Беларусияда да - ... ... ... ... ... (32) және ... ... (16), ал Қазақстанда энергоресурстарға шығындарды өтеу (30) мен мал шаруашылығы өнімдеріне субсидиялар (25) ... ... ... ... өнімдік-спецификалық шараларының шеңберінде Ресей жүзім шаруашылығын, қой шаруашылығын, бұғы шаруашылығын субсидиялайды. Беларусияда картоп, ... ... ... мал шаруашылығына субсидия бөлінеді. Қазақстанда мал шаруашылығын дамытуға едәуір қолдау көрсетеді 36.
Кесте 7 - Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... арқылы құрылымдық өзгерістерге ықпал ету
54
Инфрақұрылыммен байланысты қызметтер
48
Ғылыми зерттеулер
15
Инфрақұрылыммен байланысты қызметтер
22
Кадрлар дайындау
30
Қоршаған ортаны ... мен ... ... резервтер құру
14
Несиеге қызмет көрсету бойынша шығындарды қаржыландыру
32
Энергоресурстарға шығындарды өтеу
30
Несиеге қызмет ... ... ... ... ... ... өнімдеріне субсидиялар
25
Басқалар
25
Басқалар
12
Басқалар
21
Тыңайтқыш, жем-шөп сатып алу бойынша шығындарды бюджеттік өтеу
6
Ескерту: евразиялық экономикалық комиссия мәліметі, http://www.eurasiancommission.org
Қолдау шараларының көпшілігі федералды ... ... ... есебінен қаржыландырылады. Қазақстанда бюджеттік шығындардың үлесі 90, Ресейде - 76 құрайды. Беларусияда ... ... көп ... ... ... бюджеттерінен көрсетіледі (36) (сурет-11).
Саудаға бұрмалаушы ықпал ететін шараларды қаржыландыруда әкімшілік-территориялық ... ... ... Қазақстан мен Беларусияда көп үлесті құрайды, сәйкесінше 41 және 36. Саудаға бұрмалаушы ықпал етпейтін шараларды қаржыландыруда ... ... ... ... аз ... ... Әкімшілік-территориялық бюджеттің ең көп үлесімен Беларусия мен Ресейдің ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау ... ... ... ... бюджет құралдары есебінен Беларусь республикасында сақтандыру төлемдерін төлеуге шығындарды өтеу, бюджетке төлемдер бойынша міндеттемелерді орындауды кейінге қалдыру, ... мен ... ... ... сияқты қолдаудың өнімдік спецификалық емес бағдарламалары қаржыландырылады.
Сурет 11- Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау көздері
Ескерту: евразиялық экономикалық комиссия ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларға несиеге қызмет көрсету бойынша шығындар, асыл тұқымды мал шаруашылығын қолдау, элиталық тұқым шаруашылығы, сақтандыру ... ... ... ... өтеу ... ... Федерациясында сақтандыру төлемдерін төлеу бойынша шығындарды өтеу, несиеге қызмет көрсету бойынша шығындарды қаржыландыру сияқты бағдарламаларда федералды ... ... ... ... мемлекеттермен ұсынылған ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау деңгейін есептеу олармен қабылданған ... ... ... ... Бұл кезде ауыл шаруашылығын қолдауда елеулі құрылымдық айырмашылықтар бар.
Евразиялық ... одақ ... ... ... ... ... қалыптастыруды қамтамасыз ететін шаралар жүйесін ... ... ... ... - кезеңде:
-тауарлармен өзара асаудада тарифтік және тарифтік емес ... ... ... ... мен ... ... ... өзара саудада жанама салықтарды алудың ... ... ... сыртқы сауда қызметін реттеудің бірыңғай тәртібі мен бірыңғай кедендік территорияны қалыптастыру:
- үшінші елдерге қатысты бірыңғай сауда ... мен ... ... ... ... саясатын жүргізу;
-үшінші елдермен саудада ішкі нарықты қорғау механизмін келісілген қолдану;
-техникалық реттеу сферасында ... ... ... ... ... ... саудада еркін сауда режимінен кедергілерді жою;
- үшінші елдермен саудада ... емес ... ... ... ... ... бәсеке мен субсидия саласында демпингке қарсы, өтемақылық және ... ... ... ... ... ауыстыру;
- келісілген экономикалық саясат жүргізу бойынша біріккен шаралар, экономикада мүше ... ... ... ... құруларды үйлестіру;
- елдердің басқа аймақтық және халықаралық құрылымдарға қатысуы бойынша ... ... ... ... ... ... база ... негізгі тауар нарықтарының қызмет етуінің болжамдық параметрлерін негіздеу, АӨК ... ... ... ... ... және ... асыру.
Жоғарыда аталған кезеңдердің барлығы іс жүзінде жүзеге асырылды және кедендік одақ пен европалық экономикалық ... ... ... ... ... 2015 ... 1 қаңтарынан жұмыс істей бастаған еуразиялық экономикалық одақтың құрылуымен 4 кезең ... Бұл ... ... шаралар атқарылуы көзделген:
- тауар, тұлға, қызметтер мен капиталдың ... ... ... ... техникалық және салықтық кедергілердің барлығын жою;
- тауарлар мен ... ... ... ... ауысуын қамтамасыз ететін шаралар мен механизмдер жүйесін қалыптастыру;
- біріккен инвестициялық және инновациялық жобаларды жүзеге асыру үшін ... ... ... нормативтік-құқықтық құжаттарды қабылдау;
- экспорт-импортқа ықпал етудің қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... мүше ... ... қызмет көрсетудің бірыңғай жүйесін қалыптастыру;
-баға, қаржылық, несиелік, салықтық және сақтандыру саясатының ... ... ... ... ... ... даярлау және біліктілігін арттыру жүйесінде заңдылықтарды ... ... ... және ... және ... ... ықпал етудің жалпы қорларын қалыптастыру;
- инттелектуалдық меншік құқығы, еңбекті, қоршаған ортаны қорғау және т.б. ... ... ... ... ... ... ... ортақ нарықты дамыту мен ғылыми-техникалық прогрес жетістіктерінің негізінде ... ... ... және ұлғайтуға алып келетін елдердің экономикалық өзара іс-әрекетінің ... ... ... ... ... қабілеттіліктің артуын, нарық инфрақұрылымының дамуын тежейтін ... ... ... ... ... ет, сүт және жеміс-жидек өнімдерін ішкі ... ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық саясатының маңызды басымдығы ... ... ... қолдауды күшейту, оның бәсекелік қабілеттілігін арттыру бойынша ... құру ... ... сондай-ақ кеден одағы елдеріне кедендік территория ішінде, ... одан тыс ... ... сауда саясатын жасау, азық-түлік қауіпсіздігін нығайту қажет.
Орталық Азия аймағында ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесін есепке ала отырып, мемлекеттердің өзара әрекетінің кешенді механизмін жасауы тиіс.
Кеден одағына қатысушы ... ... ... ... ... ... азық-түлік нарығына екі жақты ықпал етеді. Жоғарыда айтылғандарды жинақтай келе, сүт, ет, шұжық, қан, жеміс-жидек консервілері, ... майы ... ... ... көлемі ішкі өндірістің дамуына және азықтүлік қауіпсіздігінің жағдайына кері ықпал ететіндігін атап өту қажет. Өйткені:
- елдің ішкі ... ... және ... ... ... ... мүмкінсіздігі пайда болды. Қазақстан соңғы уақытқа дейін импортты тежеп келді, бірақ европалық экономикалық ... бұны ... ... ... ... ... мәселесін шеше отырып, импорттық өнімнің күшейтілген ықпалы отандық өндірістің стагнациясын қамтамасыз етеді. Елеулі мәселелер өңдеу өнеркәсібі ... ... ... ... ... - ... ... мен кәсіпорындардың бәсекелік қабілетсіздігі, халықаралық стандартқа сәйкес өнім өндіруге мүмкіндік бермейтін тозған қондырғылар;
- ішкі нарыққа импорттық азық-түліктің келуі ... ... ... ... ... одан кейін азық-түлікке бағаны өсіреді, бұл тұрғындардың табысына қолайсыз әсеп етіп, азық-түлікке экономикалық қол ... ... ... отандық кәсіпрорындардың пайдалылығын қамтамасыз ететін бағадан төмен баға бойынша импорттық ... ... ... ... қысқаруына, жұмыссыздықтың өсуіне, тұрғындардың төлемқабілетті сұранысының азаюына алып келеді;
Екінші жағынан, өнім ... ... ... ... ... ... біріншіден, тапшы нарықтардың физикалық толығуын қамтамасыз етуге;
-екіншіден, ... ... ... ... ... ... ынталандыруға;
-үшіншіден, отандық өнмінің бәсекелік қабілеттілігін арттыру үшін қарқын беретін бәсекелік ... ... ... береді.
Демек, мемлекетаралық интеграцияның жағымды және келеңсіз факторларының ... ... ... қажет. Басқа жағдайда азық-түлік қауіпсіздігін жоғалтуымыз ... және ... ... ... ығыстыру мүмкін болмай қалады.
Елдің агроөнеркәсіп кешенін дамыту мен оның ... ... ... ... құралы ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау мен ауыл ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік қолдаудың жоғары деңгейі ауыл шаруашылық техникасын жаңартуға, жаңа технологияларды сатып алуға және ... ... ... ... нарықтың тұрақты дамуы тек инновациялық дамудың негізінде ғана қол жетімді бола алады. ҚР-дағы халықаралық ынтымақтастық ... ... ... ... - ауыл ... будандарының қорын, жаңа сұрыптарды құруда шетелдік іріктемелердің алғашқы материалдарын немесе гермоплазмасын пайдалану.
Екінші - ... мен ... ... мен ... ... ... оқшауландыру Қазақстанның жағдайына бейімділуі есебімен жүзеге асырылады.
Үшінші - шетелдік ғылыми-зерттеушілік ... ... ... - ... ... кадрлардың біліктілігін арттыру мен даярлау - бұл халықаралық интеграцияның бағыты.
ДСҰ-ның көптеген келісімдері сыртқы ... ... ... ... ... төмендетеді. Импорттық кеден тарифтерінің бағамының төмендеуі бюджетке түсуін қысқартып қана ... өз ... ... ... алып келетін, ішкі нарыққа шет ел тауарларының оңай ... жол ... ... ... ... қорғаудың маңызды құралынан айырады. Ішкі нарықтағы отандық азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз әсер етеді, мысалы, азық-түлік өндірісіне.ДСҰ-на ену ішкі нарықтағы шағын және орта ... ... ... ... ... корпорациялардың өнімдерімен бәсекеге түсуге тура келеді.ДСҰ-на мүшелік ету импортталатын өнімнің халықаралық ... ... ... ... орындау мүмкіндігін болжайды. Ұлттық заңнаманы қажет болғандықтан, яғни ДСҰ нормаларымен сәйкестендіру керек. Себебі, алып келінетін азық-түлік ... ... ... ету үшін және ... импортын инспекциялауға қажет жергілікті заңдар мен нормативтік актілер ... кері ... ... ... деп ... мүмкін.Елдің ДСҰ-на түсу салдарының толық талдауы тек ДСҰ-мен келісімнің бірнеше жыл ... ... ... ... енудің жағымды жақтарын ұзақ уақыттық болашақта күту керек. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... өнімнің экспорты осы ұйымға мүшелік етудің жағымсыз жақтарын өтейді.
Аймақтық ынтымақтастық ретінде евразиялық экономикалық одақтың құрылуы ... ... ... ... ... ... ... бағыттарының бірі болып табылады. Оның қызмет етуінің негізгі принципі ретінде бүкіл одақтың, сондай-ақ оған ... ... ... ... даму ... ... ... мүмкіндік беретін ортақ мүдделерді біріктіру болуы тиіс және олардың бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Азық-түлік және экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуші агроөнеркәсіптік сектордағы ... ... ... ... ... ... отыр: кедендік одақтың құрылу сәтінен бастап ауыл шаруашылық өндірісінің өсімі 20 астам ... оның ... ... - 8,8, Қазақстанда - 15,5, Ресейде - 24,5. Алайда, ... ... ... ... ... тәуелсіздік деңгейі одақ территориясында әлі де жеткіліксіз. Тек ғана Беларусь республикасы бойынша оң ... бар, ол ... ... тек ғана ... ... етіп ... экспорттық әлеуетке де ие, соның есебінен өзара сауда ... ... ... ... орын ... Бұл аталған интеграциялық құрылымның ұжымдық азық-түлік қауіпсіздік деңгейін арттыру моделін құруға мүмкіндік береді. Бірақ сыртқы нарықтағы ... ... ... ... ... ... ...
Еуразиялық экономикалық одақтың құрылуымен ортақ агрралық нарықты қалыптастыруды қамтамасыз ететін шаралар мыналар:
- тауар, тұлға, қызметтер мен капиталдың ... ... ... ... ... және ... ... барлығын жою;
- тауарлар мен қызметтердің елдер арасында мақсатты ауысуын қамтамасыз ... ... мен ... ... қалыптастыру;
- біріккен инвестициялық және инновациялық жобаларды жүзеге асыру үшін жағдайлар құру, сәйксе нормативтік-құқықтық құжаттарды ... ... ... ... ... және жеке қорларын қалыптастыру;
- евразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттер арасында қызмет көрсетудің бірыңғай жүйесін қалыптастыру;
-баға, қаржылық, несиелік, ... және ... ... ... ... ... кадрларды дайындау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру жүйесінде ... ... ... жасау және қабылдау;
-әлеуметтік және аймақтық дамуға ықпал етудің ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау және т.б. салаларда шаруашылық заңдылықтарды жақсарту.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ... ... / Под ред. Б.М.Смитиенко.-М: ИНФРА-М, 2007
2.Пономарева Е.С., ... Л.А., ... ... ... и ... ... отношения: учебное пособие, Юнити-Дана, 2010, 287с.
3.Авладеев А. А. ... ... и / А. А. ... // ... ученый. -- 2014. -- №21. -- С. 260-263.
4. Рахматулина Г. Интеграция - длительный ... как, ... и ... ... [Электронный ресурс] http://www.dknews.kz
5. Хусаинов Б. Казахстан - Таможенный союз: не ждать чудес, а вращивать ... ... ... ... ... ...
6. ... Л.Э., Одинг Н.Ю., Кадочников Д.В., Савулькин Л.И., Анисимов А.М. ... ... ... ... ... регионов Росии и Казахстана: влияние Таможенного союза и единого экономического пространства. / ... ... ... № 4 (17) ... 2012. С. - 54-56.
7. ... Д.К. ... процессы в Центральной Азии: проблемы и перспективы. / Евразийская экономическая интеграция. № 4 (17) ноябрь 2012. С. - 117-120. ... ... ... ... в ... сфере (на материалах России и Казахстана), автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук, Москва, 2010
9.Егорова Е.А. ... ... ... ... ... ... и России на рубеже первого десятилетия XXI века / Сборник статей II Международной научно -практической конференции

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық интеграция36 бет
Экономикалық интеграция туралы26 бет
Ғаламдану әлемдік экономиканың интернационалдануының ең жоғарғы кезеңі ретінде59 бет
Қазақстан экономикасы, әлеуметтік саясат және интеграция15 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi ортасын пайдалана отырып интернет дүкен бағдарламасын құру32 бет
HTML тілінде программалау34 бет
INDF және FSR регистрінің қосымша адресациясы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь