"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты

ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
ЖҰМЫСТЫҢ НЕГІЗГІ МАЗМҰНЫ
Ғаламның тілдік бейнесіндегі "қазақ әйелі" концептісі
1.1 Қоғамдық ғылымдар аясындағы "әйел" концептісінің сипатталуы
1.2 "Қазақ әйелі" концептісінің психофизиологиялық негізі
1.3.2 "Қазақ әйелі" концептісінің бейвербалды амалдар арқылы берілуі
1.3.3 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты антропонимдердің гендерлік сипаты
1.3.4 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты киім атауларының лингвомәдени мәні
1.3.5 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты қолөнер, тамақ атауларын білдіретін лингвомәдени бірліктер
Қазақ әйелі" ұғымын антропоцентристік бағытта зерттеу
2.1 Тіл мен мәдениет сабақтастығы
2.1.2 Лингвоелтанымдық бағыттағы зерттеулер
2.2 Қазақ дүниетанымындағы "әйел" концептісінің көрінісі
2.2.1 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты салт.дәстүрлердің этномәдени сипаты
2.2.2 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты қалыптасқан тұрақты тіркестер мен паремиологиялық қордың этномәдени сипаты
2.3 Көркем мәтіндегі "қазақ әйелі" концептісі
2.3.1 Абай өлеңдеріндегі "қазақ әйелі" концептісінің көрінісі
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кейінгі онжылдықтар белесіндегі зерттеулер этносты, ұлт мәдениетін тіл арқылы анықтауды негізгі қағида етеді (Ә.Қайдар, Е.Жанпейісов, Р.Сыздық, Н.Уәли, Ж.Манкеева, Г.Смағұлова, Қ.Жаманбаева т.б.). Нақты айтқанда, тілді тұтынушы ұлтты алғашқы орынға қоятын лингвистикадағы антропоцентристік парадигма өз аясында жаңа бағыттарға жол ашуда. Осымен байланысты Г.Снасапова, Ш.Елемесова, Ф.Қожахметова, М.Күштаева, Қ.Қайырбаева, Н.Аитова, А.Әмірбекова, Ж.Саткенова сынды жас ғалымдардың жұмыстарында тіл таным кілті деп қаралып, когнитивтік лингвистика мәселелері этнолингвистика, лингвомәдениеттану, психолингвистика, әлеуметтік лингвистикамен тығыз байланыста зерттелген.
1 Жинкин Н.И. Речь как проводник информации. - М.: Наука, 1982
2 Шоқым Г. Тіл біліміндегі гендер мәселесі // ҚР ҰҒА Хабарлары. Филология сериясы. №6, 2006. - 23-26 бб.
3 Әмірбекова А.Б. Концептілік құрылымдардың поэтикалық мәтіндегі вербалдану ерекшеліктері: Филол. ғыл. канд. дис. - Алматы, 2006. - 117 б.
4 Гусейнова И.А., Томская. М.В. Гендерный аспект в текстах современной рекламы // Филологические науки . - 2000. -№3, с.81-91
5 Шойбеков Р. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. - Алматы: Қазақстан, 1993. -203 б.
6 Этинген Л. Мифологическая анатомия. М. : ИОИ, 2006. - 528 с.
7 Сейдімбек А. Қазақ әлемі. Оқу құралы. - Алматы: Санат,1997. - 464 б.
8 Уфимцева А.А. Понятие языкового знака // Общее языкознание. - М., 1970.
9 Фома Аквинский // Наука и религия. - 1986, № 3. -с. 27.
10 Сыздық Р. Абайдың сөз өрнегі. - Алматы: Санат, 1995. - 206 б.
        
        ӘОЖ 811.512.122:396                               ... ... ... ... ... концептісінің этномәдени сипаты
10.02.02 - қазақ тілі
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2008
Жұмыс ... ... ... және ... министрлігі А.Байтұрсынұлы
атындағы Тіл білімі институтында орындалды.
Ғылыми жетекшісі: ... ... ... Ж. ... ... филология ғылымдарының докторы
Р.Шойбеков
филология ғылымдарының кандидаты
С.Жапақов
Жетекші ұйым: Абай ... ... ... ... 2008 жылы 25 сәуірде сағат 16.00 ­ де ҚР БжҒМ А. ... Тіл ... ... ... 10.02.06 - түркі тілдері және
10.02.02 - қазақ тілі мамандықтары бойынша филология ғылымдарының ... ... алу үшін ... ... Д 53.38.01 ... ... қорғалады (050010, Алматы қаласы, Құрманғазы көшесі,
29).
Диссертациямен ҚР Білім және ғылым министрлігінің Орталық ... ... (050010, ... қаласы, Шевченко көшесі, 28).
Автореферат 2008 жылы 25 наурызда таратылды.
Диссертациялық кеңестің
ғалым хатшысы міндетін атқарушы
филология ғылымдарының докторы М. ... ... ... ... ... Кейінгі онжылдықтар белесіндегі
зерттеулер этносты, ұлт мәдениетін тіл арқылы ... ... ... ... Е.Жанпейісов, Р.Сыздық, Н.Уәли, Ж.Манкеева, Г.Смағұлова,
Қ.Жаманбаева т.б.). Нақты айтқанда, тілді тұтынушы ұлтты ... ... ... ... ... өз ... жаңа
бағыттарға жол ашуда. Осымен байланысты Г.Снасапова, Ш.Елемесова,
Ф.Қожахметова, ... ... ... ... ... жас ... ... тіл таным кілті деп қаралып,
когнитивтік лингвистика ... ... ... әлеуметтік лингвистикамен тығыз байланыста зерттелген.
Осыған орай соңғы кездері қазақ тіл білімінде когнитивтік лингвистиканың
негізгі категориясы ... ... ... дәйектер негізінде ашуға
бағытталған ... ... келе ... ... Ғалымдардың
зерттеулерінде бақ, тағдыр, өмір, өлім, жан, ... мұң, ... ... ... ... ... ... т.б. концептілердің мазмұны
көрсетіліп, олар әр қырынан қарастырылған.
Ал мәңгілік ... бірі - әйел ... ... ... ... ... әдебиеттануында көркем шығармалардағы әйел
бейнесіне қатысты зерттеулерде кездеседі. Шын мәнінде, ... ... ... ... сан ... ... ... елдігін ерен еңбегімен,
асқан парасатымен, шексіз шыдамдылығымен және сүйіспеншілігімен ... ... ... ... ... ақ сүті ... бесік жыры мен туған
тілі арқылы сіңіре ... ... аз ... Қазіргі таңдағы ана тілінің
тағдырында да, бүгіні мен ертеңінде де бағзы замандардағыдай ... ... ... ... ... мен ... мәні ... Алайда
қазақ халқының ұлттық дүниетанымына сәйкес қазақ ... ... ... тіл ... ... ... ... міндеті толық
шешілген жоқ. Осымен байланысты ұлттың болмыс-бітімі, ... ... ... ... ... ... ... табиғатын, қоғамдағы,
отбасындағы әлеуметтік қызметімен сабақтас анықтау ... ... ... тіл ... ... әйел ... ... дәлелдеудің мәні
ерекше. Оның өміршеңдік сипатына ... ... ... ... "қазақ
әйелі" концептісінің даму динамикасын, жаңару үрдісін анықтау зерттеу
жұмысының ... ... ... табылады, әрі оның өзектілігін де
айқындайды.
Зерттеу нысаны. Қазақ халқының ... ... ... қатысты
атаулар, қазақ әйелдерінің ... ... ... сан ... ... ... ... мәдениетіндегі
орнын айқындауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... ұғымында қалыптасқан ұғым-
түсініктер, қазіргі көркем мәтіндердегі, ... ... мен ... ... ... т.б. ... ... дәлелдейтін деректерді зерделеу.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... ... рөлі мен орнын оны сипаттайтын тілдік деректерді
лингвомәдени бағытта ... әйел ... ... ... ... ... деңгейі тұрғысында түсіндіру. Аталған
мақсатты орындауда алға қойылатын міндеттер:
- "қазақ әйелі" концептісін ... ... ... ... қазақ әйелінің "Ғалам бейнесі" ... ... ... ... ... ... мәтіндердегі, мифология мен сакральды
жүйедегі, топонимдердегі, т.б. "қазақ әйелі" бейнесін ... ... ... ... қазақ әйеліне қатысты тұрақты ... ... ... символдардың мазмұнындағы концептілік өрісті анықтау;
- "қазақ әйелі" концептісінің ассоциациялық өрісін ... ... ... ... қазақ әйеліне қатысты онимдердің этномәдени сипатын түсіндіру;
- қазақ әйеліне қатысты тілдік бірліктердің ... ... ... жүйе ... ... ... әйелі" концептісінің ассоциативті тезаурусын түзу.
Зерттеу жұмысының дереккөздері. Халық ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... ... ... т.б. сөздіктер, тарихи-этнографиялық,
мифологиялық деректер, мерзімді баспасөзден алынған тілдік деректер .
Зерттеу ... ... ... ... концептілік талдау, ассоциативтік эксперимент әдістері
пайдаланылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен нәтижелері:
Зерттеудің негізгі ... - ... ... ... ғаламның
көркемдік және тілдік аясында лингво-когнитивті деңгейдің бірлігі ретінде
қарастыру. ... ... ... мына жайларды зерттеудің жаңалығы
және нәтижелері деп санаймыз:
- "қазақ әйелі" концептісі ... ... ... сәйкес тілдік бейнесіне
семантикалық, концептуалдық, этнолингвистикалық, психолингвистикалық талдау
жасалынды;
- "қазақ ... ... ... ... ... ... ... мәтіндер, фразеологизмдер, мақал-мәтелдердің мағыналары
айқындалып, олардың этномазмұндық мәнін ашу ... ... ... ... ... ... ... ассоциативтік тәжірибе әдісін қолдану арқылы қазіргі ұрпақ санасындағы
"қазақ әйелі" туралы қалыптасқан ұғым-түсініктер, ... ... ... ... ... тілдік ұжымның аялық білімінің эксплицитті
және имплицитті ... ... ... ... және практикалық мәні. Зерттеудің нәтижелері
мен пайымдаулары қазақ тіл біліміндегі этнолингвистика, лингвомәдениеттану,
когнитивтік зерттеулердің ғылыми-теориялық ... ... ... бір дәрежеде өз үлесін қосады. Зерттеу барысында талдау жасалынған
тілдік деректерді қазақ тілінің түсіндірме, ... ... ... ... ... ... этнос тарихын, ұлттық дүниетанымды, ұлт мәдениетін
тіл арқылы танытуға арналған ... ... ... ... қатысты арнайы курстарды жүргізуде, "Әлеуметтік лингвистика",
"Лингвоелтану" ... ... ... ... ... ... тұжырымдар:
­ қазақ әйелінің ойлау қабілеті, зейін­зерде ерекшелігі, дүниетанымы,
парасат­пайым деңгейінің, мінезінің, еңбекқорлық, ... ... т.б. ... ... көрінісі - этносты ... ... ... ... мазмұнында талданған ассоциациялар, бағалау мен коннотациялар -
қазақ әйелінің сезімдік, әлеуметтік, психологиялық, ... т.б. ... ... кілтін ашатын тілдік құралдар;
­ "қазақ әйелінің" концептілік бейнесі ... және ... ... ... ... ... ... символдық деңгейге көтерілген;
­ "қазақ әйелі" концептісі - ұрпақтан ұрпаққа беріліп, сақталған ұлттық
таным ... ... ... ... ... ... жадта бұрыннан сақталған ақпаратты қабылдау, тану, өңдеу арқылы
жаңа сапада жаңғырту "қазақ әйелі" концептісінің қазіргі ... ... ... мен мәдениет сабақтастығын дәлелдейді.
Жұмыстың мақұлдануы мен жариялануы. Диссертацияның ... ... ... ... төменде көрсетілген ... ... ... ... ғылым мен білім" атты халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференцияда (Шымкент, 2005), "Педагогикалық білімнің өзекті
мәселелері" атты ... ... ... (Шымкент,
2006), "Әуезов оқулары - 5" атты ... ... ... 2006), ... 80 ... орай ... ... лексикография, фольклортану мен көркем аударма мәселелері:
қалыптасуы, ... мен ... атты ... ... (Алматы, 2007) және ҚР БжҒМ А.Байтұрсынұлы ... ... ... жанындағы "Лингвистикалық жұма" атты ғылыми-әдістемелік
семинарда (10 маусым, 2006) баяндалды.
Республикалық ... ... мен ... жинақтарда диссертация
тақырыбына қатысты 9 мақала жарияланды.
Зерттеу жұмысының құрылымы. ... ... екі ... мен ... ... ... ... НЕГІЗГІ МАЗМҰНЫ
Кіріспеде диссертация тақырыбының өзектілігі, ... ... ... мен міндеттері, ғылыми жаңалығы, қорғауға ұсынылатын тұжырымдары
түйінделіп, зерттеу әдістері, зерттеудің теориялық және ... ... ... ... ... ... "қазақ әйелі" концептісі" деп
аталады да, оның мазмұны алты тараушада сипатталады. 1.1 Қоғамдық ғылымдар
аясындағы ... ... ... Адамзат тарихындағы іргелі
түсініктердің қатарында "еркек-әйел" оппозициясының ... ... ... ... ... ... ... асыраушы (аңшы т.б.)
ретінде тұрмыста үстемдікке ие ... ... ... ... орнығуына
жағдай жасады. Ерлердің қызметі табиғатпен бірге ... де ... ... ... ... деп ... оны ... толықтыратын
екінші "мені" ретінде ғана мойындады, ол ұғым ... ... ... ... ... ... ... жыныстық теңсіздікке апарып соқты. Бұл тараушада осыны ... ... ... ... ... ... іргелі түсініктердің
бірі - "еркек-әйел" оппозициясы туралы ... ... сөз ... ... ... ... психофизиологиялық негізі. "Қазақ әйелі"
концептісінің кілтін ашуда әйел табиғатын, ... оның ... ... ... ... ... бұл ... терең зерттеу
қазақ тіл білімінде кенжелеу қалып жатыр.
Арнайы зерттеу жүргізген ғалымдардың пайымдауынша, ми ... ана ... ... ... ... ... бен мінез-құлқымыздың
сипатын айқындайтын етіп ұйымдастырылған. Сол себепті о баста дүниеге бала
әкелу, ана болу үшін ... ... ... ... ... да өзінің
аналық табиғатынан жырақтай алмайды. Мұның дәлелін көркем мәтіннен де ... ... ... ... ... жатып айрылып, бет­бейнесінің қандай
екенін ұмытып қалған ... бала ... ... қалмай ербеңдеп жүрген
ебіл­себіл әйелді: "Апа!" ... ... ... ... тығып
ұйықтайтынды шығарды. Қараңғы түнде омырауына ... ... ... кішкене сәбидің кекілін сипап, кемсеңдеп жылап шығатын атымен бөтен
бейтаныс әйелдің көкірегіне сүт жүгірді (Ә. Кекілбаев. Үркер).
Ал енді ... ... па, әйел ме? ... зерттеулеріне
сәйкес ми салмағы әйелдерде шын мәнінде еркектерден азырақ (ерлердің миының
салмағы орта ... - 1,4 кг, ал ... ... ... - 1,3 кг),
бірақ олардың ми иірімдері ... ... ... миы ... ... 2,5 ... ал еркектердікі 2 пайызына тең екені,
ерлердің миының алдыңғы жағы ... ... ... ... ... және әйелдерде екі жарты шарды байланыстыратын ми бөлігінің
тығызырақ ... де ... ... ... жасаған шетел
нейрохирургтары әйел миының екі жартышарындағы ... және ... ... нейрондардың қоюлығы ерлермен салыстырғанда 23% артық деп
көрсетеді. Ал көрнекті психолингвист Н.И. Жинкин осы ... ... ... ... әсер етуімен бірге оның тілдік
белсенділігін жетілдіруге де көп ықпал ... ... ... [1, ... ... ... бір сөзбен ғана қысқа жауап ... ... ... оқиғаны да, оған деген өзінің ... да ... ... ... болуы, ал ер адамдардың сұраққа қысқа да нақты
жауап беруі осы ... ... Әйел ... тән осындай
заңдылықтар, ерекшеліктер қазақ әйеліне де ортақ. Оны тілдік ... ... - Е,е, ... бері ... ... ... ба, ... ба?
- Жиенімін.
- Жиенімін? Ойбай-ау, бізге де алыс болмадың ғой. Ошақтыға тиген әкемнің
інісінің қызы бар ... еді, сол сіз ... ... Е,е, құда ... ... де бір ... ошақтыға тұрмысқа шыққан. - Қымқа орнынан көтеріле
берді де, ... ... ... ... ... тыя қойды. - Кешір,
айналайын, -- деді даусын бәсеңдетіп. - Қу тіршілік адамда ес қалдыра ... ... ... - ол ... ... ... деп күбірлеп бетін сипады да
қайтып тұрды. - Нағашыңыз армандап ... еді, ... мен ... ... ... кетті деп. Құдай иманын саламат қылсын, өзіңе ... ... ... ... ... ... ... байланысты пайда болған ерекшеліктер қазақ
әйелінің де табиғатына, болмысына әсер етпей қоймады. Шындығында, ... ... ... ... ... әлсіз, көп сөзге бейім, тым
эмоционалды, әсершіл болғанымен, оларда руханилық басым, олар ... ... ... ... тез қайтады. 1.3 "Қазақ әйелі" концептісін
әлеуметтік лингвистика ... ... ... ... ... ... мен ... жыныстық жіктелуінің өзара байланысын, әйел мен ер
адамның тілдік және ... ... ... айырмасын [2] т.б.
зерттейтін әлеуметтік лингвистиканың "қазақ әйелі" концептісін сипаттауда
рөлі ерекше. Осы ... ... ... ... гендерлік зерттеулерге айтарлықтай мән берілуде. "Гендер" ұғымын
тілдік жағынан сипаттап, оның орыс ... ... ... ... үлес қосты. Қазақ тіл біліміндегі антропоөзектік
бағыттағы зерттеулердің арасында тіл ... ... ... ... ... ... молайғанын атап өткен жөн. Олардың
қатарына Б.Хасанұлы, Г.Мамаева, Қ.Жанатаев, Г.Шоқым, М.Ешимовтің ... ... ... ... ... ... бағытта фемининдік және маскулиндік таптаурындардың
(стереотип) тілдегі көрінісі, "еркектік" ... және ... ... ... ... ... (еркектік
немесе әйелдік мағынасының жынысқа қатыссыз заттар мен құбылыстарға
ауыстырылып қолданылуы) және ... ... ... ... жүргізілуде [2,23]. 1.3.1 "Қазақ әйелі" концептісінің әлеуметтік
сипатын гендерлік стереотиптер арқылы анықтау. Гендерлік ... ... ... ... - қоғамдағы ерлер мен әйелдерге ... ... ... ... және ... факторларды
анықтау, индивидтердің белгілі бір жынысқа жатуына байланысты мінез-құлық
ерекшеліктерін, олардың еркекке және ... тән ... ... ... ашу. ... ... пікірінше,
"стереотиптер - ақиқат дүние туралы күнделікті қолданыста кеңінен танылған,
сол зат не құбылысты, сол ... мен ... ... мен ... ... ... қарапайым бейнесі, яғни дүние туралы таным-
түсініктің қайталануынан ... адам ... ... ... ... мен ... шаблоны" [3, 33-34]. Ал И.А.Гусейнова мен
М.В.Томская: "Гендерные стереотипы, ... ... ... часто
упрощенные и обобщенные мнения о представителях обоих полов, складываются и
закрепляются в обществе ... ... и ... ... 81] деп атап ... Осы ... қарағанда, "қазақ әйелі"
концептісін гендерлік ... ... да ... ... ... ... тән ... түрі былайша көрініс табады: Ұлы бабамның ... ... ... қызы еді. Өзі де ... ... әрі асқан сұлу жан
еді. Жалпы Қаһан әйел ... ... ... ... ... ... қылықтары болуды қатты қадағалайтын. Олар ақылды, үлкендердің
алдынан ... ... ... ... жан болуы керек дейтін: кейін бұл
қасиеттері бүкіл шығыс ... ... ... (О. ... ... "еркек" концептілерін зерттеу оларға қатысты ... ... ... ... ... көрінісін зерттеу дегенге
саяды. Соңғы жылдардағы ... ... ... стереотиптер білім мен
бағалауды сақтаудың айрықша формасы және ... ... ... ... деп ... негіз бар. "Еркек" және "әйел"
концептілері ... ... ... ... әдет-ғұрып, фольклор,
мифтік санада, "дүниенің қарапайым ойсуретінде" айтарлықтай орын берілген.
Алайда гендердің стереотиптік және аксиологиялық бағасы ... ... ... ... ... мен ... ... рөлі де бір-бірінен
ажыратылады. Оны төмендегі мысалмен дәйектеуге болады: Ең ... ... ... ... ... ауыз үйдегі орыс ... мен ... ... ... ... ... ... дейін ашық, жалаң бас,
еркектермен қатар отырған орыс әйелдері Күнзилаға, тіпті, таң көрінді.
Шашын ... ... жас ... Елизавета Быкованың барлық
еркектерден жоғары отырғаны ерсі де ... ... Жас ... құлағы
көрініп қалса, кесіп алардай тыйым салып қойған ... күні ... ... ... сөйлесуі, даусын еркін шығарып күлуі деген
нәрселерді ... еді ... ... ... мен ... ... ... гендерлік стереотиптерге,
яғни ерлер мен ... өзін ... ... жөніндегі мәдениетте
қалыптасып, орныққан көзқарастарға сүйене отырып, түзеді. Оны ... ... ... ... ... ... Әйел мен еркекке байланысты қоғамда қалыптасқан таптаурындар
(стереотиптер) кестесі.
1.3.2 "Қазақ әйелі" концептісінің бейвербалды ... ... ... мәтінде көрініс тапқан ұлттық сипаттағы кинемалардың ... ... ... жиі ... ... ... ... орай ер кісілерге, әйелдерге тән және ортақ кинемалар деп
бөлуге болады. ... ер ... ... ... ... отыру",
"төс қағыстыру", "қамшы тастау", "мұртынан күлу", "сақалын ... ... т.б. ... жиі ... ... ал "бетін шымшу",
"шашын жаю", "шашын жұлу", "орамалын бұлғау", "қос бүйірін ... ... ... т.б. әйелдерге тән кинемалар болып есептеледі. Ал "қол бұлғап
шақыру", "жағасын ұстау", "басын изеу", "мұрнын ... ... ... ортақ болып келетіні анық.
Ері, баласы, жақыны, туысы қайтыс болған ... қара ... ... - ... ... келе ... ... Қайғы-қасіреті мен
шерлі көңілін жақынын жоғалтқан әйел бетін жырту, бетін тырнау, шашын жаю,
шашын жұлу, қос ... ... ... ... ... ... қайтыс болған ерінің, баласының, туысының жақсы, асыл ... ... ... ... ... ... халықта қатты қайғырғанда, бетін
тырнап, айғыздаумен бірге шашын жұлып немесе тақырлап алып тастайтын дәстүр
болған. Кейбір тайпаларда ері қайтыс ... әйел ... ... ... ... ... ретінде оны күйеуімен бірге жерлеген. Аталған
бейвербалды амалдың қазақтың жоқтау жырларын айтқандa қолданылуы сол ... ... ... Бұл ... ... өз үйінің ішінде қара сұр бәйбіше
шаршысын шорт байлаған. Қара шашын тарқатып, екі иініне жайып ... ... ... ... талған жүзінде көк тамырлары білінеді (М.Әуезов.
Абай жолы).
"Қазақ әйелі" концептісіне қатысты бейвербалды амалдардың ең көп ... ... сылп ... "аузын сылп еткізу" сияқты тұрақты сөз тіркестеріне
сай келетін ым-ишараттар. Олар көркем шығармадағы кейіпкерлердің таңырқау,
жақтырмау ... ... ... ... үшін ... ... ... жатып, айналасы бір-ақ қыстың ішінде Есеней ... ... ... ... қызына Несібелінің таңданбасқа шарасы
жоқ еді. Бірақ таңданғанын білдірмейін деп аузын бір сылп ... де ... ... ... ... ... көркем шығармада жиі қолданылатын
"ернін жымқырды", "ернін қымқырды" ... ... ... ... ... ... білдіреді, ал "ернін тістеді"
кинемасы бір жағдайда "сөйлеме" деген мағынаны білдірсе, енді бірде ... ... ... ... үшін ... Айша ... ... басын шайқады. Айша басын тектен-текке шайқамайды (Ш. Мұртаза. Ай
мен Айша). Сондай­ ақ "жаулықтарымен ... ... ... сүю", ... ... ... ... бейвербалды компоненттер де қазақ
әйелдеріне қатысты. Қазақ әйелдеріне ғана тән "бет ... ... ... мәдениетінде ұялудың нышаны, ерсі қылықтан шошыну белгісі болып
табылады. - ... - деді ... ... ... - Ата-бабаң істемеген
кәсіптің керегі не? (Т.Әлімқұлов. Сырлы наз). Қазақ ... ... ... "сұқ ... бетін бір сызу" ишаратымен де білдіреді:
Әкеме адырая ... аз ... ... бетін оң жақ қолының саусағымен бір
сызып, үлкендеу көзін кеңірек ашты да, ернін бір сылп ... ... мына ... болмағай да! - деді (С.Мұқанов. Мөлдір махаббат).
Қазақ әйелінің көңіл-күйі, сезім әлемі, ішкі дүниесі нәзік болуымен бірге
шытырманға ... аса ... ... ... ... ... ... дейін бірден байқап, тез арада айтылмақ ой мен емеурін, ишараны
шешетін туабітті қабілет ерекше ... ... ... де ... ... әйелі" концептісіне қатысты антропонимдердің гендерлік сипаты.
Қазақ ... ... мен ... болмысынан хабарсыз, қажетті мәдени-
танымдық ақпарат "аялық білім" көлеміне енбеген өзге мәдениет өкіліне мал
шаруашылығына қатысты есімдер ... кей ... ... ... ... ...Мен сені бұдан былай Ақнарым дермін!
- Түйеге теңегенің бе?
- Аузыма құдай ... ... ... ... ... ... күшті,
нардан сұлу, нардан қадірлі несі бар? (Ғ.Мүсірепов.Ұлпан).
Төрт түлікті киелі санаған қазақ халқы олардың әрқайсысының иесі, ... ... бар деп ... ... да төрт ... ... отырған.
Әйелдердің гендерлік сипатына, әйел адамдардың ассоциативті ойлау
жүйесіне көбінесе адамгершілік, ... ... ... ... ... да, ер адамдардың асссоциативті ойлау жүйесіне ерлік жасау,
батырлық көрсету, кәсіппен шұғылдану т.б. жақын болатыны белгілі.
Тарихи шығармаларда кездесетін кейбір кісі ... ... ... ... ... жіктеліске негізделген. Күніұзын мал ... ... ... мал ... ... ... кісі ... жүретін
адамның пешенесіне қой санаудан өзге ештеңе жазылмаса, жоғары тап өкілінің
тағдыры биіктегі қолжетпес алтындай ... ... ... ... ... таңда мұндай кереғар есімдердің кездесуі
екіталай: - Ал Қияқтың кімі бар? Әлі де сол күң ... кәрі ... ... ... ... мен Қияқ талайының кереғар тағдыр өзі күні ... ... ... аты ... ... ... аты Қойсана
дегізуін қарашы! Мұнда да ... бір ... бар ... ... ... азан ... қойған есімдерімен бірге оның жүріс-
тұрысына, мінез-құлқына, сыртқы ... ... ... ... ... ат қою көп ... бар. ... ғалымдар лақап
аттардың алғашқы қоғамның өзінде-ақ адамдардың дене бітімі мен ... сай ... ... айта ... ... пен ... ... пайда болып, қалыптасуынан кейін, әсіресе фамилиялардың
шығуынан соң олардың сирегенін ... ... ... шешемнің Айымқыз деген
әдемі аты бар екенін бұл ... ... ... ... де білмейді. Жарықтық,
келбеті келісті-ақ ( ... мен ... ... бар ... ... мағынадағы, әсіресе дене кемістігіне орай қойылатын
лақап аттар ерлерге байланысты жиі ұшырасады. Қыздар мен әйелдерге ... ... ... ... ... ... ... "қонақ", ал әйелді
"ана" деп ерекше қадірлегенінің айғағы ... ... 1.3.4 ... ... ... киім ... лингвомәдени мәні. Біз аталған
тараушада тек "қазақ ... ... ... ... ... ... ғана ... тоқталуды мақсат тұттық. Мысалы, қазақ қыздары мен
тұрмысқа шыққан ... бас ... мен шаш ... ... ... ... қарағанда, әйелдер шашын қос өрім
етіп өреді де, ол екеуінің ұштарын біріктіру үшін ... ... ... ... - әйелдіктің белгісі, бұл - бүтіннің ... ... ... ... шаштарын бір өрім етіп, ұшына шолпы тағады.
Киім кию үлгісі мен қимыл арқылы қазақ әйелінің киім кию ... ... ... ... жерде жайбасарлық пен созылыңқылық танытатын қазақтың
бейғамдық болмысын, ұлттық психологиялық ерекшелігін де астарлап бейнелеуге
болатыны байқалады. Мысалы, ... ... ... ... ... киіп,
басына малынтып шұбалаң орамал тартқан әйел созалаңдап шығып, ... ... ... ... ... ... ... (Ә.Кекілбаев.Үркер).
Бойжеткен қыз бен тұрмысқа жаңа шыққан жас әйелді, дүниеге сәби ... ... ... мен ... мол ... бәйбішені ата-
бабаларымыз,ең алдымен олардың бас киімінен ажыратқан. ... ... ... кәмшат бөрік киген: Өтіп бара жатқан бес ... тап ... жал ақ ... атқа ... ... ... ... жап-жаңа кәмшат бөрік
(М.Әуезов. Абай жолы). Қазақ әйелдерінің баскиімдері практикалық қызметінен
өзге әйелдердің отбасылық жағдайының ... ... ... Олар ... ... ... ... туғанға дейін желек киген. - Ауылдағы енелер
мен абысындарға қосылып Ділдә келініне кимешек-шаршы, қалың ... ... ... ... Абай ... ... ... тұңғыш баласын
туған соң оның басынан желегі алынып, кимешек кигізіледі. Оның шылауышына
төбелдірік, маңдайына ... ... ... ... балаға ана
болған орта жастағы әйелдер көзге түсерліктей әшекейі жоқ ... ... ... ақ жаулық (шылауыш) тартады: Ақ шаршы, кестелі кимешектерін
әсем ғып салған күлкіші келіншектер де көп ... ... алға ... заман өзгеріп, материалдық және рухани құндылықтар
өзгерген сайын қазақ әйелдерінің киім үлгілері де ауысып, соған сәйкес ... ... ... та өзгеріп отырғаны даусыз: Мұғалім Арайдың басындағы
күндікке қарап ... ... ... ақ ... ... басына орай бергені
ерсі, ал мұғалім әйелдің жұқа ... ... бір ... ... ... ... Мылтықсыз майдан). Қазіргі таңдағы әйелдердің киім ... ... тән ... ... ... ерекшеліктерді ажыратуға
болмайды. Әйтсе де, әсіресе оңтүстік ... ... ... ... тұрмысқа шықпаған әйел затының орамалсыз, жалаңбас жүруі, ал
келіндердің орамал тартуы, жасы ... ... ... ... ... киюі ... ... болып есептеледі. Осыған байланысты ұлттық-
мәдени стереотиптерді де кездестіруге болады. Мысалы: Өзге ... ... ... ... ... тек қып-қызыл орамал тартып жүретін. Кей қыздар
әлдебір әуестікпен сәл ақшылтым, ақ гүлі ... ... ... ... сөгіп тастайды. Ақ орамал мен қызыл орамалдың аралығы айқын, шекарасы
берік. ... ... ... ... ақ орамал салды", "ақ орамал
жарасады екен", тағысын-тағылар дейтін (М.Байғұт. Ақ орамалды қыз). ... ... ... ... қолөнер, тамақ атауларын білдіретін
лингвомәдени бірліктер. Күн көрісі төрт түлік мал болған соң, оның етін ... де, ... де, ... де ысырап етпеген қазақтар оларды қалай ... ... ... ... ... қолөнер туындыларының
ішінде ең кең тарағаны, технологиялық ... ... - киіз ... ... жарап, киіз үйдің туырлығына, түңлігіне, үзігіне жабуға
және жерге төсеуге арналған киіз басу өнері ... ... ... еңбектер көп. Қазақ әйелдері барды ұқсатып, тұрмысқа қажеттінің
бәрін өздері дайындап алатын болған. Мысалы, кір жуатын ... да ... ... ... жасау үшін оңаша, жылылығы бірқалыпты сақталатын үйде
сақарды майға қосып ... да, ... ... ... тәсілін, тетігін
білетін әйелдер басшылық етеді. Білігі жетпейтіндер сабынды ірітіп, бұзып
алады. Ал енді осы ... ... ... ... ... ... шығармасында
кездеседі: Алба-жұлба қараша үйдің сырт жағынан қарасаң, іші өртеніп жатыр
ма дейтінсің, булыққан түтін бұрқырап шығып ... ... ... үлкен
қара қазан. Астында лаулап жанған от; қазанның ішінде бір үйіріліп, бір
бұзылып қайнап жатқан ... ... ... ... тұмшалап орап алып,
маңдай терісі тыржиып, ... ... ... сапты қалақпен
сабын былғап жатыр.
... От басын қоршалай отырған төрт-бес ... ... көзі ... иілсе, бұзаушық алып үйді-үйіне тарайтын ойлары бар, ... ... ... ... ащы ... ... көріп отыр (Б. Майлин. Раушан-
коммунист).
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипатын ұлттық тағам ... ... ... күн ... төрт ... тығыз байланысты болғандықтан,
аналарымыз оның сүтінен неше түрлі дәмі аузыңнан кетпес тағамдар жасаған.
Мысалы, уыз ... ... ... ежігей, құрғақ сүт, ... ақ ... ... ... ... ... қазақ әйелінің қолынан шыққан, қазақтың
тұрмыс­тіршілігінен, өмір сүру салтынан, ұлттық ... ... ... ... ... ... қатысты зергерлік бұйымдардың ... ... ... ... мәні зерттеуші Р.Н.Шойбековтің
еңбектерінде арнайы, жан-жақты қарастырылғандықтан [5], тек "қазақ әйелі"
концептісіне қатысты зергерлік ... ... ... ашуды ғана мақсат
еттік.
Соның бірі ретінде қазақ қыздары мен әйелдері бұрынғы кезде ... ... ... ... кетпеу үшін таққан және ол ... ... ... ұғымында "адам жанының бір ұшы ... ... бар. ... ... "тарағанда түсетін шашты ... ... ... оны адам ... ... ... ... керек" деген ырым-
тыйымның бар екені белгілі. Ал енді осы халық санасындағы ... ... ашу үшін ... бір ... аясы ... Біз оның кілтін
төмендегі прецедентті ... ... ... ... ... ... шашын
беталды тастамас болар, -деді Айша. - Тарақтан ... шаш ... ... о ... балалары шырылдайды дейді. Анасының шашының отқа ... ... ... екен де :"Анамыз тозақ отына түсіп кетті- ау!" деп шыр
айналып, шырылдайды екен. Тозақ отынан ... ... ... ... ... сол тамұқ өртіне түсіп кете жаздайды екен (Ш. Мұртаза. Ай мен ... ... ... ... ... әр ... тастамай, түскенінің
әрбір талын жинап, мұқият орап, адам баспайтын жерге көміп ... ... ... ... қыздары мен келіндерінің құлағына
жалаң, құрғақ сөзбен емес, ұлттық ұғымға жақын осындай ... ... ... ... әшекейлік зат болуымен бірге оның ... ... ... ... ... зат ... қолданылады.
Сондай-ақ сырғаға қатысты түрлі көзқарас пен ... ... де ... жоққа шығаруға болмайды. Ежелгі Римде бір
құлақтағы ... ... ... ... Одан бұрынырақта бойжеткен қыздар
мен әйелдердің, сондай­ақ қарақшылардың сырғасында айтарлықтай ... ... ... ... ... зат ... оны ... көру қабілетін арттырады, теңізшіні суға ... ... ... ... Ал Бирмада тақтан дәмелі король
ұрпақтарының құлағы міндетті түрде ... ... ... ... [6].
Қазіргі кезде сырға өзінің мифтік маңызынан айрылып, тек әшекей зат,
әсемдіктің ... ... ... ... ... Ежелден дененің ашық
жерлерін - аяқ-қол, саусақ, мойын, құлақ, мұрын сияқты дене мүшелерін қатты
заттардың көмегімен ... ... Бұл ... ... ... ... ... пайда болуына апарып соққан. Олар сыртқы зұлым ... ... ... ... ... ... ... зергерлері
әрбір тастың өзіне тән қасиеті, ерекшелігі, кереметі бар ... ... ... ... құт ... енді бірі ... сақтайды, ал
кейбірінің тіпті құрғақшылықта жаңбыр шақыратын, т.б. қасиеттері бар екен.
Орта ғасырларда емші, дәрігерлер алтын, нефрит, маржан ... жұту ... ... ... оны ... ... ... деп есептеген.
Сонымен бірге әлгі тастарды жұтқан адамның өлгеннен кейін ... ... ... ... ... Қазіргі таңда мойындалып, сәнге айналған
астрология ғылымында да "әрбір жұлдыз иесі ... сай ... тасы ... тағу ... ... ... тастан тағылған әшекей адамға
бақытсыздық әкеледі, денсаулығына зиян келтіреді" деген түсінік қалыптасқан
1.5 ... ... ... қатысты онимдердің этномәдени сипаты.
Қазақтың еншісіне тиген байтақ даламызды қай ... ... та, ... тұрғызылған ғажайып кесене, әсем мұнара, өшпес ескерткіштер, тіпті
тұтас ... аты да бар. ... А. ... "Сырдария бойындағы
Көккесене, Бикем мұнара, Сырлытам, Сарысу бойындағы Белең-ана, ... Арал ... ... ана ... мұнаралары, мазарлары
ғажайып сырлы сымбатымен күні ... ... ... ... Жеке
ескерткіштер былай тұрсын, жұмыр жердің орта ғасырлық ... бір ... әйел ... ... дүние жүзінде сирек кездесетін
құбылыс. Бұл ретте қазақ даласында Қатын дала, Қырыққыз ... ... ... ... таң ... ... Баршын сұлу әйгілі
Алпамыстың жұбайы, Қаршымбайдың қызы, Оғыз еліне сөзі жүрген жеті ... ... деп ... [7, 402]. Бір ғана ... Қазақстан облысының
аумағында қыз балаға, әйел-анаға қатысты қойылған сандаған топонимдерді
кездестіруге болады: Домалақ ана, ... ана, ... ана ... ... қыз, Қызсиген, Қамырлы әулие, ... т.б. ... ... ... қарасты "Қатынкөпір" елді мекені бар. Оның аталуы
туралы ел аузында мынадай әңгіме айтылады: "Көнекөз қариялардың айтуынша,
1928 жылы ... ... ... бала-шағасы жоқ, жалғыз басты Тәті
деген әйел тұрыпты. Ол кездері осындағы Қошқар ата ... ... ... кезі ... ... ... сонша, ауыл тұсындағы жалғыз аяқ өткел-
көпірді әрдайым ағызып кете ... ... ... ... әуреге
салған осы жайтқа ашуланған Тәті бір күні білегін сыбанып шығады да, үлкен
ағаштарды кесіп, ат арба өте ... ... ... ... ... ... риза болған жұрт кейін бұл көпірді "Қатын көпір" деп
атап кетеді". Тәтінің әрекетіне ... ... ... оның өз ... да ... еді. ... әлдеқайда күш-қуаты, қайраты мол еркектің
ойына келіп, қолына алмаған ... іске заты ... ... ... әйелдің қиындықтан тайсалмай баруы ел-жұртты ерекше таңқалдырғаны
анық. Сол себепті кез-келген қиын-қыстау кезеңде жол таба ... ... ... ... халық осылайша білдірген тәрізді. Ертеректе халқымыз
ел билеген ерлерге лайықты өмірлік серік бола ... ... мен ... ... ... деп ... ... оған көне түркі жазба
ескерткіштеріндегі мысалдар куә. Осы ... ... ... ... де ... ... 1.6 Әйел ~ ана тілі және ... ана қарым--қатынасының этномәдени мәні. "Қазақ әйелі" ... әйел ~ ана тілі және әйел ~ ана ... ... ... Тіл ... ... айдан анық айқындалғанымен, ... ... ... ... де, заң ... ... де ... алмай келеді.
Біздіңше, соның бір ұшы ұлт мәдениетінде, өзінің отаналық, ... мен ... ... сақтаушы, ана сүтімен, қазақы мінез бен ана
тілін үйрететін, бесік жырымен ... ... ... ... ... әлсіреуімен, өзгеруімен байланысты сияқты. Жазушы,
қоғам ... ... ана тілі мен ... ... ... ... кетіп келген тілімізді мұратына ... ... ... ... да ... келуге тиісті дұрыс ана
(астын сызған - біз), дұрыс ата, ... ... ... азамат бола білуге
көбірек көңіл бөлгеніміз дұрыс сияқты". Әбіш Кекілбайұлы дұрыс ана ... ... ... ... жазып отырса, бұл, әрине, тегіннен-тегін емес.
Ана тіліміздің тағдыр-талайында аналардың атқарар рөлі айрықша ... ... ... айтатын да, бесік жыры арқылы ұлттық тілдің уызын
сіңіретін де - ... ... "ана ... деп ... ойға ... ... ... халқымыздың
біртуар ұлы, заманымыздың заңғар жазушысы М.Әуезовтің "Ел ... ... ... ... ... ... дәл қазіргі кезеңде айқын жол
табуға, тілімізде сақталған ... рух пен ... ... жаңа ... ... ... ұлт болашағын дамытудың өзекті арқауы болмақ. Қазақ
халқының ... ... ... - ... біртұтас, тығыз байланысты киелі ... Ана ... ... ана ... ... асыл өсиеті ғана сәбидің көкірегінде
жатталып, ұлттық рух болып сіңіріледі. Сол үшін ... ... ... ... ... жұбатып, қазақша бесік жырын айтып ... ... ... ... үйретіп, тілін де қазақша шығаруы, қазақ тілінде
ертегі айтып, қазақша "құлыным, ботам" деп еркелететін әрбір қазақ әйелінің
қоғамдағы, ... ең ... ... қызметін сипаттайтын қағидаты
жаңғырып, тәрбиенің ... ... ... ғана ... ... әдебиеттегі аналар бейнесін тілдік дүние суреті аясында "қазақ
әйелі" концептісі тұрғысынан қарастырар ... бұл ... ... ... ... санада қалыптасқан, тіл
арқылы ... ... ... ... ... ... ... күштің бірі де бірегейі ұлт тәрбиесіндегі ананың рөлін
дәлелдейді. Бүгінгі қоғамдағы ... ... ... орны ... ... күнделікті тұрмыс пен ... ана ... ... ... құдіретін күшейтумен тығыз байланысты екенін осы
тектес зерттеулер ... ... ... тарау "Қазақ әйелі" ұғымын антропоцентристік бағытта зерттеу" деп
аталады. 2.1 Тіл мен ... ... ... ... ... ... болатын салалардың барлығы түптеп ... ... ... ... ... тілге қалай ықпал жасайтынын
және тілдің адам ... ... ... қалай әсер ететінін,
қандай қызмет ететінін анықтау, т.б.
Тілді зерттеудің антропоцентристік бағыты тіл ... ... ... ... ... адамға қызмет ету мәселесін, тіл ... ... ... ... ... байланысты. Осыған сәйкес әйел­ана
болмысына қатысты (біздің зерттеуімізде - "қазақ әйелі") ... ... ... ... мен ... ... мәдениеті мен сол
халық тіршілігінен, өмір сүрген ортасынан, менталитетінен, ... ... ... ... беретін ұлттық құбылыс болып
табылады. Себебі, адамзат үшін ақиқат дүние біреу ... оны ... ... дүниенің біртұтас бейнесін санада қалыптастыру әрекеттері әр ... ... оның ... ... ... әйелдерде) әр деңгейде және сан
алуан интерпретацияда беріледі. ... тіл ... ... әлеміне байланысты дүниенің танымдық бөлшектері тілде өзінше
көрініс ... ... ... суреттейді, ал тіл иесі танымдық ойын ... ... ... ... ... танытуға тырысады. Тілдік таңбаның
адамға тікелей қатысты екенін А.А. Уфимцева былай ... ... ... ... ... зат ... ... субъектінің объективті шындыққа
деген ерекше қарым-қатынасын көрсету арқылы белгілі бір таңбалық жағдайға
нақты белгілеу ... ... [8, 104]. ... ... ... және ... салалары
- осы тектес ғылыми тұжырымдарды дәлелдеу үшін тілді адамның тікелей
танымдық ... ... ... ... ... ... ... Тіл біліміндегі осы бағыттағы зерттеулердің
негізгі арқауы - тіл арқылы берілген ... ... ... ... оны
интерпретациялау, өздігінше өңдеу, жадыда сақтауға қатысты ерекшеліктерді
зерттеу. Аталған бағыттағы зерттеулердің нәтижесінде ... ... адам ... ... сақталған ақпараттардың көмегімен жаңа
мазмұнға ие болу ... ... ... ... бұл таным мен
мәдениет ... ... 2.1.1 ... ... Тіл мен ... екі ... ... жүйеде
танылғанымен, бір-бірін толықтыратын, өзара ... ... ... ... олар ... ... ... "тіл мен
мәдениет" сабақтастығымен сипатталады. Бұл маңызды тұжырымды таратып айтар
болсақ, қоғамдық фактордың мәдени ... ... оның ... ... мәнге ие болуының ықпалы зор. Ал, оның іске асуындағы тілдің
коммуникативтік қызметін танытуда ... тіл ... ... ... өз ... жеткізіп келешекке танытатын, (мысалы, тілдік деректерді
"қазақ әйелі" концептісіне ... ... мәні ... ... ... басынан кешкен тарихы, бүкіл рухани, мәдени байлығы, болмысы,
дүниетанымы, өмір ... ... ... ... ... ... ... талғамы, т.б. сол тілдегі жай ғана таңбасы ... ... ... емес, оның біздің санамызда тілдік шығармашылық
үрдісі нәтижесінде туған бейнесі, яғни "дүниенің ... ... ... ... ... ... бір жолы, ұғымды берудің
көркемдік амалы - ұқсату. Ол ... ... ... тәжірибеде
қалыптасады. Себебі, адамдардың табиғаттағы әртүрлі құбылыстарды бақылап
салыстыруы, оны өз іс-әрекетімен, ... ... ... түрінде әртүрлі нәрселердің ұқсас жақтарын табуы, ... ... ... осы ... ... ... ... қазақтар үшін бай лингвомәдени мәнге ие. Сирек өсімдік ретінде ... ... ... кез ... ... өсе ... Биік ... өсетін
қызғалдақтың бүр жарып ашылуын, жайқалып өсуінің өзіндік мәні, ... ... ... ... ... ... ... қазақ даласында өскен бала
ғана біледі. ... ... көп ... ... ... ... деген де болжам бар. Сондай ... орай ол ... ... қайта айналып келмейтін жастық шақты білдіретін метафораға
айналған. Мысалы, Қыз дегенің - өмірдің ... ... аз ба ... (И. ... Ғашықтың тілі.); Қырандай ... ... ... (М.Мақатаев. Аманат). 2.1.2 Лингвоелтанымдық
бағыттағы зерттеулер. Лингвоелтанымдық бағыттың негізгі мақсаты - мәдени
константаларды екі ... үш ... ... ... ... ... айқындайтын, сол елдің болмыс-бітімін, халықтың мінез-құлқы мен
тұрмыстық ерекшеліктерін ажыратып көрсететін тілдік ұғымдар мен ... Бұл ... ... ... ... бір елдің немесе
ұлттың өзіне тән ... ... ... жоқ ... ... ... ... бірліктер болуы керек. Мысалы: Үзілістен кейін дастарқанға
үйеме табақ ет келді. Жеке ... ... ... басы ... отырған
Акбардың алдына тартылған. Ол мұндайды ... ... ... ... ... кейін шегініп кетті. Лаураны тілмаштыққа пайдаланып,
онымен де біраз сөйлесуге тура келді.
- ... ... ... - деді ... оған түсіндіріп. - Біздің халқымыз ең
құрметті қонағының ... ... бас ... Мен құрметті қонақ емеспін ғой. Бар болғаны біздің жас ... ... ... ... ... өзі ... ... -деп Акбар
оны Лаураның алдына жылжытты (Қ. Жұмаділов. Атамекен).
Байқап отырғанымыздай, ... ... ... кісі ... ... ... қазақ мәдениетінен хабарсыз, оған сәйкес аялық білімі жоқ, сол
себепті қойдың басы онда дұрыс ассоциация тудырмай отыр. Ол ... ... бас ... оны әйел ... ... білмейді.
2.2 Қазақ дүниетанымындағы "әйел" концептісінің көрінісі. Жалпы христиан
дінінде әйел туралы "зұлым", "күнәһар", "өтірікші", "кекшіл" ... өте ... ... ... ... католик дінінің ресми
теологы болып бекітілген Фома Аквинский: ... тез ... ... ... ... адам ... оның ... толық жетілмегенінің өзі оның
құндылығының ... ... ... ... ... ... мәңгі билеушінің немесе ұстаздың басқаруымен ұстап ... ... ... [9, 27]. Ал ... дінінде әйелге, әсіресе әйел анаға
деген көзқарас бұдан ... ... ... ... табанының астында",
"Алдымен анаңды, анаңды, тағы да анаңды, одан соң ... ... ... ... ... ең жақсы мәміле жасағандарыңыз болмақ",
"Балаларды махаббат пен сүйіспеншілікпен бағу, әйелдерге ... ... ... ... ... ... ... ахлақ ережесі" т.с.с. ислам қағидалары
дәлел.
Кез келген қоғамның маңызды институттарының бірі - ... Ал ... ... - ... мен неке тарихындағы келелі ... ... ... және ... ... қазақ әйелінің отбасылық мәселелерді
шешуге белсенді қатысқанын, ерлеріне ... ... ... көп
көмектескенін дәлелдейді. Ал күйеуі жоқ кезде оның орнын жоқтатпай, барлық
тіршілікке қатысты мәселелерді өзі шешіп, ... ... ... ... ... оны жөн-жоралғысымен шығарып салуға, күйеуін жаманатқа
қалдырмауға міндетті болған. Сондықтан ... ... ... Зере сияқты
әйелдерді халқымыз жоғары бағалаған. Мысалы: Шоқан ел кезген, жер ... ... ... шығыс әйелдерінің ішінен мұндай мінезді, жомарт та
өжет әйелдерді көп көрді. Басқаны былай қойғанда, өзі ... ... ... ше... ... ... ... әкесі Шыңғыс емес, әжесі Айғаным
болатын. Ел адасқанда ... ... ... ... ... Көзін
жұмғанша Айғаным әжесі осындай боп өтті (С. Бақбергенов. Ақ боз атты ару).
Осылайша, ақыл-парасаты сай қазақ ... тек өз ... ... бүкіл
ауыл-аймақта зор беделге ие болып, олардың ... ... ... ... әйелдері туралы сөз болғанда, ... ... ... мен ... ... ... байлығы, ақыл-парасаты жөнінде әңгімелегенде, ең
алдымен батырлар жырындағы әйел ... көз ... ... ... - ... ... тән ... пен көрегенділіктің, Жібек -
сұлулық пен сымбаттың, Айман мен Ақжүніс әйел үшін ... ... ... пен ... тапқырлықтың, ал Баян - сұлулықпен бірге махаббатқа
адалдықтың, сезімге тұрақтылықтың символы.
Қазақта қыз баланың, ... әйел ... ... ... ... гөрі өжеттік, еркіндік, ақыл, ... ... ... ... Мына ... ... соның тілдік дәйегі болып табылады:
Мен көкпарға тастаған лақ емеспін. Мен Роксанамын. ... ... ... ... Александр мені өзінің теңі деп білді. Мен оны да бағаладым.
Ұлы Александрмен ... деп ... ... падишаға Ұлы Даланың еркін
өскен қызына шақ теңдігімді кемітпеспін. Соңымда бейбіт өмірге жеткен елім
қалып барады деп ... ... ... ием ... жат ... ... ... екен - ендігі тілеуім Александрдың амандығы ... ... ... мен ... ... ... ... өжеттік,
тәкаппарлық, көрегенділік пен даналық сияқты қасиеттер ғасырлар бойы ... аңыз ... ... ... ... ... ... Тұмар,
Зарина, Роксана, Домалақ ене, Айша бибі, Құртқа, Гүлбаршындардан ... ... ... әйел әрі ... әрі ... - ... "Жақсы әйел" және
"жаман әйел" концептісінің көрінісін ... ... ... ... үлгісінен де көруге болады: Жақсы қатын алсаңыз, Жақсылығын
білдірер, Ерін жөнге көндірер, Анық осы, бозбала, ... ... ... ... жаман жолықса, Жамандығын білдірер, Ер қадірін кетірер, Оның
өзі, ... ... ... сормен тең (Шал ақын); "Әйелдің жақсысы
қандай, жаманы қандай болады? - ... ... ... - Әй! - ... -
Ә; - десе, - Манағы қайда? - ... Мә, десе - ... әйел сол. - Әй! ... - Оқ, десе, - Манағы қайда? - дегенде: - Жоқ десе, дау да іздеме,
жау да ... бәрі де өз ... - ... Тұяқ ... ... ... "жақсы ер бала­шағаның қамын ойлап, табыс табумен айналысуы ... оны ... іске ... қонақты дұрыс күтіп, ерінің жақсы атын
шығаратын, үй шаруашылығындағы мәселелерді өзі шешіп, ... ... ... ... ... қабылдауға итермелейтін - жақсы әйел" деген
қазақтарда қалыптасқан көзқарасты дәлелдей түседі. 2.2.1 ... ... ... салт-дәстүрлердің этномәдени сипаты. Белгілі бір
ұлттың дүниеге көзқарасын, өмір сүру ... ... ... оның рухани мәдениет үлгілерінен - салт-дәстүрлері мен әдет-
ғұрпынан көруге болады: Біреудің ... ... ... - ол Қаза ... жаралы - ол. Көзінің жасын тыймай жылап жүріп, Зарланып неге ... ол? ... ... қыз ұзат, тойыңды қыл, Қыз таныстыр - қызыққа жұрт
ыржаңшыл, Қынаменде, жар-жар мен беташар бар, Өлеңсіз салар қызық бола ... ... 1-к., 75-б.). ... ... өлең жолдарында қазақ халқының
дүниеге шыр етіп нәресте болып ... ... ... ... яғни ... жер ... ... салт-дәстүрлерінің барлығы, рухани мәдениет
негіздерінің бәрі ... сөз ... ... екендігі жөнінде
айтылған. Қыз таныстыру, қыз ұзату, ... ... ... - ... әйел-ғұмырға аяқ басар тұстағы халықтық дәстүрлер. Жұмыста
аталған дәстүрлердің этномәдени мәні ... ... ... ... ашылған.
Бұлардан басқа "құрсақ шашу", "өңір салу", "абысын асы", ... ... ... шашу", "итаяғына салу", "қазанжарыс, шөміш ... ... ... ... ... түрлері тілімізде көп
кездеседі. 2.2.2 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты қалыптасқан ... мен ... ... ... ... ... тараушада
біз "қазақ әйелі" концептісінің аясына жататын кейбір тұрақты тіркестер мен
мақал-мәтелдердің этномәдени мәнін ашуға ... ... ... ... ... ... халқының әйелге қатысты ырым­тыйымдарының бірі
негізінде пайда ... ... ... ... тоспа" деген мағынада
қолданылады. Қазірге дейін, әсіресе ауылды жердің әйелдері ер адамның жолын
кеспеуге тырысады: Жәнібек елең етіп ... еді, бір ... пен ... ... су ... жатыр екен. Солар өтіп кетсін деп сәл аялдады. Бірақ
аналар орнынан қозғалар емес, ... тұр. Бұл ... ... ... ... Өтіп кет, қайным, - деді келіншек күлімдеп, - Жолыңды кеспейік деп
тұрмыз. ... ме ең... ... ... ... ... ... ... кеңесейін" тұрақты тіркесінің "әйеліммен, үй ... ... ... ... ... ... ... жаралған"
деген христиандардың қасиетті кітабы Таураттағы ұғыммен дәйектеледі.
Белгілі ... ... ... қабырғадан жаратылу дерегі
Библияға дейін, яғни Адам пайда болғанға дейін орын ... ... ... ... елі) су ... - Энкиге табынған. Бір жолы оның қабырғасы
қатты ауырады. Шумер тілінде ... "ти" ... ... ... ... ... туу", ... беру" дегенді де білдіреді. Осы кезде Энкиді емдеген
Нинти әйел-құдайы пайда болған. Оны "өмір беретін ханым" деп ... ... ... аңыздар Библия баяндауларына да әсер еткен деп жорамалдауға
болады. ... ... мен ... айтуынша, Хауаның
жаратылуына қисық қабырға пайдаланылған, сондықтан әйел түрлі кемшіліктерге
толы. Толық жетілмегендіктен, ол ... ... ... ... ... - ... Адамнан пайда болғанын дәйектейтін символ [6, 67].
Қазақ ... ... ... ... қалыптасқан көзқарасы
ғасырлар бойғы өмір тәжірибесінде түйінделіп, елеп-екшеліп, сұрыпталудан
өткен халық ... ... - ... ... ... ... ... мына мақал­мәтелдер аңғартады: "Ердің асылы күшінен
білінеді, Қатынның асылы ... ... ... ... ... бұл дүниенің
пырағы, Қатының жақсы болса, бұл дүниенің шырағы"; ... әйел теңі ... түбі жоқ ... ... ... жүн қарыз алады, жаман ... ... ... ... әйел әрі ... әрі ... ... қатын оймақшыл, Салақ
қатын сауықшыл", "Төркіні жақын қатынның төсегі жиылмас", "Ақылды ... ... ... ұл ... ... атын я аты ... я қатыны
шығарады", "Жақсы қатын алғанның тойы өз үйінде", "Еріншек әйел опа ... әйел ... ... "Жақсы әйел асын жасырмайды", "Қапияда қатын
ақыл табады, "Әділсіз болса, би ... ... ... үй ... ... ... концептісіне қатысы бар мақал-мәтелдерде жақсы әйел мен
жаман әйелге қатысты халық көзқарасымен бірге әйелдің ... ... ... ... тән стереотиптер де ұшырасады. Мысалы, "Денсаулық
ғанибет, Сырқаулығы болмаса, Ер жолдасы - қатыны, Ақ ... ... шашы ... ... ... ... ... әйелден бақа басты еркек
артық", "Байтал шауып бәйге алмас", т.б.
2.3 Көркем мәтіндегі ... ... ... ... халықтың рухани
және материалдық мәдениетінің іздерін байқауға болады. Осымен ... ... әйел ... ... ұлттық тілдік бейнесіне сәйкес
сипаттайтын, соған сай танытатын концептілер төмендегіше ... ... - тана көз, бота көз, ... көз, айна көз, ... көз, ... ... көз, көген көз, қой көз, қоңырқай көз, тұнық, мөлдір көз,
мойылдай көз, ... көз, ... көз, ... ... ... жанарындай, қос жұлдыздай қос жанары, т.б. Аталған концептіге мәтін
деңгейінде мысал келтірейік: Үрей ұялаған ... ... ... ... ... (Д.Исабеков.Гауһартас). "Мойын" - аққу мойын,
алма мойын, ерекше аппақ мойын, аппақ жұмыр мойын, ақ ... ... ... ... әйел ... байланысты тұрақты тіркес, теңеулердің сирек ұшырасуы
халқымыздың сұлулықты сырт көзден жасырып, қымтап ұстайтынынан болса керек.
Ал қаз ... ... ... ... ... ... ... аттың сипатына
байланысты, кейін сұлу қыз, көрікті әйелдің мойнына қатысты айтылатын
тұрақты тіркеске ... Қаз бен ... ... ұқсастығы негізінде
"кербездік", "сұлулық" концептісін бейнелейтін жағымды коннотация туған.
Қазақ халқында "қаз" құсы ... ... ... орыс ... оның баламасы "гусь" жағымсыз мәнге ие (гусиная походка, гусиная
кожа ).
Көркем шығармада ... ... ... ... ... ... ... (автордың) сөздік қолданысы да ... ... ... ... ... ... ... шашым,
адыра қалғыр, айғырдың ту құйрығындай қалың, жуғанда болмаса құрғақ күйінде
тарай алмаймын (Ғ. Мүсірепов. Ұлпан); Қос уыс бұрым ... Қос ... ... ( М. ... ... ... Сонымен бірге "қазақ әйелі"
концептісіне қатысты оның бет-жүзін ... ... ... сай
төмендегідей мысалдардың да лингвомәдени мәні талданды: Салтанаттың жүзі
бал-бұл жанып, таңғы ... ... ... ... ... ... сөзіне "Қазақ тілінің түсіндірме ... ... ... гүлі ақ, ... ... қызыл, сары түсті
көпжылдық өсімдік" деген түсінік берілген. Кең ... ... оның ... мал ... ... саф ... ... қазақ баласы құлқайырдың
жусан, мыңбас, бетеге сияқты шөптермен ... қой үшін ... ... ... ... ... өзі күнде көріп жүрген сансыз шөп пен
гүлдің ... оны ... ... ... ... ... өсімдіктің гүл ашқан
таңғы сәтіндегі сан бояумен құлпырып-құбылған түрін көз ... ... ... Байқап отырғанымыздай, қазақ ... ... ... ... ... сөз ... теңеулерге тірек сөз
ретінде халқымыз үшін етене ... оның ... ... таным-талғамы мен пайым-парасатына қатысты, тілді тұтынушылар
үшін ... ... ... ... ... бойы негізгі тіршілігінің
өзегі мал шаруашылығы боп танылған ата-бабаларымыз төрт түлік малды ... ... ... ... Аңшылық, саятшылық, құсбегілік өнердің
қасиетін төл мәдениетіміздің бір ... ... ... ... ... ... ата-бабаларымыз сұлулық пен әсемдікке тән белгі-сипаттарды
табиғаттың төл перзенттері ретіндегі оның ... ... мен ... ... т.б.) ... ... көре ... "қазақ әйелі" концептілік жүйесін құрайтын тілдік деректер айқындайды.
Өзге тіл, мәдениет ... үшін ... миға ... бастапқыда
қисынсыз көрінетін "бота көз, тана көз, көген көз, қой көз, ... ... ... ... ... "жауқазындай",
"қызғалдақтай" т.б. тіркестері қазақ үшін етене жақын, аса ... ... ... әрі ... ... ... анық және баршаға түсінікті бейнелер болып табылады. 2.3.1 ... ... ... ... ... Абай өлеңдерінде де
"әйел" концептісін ... ... ... ... ... аңғарылады. Ана тілімізде "әйел" сөзінің сөздікте көрсетілген
екінші мағынасына сәйкес келетін жар, нақсүйер, ... ... ... сөздердің қолданылатыны белгілі. Сонымен қатар өткен ғасыр басындағы
алғашқы қазақ романдарында "жамағат" сөзінің ... ... ... ... ... романынан кездестірдік: Бірақ мал
жағынан көңілі қош болса да, Сәрсенбайдың жамағаты Қалампыр ғұмырында бала
көтермей, бұл екеуі ... ... еді. Ал ... бастауында шығыстық
дәстүрмен сусындаған Абайдың өлеңдерінде "жар" деген сөз жиі ... Ақын ... ... ... ... Р. ... ақынның өз
өлеңдерінде "жар" сөзін 39 рет қолданғанын атап ... [10, 64]. ... "жар" ... ... ... ... сірә, сендей
маған жар жоқ, Саған жар менен артық табылса да. ... асық ... ... да, Жар ... ... ... ... да, Шыдайды риза болып жар
ісіне, ... пен ... ... да. Әйел ... оның ... ең ... әйелдің сұлулығынан көрінеді. Абайдың "сұлулық"
концептісін сипаттауы ... ... ... ... кең ... шаш, ақ ... ... жүз, қара көз, имек қас, қараса жан ... бал, ... гүл, ақ ... кір ... ... - гүл аңқыған, нұрың - күн
шалқыған, үлбіреген ақ ... ашық ... , ... ақ ... ... ... аз қара көзі нұр жайнайды, ақша жүз, алқызыл бет, маңдайдан
тура ... ... ... ... қара шашы бар ... талды, торғындай толқын
ұрып көз таңдайды, т.б. ... ... ... ... сұлулық туралы
ұғымына сай мағыналар айқын аңғарылады. Олардың бірқатары халық санасында
бұрыннан қалыптасқан ... ... ... тіркестер болса, енді бірқатары
ақынның ... ... ... ... сай ... ... Сонымен қатар бұл тараушада Абайдың поэтикалық танымындағы
"сымбаттылық", ... ... ... ... ... концептілерден өзге "салақтық" концептісі сияқты әйелге тән
жағымсыз мәндерге талдау жасалынды. Абай ... ... ... сүру ... ... ... ... стереотиптер де кездеседі.
Ер адамға тән емес ... ... ... де Абай өлеңдерінде
көрініс береді: Қатынша тілмен шаптықпай, Майданға ... ... ... қатты сақ бол, тілге көнсең, Мүйіз шығар қатынның тіліне ерсең. Тіпті
оңбассың, ... өзің мәз боп, ... мен ... мақтан көрсең.
Абай поэтикасында "әйел" концептісіне қатысты тілдік деректердің арасында
діни таным арқылы қалыптасқан ... ... ... болады.
Бұлардың кейбірінің мәні прецедентті мәтін арқылы анықталуы мүмкін.
Ю. Караулов прецедентті мәтін деп ... ... ... ... ... жаңғыруын айтады [11, 49]. Ал зерттеуші С.Жапақов ... ... ... аңыз-әңгімелерді, ал ... ... ... ... ... тұлғалар, эпикалық,
ертегілік, фольклорлық кейіпкерлерді, т.б. жатқызады [12, 98]. ... анаң ... ... ... ... оны жазғырып, Әкелді
бастап кейіске... Әйелде ешбір опа жоқ, ... - ... ... - ... ... ... ... үшін Адам Ата мен Хауа ана туралы діни
аңыздан хабардар болу керек. Діни ... ... жоқ, ... ... тар адам белгілі бір ұжым үшін, ұлт үшін ... ... ... ... ... ... ... ұғымын Ахманова О.С.:
"тілді тұтынушының білімінде жиналған мәдени­тарихи ... деп ... ... ... ... болуы мүмкін еместігін алға ... 49]. ... ... ... ... ... аңыз ... жатқызылса, ал Адам Ата мен Хауа Ана прецедентті феноменге мысал
бола алады. 2.3.2 ... ... ... ... ... сипаты. Көркем сөз шебері Ғ. Мүсіреповтің шығармаларында қазақ
әйелінің сыртқы сыр-сымбаты мен ішкі рухани ... сан ... ... ... ... ... ... жоғарыда
аталған коннотацияларға дәлел бола алатын айрықша лингвомәдени ... ... ... оларды шартты түрде мынадай когнитивтік модельдер
арқылы көрсетуге болады:
1. Қазақ әйелі сұлу: Уысың толар бұрымның астынан мойны ағараңдайды, ... ақ ... ... ... ... айрылып қалатын, естілігі жеңсе,
сұлулығынан ... ... ... аз ... Естілігі толыққан сайын
сұлулығы да толыға беретін ... ... Әр әйел ... сұлу болу
керек, қара ат сұлу ма, торы ат сұлу ма демейміз ғой? Көркем сұлу дейміз,
ажарлы ... ... ... ... ... бәденді дейміз...(Ғ.
Мүсірепов. Ұлпан).
2. Қазақ әйелі бауырмал: Айтолқынның бәлденіп-баптанып болуына ... ... ... ... қысылып қалды. Құшақтаса ... ... ... ... да ... ... ... Сенбісің, ей, айналайын? - деді.
- Мен ғой...
- Айналайын-ай, қандай бауырмал ... - деп ... ... ... (Ғ. Мүсірепов. Ұлпан).
3. Қазақ әйелі ақылды, қарапайым: Жас әйел Ұлпан асқан ақылды адам ... ... ... ... ... алып жүр. ... де ... қатын былай
деп еді" деп Ұлпанның атын шығара ... (Ғ. ... ... ... ... өз ... мақтан тұтады, халқына жанашыр:
- Көсем болып алған соң бұл әйел не ... ... О, ... ... ... ... жерін еліне бөліп берді. ... ... ... ана ... біреуге мына жақтан аттамалатып
берген жоқ, ... ... да, ... шабындық жерді де тұтас
берді... Бұл араның қазағына егін салдырды, шөп шаптырды, ... ... ... ... ... ... ... үйір: Әуелі жолды, одан соң үш ат жеккен пәуескені
Ұлпан ... бір ... ... ... ... ... үйі" ... тағы бір
түйін байланды... Ұлпан монша ... тағы бір ... ... түйіп
алды...
6. Қазақ әйелі - салт-дәстүрді сақтаушы: Ұлпан үлкендерге ... ... ... ... ... да соны ... ... ұяла, бетін жаулығымен
бүркемелеп сәлем етті (Ғ. ... ... ... Ғ. ... ... ... және ... мәдениетін,
салт-дәстүрін, төл тарихын, дүниеге көзқарасын, ұлттық болмысын таныту,
ұлттық рухты ... ... ... ... тұтасып,
жинақталғанын шығармаларына алтын арқау етіп өреді. Жазушының әйел туралы
туындылары біріктірілген ... ... ... ... Нағима, Ақлима,
Күләш, Майра, Ұлпан т.б.әйел-аналар бейнесі ... ... ... ... танытады. 2.4 Мифтік танымдағы "қазақ әйелі" ... ... ... ... ... ... ... "қазақ әйелі" концептісі аясында қалыптасқан ... ... ... ... көшпелілер мифіндегі белгілер суға
қатысты әйел рухымен немесе Су құдайымен тығыз ... ... ... ... лақтыратын ұзын көкіректі етіп бейнелеу ... ... ... ғана ... сонымен бірге жыландық сипатын да
береді. Аталған көріністегі көкіректер бұл екі аналық безі ... ... ... екі ... өсіп ... екі ... Сондықтан, албасты
бейнесі су және жыланмен байланысты әйел құдай сияқты көне ... адам және ... ... қайталанатын кезеңдерге қатысты
деп айтуға болады" [14, 169-170]. Ә. Кекілбаев шығармаларында ... ... ... өлтіру сияқты зұлымдық функциясы, зиян әрекеттері
түсіндіріледі. Албасты болмысына ... ... ... ... Е.Аманшаевтың шығармасынан жолықтырдық: - Дегенмен, әркім әрқалай
айтады. Біреулер - ұрлап алған ... ... ... ақ ... ... ... дейді... Періште қанаттарын қағып, мына көк
теңізді асып ... иә, иә, алыс ... ұшып ... екен... Ал, енді
біреулер - Албасты емізген нәрестесін аққуға айналдырып жібереді ... ... ... ... содан екен... Әлгі аққу қанаттанғанша бар
ғой, оны әлпештеп, мәпелеп, ұшып ... де - ... өзі ... ... ... ... жұбын жазбай іздейтіні - анасын ... ... ... ... ... тұманды күндері теңіз жағалап серуендегенді жақсы
көреді екен...
- Күн түстес, ... ұзын ... екі ... ... ... ... ... өзі сауып, ыңылдап ән айтады екен... Ертеректе, сонау
бағзы заманда ... оған ... ... ... ... әкеткен көрінеді.
Содан бері аласуан атын ойнақтатып, күллі әлемді кезіп ... ... ... ... ... туралы аңыз). Бұл аңызда айтылғанның
негізі бар екенін С. Қондыбай келтірілген дәйектер де дәлелдей ... ... Бұл ... кезеңінің патриархат үстемдігімен алмасуынан да болуы
мүмкін деп ойлаймыз.
Қазақ ертегілерінде Су архетипіне ... ... ... ... ... ... жиі ... Ондай ертегілерде әйел немесе
қыз суға шашын жуып жатқанда, бір тал шашы суға ағып, алтын ... ... ... хан оның ... ... ... келеді ("Көкжан батыр",
"Арғымерген", ... ... Шаш - ... ... тылсым күштердің символы. Жоғарғы, орта және төменгі ... күш ... ... тайпалардың көпшілігінде біреудің шашын
қырқу оны жазалау түрі болып есептелген. Тайлықтар адамның киелі жері оның
шашы деп ... ... ... ... ... ... ұстауға
тыйым салынған. Шашынан ұстау "дұшпаныңды жеңу" деген мағынаны білдірген.
Ежелгі ... ... ... ... құлдықтың белгісі саналған. Ресейде
жеңіл жүрісті қыздарды масқара етіп жазалау мақсатында шаштарын ... ... ... ... ... шіркеуде қызмет етуге бел ... ... ... ... ... Тұлдаудың қазақтар үшін ерекше
танымдық мәні бар. "Тұлдау" - ардан аттаған ... ... ... ... бетіне күл жағып, маңдай шашын кесіп, бұлқынтып ... ... алып ... ... ... ... ... қара атты
гүжбан қараның алдына апарып тізе ... ... қып ... ... ... шашы ... төгіліп бет ауызын көрсетпей тастапты"
(Ә.Кекілбаев. Үркер).2.5 Концепт тіл мен таным ... ... ... ... ... ... ... ғылымның басты
мәселесі адамның білімін жүйелеу болып табылатындықтан, осы ... ... ... ішкі құрылымдарды тереңінен басқаратын ойлау әрекеті
негізгі қызмет атқарады. Когнитивтік лингвистикада бұл ... ... ... "концептуалдық схема", "когнитивтік модель" сияқты
құрылымдар көмегімен жүзеге асатыны ... ... ... ... сатыларға жіктеп танытады: "Когнитивтік модель үш түрлі
сатыдан тұрады: біріншісі - ойлау дәрежесі. Онда сана ... ... ... ... - ... ойлау дәрежесі. Мұнда логикалық
ойлаудың бастапқы үлгілерін білдіретін сана ... ... ... ... - ... ... ... Онда сезім арқылы бейне
қалыптастыру әрекетінің дәрежесі көрініс табады" [15, 187]. ... ... ... ... ... ... және
субъективтендіруші рефлексиядан құралады. Демек, когнитивтік лингвистика
мен дәстүрлі құрылымдық-семантикалық тіл білімі ғылыми ... ... ... олар - ... ... ақиқатты танудың екі түрлі бағыты. Тіл
көмегімен санада қалыптасқан ... ... ... ... ... топ ... ... тәжірибесіне сүйенген, өзіндік танымы
арқылы құрылады.
Біздің тақырыбымызға қатысты, яғни күрделі концептілік құрылым ретінде
ұғынылатын ... ... ... ... ... ... ... Ал, когнитивтік лингвистиканың зерттеу объектісі
бүкіл концептуалдық жүйені құруда айрықша ... ие ... ... ... ... оны жіктеудің негізгі бастаушысы
болып табыла алатын концепт болып есептелетіні ... Сөз ... ... ... ... ... деңгейінің тар, ұғымнан алшақ
екені, сонымен қатар, ... ... ... ... ... берген мына анықтамасынан көрінеді: "концепт -
бұл ... ... ... ... мәдени-шартты түсінігін бейнелейтін
"идеалды әлемнің объектісі" [16, 85]; ... ... ... ... ... вербалды ұғым ретінде түсінеді [17, 25].
В.Н.Телияның пікірінше, концепт - бұл адамзаттың ақыл-ой жемісі және ... ... мен ... Ол тек ... ғана ... адам ... ... [18]. Демек, концепт адам санасында танылған, бейнеленген
білімді айқындайды.
Қазақ тіл ... ... ... да ... мәселесін тереңінен
зерттеп, анықтама ұсынған зерттеулер жүргізілуде. Дүниенің ... ... ... контексінде қарастырған А.Исламның пікірінше: "Концепт
дегеніміз - ұлттық дүниетанымның ықшам да, ... ... ... ... ... ... ... күрделі бірлік" [19, 12].
Біздің ойымызша, қазақ тіл біліміндегі ... ... "от", ... ... ... мәдени константалар ретінде А.Ислам, Н.Уәли,
Б.Ақбердиева, М.Күштаева т.б. еңбектерінде ... ... ... ... ... когнитивтік тіл білімінің
басты зерттеу мақсаты, қарастырылатын мәселелері, зерттеу әдістері ... оның ... ... ... - концептіні анықтау, талдау
тәсілдері бірізді жүйеге түскен жоқ. Біз ... ... ... ... ... осы ... ... Себебі, біздің
ойымызша, "қазақ әйелі" концептісіне қатысты - тілге ... және ... ... ... тәжірибесін бейнелейтін оның білімі мен ой-
пікірлерінің жүйесі. Ал, адам ... ... ... тіл ... ... ... - ... тіл білімінің маңызды мәселесі. Осыған орай
қарастырылған жоғарыда аталған ... ... ... ... осы ... ... ... тән, ерекше ұлттық
дүниеге көзқарасы мен бағасы, бағалау көзі анықталады. Соның нәтижесінде ... ... ... ... ... және тіл ... бастан
дүние бейнесінің белгілі деңгейдегі көрінісі болғандықтан, табиғи ... ... ... ... ... емес екені көрінеді. Сондықтан
мәдениет категорияларын концептуалды ... ... ғана ... ... ... ... асады. Яғни ұлттық менталитет және рухани мәдениет ең алдымен
бейнелі мазмұн арқылы тіл бірліктерінде көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... сананың кілтін ашатын жарқын
бейнелі құралдар - тұрақты теңеулер, фразеологизмдер, метафоралар. Теңеудің
семантикасы дүниенің ... ... ... ... ... халқында сұлу
әйелге қатысты қарға аунаған түлкідей, балға ашытқан қымыздай, қысыр емген
тайдай, ақ бөкеннің ... ... ... ... ... ... ... ұқсап, аршыған жұмыртқадай, қамыстай әдемі
тұлғасы, ай мен ... ... ... ақ ... ... ... ... қудай, аққудың көгілдіріндей т.б. теңеулер кездеседі. Демек, ... ... ие ... ... ... жүйесі тілдің ұлттық
жүйесінде таңбалық ... ... және ... ... ... ... ... нақты дәйегін жоғарыда "қазақ әйелі" ... ... ... ... болады.
Когнитологтар белгілеген концептіні анықтаудың жолдары мынадай ретте
жүргізіледі: концептілер бақыланған, қиялдан ... ... ... ... дүниелердің ортақ белгілерін бір ортаға жинақтайды.
Мысалы, "Әйел" концептісінің когнитивтік моделі: 1. Әйел - ана. ... ... ... ... Бір сағаттың ішінде үш оянып,Үш қалғып; Шеше
деген - ... көл емес пе, ... ... ... шөл ... (М. ... ... бала деп, Түнде шошып оянған.Түн ұйқысын төрт бөліп,Түнде бесік
таянған. Аялы қолда талпынтқан, Қаймақты сүттей қалқытқан. Суық ... ... ... ... ... ас ... Айдынды көлдей
шалқытқан. Қолын қатты ... ... ... ... Иісін жұпар
аңқытқан (Ы.Алтынсарин); 2. Әйел - адал жар: Төрт ... ... да, ... жар ... ... ... ... Сенсің - жар: жүрегімнің
сырын ашқан (М.Мақатаев); 3. Әйел - ... ... қос ... деп білем
мен аяулы Әлиям мен ... ... т.б. Ал ... ... ... ... ... қарастыруға болады:
"Қыз" концептісі: Қылышы өткір ұлыстың қызы да өткір, Сүймейді сені ... ... ... Құдықтай тұнық суы тартылмаған Торғын да
торғын шаштары тобық көметін Тоты қыздарға ... ... ... ... беті - ... ... алма, Күннің нұрын уылжып ішкен ол да; ... - ... ... Қылықтылар аз ба екен қыздан­дағы?.. (И.
Сапарбай); "Әже" концептісі: ... ... ... ... ақ ... Тұратын еді шақырып Әжемнің аппақ жаулығы; Әжем жүр туған ... ... ғып ... жатыр бөз қалтаға... (М. Мақатаев) т.б. Сонмыен
қатар жұмыста "келін", "жеңге", "абысын", ... т.б. ... ... талданып көрсетілген. Бұл білімдер санада сақталып,
субъектінің тәжірибесі ретінде оның концептуалдық ... ... ... 2.6 ... тілдік ... әдіс ... ... Адамның белгілі бір ұғымды қалай
қабылдайтынын, сол ұғымды танытуда санадағы ақпараттарын ... ... ... көрінісі психолингвистикалық әдіс ретінде анықтауға
болады. Ал ... ... ... ... ... топтың не болмаса әрбір
адамның өзіндік таныту ассоциациясы, стереотиптері ... ... ... ... ... негізделген белгілі объекті немесе құбылыс
арасындағы байланыс. Бұл ... ... нәр ... ... мен
өмірлік тәжірибесі байқалады. Осы ассоциация ұғымымен тығыз байланысты
ассоциациялық өріс ұғымы да бар. ... өріс - ... ... ... ... қарай біріккен белгілеуші ... ... және ... ... Ол ассоциатив сөздердің,
өзекті сөздердің төңірегінде ... ... ... ... ... ... - ... жүйесі бойынша жүргізіледі. Ақиқат
дүние адам санасында қалай қабылданса, сол ... ... ... ... тән тіл арқылы көрініс табады. Кез келген ... ... тани ... сарт ете ... ... (ассоциацияны) немесе сол дүние туралы
ұғымды тіл ... ... үшін адам ... ... рухани танымына
сүйенеді. Ол тілдік ... ... ... ... ... ... ... көрініс табады. Мысалы, қызға ... ... шашы ... ... тақия, қыпша бел, оймақ ауыз, т.б. түсініктер
санада жинақталған қарапайым ассоциациялар болса, ал ... ... ... ... ... қабылдайтын ақын-жазушылар танымында
ассоциативтік білім көздері бейнелі түрде көрініс табады: торғын да ... ... ... тоты ... ... ... төрден несіп терген,
сөйлетсе - Сара ақындай дес ... т.б. (И. ... Шыт ... бір ... ... ... ... Омырауында бүлдірген; сен бота
едің көздерің мөлтілдеген (М. Мақатаев) т.б.
Демек, ассоциация - жалпы мағынасында, айнала ... ... ... үшін ... ... ... негізінде жүзеге асатын,
білім алудың ... 2.6.1 ... ... концептісі ассоциациялық өріс
аясында. "Қазақ әйелі" концептісінің ассоциациялық өрісін "қазақ ... ... ... ... ... нәтижелері дәлелдей
түседі. "Қазақ әйелі" концептісін ашуда психолингвистикалық ... ... ... ... тиімділігі айқындалды. Соған орай біз "қазақ
әйелі" концептісінің аясына кіретін бірнеше стимул сөздерді 200 информантқа
ұсындық. 17- 40 жас ... ... ... ... ... ... ... "қазақ әйелі" концептісінің ассоциативтік ... ... ... - ... ізетті, сыпайы, көркем, сергек,
байсалды, тәрбиелі, ... ... ... ... бар ... ... үй ... айналысатын, камзолы жарасымды, ерінің
айтқанынан ... ... ... ... ... өз ... ... сыйлайтын, пысық, икемді, "Бақытсыз Жамал", Ғ.Мүсірепов, Ұлжан,
Ұлпан, "Ер ана", Әмина Өмірзақова, ... ... ... ... ана
- ақ сүт, уыз, жақсы көретін, жақсы, мейірімді, бауырында баласы, қадірлі,
бақыт, ең жақын адамың, әдемі, ... ... ... ... ... ... істейтін, жер-ана, Отан-ана, алтыннан қымбат, ауыл, ананың ақ
сүті, мені өмірге ... ... ... ... ұясы,ұрпақ
тәрбиелейтін, ақ жаулықты, жанашыр, бесік жыры, ... түн ... ... ананың көңілі балада, алақаны ыстық, Домалақ ана, "Боранды
бекеттегі"Найман ана, ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіне, ұлттық дүниетаным мен ... ... ... байқалады
Қорыта келгенде, "қазақ әйелі" концептісінің лингвомәдени ерекшелігі
қазақ дүниетанымында ... ... ... ... ... ... ... Қазақ әйелінің ойлау қабілеті, зейін­зерде
ерекшелігі, парасат­пайым деңгейінің, мінезінің, еңбекқорлық, ... ... т.б. ... ... ... ерекше этноөзектік
концептілерін құрайды; "қазақ әйелінің" концептілік бейнесі көркем және
прецеденттік мәтіндерде, ... ... ... ... ... ... отырып, оны символдық деңгейге көтереді. Ұлттық санада
қалыптасқан, тіл ... ... ... көрінісі ретіндегі,
ұлтымызды біртұтас етіп ұйыстыратын ... ... бірі де ... ұлт
тәрбиесіндегі ананың рөлін дәлелдейді. Бүгінгі қоғамдағы ананың, әйелдердің
қоғамдағы орны мен ... ... ... ... пен ... ана
тілінің ұлтты ұйыстырушылық қасиетін, құдіретін күшейтумен тығыз ... осы ... ... ... көрсетіп отыр.
Ғылыми болжам: Қазақ этномәдениетінде қалыптасқан дәстүрлі көзқарасты
негізге ала отырып, "қазақ әйелі" макроконцептісінің ... ... ... "іскер әйел" т.б.микроконцептілеріне, имиджіне, кәсіби­интеллектуалдық
өрісіне ... ... ... ... қазақ қоғамының
рухани­әлеуметтік үрдісімен сабақтастыра ... ... ... ... Н.И. Речь как ... информации. - М.: Наука, 1982
2 Шоқым Г. Тіл біліміндегі гендер мәселесі // ҚР ҰҒА Хабарлары. Филология
сериясы. №6, 2006. - 23-26 ... ... А.Б. ... ... ... ... ерекшеліктері: Филол. ғыл. канд. дис. - Алматы, 2006. - 117 б.
4 Гусейнова И.А., Томская. М.В. Гендерный аспект в ... ... // ... ... . - 2000. -№3, ... ... Р. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. - Алматы: Қазақстан,
1993. -203 б.
6 Этинген Л. Мифологическая анатомия. М. : ИОИ, 2006. - 528 ... ... А. ... ... Оқу ... - ... ... - 464 б.
8 Уфимцева А.А. Понятие языкового знака // ... ... - М., ... Фома ... // Наука и религия. - 1986, № 3. -с. 27.
10 Сыздық Р. Абайдың сөз ... - ... ... 1995. - 206 ... ... Ю. Русский язык и языковая личность. - М.: Наука, 1987. - ... ... С. ... фразеологизмдердің когнитивтік негіздері:
Фил.ғ.к...дис. Алматы, 2003. - 117 б.
13 ... О.С., ... Н.В. ... ... как ... // Вопросы языкознания. М., - 1997, №3, с.49
14 Кондыбай С. Казахская мифология. ... ... - ... ... 2005. - 272 c.
15 Гиздатов Г. Типология и динамика когнитивных ... в ... Дисс ... - ... ... Вежбицкая А. Язык. Культура. Познание. - М. Русские словари, 1996. -
411c.
17 ... Е. ... в ... .- М., 2000. - 215 ... Телия В.Н. Русская фразеология. - М., 1996. - 217 с.
19 Ислам А. ... ... ... ... ... суреті.
Фил.ғыл. док. дис. қолжазбасы. - Алматы, 2004. - 340 б.
Диссертация бойынша жарияланған еңбектер тізімі:
1 Қазақ әйеліне қатысты лингвомәдени ... // ... ... ... ... атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары.
М. Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық институты. - Шымкент,
2005. -16-20­ ... ... ... ... ... ... арқылы берілуі //
Тілтаным, 2006, №1, 107-112 б.
3 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты зергерлік бұйым атаулары // ... ... ... ... ... ... 2006, №8-9, 42-45 б.
4 Ұлт тілі және әйел-ана // Ана тілі, №42-43, қазанның 19-ы, 2006. - ... ... ... ... ... ... ... дәйектер
// "Әуезов оқулары - 5" атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция
материалдары. М. ... ... ... ... ... Шымкент, 2006, 25-28- б.
6 Абай өлеңдеріндегі "қазақ ... ... ... //
"Педагогикалық білімнің өзекті ... атты ... ... ... ... Шымкент, 2006, 42-46-б.
7 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты антропонимдердің ... ... ... тілі мен ... 2007, №8, 115-118- б.
8 "Қазақ әйелі" концептіcіне ... киім ... ... // Қ. ... ... ХҚТУ Хабаршысы. - Түркістан, 2007, №8, 73-78-б.
9 "Қазақ әйелі" концептіcіне қатысты кейбір ... ... ... Т. Жанұзақовтың 80 жылдығына арналған халықаралық ... ... 2007, 197­101 ... ... ... ... концепта "казахская женщина"
специальность: 10.02.02 - казахский язык
Актуальность исследования. В последние десятилетия исследования ... ... ... антропоцентрической парадигмы
стали рассматриваться как ключевое в языкознании, и ... ... в ... ... основной теорией. В связи с этим в ... ... ... ... раскрытие роли матери в родной речи, а также в
завтрашней и ... ... ... ... с ... точки не нашло
своего ... ... ... ... ... ... ... мироведении казахского народа, казахской культуры. Проблема
описания сущности нации, взглядов на жизнь, духовно-культурной ценностей ... с ... ... ... женщины через концепт
"женщина", которое накапливался в фонде национального познания через язык,
а также ... ... ... ... ... ... ... в современном казахском обществе показывает
актуальность исследовательской работы.
Объект ... ... ... с концептом "женщина" в
познании казахского народа названии, языковых, лексико-фразеологических,
паремиологических ... ... в ... ... ... а ... встречающихся в современных художественных текстах, прецедентных
текстах, мифологии и ... ... ... и ... ... ... ... и задачи исследования. Выявление роли и места казахской женщины в
общественной жизни, национальной культуре, семье при ... ... ... ... ... ... описание лексико-семантического,
концептуального значения концепта ... на ... ... ... этой цели ... ... следующих задач:
- выявить основы исследования ... ... ... в
антропоцентрической парадигме;
- описание концептологического фона казахской женщины в контексте картина
мира;
- установление доказывающих концепт ... ... ... текста, прецедентного текста, мифологии и сакральной
системы, топонимов и др.;
- определение концептологического поля ... с ... ... ... ... ... и поговорок, сравнений,
метафоры, символов;
- ... ... поле ... ... ... ... гендерном, социальном ракурсе;
- определить этнокультурное описание онимов связанных с понятием
"казахская женщина";
- ... ... ... ... единиц, связанных с понятием
"казахская женщина", как ... ... ... ... ... ... творчества,
произведения известных поэтов-писателей, фразеологические, толковые,
диалектологические, ... ... ... ... языковые единицы, взятые из периодической печати.
Методы ... В ... ... описание,
семасиологический, ... ... ... ... ... ... Основной новизной исследования является
рассмотрение концепта "казахская женщина" как лингвокогнитивную единицу ... и ... ... мира. На основе этого выносятся следующие
результаты исследования:
- ... ... ... ... анализ соответственно национальному познанию значения
концепта "казахская ... ... ... ... ... текста, прецедентного текста,
фразеологизмов, пословиц и ... ... ... в фон ... ... ... их ... значение, показана языковая
картина мира, которая свойственна казахскому народу;
- с ... ... ... определены понятия, национальные
стереотипы, формированные у современного поколения о "казахской женщине";
- определены эксплицитные и имплицитные виды фонового знания ... ... ... ... и ... значимость исследования. Выводы и
результаты, полученные в ходе исследования, вносят свой ... в ... ... ... ... исследования. Исследуемые языковые факты могут быть
использованы в ... ... ... ... ... ассоциативных словарей.
Результаты исследования также могут быть использованы на лекциях по
познанию с помощью ... ... ... национального мировидения,
национальной культуры, спецкурсах по лингвистике художественного текста, ... ... ... "Социальная ... ... в ... ... ... ... на ... выносятся следующие положения:
- языковое выражение способности казахской женщины думать, особенности
сознания, мировидения, уровня ... ... ... ... и др. - особые этноцентрические концепты этноса;
- исследованные ассоциации, оценка и коннотации - это ... ... ... ... культурном сознании
казахской женщины, языковое средство, раскрывающее ключ ... ... ... ... ... ... ... и прецедентных текстах, мифологической, сакральной,
топонимической, антропонимической системе;
- ... ... ... - это ... ... ... ... сохранено в сознании и ... из ... ... с ... принятия, определения, обработки информации, сохраненной в
языке, памяти, также возрожденной в новом качестве, открывается возможность
доказать ... ... и ... the thesis ... for the ... ... ... of philologic sciences on speciality
10.02.02 - Kazakh language
BAIGUTOVA AKLIMA MАRKHABATOVNA
Ethnocultural description of the concept " a kazahk ... of the ... The ... on ... cognitive
linguistic of antropocentric paradigms have been considered as the ... in ... and the ... of the national culture in ... has decome its main theory last decades. In ... with ... it is ... ... to reveal the role of a mother in native
tongue, as well as in the last and present life of the nation. However, ... of the place of a woman in national ideology of the kazakh ... culture did not find its full ... from the ... ... view. The ... of the work is ... in the problem of
description of the roots of the nation, outlook on life, ... in ... with the nature, social ... of a woman ... concept "a woman" which has ... in the fond of ... via the ... and also determination of the dynamic ... a process of ... of the concept of "a kazakh woman" in ... kazakh ... object of the research. Researched connected with the concept "a
woman" in the ... of the kazakh nation of names, ... ... ... units, formed in the ... of the ... ... as well as facts described in the contemporary billitristic
texts, precedent texts, ... sacral and ... system and ... the concept "a kazakh ... purpose and tasks of the ... ... the role and place
of a kazakh woman in social life, national culture, family by the help ... of their ... facts, ... units, ... ... ... meaning of the concept "a woman" on the level
of background knowledge. The achievement of the purpose demants ... of the ... ... the reveal the basic for the research of the concept "a kazakh ... antropocentric paradigm;
- description of the conceptual background of a kazakh woman in ... of peace ... ... of ... of a concept "a kazakh woman" from the facts
of billitristic texts, ... texts, ... sacral and ... and others;
- determination of the conceptual field connected with the meaning ... woman" from ... ... poverbs and sayings, ... and ... to show the ... field of a meaning "a kazakh woman" ... gender, social aspects;
- determination of the ethnocultural ... ... with ... "a kazakh ... to reveal the social ... of the linguistic units connected
with the concept "a kazakh woman" as the dynamic system.
Materials of the ... Heritage of the oral national ... ... the famous poets and writers, ... explanatory, dialectical,
paremiaelogic dictionaries, historico-ethnographic materials, linguistic
units of the periodicals.
Methods of the ... Three were used ... ... ... analyses and ... ... newness of the ... The main newness of the research is
consideration of the concept "a kazakh woman" as the ... unit ... and language peace picture. On the basic of this there ... the ... results of the ... ... ... ethnolinguistic, psycholinguistic analyses in
accordance with the national perception of the purpose of the concept ... woman" is ... the meaning of the words, ... texts, ... texts,
idiomatic expressions, proverbs and sayings are revealed which are ... of the concept "a kazakh woman" and ... their ... there are shown the language picture of peace which is pecular ... kazakh ... with the help of ... experiment there are defined the meanings,
national stereotypes about " akazakh woman" formed in the ... there are defined ... and ... types of the ... of the ... ... referring to the mentioned concept.
Theoretical and practical mening of the research. Conclusions and ... during the research have its own ... to the ... ... basic of ethnolinguistic, linguacultural, cognitive
research. Studied language facts can be used in complition of ... of the kazakh ... ... and assiciative
dictionaries.
The results of the research can be used in lectures on history of ... by the help of the ... national ... natinal culture,
special courses on linguistic texts, in practice of the teaching ... "Social ... ... country ... the ... the following positions will be shown:
- linguistic expression of an ability of a kazakh woman to think, ... of ... outlook, the level of ... ... ability, ... beauty and others - the ... concepts of the ... studied ... ... and ... are the ... of
sensibility in social, psycological and cultural ... of a ... language means to disclose the key-note of the national ... ... picture "a kazakh woman" is created ... ... texts, mythology, sacral, toponimic and antropologic system;
- a concept "a kazakh woman" is the meaning, function of the ... which is kept in the ... and ... from ... ... with the help of ... determination, reveling the information kept
in the language, memory, revival in the new quality gives an ... ... the ... of perception and culture.
-----------------------
отбасы басшысы
әке
күйеу
кәсіби қайраткер
қорғаушы
асыраушы
табыс табушы
еркек
қызметкер
ошақ қамқоршы-сы
үй шаруашы-лығындағы әйел
жар
ана
әйел

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғаламның тілдік бейнесіндегі «Қазақ әйелі» концептісі193 бет
Адамның этномәдени даму мәселелері29 бет
Айтыс өнерінің психологиялық табиғаты және этномәдени құндылықтарды дамытудағы рөлі65 бет
Жеткіншектерде этномәдени құндылықтарды қалыптастыру8 бет
Жол концептісінің танымдық сипаты және когнитивтік негіздері61 бет
Интеллектілік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланысына этномәдени факторлардың әсері71 бет
Көркем мәтіндердегі диалектизмдердің этномәдени мәні38 бет
Миграцияның Қазақстан Республикасының әлеуметтік-демографиялық және этномәдени қауіпсіздігіне ықпалы68 бет
Түркістан өңірінің қазақ халқының саяси және этномәдени құрылымындағы орны мен маңызы98 бет
Этномәдени білім беру6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь