Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті дамыту

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Негізгі бөлім
I. Кәсіпкерлік туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1Кәсіпкерлік қызметінің мәні және негізгі ерекшеліктері ... ...
1.2 Кәсіпкерліктің түрлері, олардың өзара қатынастары және бизнеске қатысудағы өзгешеліктері ... ... ... ... ... ..
1.3. Кәсіпкерлік қызметтің негізгі ұйымдық түрлерінің артықшылығы мен олқылығы.
II Нарықтық тәуекел жағдайындағы кәсіпорынның (фирманың) қызметі мен мінез.құлқы.
2.1 Кәсiпкерлiк инфрақұрылымды қолдаудың әлемдік тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Шағын кәісіпкерліктің ролі мен алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3Шағын кәсіпкерлік . ұлттық экономиканы дамытудың маңызды шарты ... ... ... ... ...
III. Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің дамыту мүмкіндіктері мен болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1 Қазақстан Республикасында кәсіпкерлердің даму болашағы ... ...
3.2 Қазақстандағы кәсіпорындардың қазіргі жағдайына талдау ... ...
3.3
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Қазақстан Республикасы Президентiнiң "Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi Даму стратегиясын одан әрi iске асыру жөнiндегi шаралар туралы" 2000 жылғы 17 ақпандағы N 344 Жарлығын iске асыруды қамтамасыз ету мақсатында әзiрледi. Шағын және орта кәсiпкерлiктi қолдау мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламаларын 1992 және 2000 жылдардағы кезең iшiнде iске асыру Қазақстан Республикасында жеке кәсiпкерлiктiң жасақталуы мен қалыптасуына негiз қалады. Шағын және орта кәсiпкерлiк экономикасының жинақылығы салыстырмалы түрде аздаған инвестициялары мен тәуекелiнiң неғұрлым аздығымен қысқа мерзiм iшiнде, бiрiншi кезекте тауар айналысы саласындағы сол кездегi жағдайды өзгертуге және тұрақтандыруға мүмкiндiк бердi.Қазақстан Республикасы Президентiнiң "Шағын және орта кәсiпкерлiктi дамытуға мемлекеттiк қолдауды күшейту және оны жандандыру жөнiндегi шаралар туралы" 1997 жылғы 6 наурыздағы N 3398 және "Азаматтар мен заңды тұлғалардың кәсiпкерлiк қызмет еркiндiгiне құқығын қорғау туралы" 1998 жылғы 27 сәуiрдегi N 3928 Жарлықтары соңғы жылдары шағын кәсіпкерліктің дамуына қуатты серпiн бердi.
1. К.Б. Бердалиев «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Алматы «Экономика», 2001ж.
2. Г.С. Смағұлова «Аймақтық экономиканы басқару мәселелері», оқу құралы, Алматы 2005 ж.
3. С.С.Сахариев, А.С.Сахариева «Жаңа кезең – экономикалық теориясы» (оқулық), Алматы «Данекер» 2004ж.
4. «Қазақстан – 2030» стратегиясы.
5. Д.Қ. Қабдиев, «Экономикалық саясат» Лекциялар, Алматы 2002ж. «Экономика».
6. Ж.О. Ихданов, Ә.О. Орманбеков, «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері»Алматы, Экономика, 2002ж.
7. М.Б. Бисенғазин, А.Ш. Хамитов «Кәсіпкерлік негіздері»

8. «Кәсіпкерлік» Бисенғазиев М.Б.
        
        Жоспары:
Кіріспе.....................................................................
...........................................
Негізгі бөлім
I. Кәсіпкерлік туралы жалпы түсінік...............................
1.1Кәсіпкерлік қызметінің мәні және негізгі ерекшеліктері........
1.2 Кәсіпкерліктің түрлері, олардың өзара қатынастары және ... ... ... қызметтің негізгі ұйымдық түрлерінің
артықшылығы мен олқылығы.
II Нарықтық тәуекел жағдайындағы кәсіпорынның (фирманың) қызметі ... ... ... ... әлемдік
тәжiрибесi..................................
2.2 Шағын кәісіпкерліктің ролі мен алатын орны
.........................................
2.3Шағын кәсіпкерлік – ұлттық экономиканы дамытудың маңызды шарты
...................
III. ... ... ... ... ... ... ... Республикасында кәсіпкерлердің даму болашағы…….
3.2 Қазақстандағы кәсіпорындардың қазіргі жағдайына талдау……..
3.3
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе.
Қазақстан Республикасы ... ... 2030 ... Даму стратегиясын одан әрi iске асыру жөнiндегi шаралар туралы"
2000 жылғы 17 ақпандағы N 344 ... iске ... ... ету
мақсатында әзiрледi. Шағын және орта кәсiпкерлiктi қолдау мен дамытудың
мемлекеттiк бағдарламаларын 1992 және 2000 жылдардағы кезең iшiнде iске
асыру Қазақстан ... жеке ... ... ... ... қалады. Шағын және орта кәсiпкерлiк экономикасының
жинақылығы салыстырмалы түрде аздаған инвестициялары мен ... ... ... ... ... бiрiншi кезекте тауар айналысы
саласындағы сол кездегi жағдайды өзгертуге және ... ... ... ... ... және орта кәсiпкерлiктi
дамытуға мемлекеттiк қолдауды күшейту және оны жандандыру жөнiндегi шаралар
туралы" 1997 жылғы 6 наурыздағы N 3398 және "Азаматтар мен ... ... ... еркiндiгiне құқығын қорғау туралы" 1998
жылғы 27 сәуiрдегi N 3928 Жарлықтары соңғы жылдары ... ... ... серпiн бердi. Осы уақытқа дейiн Қазақстанда шағын және орта
кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау ... бiр ... ... ... салық жеңiлдiктерiн беруге және мемлекеттiк қаржы есебiнен
жеңiлдiкпен қаржыландыруға назар аударылды, бiрақ ... ... ... ... ... ... мен мiндеттерi ұзақ мерзiмдi
перспективаға арналған мемлекеттiң экономикалық дамуының мақсаттары мен
басымдықтарының жалпы жүйесiмен өзара байланыссыз оның өз проблемалары
тұрғысында қаралуымен түсiндiрiледi.Негiзгi ... ... ... ... болып табылатын 2015 жылға дейiнгi индустриялық-
инновациялық даму стратегиясының қабылдануы мен iске ... ... ... және орта ... ... мен ... ... қайта қарау және мемлекет пен жеке сектордың өзара iс-әрекетiнiң
жаңа идеологиясы қажет. ... ... және орта ... ... өз ... ... iздеу үшiн өзiнiң икемдiлiгiн, ұтқырлығын,
рыноктiк объективтiлігін пайдалануы қажет жағдай пiсiп жетiлдi. Мемлекет,
өз кезегiнде кәсiпкерлiк ортаның бастамаларын iске асыру үшiн ... ... және өз ... ... және орта ... бәсекеге
қабiлеттiлiгi тұрғысынан едәуiр әлеуетi бар кәсiпорындарға және елдiң
ғылыми-технологиялық әлеуетiн ... ... ... ... iске ... үшiн Қазақстан Республикасының Үкiметi шағын және
орта кәсiпкерлiктi дамытудың жедел шараларын қабылдауда. Осы бағдарлама
кластерлiк-желілік ұстаным негiзінде ... және орта ... ... ... жаңа мемлекеттік саясатына және мемлекет пен бизнестiң өзара
қатынасының жаңа идеологиясына көшудiң ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан” атты
Қазақстан халқына 2007 жылдың 28 наурызындағы Жолдауында шағын және орта
бизнеске қолдау көрсетудің ... ... ... ... ... одан әрі ... айрықша көңіл бөлінген. Шағын және орта
кәсіпкерлікті қолдаудың басты мәселенің бірі – шағын және орта кәсіпкерлік
инфрақұрылымы. Сондықтан да алға ... ... ең ... мәселесі
инфрақұрылым институттарын дамыту мен оны жоғары деңгейге жетілдіру – осы
мәселе ... және орта ... ... мен ... аса зор маңызға
ие. Сондықтан да менің курстық жұмысымның тақырыбы – ... және ... ... ... жолы болып табылады, бұл тақырып
экономиканы жоғары деңгейге жеткізу негізі болып табылады.Шағын және орта
кәсіпкерлікті қолдау мәселесінде өте ... ... ... ал ... ... ... ... дамуы мен бәсекеге қабілетті болуы, өз
кезегінде, еліміздің алдыңғы қатарлы елу елдің қатарына кіруіне ... ... алға ... ...... және орта кәсіпкерлікті
қолдау инфрақұрылымын жетілдіру жолдарын ұсыну. Оны жүзеге асыру үшін ... орта ... ... ... мен ... айқындау, кәсіпкерлікті
қолдау инфрақұрылымы институттарын бөліп көрсету, Қазақстандағы
кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымы институттарының ... ... ... адам ... және ... ... келеді.Әрекетшіл,осы өмірде
әлдебір нәрсеге қол жеткізуді қалайтын адамдар үшін бұл ұғымдар бір-ақ
нәрсені ... алға ... ... қол ... құрметіне бөленген кезде,өз-өзіңді қанағаттанған күйде,сенімді
әрі бақытты сезінесін.
Қазақстанның ... даму ... кез ... ықылас
білдірушілерге өз кәсіпкерлік қабілеттерін қолданып,табысқа жетуге және
жақсы өмір ... көп ... ... ... ... күні ... ... жалпыға бірдей
қалыптасқан анықтамасы жоқ.Кәсіпкерлік дербес бастамаға,жауапкершілік пен
жаңашыл кәсіпкерлік идеяға негізделген экономикалық белсенділіктің ерекше
түрі деп айтуға болады(яғни,оны пайда табуға бағытталған мақсатты ... ... ... ... бағытталған мақсатты
қызмет.
«Кәсіпкерлік»ұғымын (ағыл еntrepreneurshіp) XVIII ғ. ағаш рет ағылшын
банкирі және экономисі Ричард Кантильон қолданған болатын.Кәсіпкер
дегеніміз-бұл тұрақты тәуекел жағдайларында ... ... мен ... ... ... ... ... қызмет.Кәсіпкерді
Кантильон,өндіріс құралдарын базардан сатып алып,оларды капиталға
айналдырып отыратын адам деп түсінетін. Бұл ағымға, ол нарықтық
тәуекелділік жағдайында табыс алу ... ... ... адам
белсенділігін жатқызды.
Америкалық экономист Иозефт Шумпетер,кәсіпкерлік-бұл ең
алдымен,жаңашылдық қызмет,соның нәтижесінде жаңа тауар жасалады пдеп
тұжырымдаған.
Америкалық экономист,професор Роберт Хизрич «кәсіпкерлікті»белгіленген
құны ... бір ... ... ... ... оған қажетті уақыт пен
күш жұмсайтын,өзіне барлық қаржылық,психологиялық және әлеуметтік
тәуекелдерді қабылдайтын,қолы жеткен жетістігіне қанағаттаны,ақша алатын
адам реттінде түсіндіреді.Ал ағылшын професоры Алан ... ... ... ... өз ... іс ... ... жеке
өзі айналысатын және қажетті құралдармен жабдықтау жауапкершілігін өзіне
жүктейтін,дербес шешім қабылдайтын тұлға ... ... және ... кәсіпкер мен кәсіпкерлікті
экономикалық,саяси-экономикалық,психологиялық,басқарушылық және басқада
көзқарас тұрғысынан сипаттайтын бірнеше анықтамалар береді.
Экономикалық әдебиеттерде кәсіпкерлік пен ... ... ... ... жиі ... пен ... ... ұғымдар болғанымен, оларды бір – бірімен
баламалап, теңестіріп қарауға болмайды. Бизнес – табыс әкелетін кез келген
қызметтің түрі. Ал, ... ...... іс. Нағыз кәсіпкер – ол
өнертапқыш адам. Сондықтан бизнеспен айналысатын адамдар, осы көзқарас
тұрғысынан ешуақытта кәсіпкер бола алмайды.
Экономикалық ғылымда ... ... ... ... бар.
Кәсіпкерлік қабілеттілік дегеніміз адамның бизнесте жаңалықты аша білу
қабілеттілігі, бірақ бизнеске қатысатындардың барлығының қолынан бұл келе
бермейді.
Яғни айтқанымызда ... ... – бұл ... мен олар ... ... дербес шаруашылық қызметі. Тағы айта кететін
жайт, кәсіпкерлікті түсіндіре келгенде мынадай екі жағдайға мән бері керек:
біріншіден, ... ... ... бел буушылық пен
дербестікке, бастаған ісін аяғына дейін жеткізуге, кездескен кедергілерді
жеңе білуде; екіншіден, экономикада, ұйымдастыру ісінде тапқырлық ... ... ... прогреске жетіге тікелей қатысты.
Кәсіпкерлікті түсіндіре келгенде мынадай екі жағдайға мән берілуі керек:
біріншіден, коммерциялық бағыт-бағдарға, тәуекелге бел ... ... ... ісін аяғына дейін жеткізуге, кездескен кедергілерді
жеңе білуде; екіншіден, экономикада, ұйымдастыру ісінде тапқырлық пен
жаңашылдық танытуға, ғылыми-техникалық прогреске жетіге ... ... мен ... ... ... ... зор екендігін байқап отырмыз.Осы жоғары да келтірілген
дәләл,айғақтар ... ... ... ... ... үлкен
септігін тигізіп отыр.
Дипломдық жұмысымның мақсаты:
• Кәсіпкерліктің қазіргі қоғамда алатын орны және қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... және дәл
дәлелдерге көз жеткізе алатындығымызды саралау.
Дипломдық жұмысымның міндеті:
• Кәсіпкерлік туралы классиктердің,ғалымдардың еңбектерін оқып ... оны іс ... ... ... ... өмір сүру ... кәсіпкерліктің алатын орнын білу;
• Әлеуметтік-экономикалық құбылыстар мен процестердің даму
дәрежесін,құрылымын және өсің кілікігін зертеу кезеңінде түрлі
кәсіпкерлік әдістерін қолдана білу;
• Жиналған ... ... ... және болашаққа болжам жасай білу;
1.1.Кәсіпкерлік қызметінің мәні және негізгі ерекшеліктері.
Кәсіпкерлік өз бастауын ... ... алып ... ... ... ... ол ... дамуы кезеңінде айқын көріне бастады.
А.Смит кәсіпкерді коммерциялық идеяны жүзеге асыру және пайда алу үшін
экономикалық тәуекелге баратын меншік иесі ретінде ... ... ... азаматтар мен бірлестіктердің пайда
алуға бағытталған және олардың тәуекел етуімен, сондай-ақ мүліктік
жауапкершілігі негізінде жүзеге ... ... ... шаруашылық қызметін емес, тек тәуекелмен, ынтамен, іскерлікпен,
дербестікпен, жауапкершілік және ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет деп санауға болады. Олардың бәрі кәсіпкерліктің
белгілері болып табылады.
Кәсіпкерлікте тұлға (субъект) және нысанын бөліп қарайды.
Кәсіпкерліктің тұлғалары ... жеке ... әр ... ... қоғамдар, арендалық ұжым, кооперативтері) және
мемлекет бола алады.
Кәсіпкерлік нысандары (объектілері) ... ... кез ... коммерциялық делдалдық, сату-сатып алу, иннновациялық, кеңес беру
қызметтері, бағалы қағаздарымен операциялар бола алады.
Кәсіпкер қабылданған заңға ... ... ... ... ... ... ... алады. Олар: шаруашылық-өндірістік, сауда-көтерме
сату, жаңартпашылық, көрсетілетін консультациялық қызметтер және ... ... сол ... ... қағаздар операциялары.
Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызметтің субъектілері мыналар
бола алады:
- Қазақтанның азаматтары
- Шетел мемлекеттерінің азаматтары
- ... ... ... ... ... заңды және заңды тұлғалар мемлекеттік тіркеуден
өткеннен кейін күшіне енеді.
Құқығы, міндеті, жауапкершілігі және кәсіпкерлердің ... ... ... Мысалы, Қазақстан Республикасының заңдарымен
реттелетіндер:
- кәсіпкерлік қызметпен айналысу құқығы, кәсіпорындар құру және ... ... ... сатып алу;
- барлық субъектілердің рыноктағы материалдық, еңбек, ақпарат және
табиғи ресурстарға қол жеткізудің теңдік құқығы;
- меншік ... және ... ... ... қызметінің теңдік жағдайы;
- кәсіпкерлердің мүліктерінен заңсыз айыруды ... ... ... ... шегінді еркін таңдау;
- нарықтық монополия жағдайында кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... жол ... ... формадағы қызметіне төтеп беру өзгешелігі,
кәсіпкер барлық жұмыстарды қолға алады, ал тұтынушы оған бүгіннен бастап
ақша төлеуге дайын.
1.2.Кәсіпкерліктің түрлері, олардың өзара ... және ... ... ... өндіреді, содан соң оларды сатады. Осыған орай,
кәсіпкерлік өндірістік, коммерциялық, қаржылық, делдалдық және
сақтандыруболып бөлінеді. Осылардың әрбір ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке – тұтынушылардың кейіннен сатып алуына тиісті
өнім ... ... ... және қызмет көрсету, жинау, өңдеу және
ақпарат беру, рухани ... ... тағы ... ... ... ... ... өрісі едәуір түрліше және оны
іске асыру үшін қаржылық және материалдық ресурстар, ал кейде олар көп
мөлшерде қажет болады. Өндірістік кәсіпкерлік қызметінің ... мол ... және оны сату ... болып табылады.
Коммерциялық кәсіпкерлікке – қызмет түрін сипаттайтын, оның мазмұнының
мәнін айқындайтын ... ... ... операциялары
жатады. Мұның өндірістік кәсіпкерліктен айырмашылығы – мұнда өнім өндіруге
– байланысты өндірістік ресурстарды ... ету ... ... ... ... ... не ... алу, нені қайта мәселелерді
іске асыру, ең алдымен тауар ... ... ... ... ... алу ... елеулі жоғары болуы керек екеніне сүйену қажет.
Қаржылық кәсіпкерлік – коммерциялық кәсіпкерліктің бір ... ... оның ... алу, сату ... ...... ... ақшалар, валюта, құнды қағаздар (акциялар, облигациялар,
вексельдер, кепілдіктер және т.б.), яғни бірдей ақшалады сату ... ... ... ... Солай болғандықтанқаржылық кәсіпкерлік –
бұл коммерцияның бір түрі, онда қаржылық кәсіпкерінің технологиялық
мәмілесі коммерциялық технология мәмілесімен ұқсас ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік – бір мәмілеге өзара мүдделі жақтардың басын
қосатын қызметте көрінеді. Бұндай қызметті көрсеткені үшін ... ... ... – кәсіпкер сақтандырған жарнасын алып отыратын
қаржы кәсіпкерлігінің ерекше формасы. Жарналардың қалған бөлігі кәсіпкерлік
табысты құрайды.
Көріп отырғандай, кәсіпкерліктің барлық түрі ... ... ... ол үшін шектеулі ресурстарды қиыстырып пайдалануға үйрену керек.
Ресурстардың әр түрлі комбинацияларын жасай – ... ... ... Олар ... ... ... бес ... қамтиды.
1. Жаңа игілікті жасау немесе ескі игіліктің жаңа сапасын жасау;
2. Өндірістің жаңа ... ... Жаңа ... ... шығу;
4. Шикізат немесе жартылай фабрикаттың жаңа көзін табу;
5. Өндірісті қайта ... ... ... ... жаңа ... ... ... бұл қасиетіне кәсіпкерлікті өндіріс факторын комбинация
жасайтын экономикалық агент ретінде анықтай отырып А.Смиттің тұжырымын
толықтырған ... ... ... ... тек бір ғана ... ... ... ұжымдық,
қоғамдық) байланысты емес. Оның әр түрлі варианттары мен үйлесімдері болуы
мүмкін. Бұл кәсіпкерлікпен шұғылдану үшін қолданылған капиталдың толық
меншік болуы міндет емес ... сөз. ... ... ... ... ... ... пайданың белгілі бір бөлігімен бірге қайтарылады.
Сондықтан оны пайдалану кезінде кәсіпкердің экономикалық тәуекел дәрежесі
өседі.
Монополия мемлекеттік экономика ... ... ... құқ
тек қана мемлекетте болды. Нарықтық экономика кәсіпкерлік қызмет үшін тек
қана мемлекетке ғана емес, сонымен бірге әрбір ... ... ... ... ашты, бұл жағдай нарық экономикасының тұтынушылар
қажеттіліктері мен ҒТП-ке жедел ... ... ... ... құру - ... ... мемлекеттің алдында тұрған басты
міндеттердің бірі. Барлық деңгейдегі кәсіпкерлік құрылым, халықты ... ... ... ... және ... өмір деңгейін көтеруге
Қазақстан Республикасының одан әрі әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін
қажетті. Әлеуметтік ахуалды жақсартуды қамтамасыз етуге қабілетті.
Нарық жағдайында кәсіпкерлік ... көп ... ... ... ... бөлуге болады:
- масштабы бойынша шағын, орта және ірі кәсіпкерлік;
- кәсіпкерліктің субъектілері бойынша.
Кәсіпкерліктің субъектілері экономикалық қызметтің әр түрлі
қатысушылары – жеке тұлғалар, ... ... ... тобы ... ұжымдық кәсіпкерлік, серіктестік, кооперативтер,
акционерлік қоғамдар, холдингтер мен осы тәріздес мемлекеттік кәсіпкерлік
бола алады.
Өтпелі кезеңде кәсіпкерлік қызметтің даму ... және көп ... алуы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық саясатының стратегиялық мақсаттарына жету үшін
экономикалық базис болып табылады.
Атақты неміс ғалымы, экономист Йозефа Аиза ... ... ... бойынша, кәсіпкерлік жаңа игілікті жасауға немесе осы
немесе басқа игіліктің жаңа сапасын жасауға өндірістің жаңа жаңа әдісін
ендіруге, жаңа өткізу ... ... ... ... ... жаңа ... табуға сәйкес келетін қайта құруды жүргізуге
бағытталған.
Кәсіпкерлік бұл шаруашылық жүргізудің әдісі және тәуелсіздікке өз
бетінше жұмыс істеуге ... ... ... ... типі.
Еркін кәсіпкерлік – барлық деңгейдегі жаңалық, бұл мемлекеттік қолдау
мен ынталандыру қажет кәсіпкерлік қажетке негізделген бастама. Осы тәрізді
кәсіпкерлік кәдімгі күнделікті бизнестен ... ... және ... ... ... ... – жаңа индустриалды
мемлекетті қалыптастыруға катализаторшы болып табылады.
Кәсіпкерлік ... ... сәті ... ... ... құру үшін ғана емес, сонымен бірге еркін ... үшін жол ... ... алу мен мемлекеттік меншікті жекешелендіру болып
табылады.
Атақты ағылшын ғалымы, экономисі Альфред Маршалл атап көрсеткендей,
нарық экономикасының ... ...... пен өндірістің
еркіндігі». А. Маршаллдың бойынша - кәсіпкер – экономикалық процестерді
жеделдетуші.
Нарық экономикасына өту еркін кәсіпкерлікке жол ашты, бірақ ... ... жоқ. ... шешу үшін ... үйлестіру ролі қажет.
1.3. Кәсіпкерлік қызметтің негізгі ұйымдық түрлерінің артықшылығы мен
олқылығы.
Кәсіпкерлік – адам қызметінің ерекше саласы және ол ... ... ... тұрады. Бұған кезінде атақты неміс экономисі Гарвард
университетінің профессоры – Йозеф Алоиз Шумпетер (1883-1950ж) мән берді.
Оның айтқан ... сөзі бар еді: ... болу – ... ... ... жағынан кәсіпкерлер – алдымен кәсіпкерлік жұмысты
ұйымдастырушылар. Ол туралы француз экономисі Жан Батист Сэй (1767-1832ж)
былай деген: «Кәсіпкер – адамдарды өндірістік ... ... ... әдебиеттерде кәсіпкерлік пен бизнес ұғымдарын балама
түрінде қарастыру жиі кездеседі.
Бизнес пен ... ... ... ... оларды бір бірімен
баламалап, теңестіріп қарауға болмайды.
Бизнес – табыс әкелетін кез келген қызметтің түрі. Ал ...... іс. ... кәсіпкер ол - өнертапқыш.
Сондықтан да бизнеспен айналысатын адамдар ... ... бола ... ... «кәсіпкерлік қабілеттілік» деген ұғым бар.
Кәсіпкерлік қабілеттілік дегеніміз – адамның бизнесте жаңалықты аша білу
қабілеттілігі, бірақ бизнеске қатысатындардың барлығының ... ... ... жұрт ... қыдырып, той-думан жасағанда, барлық күш
қуатын барынша жұмысқа жұмсап, новаторлықпен, мақсаттылықпен,
коммуникабельділікпен, яғни ... тез ... ... ... ... өзара жақсы қатынастар құра білу, бәсекелестеріне
қарағанда айналасына басқаша көз қараспен қарауда оқшауланып тұрады.
Бизнесмендердің ішінен мұндай ... ... жиі ... ... ... – бұл ... әкелетін адамның экономикалық қызметі.
Кәсіпкерлік – бұл да адмның экономикалық қызметі, бірақ бұл қызметті жаңа
ізденіске бағыттайды және осы ... ... ... үшін ... бас
ұрады.
Кәсіпкерлік бизнес саласында жүзеге асады, сондықтан да
экономикалық әдебиеттерде олар үнемі пара-пар ұғым ретінде қарастырылады.
Ал егер бизнестің новаторлық жағын қарастыратын ... онда ... ... ... Республикасы Президентінің «Шаруашылық серіктестігі
жайлы» және «Мемлекеттік кәсіпорын туралы» Жарлығына сай кәсіпкерлік қызмет
шаруашылық ... ... ... жеке және ... болуы мүмкін:
- жай, ол бірлескен қызмет шартына негізделеді;
3
- толық, барлық мүлікке ынтымақтастық жауапкершілік жүктеледі;
- ... ... ... ... құны ... жүктеледі;
- коммандитті, аралас жауапкершілік (біреудің толық мүлкімен және
біреудің салынған салымымен);
- қосымша жауапкершілікпен, ... ... және оған ... ... ... ... ... өндіріс және тұтыну кооперативтері;
- консорциумдар;
- акционерлік қоғамдар.
Мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар. Біріншісі, шаруашылықты
жүргізу құқығына ... ...... ... ... Шын ... ... шаруашылық есептің екі түрі қолданылады:
таза мемлекеттік – толық шаруашылық есеп, қазыналық – толық емес
шаруашылық есеп.
Кәсіпорын (фирма) кәсіпкерлік қызмет өндірістік звеносының ... ... Осы ... ... және ары қарай «кәсіпорын» мен «фирма»
ұғымдарын баламалап қараймыз. Рас, ... ... ... ... ... термині жиынтық ұғым, оған бір немесе бірнеше кәсіпорын ... енуі ... ... кәсіпорынға бір жақты, бір өнімді өндіретін
процесті жатқызамыз. Қазіргі жаңа жағдайда нарықтық ... ... ... ... ... ... өз ... еркіндігін алуда:
ол барлық халық шаруашылығы кешенінен техникалық, ұйымдық, экономикалық
және құқықтық тұрғыдан дараланған.
Кәсіпорынның ұйымдық түрлері алдыменен ... ... ... ... ... ... мүмкін:
- азаматтар меншігіне негізделген жеке кәсіпорындар;
- ұжым ... ... ... (1-кесте).
Кесте – 1.
|Кәсіпкерліктің |Артықшылығы ... ... | | ... ... ... ... көптеп |
|жекелеген ... ... ... қиындықтары; |
|кәсіпорындар |жасаудың толық еркіндігі; |болған зардаптарға |
| ... ... ... |
| ... икемділігі; |шексіздігі; барлық |
| ... ... ... ... және |
| ... ... ... |басқарушылық |
| ... ... ... |іс-әрекеттің |
| | ... |
| | ... ... ... бойынша міндеттерді |Әріптестердің өзара |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... және |ықтималдылығы; |
| ... ... ... арқасындағы|
| ... ... ... ... |шектеулілігі. |қ ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... бұл ... |
| | ... ... ... ... тезірек және |Басқарудың тым |
|қоғамдар ... ... ... ... және оның |
| ... қызметі әртүрлі сала|оперативтілігінің |
| ... ... ... |
| ... еркіндігі; |акционерлердің |
| ... ... ... ... мен |
| ... ... деңгейінің |
| | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... ... ... акционерлік түрде болуы
мүмкін. Кооперативтік кәсіпорын ақшаға емес, жеке тұлғаның пайлық негіздегі
мүліктік жарнасына және олардың біріккен еңбек қызметтеріне негізделеді:
- акционерлік ... ... ... кәсіпорын, акционр меншігінің
негізінде қызмет жасайды;
- мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар жалпы мемлекеттік міндеттерді
шешу үшін құрылады;
- құрылтайшылар мүлігінің ... ... ... кәсіпорындар
құрылады, яғни оған шет ел заңды тұлғасы мен ... ... ... ... ... ... еркіндігі және кәсіпкерлікті дамыту туралы» республика заңдарына
кәсіпорын кез ... ... ... және оның өзі ... ... ... айқындалған.
2.1 Кәсiпкерлiк инфрақұрылымды қолдаудың әлемдік тәжiрибесi
     
Жаңа жұмыс орындарын құру мен экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз
ету басымдығы ... ... ... ... дамуына үлкен мән
берiледi.
      БҰҰ-ның даму бағдарламасы бойынша шағын кәсiпорындардың саны барлық
кәсiпорындардың жалпы санынан 95 %-ға ... ... ... мұндай
кәсiпорындардың үлесiне жұмыспен қамтылғандардың 60 % астамы ... ... ... ... 50 %-ға ... Рыноктiк қатынастардың қалыптасуы кезiнде әсiресе шағын кәсiпкерлiк
мемлекеттiк қолдауға мұқтаж болатындығына әлемдiк тәжiрибе куә. Бұл ретте,
тiреледi бизнестi бәсекеден қорғауға немесе ол үшiн ... ... ... емес ... ... генерациясы фирмаiшiлiк
процестi үнемi ынталандыратын және фирманың бәсекеге қабілеттігін арттыру
үшiн оқытатын жағдайларды қамтамасыз ... ... және орта ... ... ... мен мақсаты шешушi мәнге ие. Мұны соңғы
уақытта экономикада ... ... ... ... ... және орта кәсiпкерлiктi қолдау шаралары:
жаңа технологияларға (технологиялар мен ... ... ... және ... қол ... ... ... капиталына (салық жеңiлдiктерi, амортизацияның ерекше
нормалары, мемлекеттiк субсидиялар, рыноктiк және жеңiлдiктi кредиттi
ставкалар арасындағы айырмашылықты қаржыландыру түрiндегi жеңiлдiкпен
кредит беру) қол ... ... ... ... дамытуға жәрдемдесетiн кластерлiк-
желiлiк ұстанымды енгiзу арқылы шағын компаниялар мәселесi бойынша
туындайтын проблемаларды шешуге бағытталған.
      Кластерлiк-желiлiк ұстаным негiзiнде шағын және орта кәсiпкерлiктi
қолдау ... iске ... ... - бұл ... АҚШ, ... ... ... Ұлыбритания, Франция, Мексика, Чили, Бразилия.
Бiрқатар дамыған және дамушы елдерде кластерлiк-желiлiк ұстанымға
негiзделген шағын және орта кәсiпкерлiктi қолдау бағдарламасын iске асыруды
мысалға келтiремiз.
      1. ... ... рет ... ... ... 70 ... ... және орта бизнеске кластерлiк-желiлiк ұстаным тұрғысынан
осы ұстанымның дамуы бастау алатын "үшiншi Италия"1 деген атқа ие болған
Италияның тәжiрибесi қызық. 70 жылдардың соңында ... және ... ... дағдарысты басынан өткiздi, елдiң солтүстiк-шығыс және
орталық бөлiгi экономикалық өсудiң жоғары түрiн көрсеттi. Негiзiнен ... орта ... ... ететiн (тоқыма және былғары өндiрiсi, аяқ
киiм, керамика және жиһаз өндiрiсi) бiрқатар салаларда қалыптасқан
кластерлер ... ... және орта ... ... тек ... жұмыс орындарын ғана құрып қоймай, экспорт рыногына да шыға алды. Сол
уақытта Германия мен Ұлыбританияның iрi кәсiпорындары ... ... ... ... Италияның" шағын және орта кәсiпкерлiк кластерлерi
өндiрiс пен ... ... ... ... ... және орта кәсiпкерлiк
кластерлерi өндiрiстiк процеске инновацияларды енгiзуге қабiлеттi болып
шықты.
1 "Бiрiншi Италия" - Италияның дәстүрлi бай солтүстiк-батыс бөлiгi, "екiншi
Италия" - елдiң ... ... ... 2. АҚШ. ЖҰӨ-нiң 50 %-нан астамы, инновациялардың жартысынан астамы,
ұлттық жұмысшы күшiнiң 2/3 астамы шағын кәсiпкерлiкке ... ... ... ел ... ... шешушi рөл атқарды. Бұл үшiн АҚШ-
та аталған сектордың дамуына көмек беретiн құрылым - АҚШ шағын бизнес
әкiмшiлiгi (1953 жылы ... бар. ... ... ... ... бағдарламалар қалыптастыру және кәсiпкерлер қоғамдастығын барлық
жаңалықтар туралы ... ... ету - ... ... 3. ... ... және орта кәсiпкерлiктiң үлесi барлық компаниялар
санының 99,6 %-ын, ЖIӨ-нiң 55 %-ын және өнеркәсіпке ... 80 %-ын ... ... ... ... ... iске ... үшiн шағын және орта кәсiпкерлiкке қатысты мемлекеттік
саясатты iске асыратын мамандандырылған органдар желiсi құрылды.
      Жапонияда ... және орта ... ... ... шаралары:
      ШОБ-ты жаңғырту үшiн кредиттер мен жеңiлдiктi кредиттерге кепiлдiк
беру және сақтандыру жүйесі арқылы қаржыландыру қол жетiмділiктi жеңiлдету
(20 жылға 1,05 %-дық ... ... ... ... ... және ... персоналды
басқару және рыноктағы ахуал туралы ақпарат, сондай-ақ оқыту
бағдарламаларын ұсыну мәселелерi бойынша қысқа мерзiмдi негізде мамандарды
ұсынумен инвестициялық жобаларды бағалау арқылы ... ... ... техникалық көмек, қаржылық және заңнамалық қолдау арқылы жаңа және
венчурлық бизнес құруды ... жаңа ... ... ... мен ... oртa,
бизнес және үкiмет арасындағы ынтымақтастықты ынталандыру арқылы
технологиялардың дамуын қолдау;
      пайыздық төмен ставкалар ... ... және ... беру ... инновацияларды қолдау, венчурлық жобаларға мемлекеттiң қатысуы
және зерттеу кәсiпорындары үшiн патенттiк төлемдердi төмендету.
      Жапонияда зерттеулердi дамыту деңгейi ... ... ... ... 70 % ... ... технопарктер өңiрлердегi шағын
кәсiпкерлiк кәсiпорындарын қолдау үшiн құрылды, бұл ретте, 58 %-ы жоғары
технологиялы өнiмдер өндiруге ... 4. ... ... кластерлiк-желiлiк ұстанымды қолдаудың негізгi
қағидаттары - бұл мынадай рыноктiк тетiктерге:
      ... ... емес ... және орта ... дербестігіне
басымдыққа;
      тиiмсiз кәсiпорындар рыноктан кетуi керек;
      шағын және орта кәсіпкерлікке мемлекеттiң қаржылай көмек беруi үшiн
негiзгi талап - ... ... ... ... 5. Корея. Барлық компаниялардың 99,5 %-ын құрайтын 3 млн. шағын және
орта кәсiпкерлiк субъектiлерi бар. ... ... ... ... ... % ... Оңтүстік Кореяда шағын компаниялар жұмысқа орналастырудың
маңызды көзi болып табылады, өйткенi онда елдiң экономикалық белсендi
халқының 87 %-ы жұмыспен қамтылған (10 млн. ... ... және ... ... елдiң ЖIӨ-нiң жартысы және оңтүстiккореялық
экспорттың 43 % тиесiлi.
      6. ... ... ... ... құрылған, олардың
көпшiлiгi мемлекеттiк. Кәсiпорындарды қаржыландыруға көмек беретiн
мемлекеттiк және ... жеке ... бар, ал ... ... ... үшiн қажеттi қаражаттың 3/4-iн құрайды, 1/4-i - ... ... ... қолдайтын венчурлық қорлар бар, оларда алдымен
жаңа инновациялық жобалар жасалады.
      Осылайша, технопарктер мен ... ... ... ... ... ... және мұндай саясаттың алдына
шаруашылық жүйенi оңтайландыру мен ғылыми-техникалық прогресс
жетiстiктерiне бейiмдеу мiндетi қойылған елдерде жақсы дамыған.
      Ғылыми-өнеркәсiптiк парктер болашақтағы технополистердiң - ... ... ... мен ... ... ... үлгiлерi болып табылады. Өтпелi экономикалы көптеген
дамушы мемлекеттер мен елдер үшiн ғылыми-өнеркәсіптік парктердi дамыту
басымдығының стратегиясы - бұл ... ... ... өңiрлiк
орталықтар желiсiн дамыту, барлық ұлттық шаруашылықты зияткерлендiру
негiзiнде қызметтің жаңа салаларында iлгерiлеу.
      Технополистерде ғылым, жоғары технологиялар, дәстүрлі ұлттық мәдениет
үйлесім тапқан және ... жан ... ... ... жаңа қоғамы
құрылады.
Дамыған елдердің көпшілігіне экономикалық өсудің шешуші бір
факторы ... ... жан – ... ... ... табылады. Олардағы
кәсіпорындардың жалпы санының ішінде шағын және орта ... 80 – нен 90% - ға ... ... қамтып,елдің жалпы ұлттық
өнімнің 50% - ға жуығын ... ... етіп ... ... ... ... икемділігі – ғылыми – техникалық
прогрестің негізгі бір ... ... ... ... ... есептелуінше екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... ең бай ... ... ... ... – бір
себепші болған нәрсе – шаған кәсіпорындарды ... 1980 ... ... жартысында Жапонияның тек өндіруші өнеркәсібінде ғана 6,5 млн.
шағын және орта ... ... ... ... бұл олардың жалпы
санының 99 % - ға ... ... ... деген сөз. Оларда 40
млн.адам жұмыс істейді, яғни бұл осы ... ... 81 % - ... табылады.
Концерндер мен басқа да ірі ... ... ... ... ғана деп ... болады.Бұл жерде ірі
және ... ... ... ... ... қана ... ... қатар
қызмет ету саласын бөлісу негізінде бірін – бірі толықтырып ... ... ... атап ... аяқ киім, тігін және
гелантерия өндірісінде, дәрі – дәрмек, құрастырушы бұйымдар мен
конструкциялар өндіруде, ... ... ... ... ... және ... ... жинап, жөндеп, қалпына
келтіруде шағын бизнес басым орын алды.
Әсіресе соңғы кезеңдерде АҚШ – та да ... ... ... Ол ... саны 50 адамға дейінгі шағын және орта
фирмалардың 99% - ын ... ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындар. Мұндай фирмалардың 84 % - ы ... ... ал 80 % - да ... ... адам ... ... – та шағын фирмалардын өсуі жылдың өзінде ғана 1 млн. шағын
кәсіпорын ... ... ал 1999 жылы 1,3 млн. ... ... ... ... ... жыл сайын 600 мыңға жаңа кәсіпорын өмірге
келіп отырған.
АҚШ – та шағын және орта ... ЖҰӨ - нің 40 % - ... оның ... ... ... – 2,1 %, ... 80 %,
көтерме саудада – 86 %, қызмет ... – 81 ... ... олар ...... прогресс саласына
жататын барлық жаңалықтарды жасаудың, игерудің және ... тең ... ... қамтамасыз етеді.
Германияда шағын және орта кәсіпкерліктің басты ... ең ... ... құқы мен ... ... ... болып табылады. Екінші сипаттама – кәсіпорын қызметінің
айырмашылығы, оның ... ... ... мен ... өзіндік ерекше қатынас сипатын білдіріп, өндірістің түпкі
нәтижесі үшін екі жақтың да ... ... ... ... кәсіпорын өмірінде басқарушы иесі болғандықтан
ғана емес, сонымен біге оның ... де ... ... оның ... барлық жағынан қалыптасуынан көрінеді.
Төртіншіден, істі жанұялық негізде ... яғни ... ... ... ... ... балаға мұра ретінде машықтау.
Бесіншіден, шағын кәсіпкерліктің тағы бір сипатты ... ... ... ... ... ... Егер ... ресурстарды негізінен капитал нарығы (қор биржалары) арқылы
алынатын болса, ал ... және орта ... ... ... арқа ... ... да олар үшін ... басты проблема болып табылады.
Шағын кәсіпкерліктің жоғарыда ... ... ... сандық жағынан да сипаттамалары бар. Олар екі көрсеткішке
негізделген: ... ... ... мен ... ... ... қабылданған есептеу әдістемеміне сәйкес ... бұл ... ... ... бір ... ... ... түріндегі барлық жеке мемандық
иелері (дәрәгерлер, нотариустар, салық пен жарнама бойынша
консультанттар, аудиторлар, өз ... ... ... ... ... баспасөз,өнер қызметкерлері және т.б.);
жұмыс істейтіндер саны 1 ден 49 ... ... және ... ... млн. ... дейінгі ұсақ кәсіпорындар;
жұмыс істейтіндер саны 50 ден 499 ... ... және ... 1 млн. – нан 100 млн. – ға ... ... ... ... жоғарыда көрсетілен статистикалық есептеу
тәртібіне байланысты 1,9 млн. шағын және орта ... ... олар ... ... ... бойынша мынандай негізде
бөлінеді: қол өнерінде 665000 мың, ... ... ... – 360 ... ... және орта бизнестің экономикалық ... ... ... ... ... ... 2/3 – ... қамтып
отырған; екіншіден, елдің ЖІӨ - нің жартысына жуығын ... ... ... мен ... ... жартысынан артығын
өндіріске енгізуге септігін тигізген; төртіншіден, Германиядағы ... оқу ... 85 % - ын ... ... ... ... рөлмен анықталады.
Шағын кәсіпкерліктің барлық кешенді ішкі және сыртқы
проблемаларды олардың өз ... ... ... ... Қазіргі кезде
Германияда бірқатар жағдайлар шағын және орта бизнеске мемлекеттік
қолдау ... ... ... ... Олардың ішінде:
Еуропалық қауымдастық шеңберінде 1993 жылдың басынан ... ... ... ... шиеленістіретін тауарлар, қызметтер, жұмысшы
күші және ... ... ... ... ... алып
тастау;
Технология мен табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... қаржыны одан әрі
қысқарту және оны ... ... ... шағын бизнесті мемлекеттік қолдау жүйесінің
негізінде жатқан басты қағида - өздігінен, мүмкіндігінше өз ... ... ... ... беру ... табылады.
Бағдарламаның мақсаты – шағын және орта бизнестің тиімділігі ... ... ... ... байланысты мынандай шараларды
атап өтуге болады:
Германияның федералды үкіметі құрылымдық – саяси ... ... ... ... Олар ... яирмалар үшін қалыпты бәсеке
жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл ... ... ...... заңды түрде бекітілген, шағын және орта фирмалардың
ұстанымдарын ... ... рет ... ...... ... ... қадағалаушы ведомство, біріншіден, ірі фирманың бір –
біріне ... ... ... ... отырады; екіншіден, орынсыз –
тыйым салуды алып тастап, шағын және орта ... ... ... ... ... жасаудағы құрылымдық – саяси
шаралардың екінші бір құрамды бөлігі – ... ... ... олардың құқықтық жағынан олардың теңдігін
қамтамасыз ету. 1976 жылдан бастап ... ... ... және орта ... да ... ... қатысуын растайтын
ерекше ереже бар. Егер белгілі бір ... ... ... ... ... онда ... ... осындай мәселелерді
заңды түрде ретке келтіруі үшн тиісті орындарға шағым ... ... ролі мен ... ... орта ... және кәсіпорынның толық экономикалық,
құқықтық өзінше еркіндік алуы, оған көптеген қосымша міндеттер жүктейді.
Сөйтіп кәсіпорынның айналасатын қызметә шеңбері кәдімгідей ... ... ... ... буынның іс-әрекеті тек қана
өндірістік қызметпен тұйықталады. Кәсіпорын өзінің экономикалық және
әлеуметтік қызметін жалпы мемлекеттік шаруашылық механизмі арқылы жүзеге
асырады. ... әрі ... ... ... ... кәсіпорынға иелік құқық бере отырып, оның өз мүлкін, өндірген
өнімін және ... ... ... мен жаратуды, кәсіпорын шығындары
арқылы әлеуметтік шаралардың бір бөлігін жүктейді.
Сондықтан да ... ... ... ... ... қызметті ғана емес, әлеуметтік қызметті де атқаруға міндетті.
Ендеше экономикалық қызметтің құрылымын қарастырамыз:
- өндірістік қызмет, бұл қоғамдық ... ... үшін ... мен ... ... ... байланысты;
- алынған табысты бөлу мен мақсатты қолдану қызметі, мұнда өндіріс
іс-әрекетінен алынған табыс өндірісті ... және ... ... ... ... экономика жағдайында кәсіпкерлік қызмет құқығы
тек мемлекетке ғана жатады. Нарықтық экономика кәсіпкерлік қызметпен
айналысуды тек мемлекетке ғана ... ... ... мен ... ... Бұл нарықтық экономиканы тап-тинақтай етіп, ҒТП
талаптарына сай болуға және тұтынушы қажеттілігін қанағаттандыруға жағдай
жасатады. Өтпелі кезеңдегі ... ... ... ... бірі ... құрылымды құру. Оларды масштабы бойынша шартты түрде шағын,
орта және ірі кәсіпкерліктерге бөлеміз. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... - әртүрлі экономикалық қызметке
қатысатындар, жеке индивидтер, жеке тұлғалар және ... ... мен ... ... біріктірілген адамдар тобы жатады.
Ал ұжымдық кәсіпкерлікке: серіктестік, кооператив, акционерлік қоғам,
холдингтер және мемлекеттік кәсіпкрліктерді айта ... ... әрі ... ... ... ... ... кәсіпкерлік жаңа игілікті дайындауға немесе басқа бір сапалы жаңа
игілікті ... ... ... өндіріске жаңа тәсілді ендіруге,
затты өткізетін жаңа нарықты игеруге; жаңа шикізат пен жартылай фабрикаттар
көзін табуға өндірісті ... сай, ... ... күш ... өз ... тіршілік пен тәуелсіздікке негізделген
шаруашылық тәсілі, экономикалық ойлаудың ерекше типі.
Кәсіпкерлікті құрудың өзекті мәселесі – мемлекеттік ... алу мен ... ... ... Олар ... ... ... құрып қана қоймайды, сондай-ақ еркін
кәсіпкерлікке жол ашады. Белгілі ағылшын ғалымы әрі экономисі Альфред
Маршалл айтқандай, нарықтық экономиканың басты қасиеті – ... ... ... А.Маршалл бойынша, кәсіпкер – экономикалық
процесті жеделдетуші.
2.3.Шағын кәсіпкерлік – ұлттық экономиканы дамытудың маңызды шарты.
Нарықтық экономикаға өту еркін ... жол ... ... барлық
мәселені шеше алмады. Оны шешу үшін мемлекеттің үйлестіру ролі қажет.
Нарық ... ... ... көп нышанда болады, оларды мына
түрде бөлуге болады:
- масштабы бойынша шағын, орта және кәсіпкерлік;
- кәсіпкерліктің субъектілері бойынша.
Кәсіпкерліктің субъектілері экономикалық ... әр ... – жеке ... ... ... және де ортақ
экономикалық мүдделерімен, біріккен адамдар тобы, яғни, ұжымдық
кәсіпкерлік, серіктестік, кооперативтер, акционерлік қоғамдар мен осы
тәріздес мемлекеттік ... бола ... ... ... ... даму ... және көп ... алуы керек. Себебі аталған қызмет Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... жету ... ... ... ... кәсіпкерлік – барлық деңгейдегі жаңалық, бұл мемлекеттік қолдау
мен ынталандыру қажет кәсіпкерлік қажетке негізделген ... Осы ... ... ... ... ... ұқсамайды және
әлеуметтік-экономикалық прогресс, Қазақстан Республикасын – жаңа
индустриалды мемлекетті қалыптастыруға катализаторшы болып ... ... ... сәті ... ... ... құру үшін ғана ... сонымен бірге еркін кәсіпкерлік үшін жол ашатын
мемлекет иелігінен алу мен мемлекеттік меншікті жекешелендіру болып
табылады.
Атап көрсеткендей, ХХІ ғасырдың қарсаңында Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... назар аударылады. Оның ролі әлеуметтік ахуалды жақсартуда
жетекші орын алды. ... ... осы ... ... ... ... ... өседі және қоғамның тұрақтылығы үшін жағдай жасалады. Осыдан
аталған мәселеге толық талдау керек.
Батыс елдерінің экономикалық әдебиетінде шағын бизнесті ... ... деп ... орын ... Жеке ... ... ... – бұл
өсу үстіндегі бала ретінде, сондықтан ол барлық уақытта сәби бесігінде қала
алмайды. Ол үлкен мекен-жайға ... бұл үшін ол ... ... ... айналысуы қажет».
Шағын кәсіпкерлік халықаралық тәжірибе көрсеткендей, ең алдымен
капитал тезірек айналатын салдарда, атап айтқанда саудада, қоғамдық
тамақтандыру және қызметтер ... ... ... ... экономиканы
реформалау бойынша жүргізілген жеделдетілген экономикалық
саясат бағаларды ырқына жіберуден және осымен байланысты өскелең
инфляциямен басталды, бұл пайыз өсімнің күрт өсуінен және ... ... ... ... ... базасының жоюына әкелді, бұл
өз кезегінде шағын бизнестің қалыптасуының және оның инвестициялық
қызметіеің заңсыз қалуына соқтырды. ... ... көп ... ... ... ... ... қалды.
Осы уақытта қалыптасқан экономикалық жағдайда кәсіпкерлік қызметке
ынта үзілді, онсыз нарық экономикасының қалыптасуы мүмкін емес.
Қазіргі кездегі әлемдік экономиканың одан әрі даму ... ... ... ... ... техникалық революцияның болуымен,
шағын және орта фирмалардың сақталуымен және дамуымен қоса жүреді. Жаңа
өнімдердің көптеген түолерінің өндірісі атап айтқанда, шағын және орта
компаниялардың ... ... ... олар ... ... ... ... өзгеруіне икемді сезімтал болуға, өндіріспен әлі
қанағаттандырылмаған жаңа қажеттіліктерді іздеуге мәжбүр. Сондықтан шағын
фирмалардың бір жұмыс істеушіге есептегендегі, ғылыми-зерттеу ... ... ... жиі асып ... ... ... уақытта шағын бизнестің рөлі нарыққа ендірілген жаңа
өнімдердің ортақ санында айтарлықтай мол.
АҚШ-тың сатып алу ... ... ... ... ... ... 70-ші жылдардың ортасына дейін шағын фирмалар
(жұмысшылар саны 1000 ... аз) ... ... ... жартысынан
көбін енгізген. Жаңалық енгізулердің төрттен бірі жұмыс істеушілер саны 100
адамдық фирмаларға келеді. Атап ... ... ... «Apple» жеке
компьютерлік өндірісін алғашқылар қатарында енгізді, кейін олар негізгі
өндірушілердің біріне ... ... ... елдерде халықты жұмыспен қамтуды
кеңейтуде айтарлықтай ролі бар. АҚШ-та соңғы он жылда жаңа ... 60%-ы 20 ... аз ... бар ... келеді. 80-
ші жылдардың басында жұмыссыздықтың зор өсуі жағдайында көптеген ... мен ... ... шағын бизнестен ірі компаниялардағы
жұмыс орындары қысқаруының орнын ... ... жаңа ... ... ... деп санады. Сондықтан капиталистік елдердің үкіметтері
тарапынан шағын бизнеске әртүрлі көмек ... және орта ... ... және де ірі ... ... сай ... ... дайын өнімді жасау үшін
мыңдаған әртүрлі детальдар қажет етіледі. Олардың өндірісіне концерндер мен
келіісім шарт жүйелерімен байланысқан көптеген шағын және орта фирмалар
маманданады. ... ... және ... ... кейбір ірі
монополияларында 20-30 мыңға дейін шағын компаниялар жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... көпшілігі ірі
компаниялармен келісім арақатынастары арқасында жұмыс
істейді. ... ... ... және ... ... 40%-ы
монополиялармен байланысты. Ақш-та осындай келісім шарттар жүйесімен 400
мың шамасында немесе 25% ... ... ... оларда 4,5млн адам
жұмыспен қамтылған. Жапонияда да осындай жағдай кездеседі.
80-ші жылдардың басында шағын кәсіпорындар иелерінің тек өз
жанұяларындағы адамдарының ... ... ... ... ... 32%, Италияда - 29%, Францияда - 21% құрады.
Монополистік емес фирмалар жаңа салалар қатарында, ... ... ... ... ... нығайтты. ҒТП негізінде іскер
қызметтер (электронды есептеуіш машинасы базасында ... ... ... ету, ... ... беру ... және ... қалыптасқан. Осындай қызмет ресурстардың айтарлықтай жинақталуын
қажет тепейді және де шағын компания шеңберінде де табысты жүзеге асуы
мүмкін. Жеке ... ... ... ... ету ... ... жұмыскерлер саны 10 адамнан аз компаниялардан құралған.
Демек, шағын және орта бизнестің ролі мына көрсетілген алты
қызметтерден көрінеді.
Біріншіден, шағын өндіріс нарық ... ... ... бұл ... экономикасында ірі кәсіпорындарына мүмкін емес.
Екіншіден, шағын бизнес әлі іске ... ... ... ... ... ... ... болмауынан осы ресурстар
пайдаланылмаған болар еді.
Үшіншіден, шағын бизнес бәсеке күресін қалыптастыруда айтарлықтай
үлес қосады. Бұл кез келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнес халықты жұмыспен қамту мәселесін шешуде
үлкен роль атқарады. Өнеркәсібі дамыған елдерде оның үлесіне барлық
жұмыспен қамтамасыз етілгендердің 50-60% және жаңа ... 70-80% ... атап ... ... ... ... тең ... келеді. (жеке компьютер, көбейткіш аппараттар,
«Палароид» типті фотоаппараттар).
Алтыншыдан, шағын бизнестің әлеуметтік қысымды жұмсартудағы орнын
таптырмас бөлігі бар. Ауыр ... ... ... осыдан жұмыс тауып
және өздерінің қабілеттерін жүзеге асыра алады.
Кәсіпкерліктің халықаралық тәжірибесі көрсеткендей, өтпелі
экономикада мемлекет, ережеге сәйкес, тек жаңа басталған сауда кәсіпкерлігі
көтермеледі, бұл ... ... ... ... ... ... үшін ... инфрақұрылымының дамымағандығы тән,
бұл шағын кәсіпкерліктің дамуын тежейді.
Қазақстан ... ... ... ... ... инфляциялық процесстердің кезіндегі бағалардың өсуі,
тұрғындардың номиналды табыстарының өсуін анық басып озды, бұл ... оның ... ... бизнес негізінде кәсіпкерлік қызметтің дамуын
айтарлықтай тежеді.
Соңында шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ... әлі бағаламағандығын жатқызуға
болады.
70-80ж дамыған елдердегі болған кәсіпкерлік «бум» ғалымдар мен
практиктердің шағын ... ... ... ... – шағын
кәсіпорындар өмір сүруге жарамсыз, сондықтан олар не жоюылуы керек не ең
ірі компаниялардың маңынан құрылуы тиіс.
Нақты көрсеткіштер ... ... ... ... саны екі ... ... ... санының саудада және қызметтер
саласында дамуымен қатар, шағын кәсіпорындардың экономикалық мынандай
прогрессивті салаларында – электроника, биотехнология, ... ... ... ролі ... ... жаңа өркен жайған шағын кәсіпкерлікті дамыту және
қолдау үшін мынадай жағдайлар қажет:
- еркін бәсекені құру негізі ретінде шағын кәсіпкерлікті дамытудың
кешенді мемлекеттік ... ... ... ... оның ... мен ... жеңілдіктер үшін қаржы базасын қалыптастыру
(жеңілдетілген несиелер, жеңілдетілген салықтар, ақысыз сипатты жәрдем
ақшалар);
- бағдарламада ... ... ... ... ... орны ... ... керек;
- шағын бизнесті ұйымдастыруда, елдің әртүрлі аймақтарында шағын
кәсіпорындардың арнайы орталықтары басты ролде ... ... ірі және ... ... ... жүйесі негізінде, әсіресе
сауда мен қызметтер саласында шағын бизнесті дамыту мақсатында ірі
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президентінің «Шағын кәсіпкерліктің дамуын жандандыру мен
мемлекеттік қолдауды күшейту бойынша шаралар
туралы» 1997 жылдың 6 наурызындағы қаулысының үлкен ролі ... ... ... ... өтпелі экономика жағдайында шағын
кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
2001ж басында ... ... ... ... 348 ... ... бұл елдің жұмыпен қамтылғандардың жалпы санын
 500мыңға дейін, оларда жұмыс істеушілер 40%-на жеткізу міндеті қойылды.
Өтпелі экономикада шағын және ірі ... ... көп ... меншігін жекешелендірумен байланысты, себебі жоспарлы
экономикада барлық орта және ірі кәсіпорындар мемлекет меншігінде болды
және тек ... ... ... және ... етеді. Өтпелі
экономикада орта және ірі кәсіпкерліктің жұмыс істеуі ең қиын және ең өткір
мәселе ... ... ... оның ... жаюы ... ... ... тікелей байланысты. Барлық мемлекеттік кәсіпорындар
1985ж толық шаруашылық есепте болжы, яғни ... ... мен ... ... тек ... ... үшін күресті, өнімді өткізу
мен өзінің сатып алушысын табу ... ... ... кірмеді.
Осындай құнды бағдарлар бірнеше ұрпақтар өмірлері бойына
қалыптасқан бір сағатта ... ... жоқ және ... ... ... ... қалыптаса алған жоқ.
Кәсіпкерлік психологиясы тек бір уақытта нарық қатынастарының
құрылуымен ... ТМД және ... ... ... орта және ... ... үшін ... кедергі тез өсудегі төлем төлеу алмаушылық
пен зор ішкі қарыз болды.
Жоспарлы жүйенің тездетіле ... мен ... және ... жаңа ... ... болуы, олардың компетенциялары,
құқықтары, міндеттері мен статусы қандай екеніне дұрыс анықтамалар
енгізбеді. Пайда болған басқару дағдарысы бұрынғы мемлекеттік
кәсіпорындардың өзін-өзі ... және ... ... ... ... деп ... экономикада кәсіпорынның (фирманың қызмет жасауы үнемі
айқынсыздықпен және тәуекелмен байланысты. Сондықтан да кәсіпорын жайлы
мыңдаған ... ... ... мәнге ие теориялар – ол нарықтық
тәуекел жағдайындағы кәсіпорынның мінез-құлқын қарастыратындары болып
табылады.
Нарықтық тәуекел жағдайындағы кәсіпорынның мінез-құлқы. Кәсіпкерлік
қызметте ... ... жету ... ... Егер ... ... бой
ұрмаса, онда ол түбінде банкрот болады. Менеджментте, егер кәсіпкер
тәуекелділік шешімнен қашқақтайтын болса, онда оны ұйым үшін ... ... алып ... деп ... әр ... ... бар. Бір ... ол келешекпен
салыстырғанда анықталмағандық ретінде түсіндірілсе, екіншісінде – оның
дефинициялануы мүмкін болатын салдарларды қоысп алады, үшіншісінде - ... ... ... жаңалық ретінде түсіндіріледі. Өте дәлелденген және
ыңғайлы деп мына анықтаманы айтуға болады: тәуекелділік – қоғамдық пайдалы
нәтижеге мақсаттылықпен жету үшін ... ... ... ... ... тәуекелсіздік құралдырымен қол жеткізу мүмкін емес.
Тәуекел, айтып өткендей, кәсіпкерліктің негізгі белгілерінің бірі.
Тәуекел – ... ... ... қарастырылған вариатпен салыстырғанда
табыс алмаудың немесе зиян шегудің ықтималдылығы. Тәуекелдің бірнеше
түрлері бар: өндірістік, коммерциялық, қаржылық, несиелік, пайыздық.
Өндірістік тәуекел – кез келген ... ... ... ... байланысты түсіндіріледі. Өндірістік тәуекелдің басты себептері –
межеленген өндіріс және ... ... ... ... ... ... да ... өсуі, көтеріңкі төлем мен салықтарды және т.б.
төлеу.
Коммерциялық тәуекел – кәсіпкерлерге бекітілген тауар мен ... ... ... ... ... уақытта коммерциялық
тәуекелдің кең тараған түріне-тауардың сатып –алу бағасының өсуін, сатып-
алу көлемінің ойламаған жерден төмендеуін, айналым ... ... ... ... ... өткерілу көлімінің төмендеуін
және т.б. жатқызуға болады.
Кәсіпкерліктегі қаржылық тәуекел заем қорларының барлық кәсіпорындағы
қаржы қорларына қатынасымен ... ... ...... нормасының өсуіне қарай, бағалы қағаздарға
бағаның төмендеу мүмкіндігімен байланыстырылады.
Несие тәуекелінің ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдің даулы облысы мен зонасын
ерекше бөліп қараймыз.
Жоғалту болмайтын облысты тәуекелсіздік зонасы дейміз және оған нолдік
жоғалту тән.
Облыстың жіберуге ... ... ... деп, сол ... ... ... өзінің экономикалық мақсаттылығын сақтайды яғни
жоғалту бар, бірақ олар күткен пайдадан төмен. ... ... ... ... ... ... сай келуі және ол кәсіпкер
қызметінің есептелінген пайдасына теңбе-тең.
Сыңдарлы тәуелділік ... – бұл ... ... ... күткен
түсім мөлшерінен артықтау жоғалту мүмкіндігімен сипатталады және ол шығын
мен пайда сомасын көрсетеді. Басқаша айтар болсақ, сыңдарлы тәуелділік
зонасы жоғалту қауіптілігімен ... ... да ... ... және ... іске жұмсаған барлық қаржысын жоғалтуына алып
келуі мүмкін. Қарастырған соңғы жағдайда кәсіпкер атқарған іс-әрекеттен
ешқандай табыс таба алмай ғана қалмайды, ... ... ... ... тақырға отырады.
Қауіп-қатерлі тәуекелдік зонасы жоғалту облысында кәсіпкердің мүлік
жағдайына сай мөлшеріне жетуін байқатады. Қауіп-қатерлі тәуекелділік
кәсіпорынды ... ... ... ... алып ... ... жауып, мүлкін саттырады. Сондықтан қауіп-қатерлі тәуекелділік
категориясына мынандай ... ... ... адам ... ... пен ... немесе қауіп-қатердің тууымен.
Тәуекелділікті басқару саласында білікті квалификациялы жұмыс жүргізе
отырып, оны азайтуға болады. Ол үшін - ... ... ... бір ... ... ... ... жеке тұлғаға немесе
ұйымға береді, опциондар., сақтандырулар жүргізіледі. Тәуекелділіктің
азайуына тиімді болжау мен жоспарлау, лимиттеу ықпал етеді.
Хеджирование дегеніміз не? ... – бұл ... ... ... ... ... ... банктік,
биржалық, коммерциялық практикада қолданылады. Биржада ол фьючерлік
контракта ретінде жүзеге ... ... ... ... ... іс-
әрекетке қатысушылар өзін бағаның ыңғайсыз келісімінің өзгеруінен ... ... ... ... ие болады, сөйтіп келешекте
тауарларды алып келуді ескереді. Хеджированиенің кең тараған түрі – ... ... ... ... елімізде хеджирование тіпті
қолданылмайды, ал әлемдік практикада ол кең ... ... ... ... фирма өзінің кеткен шығынын
кемітуі мүмкін. Ол арнайы резервтік қордың құрылуымен байланысты ... ... ... ... ... ... бір бөлшігімен жабады. Өзін-
өзі сақтандыру логикаға жататын нәрсе, себебі сақтандыру мүлігінің құны
бизнестегі барлық мүлік және ... ... ... аса ... ... сақтандырудың және бір түрі опциондарды шығару
болып табылады. Опцион – алдағы келісім бойынша, сонда көрсетілген жағдайға
қарай, сатып ... ... алу ... ... – мерзімі көрсетілген
қосымша тауар мөлшері, сол уақыт кезеңінде бір жағынан екінші жаққа өзінің
құқығын пайдаланатынын хабарлауы керек.
Әлемдік практикада қымбат жұмыстардың ... ... ... ... ... бір ... аудару кең тараған, себебі
барлық жоба сәтсіздікке ұшыраған жағдайда қаржы шығынының бір бөлігін өзі
көтереді.
Тәуекелдің мүмкін деңгейі осы қызметке қатысатын адамдардың ... ... ... ... бар. ... ... сақтандыру
кәсіпкерлігімен шұғылданатын мекемелерде сақтандырылады.
Тәуекелді әр түрлі әдістермен ... ... ... мұнда бұрынғы шығындар статистикасына қарап
болашаққа болжау жасайды.
- Эксперттік, мұнда мамандар мен тәжірибелі бизнесмендер көзқарастары
зерттеледі.
- Есептік талдау математикалық тәсілдерге ... атап ... ... ... ... ... ... да экономикалық әдебиеттерде олар үнемі пара-пар ұғым ретінде
қарастырылады. Ал егер ... ... ... ... ... ... ... термині қолданылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Шаруашылық серіктесі жайлы» және
«Мемлекеттік кәсіпорын туралы» Жарлығына сай ... ... ... ... ... жеке және ... ... мүмкін:
- жай, ол бірлескен қызмет шартына негізделеді;
- толық, барлық мүлікке ... ... ... ... ... салынған салым құны шеңберінің
жауапкершілігі жүктеледі;
- коммандитті – аралас жауапкершілік (біреудің толық мүлкімен және
басқаның салынған салымымен);
- қосымша ... ... ... және оған ... ... ... мойына алынады;
- өндіріс және тұтыну кооперативтері;
- консорциумдар;
- акционерлік қоғамдар;
Мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар. Біріншісі, шаруашылақты
жүргізу ... ... ...... ... ... Шын мәнінде, мұнда шаруашылық есептің екі түрі қолданылады:
таза мемлекеттік – толық шаруашылық есеп, қазыналық – ... емес ... ... ... ... өндірістік звеносының негізі
болып табылады. Осы жерден бастап және ары ... ... мен ... ... қараймыз. Рас, олардың бір-бірінен айырмашылығы бар:
«фирма» термині жиынтық ұғым, оған бір ... ... ... мен ... мүмкін. Әдетте, кәсіпорынға біржақты, бір өнімді өндіретін процесті
жатқызамыз. Қазіргі жаңа жағдайда нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорын
өзінің өндірістік қызметінде толық өз ... ... ... ал барлық
халық шаруашылығы кешенінен техникалық, ұйымдық, экономикалық және құқықтық
тұрғадан ... ... ... түрлері алдымен меншік түрімен
айқындалмақ. Олар мынадай түрде болуы мүмкін:
- азаматтар меншігіне негізделген жеке кәсіпорындар;
- ұжым меншігіне негізделген кәсіпорындар.
Ұжымдық кәсіпорындар ... ... ... ... болуы
мүмкін. Кооперативтік кәсіпорын ақшалайға емес, жеке тұлғаның пайлық
негіздегі мүліктік жарнасына және олардың біріккен еңбек ... ... ... ... ... ... ... негізінде қызмет жасайды;
- мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар жалпы мемлекеттік
міндеттерді шешу үшін құрылады;
- ... ... ... негізінде біріккен кәсіпорындар
құрылады, яғни оған шет ел заңды тұлғасы мен азаматтарына енеді.
Кәсіпкерліктің жаңашылдықсыз болуы мүмкін емес. Осыған байланысты
кәсіпкерліктің екі ... ... ... және инновациялық.
Біріншісінің мәні мынада, бизнесмен өз қызметін қарамағындағы бар
ресурстармен максималды қайтарым алу есебімен ұйымдастыруға ... ... ... бар ресурсын ғана емес, сондай-ақ сыртқы
ресурстарды тарту және пайдалану мүмкіндігіне бағытталады. Өзінің және
сыртқы ... ... ... ... өз бизнесі дамуының тиімді
варианттарымен шұғылданады.
Кәсіпкерлік әртүрлі формада болады. Оларды топтастыру негізінде екі
белгі жатыр: меншік формасы және фирма ... ... ... ... мемлекеттік және жеке болып
бөлінеді. Бұл екі сектордың ұлттық экономикадағы үлес салмағы тұрақсыз:
ұлттандару кезінде мемлекеттік кәсіпкерлік шекаралары кеңейеді, ал
жекешелендіру оларды тарылтады.
Мемлекеттік ... ... ... және ... ... - ... үкісеттің қаржылық және ұйымдастырушылық жағынан
қамқорлығында. Сонда да, жеке сектор мемлекеттікке қарағанда бірқатар
артықшылықарға ие:
- түсімділігі ... ... ... ... ... ... ... шектелмеген.
- Қатаң бағамен шектелмейді.
Кәсіпкерлікте үш түрді бөліп алады:
- жеке ... ... ... ... ... қоғам)
Жеке кәсіпкерлік деп бір адам ғана айналысатын бизнесті айтады. Оның
жауапкершідігі ... және оның ... көп емес – ... ... ... ... әр ... иесі өз пайдасына өзі ие, кез келген
өзгерісті өзі жасай алады. Ол тек табыс салығын төлейді және корпорация
үшін бекітілген ... ... Бұл ұсақ ... ... ... кәсіпорындарға, фирмаларға, сондай-ақ юристердің, дәрігерлердің
т.б. кәсіби қызметіне тән бизнестің кең тараған формасы.
Серіктестік деп екі ... одан да көп адам ... ... ... ... де ... салығы салынады. Серіктестіктің
артықшылығы сол, оны ұйымдастыру және ... ... пен жаңа ... ... ... қатарына капиталдың жаңа салымдарын төмен ететін, дамып
келе жатқан істе ... ... ... фирма қызметін,
мақсаттарын оның қатысушыларының бірдей түсінбеуін, әрқайсысының фирма
табысында немесе ... ... ... күрделілігін кіргізуге болады.
Серіктестік формасында делдалдық кеңселер, аудиторлық кеңселер мен
фирмаларды, қызмет сфераларын т.б. кіргізуге болады.
Корпорация деп кәсіпкерлік қызмет істеу үшін бірлескен ... ... ... меншігіне құқық акциялар бойынша бөліктерге
бөлінген, сондықтан корпорация иелері акция ... ал ... ... деп аталады. Корпорация табысына корпорацияға салынған
салық ұсталады. Кәсіпкерліктің акционерліктің формасы Қазақстанда жиі
кездеседі.
Корпорация артықшылықтарына мыналар ... ... және ... сату ... ақша ... ... мүмкіндіктер;
- басқару функцияларын орындау үшін кәсіби мамандарды тарту;
- корпорация қызмет етуінің тұрақтылығы, өйткені акционерлерінің біреуінің
қоғамнан шығып кетуі фирманың жабылуына ықпал ... ... ... ... ... ... ... табысының акция ұстаушаларға дивиденд түрінде төленетін
бөлігіне екі жақты салық салу: бірінші рет корпорация пайдасының бір
бөлігі ... ал ... рет ... ... жеке ... бөлігі
ретінде. Кіші корпорациялардың иелері үшін екі жақты салық салудың
ауыртпалығы елеулі. Сондықтан АҚШ-та бұндай фирмаларға S корпорациялары
(small business ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда
корпорация табысы олардың иетерінің табысы болып саналады және тек табыс
салығы алынады;
- экономикалық теріс ... ... ... ... ... жщқ ... ... және сату мүмкіндіктері;
- меншік және бақылау функцияларының бөлінуі. Акциялары көптеген иелер
арасында орналыстырылған корпорацияларда бақылау функциясы ... ... ... иелері көп дивиденд алуға ұмтылады, ал
менеджерлер ақшалай айналымға жіберу мақсатында дивидендтерді азайтуға
тырысады.
Корпорацияның басқа да кемшіліктері бар, ... ... ... ... ... ... кіші, орташа және ірі бизнеске бөлінеді.
Франчайзинг – ірі фирманың фабрикалық маркасын пайдалануға құқ алу
үшін және белгілі бір ... ... бір ... өз ... жасау
үшін келісім шарт жасайтын ұсақ жеке фирмалар жүйесі. Олардың бағаны
төмендету, ... ... ... ... алуға, кредит алуға
көмек түрлерінде жеңілдіктері бар.
Ұсақ фирмалар ірі компаниялар өнімдерінің бөлшек ... ... ... ... екі ... да ... ұсақ фирмалар ірі
корпорациялардан сауда запасын, кредит алады және олардың қамқорлығына
енеді, ал корпорациялар өз ... ... ... жұмсамайды., сондай-ақ
өз қамқорлығындағылардан ұдайы төлем алып отырады.
Венчурлық фирма – ғылыми зерттеулерді жасаумен шұғылданатын
коммерйиялық ұйымдар. Венчурлық кәсіпорындар жаңалықтармен ... ... ... рынок талаптарына сай келмей қалуының мүмкін болуына
байланысты «күйіп кетуге» тәуекел етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... екіншісіне көшуге тырысады. Венчурлық
кәсіпкерліктің отаны АҚШ болып табылады және ол екінші дүниежүзілік
соғыстан соң кең ... ... күні ... фирмалар Қазақстанда да
құрылып қызмет ете бастады.
Орта бизнес елеулі роль атқармайды. Ол ... ... ... ... ірі де кіші де ... ... тура ... осының
нәтижесінде ол ірі кәсіпкерлікке айналады немесе мүлдем өмір сүруін
тоқтатады. Бұл жерде ... ... да бір ... өнім шығаруда монополист
болып табылатын, тұрақты тұтынушысы бар фирмалар туралы емес (мүгедектерге
арналған техниканы өндіру, қалалық сағаттарды жөндеу).
Ірі бизнес кіші және орта ... өте ... ... ... монополиялық жағдайы көпшілік тұтынушылардың қажеттіліктерін
қанағаттандыруға есептелген жаппай және арзан өнімді шығаруға мүмкіндік
береді. Әрбір елдің өзіндік ... ... ... ... ... қызмет формалары Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексімен анықталған.
Соған сәйкес барлық ұйымдар (заңды тұлғалар) коммерциялық және
коммерциялық емес болып бөлінеді.
Коммерциялық фирмалардың негізгі мақсаты пайда алу ... ... емес ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктер, өндірістік
кооперативтер, мемлекеттік және жергілікті унитарлық кәсіпорындар
формасында құрыла алады. Шаруашылық серіктестіктер өз кезегінде толық
серіктестік, сенім серіктестік ... ... ... ... ... бар серіктестік, акционерлік қоғам
(ашық және жабық), еншілес және ... ... ... қызмет етеді.
Коммерциялық емес фирмалар тұтыну кооперативі, қоғамдық немесе діни
ұйым, қайырымдылық қор фирмаларында құрылады.
Кәсіпкерлік жоғарыда айтылғандай, ... ... ... факторы. Сонымен бірге ұлттық экономиканы одан әрі дамытуға да аса
басты ықпал етеді. ... мына ... ... ... ... мәнін жете түсіну негізінде (әрбір азаматтың өзінің материалдық
жағдайын одан әрі ... ... ... және орта бизнесті дамыту
формасы арқылы жалпы жағдайды тудырады.
Атап көрсеткендей, ХХІ ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуына ерекше
назар айдарылады. Оның ролі ... ... ... жетекші орын
алады. Бірінші кезекте осы салада халықты жұмыспен қамтамасыз ету тезірек
өседі және қоғамның тұрақтылығы үшін жағдай ... ... ... ... ... ... елдерінің экономикалық әдебиетінде шағын бизнесті «өсу үстіндегі
бала» деп қарау орын алған. Жеке жағдайда, «шағын ... өсу ... ... сондықтан ол барлық уақытта сәби бесігінде қала алмайды. Ол
үлкен мекен-жайға мұқтаж, бұл үшін ол ... ... бел ... ... ».
Шағын кәсіпкерлік халықаралық тәжірибе көрсеткендей, ең алдымен
капитал ... ... ... атап ... ... ... және ... салаларында туады. Бірақ, нарықтық экономиканы
реформалау бойынша жүргізілген жеделдетілген экономикалық ... ... ... және ... ... өскелең инфляциямен басталады, бұл
пайыз өсімінің күрт өзгеруінен және халықтың жинағының құнсыздануынан шағын
бизнестің қаржы базасының ... ... бұл өз ... шағын бизнестің
қалыптасуының және оның инвестициялық қызметінің заңсыз қалуына соқтырды.
Шағын кәсіпкерлік көр қатарлы жинаулар мен үлкен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметке
ынта үзілді, онсыз нарық экономикасының қалыптасуы мүмкін ... ... ... ... одан әрі даму жағдайында, ірі
компаниялардың айбынының артуы ... ... ... және орта ... ... және ... қоса ... Жаңа
өнімдердің көптеген түрлерінің өндірісі атап айтқанда, шағын және ... ... ... ... олар ... ... орын
үшін, тұтыныстың өзгеруіне икемді сезімтал болуға, өндіріспен әрі
қанағаттандырылмаған жаңа ... ... ... ... ... бір ... істеуінше есептегендегі, ғылыми-зерттеу мен
конструкторлықжұмыстарға шығындары, ірі компаниялардың осындай шығындарынан
жиі асып түсуі кездейсоқ емес.
Қазіргі уақытта шағын бизнестің ролі нарыққа ендірілген жаңа
өнімдердің орта ... ... ... ... алу ... ... ақпараты бойынша, 50-інші
жылдардың ортасынан 70-інші жылдардың ортасына дейін шағын фирмалар
(жұмысшылар саны 1000 адамнан аз) әртүрлі жаңалық ... ... ... ... ... ... бірі жұмыс істеушілер саны 100
адамдық фирмаларға келеді. Атап айтқанда, шағын ... ... ... ... ... ... ... кейін оларды негізгі
өндірушілердің біріне айналды.
Шағын бизнес капиталистік елдерде халықты жұмыспен қамтуды кеңейтуде
айтарлықтай ролі бар. АҚШ-та соңғы 10 жылда жаңа ... ... 60% ... адамнан аз жұмыскерлері бар компанияларға келеді. 80-ші жылдардың
басында жұмыссыздықтың зор өсуі жағдайында көптеген ғалымдар, экономистер
мен мемлекет қайраткерлері шағын бизнестен ірі ... ... ... орнын толтыруға қабілетті жаңа жұмыс орындарын құратын
құрал деп ... ... ... ... ... ... бизнеске әртүрлі көмек көрсетіледі.
Шағын және орта бизнестің болуы және де ірі компаниялардың
(монополияның) мүдделеріне сай ... ... ... ... ... ... әртүрлі детальдар қажет етіледі. Олардың өндірісіне концеріндер
мен келісім шарт жүйелерімен байланысқан көптеген ... және ... ... ... ... және ... ... монополияларында 20-30 мыңға дейін шағын компоаниялар жұмыс істейді.
Атап көрсету керек, ... және ... ... ... ... ... келісім қатырастары арқасында жұмыс істейді. Францияда,
мысалы, шағын және орташа кәсіпороындардың 40 %-ы ірі монополиялармен
байланысты. АҰШ-та осындай келісім шарттар жүйесімен 400 мың ... 25% ... ... ... ... 4,5 млн. адам ... Жапонияда да осындай жағдай кездеседі.
Шағын бизнес кәсіпорынды ашу ісі аз мөлшерде капитал қажет ... ... ... ... ... алады. Өе жиі жағдайда өз ісін
өндірістен шығып қалған немесе жұмыс таба алмағандар ашады.
80-ші жылдардың басында шағын кәсіпорындар иелерінің тек ... ... ... қолдануы Жапониядағы барлық жұмыспен
қамтылғандардың 32%, Италияда - 29%, Францияда - 21% құрады.
Монополистік емес ... жаңа ... ... ... ... ... ... әжептәуір нығайтады. ҒТП негізінде іскер
қызметтер (электронды есептеу машинасы базасында ақпаратты өңдеу,
бағдарламаны қамтамасыз ету, инженеринг, ... беру ... және ... спектрі қалыптасқан. Осындай қызмет ресурстардың айтарлықтай
жинақталуын қажет етпейді және де ... ... ... де ... асуы ... Жеке ... ... бағдаламаны қамтамасыз ету
саласында 3700 фирмалар жұмыс істейді, олардың көпшілігі жұмыскерлер саны
10 адамнан аз компанилардан құралған.
Демек, шағын және орта ... ролі мына ... ... ... ... өндіріс нарық коньюктурасының өзгерісін
Икемді сезінеді, бұл нарық экономикасында ірі кәсіпорын алыптарға
мүмкін емес.
Екіншіден, шағын ... әлі іске ... ... ... тиімді жұмылдырады. Осындай бизнестің болмауынан осы ресурстар
пайдаланылмаған боар еді.
Үшіншіден, шағын бизнес күресін қалыптастыруда айтарлықтай үлес қоады,
бұл кез ... ... ... деңгейде монополия экономикасы жағдайында
бірінші кезекте маңызды.
Төртіншіден, шағын бизнес халықты жұмыспен қамту мәселесін шешуде
үлкен роль атқарады. ... ... ... ... үлесіне барлық
жұмыспен қамтамасыз етілгендердің 50-60% және жаңа жұмыс орындарының 70-80%
келеді.
Бесіншіден, атап ... ... ... ... 50 % ... ... ... әлеуметтік қысымды жұмсартудағы орнын
таптырмас ролі бар. Ауыр дағдарыс кездерінде халық осыдан жұмыс атуып ... ... ... ... ... кәсіпорынның ел экономикасындағы ролі аса үлкен. Біздің
республикада шағын кәсіпкерліктің үлесі қазіргі кезде 90%- ға ... ... 1 ... ... бойынша республикадағы 372 мыңнан
астам шағын кәсіпкерлік субъектісі тіркеліп, олардың ішіндегі ... – 329,1 мың ... ... ... ... ... саны – 1,4 млн. адамды құрады.
Шағын бизнес өкілдері 2000 жыл ... 532,6 ... ... ... және ... көрсетті. 1999 жылы олар бюджетке төленетін төлем 33,7
млрд. теңге құраса, 2000 жылы – 45,9 млрд. теңгеге жетті.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 ... 7 ... ... ... «Шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2001-
2002 жылдарға раналған мемлекеттік бағдарламасы» бекітілді. Оның басты
мақсаты шағын кәсіпкерліктің өндірістік саласының ... ... ... ... ... ... жетілдіру болып табылады.
Бағдарламаның міндеттері оның мақсатымен айқындалған және олар
мыналар:
- халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету;
- қоғамдық бірлестіктердің шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ... өндірістік саласын басымдылықты дамыту;
- шағын кәсіпкерлікті ақпараттық қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру және
дамыту ... ... ... ... ... қызметі үшін
қолайлы жағдайлар жасау болып тұжырымдалады.
Шағын кәсіпорындардың ең басты маңыздылығы – бұл әлеуметтік
аспектілігінде. Өзінің құрылуымен ... ... ... ... ... ... сөйтіп, жұмысссыздықты азайтады. Бұдан басқа
халықтың жалпы білімділігінің артуы барысында азаматтар арасында ... жеке ... ... үдей түседі. Ең алдымен бұған
қол жеткізуде өз істерін ұнататындықтары және бұған бейімділіктерінің сай
болуынна ... ... жеке ... ашу, өзінің бизнеспен айналысуын
жалғастыру болып табылады. Мұның өзі сондай-ақ шағын кәсіпорындардың
дамуына қажеттілігін тудырады.
Сонымен, жоғарыда баяндалғандай экономиканың жаңа жағдайындағы рынокқа
өтуінде шағын ... ... өнім ... болмайды. Олар еліміздің
ажырамайтын саяси-экономикалық жүйенің бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... бөлігі осы қатынастар жүйесінде тартылады; екіншіден, рыноктық
жағдайда олар қажетті икемділікті қамтамасыз етеді, терең мамандандыруда
іске асыруды және өндірісті тармақтанған кооперацияға ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Нәтижесінде, бұл
шаруашылық дамуының және ұлттық экономиканың серпінді өсуіне үлкен ықпал
етеді; үшіншіден, шағын кәсіпорындар ... ... орта және ... ... етуіне тиек болады.
Кәсіпкерліктің халықаралық тәжірибесі көрсеткендей, өтпелі экономикада
мемлекет, ережеге сәйкес, тек жаңа басталған сауда кәсіпкерлігі
көтермеледі, бұл өндіріс ... ... ... ... ... үшін нарықтық инфрақұрылымының дамымағандығы тән,
бұл шағын кәсіпкерліктің дамуын тежейді.
Қазақстан Республикасындағы 1998 жылға дейін тоқтамаған өндірістің
құлдырауы, инфляциялық процесстер кезіндегі ... ... ... ... ... анық басып озды, бұл өндіріс саласында оның
ішінде шағын бизнес негізінде кәсіпкерлік қызметтің дамуын айтарлықтай
тежеді.
Соңында шағын ... ... ... ... ... ... бизнестің маңыздылығын әлі бағаламағандығын жатқызуға
болады.
70-80-ші жылдардағы дамыған елдердегі болған кәсіпкерлік «бум»
ғалымдар мен ... ... ... ... бұрынғы көзқарастарынан –
шағын кәсіпорындар өмір сүруге жарамсыз, сондықтан олар не ... ... ... ірі компанияларға кацта құрылуы керек, бас тартуына мәжбүр еткізді.
Нарықтық көрсеткіштер көрсеткендей соңғы он жылдықта (1980-2000 ... ... саны екі ... ... ... санының саудада және
қызметтер саласында дамуымен прогрессивті салаларында – электроника,
биотехнология, ақпараттық қызметтер – айтарлықтай ролі бар.
Өтпелі экономикада жаңа ... ... ... ... және ... ... ... қажет:
- еркін бәсекені құру негізі ретінде шағын кәсіпкерлікті дамытудың
кешенді мемлекеттік ғылыми негізделген бағдарламаларын жасау;
- оның дамуы мен қаржылық ... үшін ... ... ... несиелер, жеңілдетілген салықтар, ақысыз сипатты
жәрдем ақшалар;
- бағдарламада ғылыми-техникалық прогрестің басымдық бағыттарында
шағын кәсіпкерліктің орны ерекше анықталуы керек;
- шағын бизнесті ұйымдастыруда, ... ... ... ... ... ... басты ролде керек;
- ірі және шағын бизнес ынтымақтастығының жүйесі негізінде, әсіресе
сауда мен қызметтер саласында шағын бизнесті дамыту мақсатында ірі
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... дамыту мүмкіндіктері мен
болашағы.
Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті дамытуда Қазақстан
Республикасы Президентінің «Кәсіпкерліктің дамуын жандандыру мен
мемлекеттік қолдауды күшейту бойынша ... ... 1997 ... 6
наурызындағы қаулысының үлкен ролі бар.
Құжат өзінің мазмұны бойынша өтпелі экономика жағдайында шағын
кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
2001 жылдың ... ... ... ... ... 348
мың субъектілері тіркеледі, бұл елдің жұмыспен қамтылғандардың санының
төрттен бірін құрайды. Шағын кәсіпорындар санын 500 мыңға дейін, оларда
жұмыс істеушілер саны ... ... ... 40%-на жеткізу
міндеті қойылды.
Өтпелі экономикада шағын және ірі кәсіпкерліктің дамуы көп деңгейде
мемлекет меншігін жекешелендірумен байланысты, себебі жоспарлы экономикада
барлық орта және ірі ... ... ... ... және ... ... дербес және тәуелсіз етеді. Өтпелі экономикада орта
және ірі ... ... ... ең қиын және ең өткір мәселе болып
қалады, себебі оның өркен жаюы қоғамдық сананың стериотиптерін жоюмен
тікелей ... ... ... кәсіпорындар 1985 жылдан, қайта
құрудың басталу жылынан бастап, толық шаруашылық есепте болды, яғни өзін
өзі басқару мен өзін-өзі қаржыландыруда, бірақ, тек жоспардың ... ... ... ... мен ... сатып алушысын табу мәселелері
берілген кәсіпорындар қамқорлығына кірмеді.
Осындай құнды бағдарлар бірнеше ұрпақтар өмірлері ... ... ... ... алған жоқ және нарықтық сипаттағы түсінік пен
құндылықтар қалыптаса алған жоқ.
Кәсіпкерлік психологиясы тек бір уақытта нарық қатынастарының
құрылуымен қалыптасады. ТМД және ... ... ... орта және ірі
кәсіпорындары үшін кәсіпкерлікке жылжу үшін үлкен кедергі тез өсудегі ... ... пен зор ішкі ... ... жүйенің тездетіле алынуы мен мемлекеттік және нарықтық
басқарудың жаңа ... ... ... ... ... ... мен статусы қандай екеніне дұрыс анықтамалар
енгізбеді. Пайда ... ... ... ... ... өзін өзі ... және өзін өзі дамытуға қабілетті және
қабілетсіз деп бөлді.
“Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің даму жағдайлары мен ... ... ... ... ... ... ахуал
жасау тапсырмалары, кәсіпорын функцияларын ырықсыздандыруға талдау
қарастырылады және кәсіпорындардың қызмет ету негізінде заңды-нормативтерді
жетілдіруге ұсыныстар көрсетіледі.
Қазіргі кездегі ... ... ... - ... ... ұмтылу. Өз кезегінде тәуекел дәрежесі экономикалық кеңістіктегі
бизнес ... ... ... ... заңды-құқықтық
институтционалдық жүйе негізінде шаруашылық субъектілердің қызмет етуін
“қолайлы экономикалық ахуал” деп аталады. “Қолайлы экономикалық ахуалдың”
принципты базасына болып ... ... ... ... ... жүйесі;
- оңайлатылған валюталық режим;
- бюджет жүйесі;
- кедендік режим;
- тиімді есеп беру мен ... ... ... банк ... ... ... ... жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі;
- әкімшілік басқару органдарын жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі.
Әлемдік тәжірибеде инвестиция тартуға қолайлы жағдай жасау, ... ... ... көп ... заң ... негізін жетілдірумен
байланысты. Өзара байланысты экономикалы, құқықтық, ұйымдастыру және
ақапараттық бағыттар кешешнінің ішінде ... ... ... ... және ... қорғауды қамтамасыз ету;
2) қаржылық валюталық, салықтық, тарифтік және тарифтік емес реттеуде
құқықтық негізін жетілдіру;
3) шетел инвестициясын сақтандыру және кепілдендіру ... құру және ... ... ... ... ... механизмін
қалыптастыру;
4) инвестицияны реттеу мәселелерін шешуде мемлекеттік және аймақтық
органдар ықпалын шектеу;
5) әртүрлі ведомостволар ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың негізгі
элементі “Шетел инвестициялары туралы” Заң болып табылады. Осы заңға
сәйкес, ... ... ... түрі және ... байланысты
барлық қызмет түрлері қолайлы жағдайларда жүзеге асырылуы тиіс. Бұл заңның
негізгі қабылданған мақсаты – біздің еліміздегі ... ... ... максималды жағдай құру.
Бұл заң Қазақстан территориясында шетел инвестицияларының ... ... ... ... ... - ... формасында
біріккен кәсіпорын, еншілес және шетел заңды тұлғалар өкілеттігі ретінде
қызмет етуге ... бар ... ... Осы заң ... инвесторларына
басқа да маңызды кепілдіктер береді.
Тікелей шетел инвестициялары Қазақстан үшін, оның қазіргі кезеңдегі
экономикалық жағдайын ескергенде, басқа мемлекетаралық экономикалық
ынтымақтастық формаларымен ... ... ... ие ... ... ... мен қызметтерді өндіруге олар шетел капиталын
салу көзі болып табылады;
екіншіден, технология трансфертін, “ноу-хау”, алдыңғы қатарлы ... және ... және ... ... ... өтеуді
кқамтамасыз етеді.
1995 жылы еліміздің салық жүйесін реформалау жылы болып табылады,
яғни жаңа салық кодексінің және салықтық тәжірибелерді ... ... ... ... ... ... ... бюджет пайдасын қалыптастыру, экономикалық бейтараптықты, және
салық жүйесінің қарапайымдылығы мен әділдігін іске асыру. Салық кодексінде
салық негізінің кеңеюін ... ... ... тұрақтандыру және өз
табысын адамдардан салықты төмен дәрежедә алу прнциптері қарастырылады.
Шетел қатысуы мен ... ... ... барлық заңды тұлғаларды
тіркеу туралы процедурасын жеңілдету және жетілдіру мақсатында, Қазақстан
Республикасының Президенті мен 1995 жылы заң күші бар ... ... ... ... заң күші бар ... қол қойды. Осы заңға
сәйкес барлық заңды тұлғаларды ... ... ... ... және ... ... арқылы жүзеге асырылады. Заңды тұлғалардың тізімге
алынуы 15 күн аралығымен қажетті құжаттар және ... ... ... ... ... қоса, шетел инвесторларына қосымша кепілдік
беруді мемлекетаралық инвестицияны қорғау, және ... ... ... ... ... бері ... ... келісім шартын 23
елмен жасады. Қазіргі кезде 21 елмен келісім-шарт жобасы талқылануда.
“Қолайлы экономикалық ахуал” қалыптастыру ... ... ... ... Халықаралық салық және инвестиция жөніндегі
орталық сарапшыларының жүргізген “ҚР-дағы инвестициялық ахуал” бағдарламасы
нәтижесі бойынша, еліміздегі инвестициялық ахуалдың болашағы зор. ... ... ... ... ... ... ... түсетін
пайданың мүмкіндігіне қарамастан, анықталмағандық Қазақстанға шетел
инвестиция ағымын тежеуші ... ... ... ... ... салық жүйесінің
даму дәрежесінің төмендігі, кеден режимінің тиімділігі, әкімшілік
органдарының ... және ... ... ... капитал
ресурстарының өзін-өзі өтеуі үшін нақтылы жағдайды туғызбай отыр.
Қазіргі ... жаңа ... ... ... ... ... жылғы 10 сәуіріндегі “Сыртқы қарыз және сыртқы қарызды басқару
туралы”, 1997 жылғы 28 ақпандағы “Тікелей инвестицияларын мемлекеттік
қолдау туралы”, 1997 жылғы 5 ... № 77-1 ... ... ... ... жылғы 6 наурыздағы № 82-1 “Инвестициялық қорлар туралы” Заңдардың
қабылдануы ... ... ... ... алға ... басқандығын
көрсетеді
3.1 Қзақстан Республикасында кәсіпкерлірдің даму болашағы.
Қоғамдық санада кәсіпкер – бүл тек адам, индивидум деген пікір берік
орнаған. Нарық қатынастарының ... және даму ... ... ... үшін белсенді кәсіпкерлік қызметпен айналыса алатынын
көрсетті. Мемлекет қызметтің кәсіпкерлік саласына ерте қосылады, соғұрлым
өтпелі экономиканың ұзақтығы қысқа, мемлекеттік кәсіпкерлік қызметтің
әріден ойластырылған ... ... және ... ... ... бола
нарық экономикасы тиімді дамиды, соғұрлым мемлекетте халықаралық
инвестициялық ахуал өте жақсы,соғұрлым әлемдік экономикада осы мемлекеттің
мәртебесі биік болады.
Өтпелі экономика жағдайында мемлекеттік ... ... ... ... ие ... Мемлекет нарықтық жүйе жолында заңды тұлға ретінде
жаңа функцияны – ... ... ... ... ... 2001 ... басында мемлекеттік
кәсіпорындардың үлесі олардың жалпы санының 23,5% құрады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде мемлекет меншігі үлесі көп
емес, бірақ, нақ осы ... ... ... үшін ... ... ... шығарушы өздерінің меншікті кәсіпорындарының болуына және бір
уақытта мемлекет бюджетін толтыру үшін қажет ақшалай қаражат табуына
мүмкіндік ... ... ... ... коммерциялық және
коммерциялық емес бастаулардың қосылуында жұмыс істейді.
Мемлекет кәсіпорындарды олардың дербестігінің сипатына байланысты үш
топқа бөледі:
1). Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... Республикасында мемлекеттік кәсіпорынға мына кәсіпорындар
жатады:
1). Мемлекттік, шаруашылық жүргізуге құқығы бар, толық шаруашылық есепке
негізделген (қорғаныс зауыттары, ... ... және ... ... ... ... ... бар, толық емес шаруашылық есепке
негізделген (байланыс, телекоммуникация, геодезиялық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындармен жұмысын
шектемейді. Мемлекеттік кәсіпкерлік қызмет ұлттық экономиканың барлық және
мемлекеттің экономикалық әуелетінің дамуына әсер ететін, мемлекеттік
бюджетті айтарлықтай толықтыруға, өтпелі экономиканың ... жол ... ... ... ... ... ... 90-шы жылдардың ортасындағы Қазақстан Республикасы
мемлекетінің кәсіпкерлік қызметі мысал бола алады: Қазақстанның кен
өндіру, отын-энергетика және металлургия кешендерінің аса ірі өнеркәсіп
өндірістерін ... ... ... ... алып, дәл уақытында шетел
капиталын тарта білді.
Қазақстан мемлекетінің кәсіпкерлік қызметінің келесі мысалы 1996
жылдың басында Қазақстан территориясы арқылы өтетін ... ... ... транзиттік, жүк және контейнерлік тасымалға қатысты Еуропа мен
Азияның жеті мемлекеттерінің арасында құжаттарға қол қойылуы бойынша оның
инициативасынан көрінді.
Оңтүстік-Шығыс Азия ... ... ... ... ... ... тасымалданады, ал осы елдерден Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне
белгілі ақыда тасымалданады.
Қазақстан территориясы арқылы төрт трансконтиненталды темір ... ... ... (Қытай – Қазақстан – Түркия), Еуроазия
(Қытай – Қазақстан – Ресей – Еуропа), Орта Азия және Ақтау теңіз порты
арқылы Батыс магистралы. ...... – Иран ... ... ... тасымалдау уақытын қысқартуды қамтамасыз ететін
«Солтүстік – Оңтүстік» жоба қаралуда.
Осы аталған магистральдарды жандандыруға және ... ... ... ... ... жұмыс орындарын құруға, осы магистральдар
жоғары табыспен қамтамасыз етуге жол ашады. Мемлекеттік кәсіпкерлік өтпелі
экономикада макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық процесстерді реттеу тікелей
және жанама әдістер көмегімен жүргізіледі.
Өтпелі экономикада мемлекеттік реттеудің объектілері ең ... ... ... ... ... ... саясат, ақша
айналымына, инфляцияға, мемлекеттік бюджет балансын бақылау, халықты
жұмыспен қамту саясаты, монополияға ... ... яғни ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау саясаты болып табылады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тікелей әдістер кіші мерзімді,
орта ... және ұзақ ... ... шешу үшін мемлекеттік
экономикалық бағдарламаларды жасау мен іске асыру арқылы жүзеге асыралады.
Осындай бағдарламалардың мысалы соғыстан ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалары, ал Жапонияда
«Автомобиль жолдарының құрылысы бойынша төтенше шаралар туралы» заң
қабылдануы болады. Жапонияда мемлеттің оннан астам ... ... ... және ... ... Қазіргі жағдайда мемлекеттің
кез келген реттеу шаралар негізінде ақша айналымы болады. Өтпелі экономика
үшін ақша ... ... ... ... ... Бұл мемлекеттің
макроэкономикалық деңгейіндегі ең маңызды реттеу функциясы. Осы жағдай
«экономикалық құдіретті» тудырған Жапония, Оңтүстік Корея, Тайвань
елдерінде жиналған
тәжірибемен бекітіледі.
Осы ... ең қиын ... ... ... ... ... қайта құру кезеңінде ақша айналымы, инфляция, мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы әрқашан мемлекеттің ... ... және бұл ... ... ... және ... болдырмауға жол ашты.
Қазақстан Республикасы нарыққа өтудің басында (1990ж) басқа ... ... ... ... Кеңес Одағының халық шаруашылығы
кешенімен тығыз біріккен болды. Өндірістің құлдырау жағдайында ақшалай
табыстардың өсуі тауар массасымен қамтамасыз ... 1990ж ... ... ... сом ... ал қанағаттандырылмай қалған
сұраныс 17млрд. сом немесе жылдық тауар айналымы мен ақылы ... ... ... ... ... ашық ... ... және қаржы
жүйесі бақылаудан шықты.
Қазақстан реформаны дербес тек 1993 жылдың қараша айында ұлттық
валютаны енгізгеннен кейін, 1994 жылдан бастап, жүргізе бастады. Реформа
жылдарында ... ... ... ... ... ... 13250
есе өсті, өндірістің құлдырауы 1991 жылдың деңгейінің 50%-ға жетті.
3.2 Қазақстандағы кәсіпорындардың қазіргі жағдайына талдау.
Қазақстан ... ... ... ететін
кәсіпорындардың дамуы мен қазіргі жағдайына талдау жүргізейік.
Экономикадағы қиындылық жағдайларына қарамастан еліміздің
территориясында қызмет ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының саны
жылдан-жылға ... 2004 ... 1 ... ... ... ... ... ол 2002 жылмен салыстырғанда 1,5 есе өскенін көрсетеді.
2004жылы Қазақстан Республикасы бойынша тіркелген кәсіпорындардың ... ... саны ... ... – 206;
кіші кәсіпорындар – 5147.
Бұл көрсеткіштер Қазақстан Республикасында кіші және орта
кәсіпкерлікті ... үшін ... ... ... ... Республикасы территориясында қызмет ету түрлері бойынша
кәсіпорындардың тіркелген санын 3-кестеден көруге болады.
Кесте – 3: ... ету ... ... кәсіпорындардың тіркелген саны
| | | | |
| |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... |2738 |3731 |5444 ... |2505 |3472 |5147 ... |163 |190 |206 ... |70 |69 |91 ... ... ... және ... | | | ... |48 |79 |112 ... |45 |75 |100 ... |3 |2 |10 ... |- |2 |2 ... өсіру және балық аулау кәсібі |1 |3 |7 ... |1 |3 |7 ... |- |- |- ... |- |- |- ... ... |88 |97 |131 ... |55 |64 |93 ... |20 |16 |20 ... |13 |17 |18 ... ... |511 |674 |910 ... |427 |581 |814 ... |49 |61 |59 ... |35 |32 |37 ... ... ... ... және | | | ... ... |26 |31 |27 ... |17 |25 |22 ... |2 |5 |3 ... |7 |1 |2 ... |211 |301 |562 ... |197 |284 |541 ... |14 |15 |18 ... |- |2 |3 ... ... және ... жөндеу, | | | ... |1050 |1511 |2214 ... |1023 |1474 |2175 ... |24 |33 |30 ... |3 |4 |9 ... және ... |71 |84 |93 ... |62 |75 |84 ... |6 |5 |5 ... |3 |4 |4 ... және ... |201 |266 |353 ... |185 |239 |326 ... |12 |23 |23 ... |4 |4 |4 ... ... |70 |76 |89 ... |62 |68 |77 ... |8 |7 |9 ... |- |1 |3 ... ... жасалатын | | | ... |336 |449 |657 ... |319 |438 |639 ... |14 |11 |15 ... |3 |- |3 ... беру |21 |35 |- ... |19 |31 |- ... |2 |3 |- ... |- |1 |- ... ... және ... ... | | | ... |25 |37 |40 ... |24 |34 |37 ... |1 |2 |1 ... |- |1 |2 ... да ... және ... ... | | ... |77 |88 |46 ... |67 |81 |41 ... |8 |7 |4 ... |2 |- |1 ... ... ... ... қызмет | | | ... |- |- |203 ... |- |- |191 ... |- |- |9 ... |- |- |3 ... ... ... | | | ... |- |- |- ... |- |- |- ... |- |- |- |
| |- |- |- ... ... деректер бойынша, Қазақстан Республикасында
тіркелген кәсіпорындардың 2214-і үй бұйымдарын және автокөлікті жөндеу,
сауда ... 910-і ... ... 657-ы ... ... жасау кәсіпорындарында қызмет етеді. Кестедегі деректерге
сүйенсе, Қазақстан территориясында тіркелген кәсіпорындардың саны
жылдан-жылға ... ... ... ... ... Республикасында
инвестициялау үшін неғұрлым жағымды аудандар болып Алматы ... ... ... Оңтүстік Қазақстан, Алматы, Атырау, Қарағанды, Шығыс
Қазақстан облыстары саналады. Облыстар бойынша кәсіпорындардың тіркелген
санын 4-кестеден байқаймыз.
Кесте – 4: Облыстар бойынша кәсіпорындардың тіркелген ... | | | |
| |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... |2738 |3731 |5444 ... |2505 |3472 |5147 ... |163 |190 |206 ... |70 |69 |91 ... |20 |57 |92 ... |17 |47 |82 ... |2 |9 |9 ... |1 |1 |1 ... |59 |97 |166 ... |44 |77 |147 ... |10 |15 |12 ... |5 |5 |7 ... |110 |148 |203 ... |93 |127 |187 ... |12 |15 |12 ... |5 |6 |4 ... |75 |123 |236 ... |65 |112 |216 ... |8 |7 |16 ... |2 |4 |4 ... ... |79 |117 |189 ... |66 |105 |178 ... |7 |7 |6 ... |6 |5 |5 ... |27 |29 |36 ... |21 |23 |30 ... |3 |3 |4 ... |3 |3 |2 ... ... |44 |70 |130 ... |36 |65 |119 ... |7 |5 |9 ... |- |- |2 ... |87 |123 |185 ... |67 |107 |169 ... |11 |7 |8 ... |9 |9 |8 ... |36 |106 |155 ... |33 |96 |150 ... |2 |8 |4 ... |1 |2 |1 ... |14 |18 |24 ... |9 |12 |19 ... |4 |4 |3 ... |1 |2 |2 ... |48 |99 |148 ... |44 |89 |139 ... |4 |8 |8 ... |- |2 |1 ... |38 |45 |67 ... |30 |38 |60 ... |2 |5 |4 ... |6 |2 |3 ... ... |50 |87 |144 ... |39 |78 |132 ... |6 |8 |11 ... |5 |1 |1 ... ... |121 |264 |414 ... |109 |247 |393 ... |8 |9 |10 ... |4 |8 |11 ... ... |200 |232 |388 ... |190 |222 |377 ... |7 |7 |6 ... |3 |3 |5 ... ... |1730 |2116 |2867 ... |1642 |2077 |2749 ... |70 |73 |84 ... |18 |16 |34 ... Республикасында 2004 жылы 5444 кәсіпорын тіркелген
болса, оның 53%-і Алматы қаласында қалыптасқан, яғни ... ... ... және шетел кәсіпорындарының саны 2004 жылы – 2867
кәсіпорынды ... ол 2002 ... ... 1,5 есе ... ... ... ... ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының
шоғырланған орталығы Алматы, Астана қалалары, Қарағанды және ... Бұл ... ... ... ... және шетел
кәсіпорындарының өсуі оңды тенленцияны көрсетеді. Ол оңтүстік, Солтүстік
Қазақстан, Павлодар облыстарында 2003 жылы ... ... ... ... 2004 жылы ... ... байқалады. Ол сол
облыстардың инвестициялық ақуалының жақсарғанын көрсетеді.
Қазақстан территориясында қызмет ... ... ... ... ... бағытталған. Біріккен және шетел кәсіпорындарында
жұмыс істейтін адамдардың саны 2004 жылы 346072 ... ... ... ... ... бір және одан көп ... жұмысқа, маусымдық немесе тұрақты жұмысқа қабылданған барлық
жұмысшылар жатады. Сонымен қатар бірге, нақты жұмыс істейтіндермен қатар,
ресми жұмысқа ... де ... ... – 1: ... ... – 5: ... ... 2002-2004 жылдары кәсіпорындарындағы
жұмысшылар саны мен еңбек ақы қоры.
|Аймақ |2002 |2003 |2004 |
| ... |ар ... |лар |дың ...... |
| |дың ... ақы|дың |ақы қоры, |Дың |еңбек ақы|
| ... ... ... ... ... |қоры, |
| ... ... ... | ... ... |
|Барлығы |291672 ... |314690 ... |346072 ... ... ішінде: |4422 |673.5 |4645 |893.8 |8119 |2256.0 ... | | | | | | ... |13479 |5900.0 |14041 |6937.3 |32979 |16801.3 ... |6328 |3055.6 |6798 |3673.5 |7811 |3224.9 ... |15871 |15548.3 |17497 |19944.0 |19740 |30433.0 ... |7274 |2090.5 |7832 |2667.0 |5768 |1667.7 ... | | | | | | ... |210 |14.1 |272 |20.8 |2288 |256.3 ... |12357 |8788.8 |16705 |16314.5 |13578 |15119.0 ... | | | | | | ... |129874 |34271.2 |133901 |37460.6 |130273 |40320.9 ... |1148 |112.8 |1086 |140.8 |1846 |338.0 ... |2542 |2472.1 |2848 |2714.9 |2515 |2856.3 ... |4655 |3639.1 |5988 |4614.3 |6380 |5303.6 ... |24058 |8589.1 |24985 |9196.5 |23785 |9840.1 ... |4654 |784,2 |5011 |909 |5607 |1064.8 ... | | | | | | ... |9465 |2975.3 |9745 |3305.4 |9946 |3134.5 ... | | | | | | ... ... |5732 |2169.9 |6248 |2422.1 |12173 |8183.2 ... ... |49603 |24620.6 |57068 |33040.1 |63254 |40172.5 ... ... ... өсуі 33% ... жұмыспен қамтылу деңгейінің өсуіне де алып келеді. Қазақстан
бойынша 346072 адам біріккен және ... ... ... ... ... ... ақыларының қоры 2004 жылы 180972.2 млн.теңгені
құраған. Тізімдік және ... ... ... ақы ... ... ... төлемдер де кіреді.
Кәсіпорындардың қызметі мен құрылуын экономикалық қамтамасыз ету
үшін бірінші кезекте кәсіпорындарды қаржыландыру сұрақтарына тоқталамыз.
Оған жататындар: қаржыландыру көздерін құру, жарғылық ... ... ... ... алу ... және ... ... ету көрсеткіштерінің есептері. Кәсіпорындарды қаржыландыру
көздері болып жарғылық қорға салынған ақша ... ... ... резервтік және басқа да қорлары, несиелер
саналады.
Кәсіпорындардың капиталдық салымын қаржыландыру көздері мен
құрылымына талдауды келесі сызбадан көруге болады (1-сурет).
Негізгі және айнымалы капитал құны ... ... ... ... ... ... салымдар келесідей түрде салынуы мүмкін: үйлердің,
ғимараттардың, жабдықтардың басқа да материалдық бағалардың құны, жерді,
суды және басқа да табиғи ресурстарды, ... ... ... ... ... да мүліктік құқықтарды пайдалану құқы.
Кәсіпорынға қатысушылардың ақшалай қаражаттары. Кәсіпорын
құрушылардың арасындағы келісім бойынша жарғылық қорға олардың салымының
бағасы ұлттық және ... ... ... – 2: Кәсіпорындардың капиталдық салымын қаржыландыру көздері мен
құрылымы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстанда құрылған кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... ... ... Өйткені сауда немесе коммерциялық бизнес басқа
бизнес түрлеріне қарағанда жақсы дамыған. Бұнның дәлелі, Қазақстан
қалаларындағы әр түрлі дүкендер мен базарлар ... Ұзақ ... тек ... ғана ... экономиканың әр саласында жұмыс істеуі
қажет. Сол үшін мемлекеттік органдар кәсіпкерлік субъектілеріне жан-жақты
көмек көрсетуі қажет.
Жалпы кәсіпкерліктің экономикалық белсенділігі мен әлеуметтік ... ... оның ... ... ... топтарына жататындығы емес,
оның дәулеті мен тұрмысының нақты шынайы меншікке негізделуі болып
табылады. Қазір ... ... ... ... ... тұрған барлық
шаруашылық жүргізуші субъектілердің 80 пайызын құрайды. Сонымен ... ... ... ... ... ... байқалады.
Бұл жерде басты себеп – бюрократиялық қысымдар. Осындай және ... ... ... ... бөлігі жасырын салаға өтіп жатыр. Осы
жағдайда ескеретін жәйт, кәсіпкерлердің құқығын ... жүйе ... ... және ... ... ... ... азайту.
Кәсіпкерлердің жетпіс пайызы оларды қолдайтын аймақтық бағдарлама туралы
хабары жоқ. Мұның өзі әкімдер жұмысы ... ... ... ... күрделі мәселелерінің бірі – несиелік ресурстарды алудың
қиындығы. Себебі несие алу үшін ... ... ... ... ... ... банктерде шағын және орта кәсіпкерлікті қаржыландыруға
асықпайды.
Тұрақты экономикалық жүйеде кәсіпкерлік: динамикалық түрде дамуы
мүмкін, тұтынушылардың сұранысының өзгеруіне ... ... ... ... ... ... құрылымдық қайта құрылуына
әсер етеді, жаңа жұмыс орындарын ашады, жаңа кәсіпкерлік топ пен меншік
иелерінің ... ... ... ... ... ұлттық өнімінде үлкен
үлеске ие бола алады, мемлекеттік бюджетке үлкен қаржы сомаларын береді.
Заңдық құжаттарда көрсетілгендей, ... - ... ... ... де ... ... мен ... есебінен қызметке қатысушы тұлғалардың
бәріне бірдей жақсы нәтиже мен табыс әкелетін ынталы шаруашылық немесе
басқадай қызмет түрі. ... ... ... ... ... ... және басқа елдердің азаматтары, шетелдік заңды тұлғалар табылады.
Кәсіпкерлер өз ынтасы бойынша өз иелігіндегі мүліктерді пайдалану бойынша
барлық шешімдер мен ... ... ... ... бар. ... ... ... қайшылық етпесе шектелмейді. Республикада
кәсіпкерлік құрылымдар құрылған. Олар: Кәсіпкерлер Конгресі, Қазақстан
өнеркәсіпшілері мен кәсіпкерлерінің Одағы, Шағын кәсіпорындар Одағы, ... ... ... еңбегін қолдану шарт бекіте алады. Бұл кезде
оларды сәйкес еңбек жағдайымен, еңбек ақысымен қамтамасыз етуі ... ... ... ... кепілдіктер ұсынуы қажет.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 14 маусымындағы
«Кәсіпкерлік қызмет бостандығына мемлекеттік кепілдіктерді іске асыру
жөніндегі қосымша шаралар туралы» жарлығында ... ... ... ... мен ... ... ету, мемлекеттік
органдардың лауазым иелерінің жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың
қызметіне негізсіз араласу ... ... ... ... орын алар жері – ең ... ... Қазіргі өтпелі нарық
қоғамында өнеркәсіп ошақтарын оңалту, демеу және қаржылай сауықтыру үрдісі
жүргізілуде. ... ... ... ... банкроттыққа ұшырату,
яғни оның дерменсіздігін белгілеп, таратуға негіз салу маңызды.
Кәсіпкерлікті ұйымдастырудың ең қарапайым формасы – ол жеке ... ... ... жеке ... ретінде кәсіпорынның мәртебесін иеленбей-ақ,
өздігінен іс-қимыл жасайды. Жеке ... тағы бір түрі – ... ... Бизнестің мұндай формасында мекеме құру құқы кез келген
азаматта бар. Бұл үшін жеке кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ... К.Б. Бердалиев «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Алматы
«Экономика», 2001ж.
2. Г.С. Смағұлова ... ... ... ... оқу ... 2005 ... ... А.С.Сахариева «Жаңа кезең – экономикалық теориясы»
(оқулық), Алматы «Данекер» 2004ж.
4. «Қазақстан – 2030» стратегиясы.
5. Д.Қ. Қабдиев, ... ... ... ... ... Ж.О. ... Ә.О. ... «Экономиканы мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері»Алматы, Экономика, 2002ж.
7. М.Б. Бисенғазин, А.Ш. Хамитов ... ... ... ... ... ... www.kase.kz
11. www.googl.kz
12. www.RFCA.kz
-----------------------
Кәсіпорындардың формалары
Серіктестіктер
Акционерлік кәсіпорындар
Контракциондық кәсіпорындар келісім-шарттық кәсіпорындар
Толық серіктестік
Аралас кәсіпорындар
Командиттік серіктестік
Жабық түрдегі акционерлік кәсіпорындар
Айнымалы капитал
Шикізаттар мен ... ... ... ... ... ... ... дайындау, маркетингтік зерттеуді, еңбек ақыны және т.б.
қаржыландыру
Қарызға алынатын құралдар
Отандық қатысушысынан тартылған
Шетелдік қатысушысынан тартылған
Тартылған біріккен кәсіпорындар
Негізгі капитал
Жерді, басқа ... ... ... ... ... ... көмекші жабдықтарды, көлікті, құралдарды пайдалану
құқығы
Біріккен кәсіпорындарына қатысушылардың өз салымдары
Отандық қатысушы салымы
Шетелдік қатысушы ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен дамыту."9 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет
Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту негіздері78 бет
Ауылшаруашылығындағы кәсіпкерлікті дамыту5 бет
Жеке және шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен дамыту жайлы9 бет
Инфрақұрылымды, соның ішінде шағын кәсіпкерлікті дамыту5 бет
Кәсіпкерлік. Кәсіпкерлікті дамыту41 бет
Кәсіпкерлікті дамытудың жалпы сипаттамасы және өзіндік ерекшелігі46 бет
Кәсіпкерлікті дамытудың шетелдік тәжірибелері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь